Đề 5: Phân tích tình huống truyện trong tác phẩm Chữ người tử tù của nhà văn Nguyễn Tuân.. - Chữ người tử tù in trong tập Vang bóng một thời là truyện ngắn xuất sắc, kết tinh tài năng củ
Trang 1Đề 5: Phân tích tình huống truyện trong tác phẩm Chữ người tử tù của nhà văn Nguyễn Tuân
Hướng dẫn làm bài
1 Vài nét về tác giả:
- Nguyễn Tuân là nhà văn lớn, có phong cách tài hoa, độc đáo; có nhiều đóng góp quan trọng cho nền văn học hiện đại Việt Nam
- Chữ người tử tù (in trong tập Vang bóng một thời) là truyện ngắn xuất sắc, kết tinh tài năng của
Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945
2 Phân tích tình huống truyện
- Nội dung tình huống:
Đó là cuộc gặp gỡ đầy trớ trêu, éo le giữa người tù Huấn Cao với viên quản ngục chốn lao tù Xét
về phương diện xã hội, họ ở thế đối lập nhau (một bên là tử tù chờ ngày ra pháp trường; một bên là quản ngục nắm trong tay sinh mệnh của tù nhân) Nhưng xét về phương diện nghệ thuật, họ là những người có tâm hồn đồng điệu
- Diễn biến tình huống:
+ Thái độ lúc đầu của Huấn Cao: Tỏ ra coi thường, khinh bạc ngay cả khi nhận được sự chăm sóc
lặng lẽ, chu tất của viên quản ngục (Huấn Cao: “Ta chỉ có một điều là Là nhà người đừng đặt chân vào đây”)
+ Sự thay đổi thái độ của Huấn Cao: Khi hiểu ra tấm lòng chân thành và sở thích cao quý của viên
quản ngục, Huấn Cao hết mực trân trọng và đồng ý “cho chữ” (Huấn Cao: “Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”)
+ Cảnh cho chữ trong nhà ngục: Diễn ra như “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Không gian
và thời gian rất đặc biệt (nơi ngục tù, lúc đêm khuya); vị thế các nhân vật bị đảo ngược (tử tù thành thần tượng, ân nhân của cai ngục; cai ngục thành người ngưỡng mộ, chịu ơn tử tù)
- Ý nghĩa, hiệu quả nghệ thuật của tình huống
+ Làm bộc lộ, thay đổi quan hệ, thái độ, hành vi khác thường của các nhân vật; làm toả sáng vẻ đẹp của cái Tài, cái Dũng, cái Thiên lương
CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ (PHẦN 2)
- NGUYỄN TUÂN -
TÀI LIỆU BÀI GIẢNG Đây là tài liệu tóm lược các kiến thức đi kèm bài giảng Chữ người tử tù (Phần 2) thuộc khoá Luyện thi Đại học
KIT-1: Môn Ngữ văn (thầy Nguyễn Quang Ninh) tại website Hocmai.vn Để có thể nắm vững kiến thức về tác
phẩm Chữ người tử tù, Bạn cần kết hợp xem tài liệu cùng với bài giảng này
Trang 2+ Góp phần khắc hoạ tính cách của các nhân vật; tăng kịch tính và sức hấp dẫn của tác phẩm
3 Đánh giá chung
- Chữ người tử tù thành công trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật
- Tình huống truyện trên đây góp phần thể hiện rõ những nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân
Đề 6: Phân tích, bình luận cảnh cho chữ để thấy rõ đây là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” hay “vô tiền khoáng hậu”
BÀI LÀM
Mở bài:
Nguyễn Tuân (1910-1987) là "người nghệ sỹ suốt đời đi tìm cái Đẹp" và cũng là cây bút rất mực tài
hoa, uyên bác "Chữ người tử tù" đuợc xem là kiệt tác bởi đã kết tinh được những nét đặc sắc nổi bật nhất trong phong cách nghệ thuật của ông Giá trị nổi bật của “Chữ người tử tù” rút ra từ tập “Vang bóng một thời” – 1940 là ở chỗ Nguyễn Tuân đã xây dựng được một hình tượng mang vẻ đẹp lãng mạn đặc sắc: giàu
nhân cách, có khí phách và rất mực tài hoa Tất cả những vẻ đẹp ấy hầu như được thể hiện tập trung ở cảnh
Huấn Cao cho viên quản ngục chữ Đây là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” đã kết tinh được tư
tưởng chủ đề, giá trị nghệ thuật của tác phẩm
Thân bài:
1 Tóm tắt cảnh cho chữ
Trong buồng giam chật hẹp, bẩn thỉu, ẩm ướt toàn phân chuột, phân gián, dưới ánh sáng đỏ rực của
một bó đuốc tẩm dầu “một người cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang đậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh” Hẳn đây là những dòng chữ cuối cùng của đời ông Còn bên cạnh, “viên quản ngục khúm núm” và thầy thơ lại “run run bưng chậu mực” Không gian bên ngoài yên tĩnh, chỉ văng vẳng có tiếng mõ trên chòi
