LUẬT CHÍNH tả

LU T CHÍNH T Ậ Ả

Qui t c s d ng âm u l/n; ch/tr; s/x; r/d/gi; c/k/q:ắ ử ụ đầ <3 S u t mư ầ <3

(y) a) Trườn g h p l/nợ

- Ch n không ữ đứn g u các ti ng có v n có âm m (oa, oe, uâ, uy) tr hai âm ti t Hán Vi t: noãn,đầ ế ầ đệ ừ ế ệ noa Do ó n u g p các ti ng d ng này thì ta ch n l đ ế ặ ế ạ ọ để vi t, không ch n n.ế ọ

Ví d : chói loà, loá m t, lo ng xo ng, loà xoà, lo ng cho ng, loan báo, lo ng qu ng, lo ng ngo ng, ụ ắ ả ả ạ ạ ă ă ằ ằ

lo t cho t, qu n loe, l p loè, loá sáng, luân lí, k lu t, lu n qu n, l u luy n, luyên thuyên, tuý luý, ắ ắ ầ ậ ỉ ậ ẩ ẩ ư ế

- Trong c u t o t láy:ấ ạ ừ

+ Láy âm: C l và n u có t láy âm Do ó n u g p t láy âm thì ta có th ch n c hai ti ng cùng ả đề ừ đ ế ặ ừ ể ọ ả ế

có âm l ho c n.ặ

Ví d : no nê, n n n, nao núng, nôn nao, n y n , nung n u, lo l ng, l m lì, lanh l nh, lung linh, ụ ợ ầ ả ở ấ ắ ầ ả long lanh, len l i, lâm li, ỏ

+ Láy v n: trong các t láy v n có ti ng có n ho c l thì ti ng th nh t bao gi c ng có âm u l, ầ ừ ầ ế ặ ế ứ ấ ờ ũ đầ

ti ng th hai có âm u n khi ti ng th nh t có âm u gi ho c khuy t âm u và ti ng th hai có ế ứ đầ ế ứ ấ đầ ặ ế đầ ế ứ

âm u l khi ti ng th nh t có âm u khác gi Do ó n u g p t láy v n thì ti ng th nh t ta ph i đầ ế ứ ấ đầ đ ế ặ ừ ầ ế ứ ấ ả

ch n âm u l còn n u ti ng th nh t có âm u gi ho c khuy t âm u thì ti ng th hai ta ch n n, ọ đầ ế ế ứ ầ đầ ặ ế đầ ế ứ ọ

ti ng th nh t có âm u khác gi thì ti ng th hai ta ch n l (Tr hai trế ứ ấ đầ ế ứ ọ ừ ườn g h p c bi t: khúm ợ đặ ệ núm, kh n ).ệ ệ

Ví d : la cà, l ụ ờđờ, lò dò, lù ù , l m , lan man, lõm bõm, l ch b ch, gian nan, gieo neo, giãy n y,đ ơ ơ ạ ạ ả

áy náy, o não, n n n, cheo leo, chói l i, lông bông, khét n t, khoác lác, ả ă ă ọ ẹ

- M t s t có th thay th âm u nh b ng âm u l.ộ ố ừ ể ế đầ ằ đầ

Ví d : nh i - l i, nh - l , nh - l , nhát - lát, nh m nhe - l m le, nh p nhánh - l p lánh, nh nh ng - ụ ờ ờ ẽ ẽ ỡ ỡ ă ă ấ ấ ố ă

l l ng, ố ă

- M t s t có th thay âm u , c b ng âm u n.ộ ố ừ ể đầ đ ằ đầ

Ví d : y - n y, c o - n o, kích – ních, c y - n y, ụ đấ ấ ạ ạ ạ ạ

- Nh ng t dùng ch v trí ho c ch s n n p thữ ừ ỉ ị ặ ỉ ựẩ ấ ườn g vi t b ng n.ế ằ

Ví d : này, n , ni, n , nào, n p, náu, né, nép, ụ ọ ớ ấ

(y) b) Trườn g h p ch/trợ

- Ch tr không ữ đứn g u các ti ng có v n âm m (oa, o , oe, uê) Do ó n u g p các d ng này ta đầ ế ầ đệ ă đ ế ặ ạ

ch n ch ọ để vi t, không ch n tr.ế ọ

Ví d : sáng choang, áo choàng, choáng váng, ch p cho ng, lo t cho t, chích choè, chí chéo, ụ ậ ạ ắ ắ chu ch cho c, chu nh choáng, ệ ạ ế

