Chữ người tử tù

Mục tiêu bài học Giúp hs: - Cảm nhận đợc vẻ đẹp của hình tợng nhân vật Huấn Cao, đồng thời hiểu thêm quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân qua nhân vật này.. Lời vào bài: Nguyễn Tuân ngời

Tiết 41-42

Chữ ngời tử tù Nguyễn Tuân

A Mục tiêu bài học

Giúp hs:

- Cảm nhận đợc vẻ đẹp của hình tợng nhân vật Huấn Cao, đồng thời hiểu thêm quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân qua nhân vật này

- Hiểu và phân tích nghệ thuật của thiên truyện: tình huống truyện độc đáo, không khí cổ xa, thủ pháp đối lập, ngôn ngữ góc cạnh giàu giá trị tạo hình

B Phơng tiện thực hiện

- SGK+SGV+giáo án

- Chân dung của Nguyễn Tuân

- Tác phẩm Vang bóng một thời, một bức th pháp trên giấy gió viết chữ Tâm

C Cách thức tiến hành

GV hớng dẫn HS đọc, thảo luận và trả lời các câu hỏi

D Tiến trình lên lớp

II Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi:

Phân tích cảnh đợi tàu qua cái nhìn và tâm trạng của nhân vật Liên?

Lời vào bài:

Nguyễn Tuân ngời nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp cái độc đáo, đã tìm thấy và xây dựng thành một tuyệt tác: đó là tập truyện ngắn Vang bóng một thời (1940), trong đó nổi bật lên đỉnh cao nhất là truyện ngắn Chữ ngời tử tù Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu truyện ngắn đặc sắc này.

Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt

* GV cho Hs xem một số

tranh ảnh của Nguyễn Tuân

qua các thời kì

* Gọi Hs đọc và tóm tắt

những ý chính phần tiểu dẫn

trong SGK

* GV nhấn mạnh những điểm

chủ yếu:

Yêu cầu giọng đọc: chậm rãi,

trang trọng, cổ kính Giọng

đọc cần phù hợp với các nhân

I Tiểu dẫn

1 Tác giả và tác phẩm

- Nguyễn Tuân (1910-1987), quê ở HN, nhà văn lớn thế kỉ XX, có bản lĩnh, phong cách tài hoa độc

đáo, nhà tùy bút số một của VN

- Những tác phẩm chính: Vang bóng một thời(tập truyện ngắn,1940), Một chuyến đi (tùy bút), Chiếc

l đồng mắt cua(tùy bút), Sông Đà, Hà Nội ta đánh

mĩ giỏi

- Giới thiệu truyện ngắn Chữ ngời tử tù(1939) và tác phẩm Vang bóng một thời (1940)

2 Đọc- kể tóm tắt, phân tích bố cục

a Đọc diễn cảm

- Đọc đoạn đầu và cảnh cho chữ

vật: Huấn cao, viên quả

ngục

HS dựa vào SGK để giải thích

từ khó

Hỏi: Vẻ đẹp của nhân vật

Huấn Cao đợc thể hiện trên

những phơng diện nào?

HS tập khái quát, phát biểu

Hỏi: Phân tích, chứng minh

từng phẩm chất qua những chi

tiết tiêu biểu?

b Kể tóm tắt:

- Có thể kể một vài đoạn không đọc

c Bố cục

(1) Từ đầu rồi sẽ liệu: Cuộc trò chuyện giữa quản ngục và thầy thơ lại về tử tù Huấn Cao và tâm trạng của quản ngục

(2) Sớm hôm sau trong thiên hạ: Cuộc nhận tù; Cách c xử đặc biệt của quản ngục với ông Huấn Cao trong nửa tháng ở nhà lao tỉnh Sơn

(3) Cảnh cho chữ

3 Giải thích từ khó

4 Nghệ thuật th pháp

- Nghệ thuật viết chữ Hán (Nho) bằng bút lông với mực đen trên giấy bản, giấy hồng, hoặc khắc trên gỗ có khi dùng để thờ, để trang trí, để ngắm chơi

nh bức tranh chữ

- Là môn nghệ thuật cổ, lâu đời ở Phơng Đông,

đặc biệt ở Trung Quốc Nét chữ, cách viết thể hiện tài hoa, tâm hồn, nết ngời, tính cách , bản lĩnh ớc mơ của ngời viết

