Lời nói của con người bao giờ cũng là lời nói thành tiếng. Khi nói chúng ta phải phát âm ra thành từ, thành câu, thành văn bản để truyền đạt nội dung thông báo. Khi nghe chúng ta tiếp nhận các âm thanh người nói phát ra, từ đó hiểu được nội dung của lời nói. Trong âm thanh của lời nói do một cá nhân phát ra, ngoài những đặc điểm cụ thể còn có một cái chung nhất mang chức năng xã hôị. Những âm thanh cụ thể của lời nói, của mỗi cá nhân là những thực thể mang chức năng xã hội.
Trang 1CÁC BIỆN PHÁP SỮA LỖI PHÁT ÂM
CHO TRẺ
DÙNG CHO: GIÁO DỤC MẦM NON
Trang 21 Đặc điểm của âm tiết tiếng Việt:
Có tính phân tiết cao, các âm tiết đứng cách nhau, mỗi âm tiết bao giờ cũng gắn liền với thanh điệu và làm thay đổi ý nghĩa của âm tiết
Vì vậy: Lời nói của con người bao giờ cũng là lời nói thành tiếng Khi nói chúng ta phải phát âm ra thành từ, thành câu, thành văn bản để truyền đạt nội dung thông báo Khi nghe chúng ta tiếp nhận các âm thanh người nói phát ra, từ đó hiểu được nội dung của lời nói Trong âm thanh của lời nói do một cá nhân phát ra, ngoài những đặc điểm cụ thể còn có một cái chung nhất mang chức năng xã hôị Những âm thanh cụ thể của lời nói, của mỗi cá nhân là những thực thể mang chức năng xã hội
Trang 32 Hệ thống ngữ âm của âm tiết tiếng Việt:
* Thành phần vị trí 5 là thanh điệu bao trùm lên toàn bộ âm tiết Có 6 thanh điệu:
- Thanh ngang: Trên chữ không ghi dấu khi viết
- Thanh huyền
- Thanh sắc
- Thanh nặng
- Thanh hỏi
- Thanh ngã.
Trang 43 Những đặc điểm phát âm của trẻ mẫu giáo.
Âm tiết của ngôn ngữ là đơn vị âm thanh nhỏ nhất trong lời nói không thể phân chia được nữa, lúc đầu trẻ hình thành thính giác
Âm thanh tức là sự phân biệt các âm của ngôn ngữ, còn phát âm chúng sẽ học sau Sự phát âm đúng có liên quan chặt chẽ với sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan phát âm của trẻ
Ví dụ: Đi ; Đứng; Chạy; nhảy
Phát âm của trẻ phụ thuộc vào sự hoàn thiện của bộ máy phát âm, ở tuổi mẫu giáo lớn những điều kiện này đã đạt được mức
tương đối ổn định cho nên trẻ đã có thể phát âm được hầu hết các âm vị Tuy nhiên một số trẻ vẫn còn mắc một số lỗi về phát âm
Trang 53.1 Lỗi về thanh điệu:
- Trong số các thanh điệu tiếng Việt, thanh hỏi và thanh ngã là hai thanh có cấu tạo phức tạp Việc thể hiện thanh ngã với âm điệu gãy ở giữa là cách phát âm khó đối với trẻ Trẻ thay thế bằng cách phát âm đơn giản hơn tức là với âm điệu không gãy ở giữa Vì vậy dễ đồng nhất với âm điệu của thanh sắc
Ví dụ: Sẽ ->sẻ/sẹ Muỗi ->muổi/muội lá ->la
- Sự chuyển đổi hướng đi của đường nét âm điệu thanh hỏi không diễn ra đột ngột như thanh ngã, quá trình phát âm kéo dài trở thành khó đối với trẻ nhỏ có hơi thở ngắn
- Khi phát âm, trẻ thay thế âm điệu gãy bằng âm điệu không gãy, điều này làm cho thanh hỏi ở trẻ gần như đồng nhất với thanh nặng
- Phát âm “hỏi” thành “họi” hoặc phát âm “hổ” thành “hộ” Đến hết tuổi mẫu giáo lớn lỗi sai về hai thanh này sẽ được khắc phục hầu như hoàn toàn
Trang 63.2 Lỗi về âm chính:
- Lỗi về âm chính tập trung vào các nguyên âm đôi này thành nguyên âm đơn khi phát âm
Ví dụ: Trẻ phát âm “Con hươu” ->“Con hiêu”, “Thịt” -> “xịt”; Chó -> tó;
- Trẻ phát âm sai là do tập quán của địa phương hoặc do nghe chưa chính xác, các âm tiết có âm chính là nguyên âm đôi làm cho cấu tạo của âm tiết phức tạp hơn, phát âm khó khăn hơn
Ví dụ: Răng -> Năng -> Chi; Trăng -> Giăng;
Trang 73.3 Lỗi phát âm đầu:
- Trẻ thường hay nói lẫn lộn “l”, “n”; “Tr”-> “Ch” Ví dụ: “Lá lúa” trẻ phát âm thành “lá núa” ; Tập trung->Tập chung; và có thể phát âm “cái nồi”
thành “cái lồi”
- Lỗi lẫn “tr” thành “t” : Ví dụ: “Gà trống” phát âm thành “gà tống”; “trăng sáng” phát âm thành “tăng sáng”.