- Nh ng t Hán Vi t có thanh n ng ho c thanh huy n thữ ừ ệ ặ ặ ề ườn g có âm u tr Do ó n u g p các đầ đ ế ặ

d ng này ta ch n tr ạ ọ để vi t, không ch n ch.ế ọ

Ví d : tr ng, trụ ọ ườn g, tr ng, trình t , tr phi, giá tr , trào l u, trù b , ạ ự ừ ị ư ị

- Nh ng t ch ữ ừ ỉ đồ v t trong nhà, ch tên các lo i qu , ch tên các món n , ch tên các ho t n g, ch ậ ỉ ạ ả ỉ ă ỉ ạ độ ỉ quan h gi a nh ng ngệ ữ ữ ười trong gia ì nh và nh ng t mangđ ữ ừ

ý ngh a ph nh thĩ ủđị ườn g có âm u ch.đầ

Ví d : ch n, chi u, chai, chén, ch i, chum, ch n, chõng, ch o, chu i, chanh, chôm chôm, cháo, ụ ă ế ổ ạ ả ố chè, ch , ch y, ch t, ch n, ch , cha, chú, ch , ch ng, cháu, ch t, ch ng, ch a, ch , ch , .ả ạ ặ ắ ẻ ị ồ ắ ẳ ư ớ ả

- M t s t có th thay âm u tr b ng âm u gi.ộ ố ừ ể đầ ằ đầ

Ví d : tr ng - gi ng, tr u - gi u, tr i - gi i, tr ng - gi ng, ụ ồ ồ ầ ầ ờ ờ ă ă

- Trong c u t o t láy:ầ ạ ừ

+ Láy âm: C tr và ch u có t láy âm Do ó n u g p láy âm u thì ta có th ch n c hai ti ng ả đề ừ đ ế ặ đầ ể ọ ả ế cùng có âm u ch ho c tr.đầ ặ

Ví d : chông chênh, chen chúc, ch m ch , chân ch t, ch p ch ng, tròn tr nh, trùng tr c, tr n tr , ụ ă ỉ ấ ậ ữ ĩ ụ ă ở

tròng trành, tr tráo, tr p trùng, ơ ậ

+ Láy v n: Trong các t láy v n ch có ti ng có âm u ch (tr m t s trầ ừ ầ ỉ ế đầ ừ ộ ố ườn g h p c bi t: trét l t, ợ đặ ệ ẹ trót l t, tr i l i)ọ ụ ủ

Ví d : ch i v i, l ng ch ng, chàng màng, chênh vênh, chán ngán, chót vót ụ ơ ơ ừ ừ

(y) c) Trườn g h p s/xợ

- Ch s không ữ đứn g u các ti ng có âm m (oa, o , oe, uê, uâ) ngo i tr các trđầ ề đệ ă ạ ừ ườn g h p: soát, ợ

so t, so ng, so n, su t Do ó n u g p các ti ng d ng này thì ta ch n x ạ ạ ạ ấ đ ế ặ ề ạ ọ để vi t không ch n s.ế ọ

Ví d : xu xoà, xoay x , xoành xo ch, xu nh xoàng, xo n, xoe, xuân, ụ ề ở ạ ề ă

- Trong c u t o t láy:ấ ạ ừ

+ Láy âm: C s và x u có t láy âm Do ó n u g p t láy âm u thì có th ch n c hai ti ng ả đề ừ đ ế ặ ừ đầ ể ọ ả ế cùng có âm u s ho c x.đầ ặ

Ví d : s c s o, suy suy n, s so ng, s c s o, sung sụ ắ ả ể ờ ạ ụ ạ ướn g, s sành, xao xuy n, xôn xao, xàm x ,ỗ ế ỡ

xì xào, xí xoá, x p x , xoèn xo t, ấ ỉ ẹ

+ Láy v n: Ti ng có x thầ ế ườn g láy v i ti ng có l, tr m t s trớ ề ừ ộ ố ườn g h p: l p s p, ợ ụ ụ đồ s , sáng láng ộ

Do ó n u g p láy v n thì ta ch n ti ng ch a âm u x.đ ế ặ ầ ọ ế ứ đầ

Ví d : li ng xi ng, lo n xo n, loà xoà, l n x n, lao xao, xoi mói, xích mích, xa l , .ụ ể ể ă ă ộ ộ ạ

- M t s t ghép có m t ti ng có âm u s và có m t s ti ng có âm u x:ộ ố ừ ộ ế đầ ộ ố ế đầ