- ở VN, thời PK, nghệ thuật th pháp khá phát triển Cao Bá Quát là nhà nho nổi danh về tài th pháp

- Thế kỉ XX ở nớc ta, th pháp suy tàn (ông đồ của Vũ Đình Liên là minh chứng)

- Đầu thế kỉ XXI nghệ thuật này mới đợc khôi phục Hiện nghệ thuật th pháp VN đang trên đà phổ biến và phát triển, còn mở rộng cả th pháp bằng chữ quốc ngữ,chữ Anh, Nga, Pháp

(Hết tiết 41 chuyển tiết 42)

II Đọc Hiểu văn bản–

1 Nhân vật Huấn Cao

- Ba bình diện phẩm chất của hình tợng Huấn Cao: tài hoa nghệ sĩ, khí phách anh hùng, nhân cách trong sáng cao cả

HS làm việc theo 3 nhóm

Nhóm1: tài hoa?

Nhóm 2: Khí phách?

Gợi ý: Huấn Cao xuất hiện

tr-ơc đề lao với hình ảnh nh thế

nào?Tác giả đã miêu tả ntn để

gây ấn tợng cho ngời đọc?

Hỏi: Giải thích từ thiên lơng?

Phẩm chất này của ông Huấn Cao

đợc thể hiện nh thế nào trong quan

hệ với quản ngục?

* Nhân vật Huấn Cao thể hiện rõ

quan niệm của nhà văn Nguyễn

Tuân về cái đẹp Khi ca ngợi nét

tài hoa nghệ sĩ ở nhân vật yêu

quý của mình nhà văn muốn nói

con ngời lí tởng trớc hêt phải là

con ngời có tài, có tầm vóc văn

hóa và biết làm đẹp cho đời bằng

cái tài đó của mình Với Nguyễn

a Tài hoa nghệ sĩ th pháp

- Đợc thể hiện qua những lời nói, thái độ và hành

động trầm trồ, ngỡng mộ của thầy trò quản ngục:

Có đợc chữ ông Huấn mà treo trong nhà thì nh có vật báu treo trong nhà thế ra y văn võ đều có tài cả

“ chữ ông Huấn đẹp lắp, vuông lắm! chà chà! Cái ngời mà tỉnh Sơn ta vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp”

- Đợc thể hiện trực tiếp qua lời nói của ông Huấn: Chữ ta thì đẹp thật, quý thật

 Ca ngợi tài hoa của Huấn Cao, Nguyễn Tuân thể hiện quan điểm t tởng và nghệ thuật của mình: kính trọng và ngỡng mộ những bậc tài hoa, trân trọng nghệ thuật th pháp cổ truyền của cha ông

b Khí phách hiên ngang bất khuất

- Sáu phạm nhân mang chung một cái gông, tác giả miêu tả hai chi tiết:

+ Hình ảnh chiếc gông “ một cái thang gỗ lim nặng nặng 7,8 tạ những đoạn đen sánh”-> tạo

cảm giác cho ngời đọc về hình phạt của chế độ nhà tù

+ Hành động Huấn Cao rỗ gông: “Huấn Cao lạnh lùng chúc mũi gông nặng một trận ma rệp ->” một thái độ không thèm để ý gì, không

hề run sợ trớc sự đe dọa của kẻ giữ tù

- > Khí tiết của ngời anh hùng tuy thất bại nhng vẫn hiên ngang

- Coi thờng cái chết, khinh bỉ bọn tiểu nhân đắc chí; bình tĩnh ung dung sống nốt những ngày cuối của cuộc đời oanh liệt

- Không vì quyền lực và tiền bạc mà ép mình viết chữ, cho chữ; cả đời chỉ mới viết tặng ba ngời bạn thân

- Ung dung nhận rợu thịt của quản ngục mà vẫn mắng đuổi quản ngục: Ngơi hỏi ta muốn gì? Ta

chỉ muốn một điều Là nhà ngơi đừng đặt chân vào đây.