- Lỗi lẫn r thành d; gi thành d: Ví dụ: “Cái rổ” thành “Cái dổ”; “Cô giáo” thành “Cô dáo”.
- Một số trẻ 5 tuổi khi phát âm phụ âm P trẻ lẫn sang phụ âm “b”: Ví dụ: “Đèn pin” thành “Đèn bin”.
- Lỗi lẫn “th” thành “x”: “Thịt” thành “xịt”.
- Lỗi trẻ lẫn “kh” thành “Q”: “Khuất phục” thành “Quất phục”;
…
Trang 83.4 Lỗi về âm đệm:
- Âm đệm chỉ được đọc lướt qua nên trẻ khó ghi nhận những âm chính vì thế âm đệm thường bị bỏ qua
VD: Trẻ phát âm “Loắt choắt” thành “Lắt chắt”; “Oát” thành “át”
3.5 Lỗi về âm cuối:
- Trong phụ âm đứng làm âm cuối thì những cặp “ch” và “nh” trẻ phát âm thành t, n
VD: “Cô Oanh” thành “Cô Oăn”, “Cây xanh” thành “cây xăn, “Cái phích” thành “Cái phít”…
Như trên đã nói thời thơ ấu dễ hình thành sự phát âm đúng hơn khi đã trưởng thành Điều quan trọng là cô giáo mầm non đều cần phải nói đúng để làm mẫu cho trẻ.
Trang 94 Nội dung và phương pháp phát âm
Sự phát âm của trẻ phụ thuộc vào bộ máy phát âm, muốn dạy trẻ phát âm đúng ta cần thường xuyên hướng dẫn trẻ luyện tập một số cơ quan phát âm như: môi, lưỡi, răng, sự phát triển linh hoạt của hàm
Cần giúp trẻ biết điều khiển nhịp nhàng các cử động của bộ máy phát âm Sự phát âm rõ ràng các âm, các từ phụ thuộc vào
sự chính xác và lực của các cử động.
Rất nhiều trẻ nói không rõ, từ này trộn lẫn với từ kia thành một tập hợp âm khó hiểu Nguyên nhân là cử động chậm chạp của môi và lưỡi, tính linh hoạt của hàm còn yếu do đó miệng của trẻ há không to và các nguyên âm phát ra không đúng, sự phát âm không rõ ràng, các từ phụ thuộc vào sự phát âm của các nguyên âm có đúng không và sau đó phụ thuộc vào sự điều hoà các hoạt động của bộ máy phát âm khi xác lập các phụ âm
Trang 104 Nội dung và phương pháp phát âm
Tập luyện cơ của bộ máy phát âm là trọng tâm và cần thiết như tập thể dục để phát triển cơ thể ở mầm non, không nên xem việc dạy phát âm chỉ dành cho các cháu có tật mà làm cho tất cả các cháu
Giờ dạy phát âm phải được tiến hành thường xuyên, có hệ thống Những bài học luyện bộ máy phát âm ở trường mầm non thường mang tính chất trò chơi như bắt chước tiếng kêu của các loài vật như: “cạc cạc” (vịt); “gâu gâu” (Chó); “chiếp chiếp” (Gà con); “ộp ộp” (Ếch) Như trò chơi:
Trang 11Một số trò chơi
Trò chơi: Cái túi kỳ diệu.