canh Bằng một vài chi tiết hết sức sinh động, gợi cảm và rất tạo hình như thế, Nguyễn Tuân đã khắc hoạ được một bức tranh thật xúc động, vừa trang trọng, vừa thiêng liêng
2 Vì sao có cảnh tượng độc đáo nói trên?(Hay tình huống độc đáo của truyện)
Truyện “Chữ người tử tù” chỉ có hai nhân vật chính, một tên phản nghịch nay bị khép vào tội tử tù
đang chờ ngày ra pháp trường, nhưng rất có tài, đặc biệt là tài viết chữ đẹp; còn người kia là một viên quản ngục mê chữ đẹp, kính phục tài năng của tên tử tù và hằng khao khát có được chữ của tên tử tù kia Trên bình diện quan hệ xã hội thì họ là kẻ tử thù của nhau, nhưng trên bình diện chữ tâm và cái đẹp thì họ là tri
âm tri kỷ của nhau Sự gặp gỡ của họ đã tạo nên một tình huống oái oăm đầy kịch tính làm nổi bật tính cách của mỗi người và chủ đề tác phẩm được tô đậm Là người giàu chữ tâm, có lòng tự trọng, có khí phách, khinh thường hết thảy những kẻ cam tâm làm nô lệ và tiền bạc, quyền lực phi nghĩa, lúc đầu Huấn Cao hết sức khinh bạc viên quản ngục Nhưng khi biết viên quản ngục có sở thích cao quý, yêu cái đẹp, Huấn Cao
đã lập tức thay đổi thái độ và đã tặng chữ cho viên quản ngục vào cái đêm hôm ấy để tỏ thái độ cảm kích,
Trang 3trân trọng của người nghệ sĩ đối với người tri kỉ Đây là cảnh nằm cuối tác phẩm và là kết quả của cái nhìn
"biệt nhỡn" cùng quá trình biệt đãi tử tù đầy dụng công và khổ tâm của viên quản ngục
3 Đây là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” hay “vô tiền khoáng hậu”
a/ Đúng là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Bởi nó diễn ra trong một không gian đặc biệt,
vào một thời điểm cũng rất đặc biệt Điều đặc biệt lạ lùng chưa từng có ở đây là việc viết chữ và cho chữ vốn là một thú chơi tao nhã có phần thanh cao của những bậc tài hoa nghệ sĩ, đáng lẽ phải diễn ra nơi lầu son gác tía, gió mát trăng thanh, lộng ngát hương hoa nhưng; ở đây lại diễn ra trong cảnh nhà lao tăm tối,
ẩm ướt, bẩn thỉu Hơn thế, người nghệ sĩ viết chữ đẹp lại là tên tử tù đang bị gông, xiềng và chỉ sáng hôm sau là giải về kinh chịu tội chặt đầu
Điều lạ lùng chưa từng có là giữa cảnh tù ngục tăm tối đó không phải là cái ác, cái bạo tàn đang thống trị mà chính là cái đẹp, cái tài hoa đang đăng quang (lên ngôi) Bằng thủ pháp đối lập đặc sắc, Nguyễn Tuân đã làm nổi rõ sự chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối; của cái thiện trước cái ác; của cái đẹp trước cái xấu xa, nhơ bẩn; của cái cao cả trước cái thấp hèn; của tinh thần bất khuất, hiên ngang trước thái độ cam chịu nô lệ Đó cũng là sự chiến thắng của tính cách trước hoàn cảnh Thật là lạ lùng, không bình thường một chút nào!Vì tên tử tù nổi bật lên uy nghi cao lồng lộng, còn viên quản ngục và thầy thơ lại
- những kẻ đại diện cho xã hội đó thì “khúm núm”, “run run” trước tên tử tù kia
b/ Với cảnh cho chữ độc đáo này, có thể nói cái nhà tù tàn bạo đen tối kia đã sụp đổ và cũng không
còn kẻ tội phạm, tử tù; cũng không còn quản ngục và thơ lại Chỉ còn người nghệ sĩ đang sáng tạo cái đẹp trước những đôi mắt ngưỡng mộ và kính phục của những kẻ liên tài Tất cả những con người đó đều tắm
đẫm trong ánh sáng đỏ rực của bó đuốc “thiên lương”, tài hoa, khí phách
c/ Cũng với cảnh này, dù nay mai Huấn Cao đầu phải lìa khỏi cổ nhưng những phẩm chất tài hoa,
khí phách, nhân cách của ông sẽ đi vào cõi vĩnh hằng Màu trắng của vuông lụa cũng như những dòng chữ tươi tắn nói lên hoài bão tung hoành một đời Huấn Cao; hương thơm ngát của thỏi mực, ánh sáng đỏ rực của bó đuốc cùng với những lời khuyên của Huấn Cao được viên quản ngục gìn giữ, lắng nghe như lời di huấn của đạo lý làm người…dường như cùng hoà vào nhau để trở thành bất tử như cái bất tử của vẻ đẹp Huấn Cao Có thể nói, ở cảnh cho chữ này, Nguyễn Tuân đã dựng lên được một bức tượng đài trang nghiêm để bất tử hoá con người rất mực tài hoa và tràn đầy khí phách anh hùng này