 Đó là khí phách của một nhà nho tiết tháo, uy vũ bất năng khuất

c Thiên lơng trong sáng, nhân cách cao cả.

- Trớc khi nhận ra tấm lòng của quản ngục: Huấn Cao coi y chỉ là loại căn bã, tiểu nhân đắc chí, tiểu lại giữ tù nên đối

xử rất cao ngạo, coi thờng

- Nhng khi nhận rõ tấm lòng biệt nhỡn liên tài của một con ngời có sở thích cao quý mà chọn

nhầm nghề, thì từ ngạc nhiên,băn khoăn nghĩ

ngợi và cuối cùng, quýt định cho chữ quản ngục ông đã coi quản ngục là ngời bạn, tri âm tri kỉ của mình

Tuân, cái tâm vẫn là gốc rễ của

nhân cách, là điểm xuất phát

cũng là nơi đi đến của tài năng và

khí phách

Hỏi?Qua truyện ngắn em thấy

quản ngục là ngời thế nào?

Hỏi: Tại sao chính tác giả

cũng viết: đây là cảnh tợng xa

nay cha từng có? Y nghĩa tu

tởng, nghệ thuật của cảnh cho

chữ?

Tóm lại, Huấn Cao là một hình tợng nghệ

thuật tuyệt mĩ Hình tợng nhân vật này hội tụ

đủ ba phẩm chất cơ bản của một nhân cách

đẹp: Tài năng, khí phách và thiên lơng Và

đây cũng chính là mẫu ngời lí tởng mà Nguyễn Tuân và ngời đời ngỡng mộ tôn thờ.

2 Nhân vật quản ngục

- Quản ngục là ngời say mê, quý trọng cái đẹp: + Đánh giá đúng tài năng của Huấn Cao, quản ngục

là ngời phát hiện ra cái đẹp

+ Có sở thích đáng quý: chơi chữ

+ Quản ngục khổ tâm “ có một Huấn Cao trong tay mình, dới quyền mình mà không biết làm thế nào mà xin đợc chữ” và y chỉ lo mai mốt, ông “

Huấn bị hành hình mà không xin đợc mấy chữ thì ân hận suốt đời ”

+ Biệt đãi ông Huấn, bị sỉ nhục mà vẫn điềm đạm

xin tuân lệnh

“ ” Điều đó chứng tỏ quản ngục có tâm hồn nghệ sĩ, say mê, quý trọng cái đẹp

- Quản ngục cũng là ngời không biết sợ cờng quyền

+ Chăm lo, biệt đãi tù án chém la việc làm thể hiện sự dũng cảm, bất chấp pháp luật và trách nhiệm của quản ngục

- Quản ngục suy nghĩ về nghề của mình và cho là

chọn nhầm nghề

 Ba nét trên chứng tỏ quản ngục cũng thuộc hạng ngời biết kính mến khí phách, biết tiếc, biết trọng ngời có tài, biết nghe lời khuyên nhủ của Huấn Cao

3 Cảnh cho chữ

Đoạn văn cho chữ có thể xem là một kiệt tác

- Về nội dung: nó góp phần khắc họa chân dung

và tính cách của hai nhân vật chính: huấn Cao, quản ngục, góp phần thể hiện t tởng chủ đề của truyện

- Về hình thức nghệ thuật: nó thể hiện bút pháp lãng mạn lí tởng hóa, tài năng ngôn ngữ, dựng cảnh độc đáo của tác giả

- Bằng bút pháp đối lập tơng phản tập trung cao

độ, tác giả đã viết đợc đoạn văn xứng đáng là cảnh tợng xa nay cha từng có vì:

Hỏi: Em có suy nghĩ và nhận

xét gì về nghệ thuật của

truyện?