Ở lớp mẫu giáo lớn, cô giáo bỏ vào túi 10 đồ chơi là các con vật sau khi giới thiệu với các cháu từng con vật Khi chơi cô cho từng cháu lên thò tay vào túi chọn đồ vật nhưng không được nhìn vào vật mà thử đoán: Nếu đúng thì cô bảo cháu bắt chước tiếng kêu của con vật đó, nếu cháu gọi tên chưa đúng hoặc phát âm sai tên gọi thì cô giáo phải phát âm mẫu rõ ràng, chuẩn xác cho các cháu nói lại và tập nói theo
Ví dụ: Cháu lấy được con ếch cháu phải nói đúng “con ếch” Nếu cháu nói “con ắt” cô giáo phải tập cho cháu nói lại Sau đó cho các cháu bắt
chước tiếng kêu “ộp, ộp”
Trang 12Một số trò chơi
Trò chơi: “Con gì kêu đấy”
Cô giáo treo trên bảng tranh vẽ những con vật, đồ vật và cho cháu đoán hoặc bày lên bàn những đồ chơi là con vật hay đồ vật có tiếng kêu mà các cháu sẽ đố nhau, cô bảo các cháu nhìn lên tranh và lên đồ chơi rồi gọi tên chúng Sau đó cô bắt chước tiếng kêu của từng con vật hoặc đồ chơi và yêu cầu trẻ nói đúng tên con vật và đồ vật đó
VD: Cô nói “tu tu, xình xịch” các cháu phải nói tàu hoả; Cô nói “Vít vít” thì trẻ nói vịt con; “chiếp chiếp” thì nói gà con, cô nói “ò ó o” thì nói gà
trống gáy… Hoặc cô có thể cho một cháu ra ngoài lớp, sau đó cô và cháu ở trong lớp chọn một con vật cất đi, cho cháu đó vào thì cô và cháu ở trong lớp bắt chước tiếng kêu của con vật đó hoặc tiếng động cơ của đồ chơi, sau đó cô bảo cháu đó nói tên con vật tên đồ chơi
Trang 13Một số trò chơi
Những câu có thể dùng cho các cháu nói nhanh như:
Hoa sen, hoa súng
Hoa súng, hoa sen
Cỏ mọc ngoài sân
Ngoài sân cỏ mọc
Buổi sáng mặt trời mọc
Mặt trời mọc buổi sáng
Nồi đồng nấu ốc, nồi đất nấu ếch
Bà ba béo bán bánh bèo
Bánh bèo bà ba béo
Mục đích của việc sử dụng những câu nói nhanh là tập luyện bộ máy phát âm
Trang 14Một số trò chơi
Để luyện phát âm l và n cô giáo có thể dùng các bài thơ sau:
Ví dụ:
“Tập tầm vông
Tay không tay có
Tập tầm vó
Tay có tay không”
Trang 15BÀI TẬP Hãy chỉ ra các lỗi phát âm ở trẻ sau đây:
1 Tìm lỗi phát âm ở trẻ dựa vào các từ sau:
Sẽ ->sẻ/sẹ Muỗi ->muổi/muội lá ->la
Là -> lả Loắt choắt -> lắt chắt Oanh -> anh
Thưa cô đi học về -> Thưa cô học đi về Rô đá banh ->Rô banh đá Oát ->át Lá lúa -> lá núa Cái rổ -> Cái dổ;
Cô giáo -> Cô dáo; Khuất phục –> Quất phục Đẹp -> bẹp;
Đi học ->Học đi Mẹ về đã -> Mẹ đã về
Đi -> di; Hứng -> Nứng Đi học- Zi học;
Voi -> doi Gà trống -> Gà tống Táo ->áo;
Trang 16BÀI TẬP Hãy chỉ ra các lỗi phát âm ở trẻ sau đây:
2 Hãy dựa vào các từ sau tìm lỗi phát âm ở trẻ:
Ngủ ->rủ Loạt soạt ->lạt sạt Toan ->Tuân
Quả nhãn ->quả nhãng Bàn tán -> Bàng tang; Bờ cát ->Bờ các Lăn xả ->Lăng xả Bóng ->Nóng Vịt -> Zịt
Hột -> Nhột Đèn pin -> đèn bin
Trang 17TỪ ĐỊA PHƯƠNG