Ví d : x s , s n xu t, xu t s c, xác su t, x s , soi xét, ụ ứ ở ả ấ ấ ắ ấ ổ ố

(y) d) Trườn g h p r/d/giợ

- Ch r và gi không ữ đứn g u các ti ng có v n có âm m (oa, oe, uê, uy) Do ó g p các ti ng đầ ề ầ đệ đ ặ ế

d ng này thì ta ch n d ạ ọ để vi t, không ch n r ho c gi.ế ọ ặ

Ví d : kinh doanh, do n t, doãng ra, h u du , duy nh t, duy t binh, ụ ạ ạ ậ ệ ấ ệ

- Trong các t Hán Vi t:ừ ệ

+ Các ti ng có thanh ngã ho c thanh n ng thế ặ ặ ườn g vi t v i âm u d.ế ớ đầ

Ví d : di n viên, h p d n, bình d , m u d ch, kì di u, ụ ễ ấ ẫ ị ậ ị ệ

+ Các ti ng có thanh s c ho c thanh h i thế ắ ặ ỏ ườn g vi t gi.ế

Ví d : gi i thích, gi ng gi i, giá c , giám sát, gi i thi u, tam giác, ụ ả ả ả ả ớ ệ

+ Các ti ng có thanh huy n ho c thanh ngang thế ề ặ ườn g vi t v i âm u gi khi v n có âm u a và ế ớ đầ ầ đầ

vi t v i âm u d khi v n có âm u khác a.ế ớ đầ ầ đầ

Ví d : gian x o, giao chi n, giai nhân, t ng gia, gia nhân, du dụ ả ế ă ươn g, do thám, dươn g li u, d d t, ễ ư ậ ung dung,

- Trong c u t o t láy:ấ ạ ừ

+ Láy âm: C gi, r, d u có t láy âm N u g p t láy âm thì có th ch n c hai ti ng cùng có âm ả đề ừ ế ặ ừ ể ọ ả ế

u gi, r ho c d

Ví d : giành gi t, giãy gi a, gi c giã, già gi n, gi m giúi, dai d ng, dào d t, d ng d c, d p dìu, dãi ụ ậ ụ ụ ặ ấ ẳ ạ ằ ặ ậ

d u, ríu rít, ra r , rì rào, réo r t, run r y, rung ring, r ng r c, rùng r n, rón rén, r ng r c, r ng r , ầ ả ắ ẩ ư ứ ợ ừ ự ạ ỡ

r c r , .ự ỡ

+ Láy v n: Ti ng có d thầ ế ườn g láy v i ti ng có l, ti ng có r thớ ế ế ườn g láy v i ti ng có b ho cớ ế ặ

(y) e, Ti ng có gi thế ườn g láy v i ti ng có n.ớ ế

Ví d : lim dim, lò dò, lai dai, b t r t, c p r p, b n r n, co ro, cò rò, b n r n, gian nan, gieo neo, ụ ứ ứ ậ ậ ị ị ủ ủ giãy n y.ả

- M t s t láy có các bi n th khác nhau: rào r t - dào d t, r p r n - gi p gi n, dân d n - rân r n, ộ ố ừ ế ể ạ ạ ậ ờ ậ ờ ấ ấ dun d i - giun gi i, d m d t - r m r t, d dói - gi giói, gióng gi - dóng d , réo r t - giéo gi t r m ủ ủ ấ ứ ấ ứ ở ở ả ả ắ ắ ậ

r t - gi m gi t, ậ ậ ậ

- Trong c u t o t ghép gi a r, d, và gi Ch có t ghép có ti ng âm u gi và ti ng có âm u d, ấ ạ ừ ữ ỉ ừ ế đầ ế đầ không có t ghép có ti ng âm u r và âm u d hay âm u r và âm u gi.ừ ế đầ đầ đầ đầ

Ví d : già d n, giáo d c, giao d ch, gi d i, gi n d , giao du, gi ng d y, gi n d , gian d i, gi n d i, ụ ặ ụ ị ả ố ả ị ả ạ ậ ữ ố ậ ỗ giao duyên,

f) Trườn g h p c/k/qợ

- Giúp cho h c sinh n m ọ ắ đượ c các qui lu t:ậ

+ q luôn bao gi c ng i v i âm m u ờ ũ đ ớ đệ để thành qu

+ c luôn đứn g trước các nguyên âm: a, , â, o, ô, , u, ă ơ ư

+ k luôn đứn g trước các nguyên âm: i, e, ê