+ Việc cho chữ, xin chữ là việc thanh cao chỉ diễn

ra nơi tao nhã, những nơi th phòng ở đây nó lại diễn ra giữa nhà tù tối tăm và hôi hám, diễn ra nơi không gian chật hẹp và “t ờng đầy mạng nhện tổ rệp, đất bừa bãi phân chuột, phân gián ” Xa nay ngời cho chữ thờng là bậc tao nhân mặc khách ung dung nhấp rợu thởng trà, khoan thai cầm ngọn bút lông thảo những nét “rồng bay phợng múa” ở đây ngời cho chữ lại là một ngời tù “cổ

đeo gông, chân vớng xiềng ,” viết chữ trong “một bầu không khí khói tỏa nh đám cháy nhà khói” “

bốc cay mắt và phải dụi mắt lia lịa ” “ ” Thế nhng giữa cảnh phản thẩm mĩ đó,mùi mực thơm vãn bốc lên, con chữ vẫn hiện hình trên vuông lụa trắng tinh và ngời cho chữ cũng nh ngời nhận chữ vẫn say mê hào hứng và thành kính thiêng liêng + Điều đặc sắc nhất diễn tả trong đoạn văn là sự thay đổi vị thế giữa ba nhân vật: Huấn Cao, quản ngục và thơ lại Huấn Cao là kẻ tử tù nghĩa là bị

t-ớc đoạt mọi quyền kể cả quyền đợc sống, vậy mà

từ ông lại toát ra một uy lực khiến hai nhân vật kia phải nể trọng, phải kính cẩn cúi đầu Quản ngục và thơ lại là kẻ có đủ thứ quyền và đại diện cho uy quyền của tầng lớp thống trị, trong cảnh cho chữ lại mất hết quyền uy

Ngục quan và thơ lại có chức năng giáo dục tội phạm thì ở đây đang đợc tội pham Huấn Cao giáo dục Quản ngục và thơ lại đang thành kính lĩnh nhận từng lời của Huấn Cao nh nhận những di huấn thiêng liêng về nhân cách, về lẽ sống của một bậc thầy hiền minh cao cả Mọi trật tự bị đảo lộn, nhà tù cờng quyền đã sụp đổ Cái đẹp đã lên ngôi Dới uy quyền của cái đẹp không còn nhà tù, không còn cai ngục, tất cả trở thành tri âm tri kỉ Cái đẹp vì thế trở thành bất tử

4 Nghệ thuật của truyện

- Bút pháp lãng mạn:

+ Xây dựng nhân vật: đặt Huấn Cao và quản ngục trong quan hệ soi sáng lẫn nhau

+ Chọn tình huống độc đáo: một bên là kẻ tử tù, một bên coi tù,hai con ngời ở hai vị trí đối địch

mà vẫn là những ngời bạn tri âm tri kỉ + Miêu tả cảnh vật bằng bút pháp tạo hình; bút pháp đối lập tơng phản

+ ngôn ngữ truyện tạo không khí cổ xa, góp phần

đa ngời đọc đến “ một thời vang bóng”, đó là các

từ ngữ:phiếu trát, Sơn Hng Tuyên đốc bộ đờng; thơ lại, đề lao; thầy bát; ngục tốt; hòe hoa

- Tạo đợc không khí cổ xa:

+ Cảnh vật, đồ vật, tên gọi đều sử dụng bằng ngôn ngữ thời xa

+ Hành vi con ngời cả ngôn ngữ cũng của thời xa

Gọi 2Hs đọc phần ghi nhớ trong

SGK

HS tự tổng kết theo những nét sau:

+ Đẩy thời gian về quá khứ, tạo không gian tĩnh lăng, sinh hoạt của con ngời diễn ra nhịp nhàng chậm rãi

III Ghi nhớ SGK

Hớng dẫn Hs làm bài tập trong SGK

- Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn, một nghệ

sĩ tài hoa

- Chữ ngời tử tù là một kiệt tác của ông, của

VH VN hiện đại

+ Tác phẩm giàu kịch tính và hấp dẫn + Huấn Cao nhân vật trung tâm của Chữ ngời

tử tù- là một nhân cách phi phàm, lấp lánh hào quang huyền thoại

+ Bút pháp nghệ thuật điêu luyện, già dặn

III Củng cố

1 Điểm chung giữa Huấn Cao và quản ngục?

2 Phát biểu tự do cảm tởng về bài học?

IV Hớng dẫn học bài.

1 Tìm đọc Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân

2 Đọc lại và đọc kĩ Chữ ngời tử tù Phân tích Huấn Cao và viên quản ngục trong tác phẩm

3 Soạn bài mới: Luyện tập thao tác lập luận so sánh