d/ Không chỉ cho chữ, Huấn Cao còn khuyên bảo quản ngục: “Ở đây lẫn lộn Ta khuyên thầy Quản
nên thay chốn ở đi Chỗ này không phải là nơi để treo một bức lụa trắng với những nét chữ vuông tươi tắn,
nó nói lên những cái hoài bão tung hoành của một đời con người… Tôi bảo thực đấy, thầy Quản nên tìm về nhà quê mà ở, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cả đời lương thiện đi” Như vậy, Huấn Cao
không chấp nhận cái tài, cái đẹp lại có thể chung sống lẫn lộn với cái ác, cái xấu Ông cũng không chấp nhận một người vừa yêu cái đẹp lại vừa làm điều ác và muốn chăm lo cho cái đẹp nảy nở phải trở về với cái thiện
Trang 4e/ Trước vẻ đẹp hào quang uy nghi lộng lẫy của Huấn Cao, viên quản ngục đã biểu lộ một cử chỉ
thật cảm động Đó là sau khi lắng nghe lời khuyên của Huấn Cao, viên quản ngục “vái người tù một vái, chắp tay nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào: kẻ mê muội này xin bái lĩnh”.Có những cái cúi đầu làm cho con người trở nên nhỏ nhen, hèn hạ Nhưng cũng có những cái cúi đầu
làm cho con người cao cả, sang trọng hơn Đó là một sự cúi đầu trước cái đẹp, cái khí phách phi thường Trước đây, Cao Bá Quát đã có một câu thơ rất hay:một đời ta chỉ biết cúi đầu trước hoa mai, biểu tượng của cái đẹp
4 Cảnh cho chữ còn thể hiện tập trung ý nghĩa nhan đề của thiên truyện: "Chữ người tử tù" và chiều
sâu giá trị nhân văn đẹp đẽ, mới mẻ của tác phẩm cũng như toàn bộ văn nghiệp của Nguyễn Tuân
Kết luận:
Tóm lại, đây là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Đoạn văn xứng đáng là một bức hoạ phẩm
được viết bằng bút pháp lãng mạn có ngôn ngữ giàu màu sắc tạo hình với không khí trang nghiêm, có phần
bi tráng, sử dụng thủ pháp tương phản đầy ấn tượng Nó đã biểu lộ được cái tài và cái tâm của một nhà văn lớn: Nguyễn Tuân
Đề 7: Anh (chị) hãy phân tích những nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn “Chữ người tử tù”
Đáp án - Gợi ý làm bài
1 Vài nét về tác giả và tác phẩm
a- Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn, đầy tài năng và rất độc đáo Ông nổi tiếng từ trước cách mạng
tháng Tám với những tác phẩm tiêu biểu như: "Thiếu quê hương", "Vang bóng một thời", "Chiếc lư đồng mắt cua"
b- Truyện ngắn "Chữ người tử tù" lúc đầu có tên là "Dòng chữ cuối cùng", in năm 1938, sau đó
được in lại trong tập "Vang bóng một thời" (1940) và đổi tên thành "Chữ người tử tù"
2 Những đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn "Chữ người tử tù"
a- Nghệ thuật tạo hình huống độc đáo: Đó là cuộc gặp gỡ kỳ lạ giữa Huấn Cao và viên quản ngục
trong chốn lao tù Xét trên bình diện xã hội, họ là kẻ thù, nhưng trên bình diện chữ tâm và cái đẹp, thì họ là tri âm tri kỷ Thông qua tình huống truyện, tính cách nhân vật được khắc hoạ rõ nét và chủ đề tác phẩm được tô đậm
b- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: nhân vật được nhìn nhận từ phương diện tài hoa nghệ sĩ, được
xây dựng bằng bút pháp lãng mạn, quản ngục và Huấn Cao được đặt trong mối quan hệ tương phản soi
sáng lẫn nhau; cách miêu tả gián tiếp theo phép "vẽ mây nẩy trăng"
c- Nghệ thuật tạo dựng cảnh cho chữ: "Một cảnh tượng xưa nay chưa từng có" Trong cảnh này, thủ
pháp nghệ thuật đối lập được sử dụng một cách triệt để, góp phần khắc hoạ đậm nét tính cách nhân vật
d- Nghệ thuật tạo không khí cổ kính bằng những chi tiết chọn lọc, câu văn có nhịp điệu thong thả,
Trang 53 Đánh giá chung:
Tóm lại: "Chữ người tử tù" là một tác phảm đặc sắc nhất của Nguyễn Tuân trước cách mạng Tác phẩm đã kết tinh được cái tài, cái tâm của một tài năng lớn, của một nghệ sĩ lớn Vì vậy "Chữ người tử tù"
sẽ còn sống mãi trong trái tim người đọc
Giáo viên: Nguyễn Quang Ninh Nguồn: Hocmai.vn