Chữ người tử tù p1

Ông viết về bước chân của cái tôi lãng tử qua những miền quê trong đó hiện lên cảnh sắc và phong vị quê hương, cùng với tấm lòng yêu nước thiết tha bằng một ngòi bút đầy trừu mến và tài

Đề 1: Giới thiệu về tác giả Nguyễn Tuân

Nêu những nét chính về sự nghiệp văn học của Nguyễn Tuân

BÀI LÀM

Mở Bài:

Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn của văn học Việt Nam, ông sinh 1910 ở xã Nhân Mục (Làng Mọc) - thôn Thượng Đình - Nhân Chính - Thanh Xuân - Hà Nội Và mất 1987 tại Hà Nội Nguyễn Tuân viết cả truyện ngắn, truyện dài, bút kí, tuỳ bút, phê bình văn học, nhưng thành công hơn cả vẫn là thể loại tuỳ bút

Ông được độc giả suy tôn là "ông vua tuỳ bút" Nguyễn Tuân hoạt động văn học hơn nửa thế kỉ và đã để lại

một sự nghiệp lớn Sự nghiệp của ông trải ra trên 2 chặng đường, trước và sau năm 1945 Trước 1945 là nhà văn lãng mạn Sau năm 1945 chuyển thành nhà văn Cách Mạng

Thân Bài:

A Trước cách mạng Tháng 8

Các tác phẩm của Nguyễn Tuân thời kì này chủ yếu xoay quanh ba đề tài: “Chủ nghĩa xê dịch”,vẻ đẹp

“Vang bóng một thời”, “Đời sống trụy lạc”

1 Chủ nghĩa xê dịch:

Nguyễn Tuân đa tìm đến lý thuyết này trong tâm trạng bất mãn và bất lực trước thời cuộc Ông viết

về bước chân của cái tôi lãng tử qua những miền quê trong đó hiện lên cảnh sắc và phong vị quê hương, cùng

với tấm lòng yêu nước thiết tha bằng một ngòi bút đầy trừu mến và tài hoa Các tác phẩm chính: "Một chuyến đi", "Thiếu quê hương" Nguyễn Tuân cho rằng đi là để "thay đổi thực đơn cho giác quan”

2 Vang bóng một thời:

Chủ yếu viết về “một thời” vàng son lộng lẫy đã qua còn “vang bóng” đến bây giờ Các tác phẩm

xoay quanh việc ca ngợi các con người thuộc tầng lớp nhà nho cuối mùa tài hoa bất đắc chí, tuy đã thua cuộc nhưng không chịu làm lành với xã hội thực dân” (trong số này cũng có người có khí phách ngang tàng như

Huấn Cao trong “Chữ người tử tù”) Họ không chịu cam tâm làm nô lệ, quay lưng lại với chế độ đương thời, tìm về “Cái đạo sống của người tài tử”, tức là sống trong nhàn tản với những thú chơi thanh cao tao nhã như

“đánh cờ”, “trồng hoa, uống trà, làm thơ, thả thơ, làm đèn kéo quân”

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ (PHẦN 1)

- NGUYỄN TUÂN - TÀI LIỆU BÀI GIẢNG

Đây là tài liệu tóm lược các kiến thức đi kèm với bài giảng Chữ người tử tù (Phần 1) thuộc khóa học Luyện thi Đại

học KIT-1: Môn Ngữ văn (Thầy Nguyễn Quang Ninh) tại website Hocmai.vn Để có thể nắm vững kiến thức về

tác phẩm Chữ người tử tù, Bạn cần kết hợp xem tài liệu cùng với bài giảng này

3 Đời sống trụy lạc

Đời sống trụy lạc ghi lại quãng đời do hoang mang, cái tôi lãng tử đã trốn vào thuốc phiện, rượu, hát

cô đầu Qua đó thấy hiện lên tâm trạng khủng hoảng của lớp thanh niên đương thời Tiêu biểu là các tác

phẩm: “Chiếc lư đồng mắt cua”, “Ngọn đèn dầu lạc”

B Sau cách mạng tháng 8

Lòng yêu nước và thái độ bất mãn với xã hội hiện tại đã đưa Nguyễn Tuân đến với Cách Mạng và kháng chiến Ông chân thành đem ngòi bút của mình phục vụ cuộc chiến đấu của dân tộc, theo sát từng nhiệm vụ chính trị của đất nước Nguyễn Tuân đã đóng góp cho nền văn học mới nhiều trang viết sắc sảo đầy nghệ thuật, ca ngợi quê hương đất nước, ca ngợi nhân dân trong chiến đấu và sản xuất Qua đó ông đem đến cho người đọc niềm tự hào về nhân dân, dân tộc Việt Nam, một dân tộc không chỉ có chính nghĩa và khí phách anh hùng, cần cù và sáng tạo, mà còn có tư thế sang trọng và tài hoa của những con người sinh ra trên

đất nước có hàng nghìn năm văn hiến Tác phẩm chính: "Sông Đà", "Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi", "Kí Nguyễn Tuân"

Kết Luận:

Nguyễn Tuân là một nhà văn suốt đời đi tìm kiếm cái đẹp và hoạt động cho những giá trị nhân văn cao quý, bằng những trang viết tài hoa, uyên bác, vừa cổ kính, vừa hiện đại Ông có nhiều đóng góp cho sự phát triển của thể loại tuỳ bút và tiếng Việt Nguyễn Tuân xứng đáng là một nghệ sĩ lớn và được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996

Đề 2: Những nét chính về phong cách nghệ thuật và sự biến chuyển phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân

BÀI LÀM

Mở Bài:

Nguyễn Tuân (1910 - 1987) là nhà văn nổi tiếng của nền văn học hiện đại, và là nhà văn có phong cách nghệ thuật độc đáo với những nét, những đặc điểm cơ bản dưới đây

Thân bài:

A Trước Cách mạng Tháng 8

Nguyễn Tuân quan niệm đã là nhà văn thì phải thể hiện một phong cách độc đáo không giống ai Cho

nên trước Cách Mạng, Nguyễn Tuân đã bộc lộ cái “Tôi” của mình với lối chơi ngông bằng văn chương Kẻ

chơi ngông là muốn thể hiện cái tài cái giỏi, cái lịch lãm hơn đời để đặt mình lên trên thiên hạ Nguyễn Tuân viết văn là khoe cái tài hoa, cái uyên bác và tỏ sự ngông ngạo với đời Tính chất tài hoa, uyên bác, lịch lãm của Nguyễn Tuân được thể hiện ở những điểm sau đây:

1 Quan sát, khám phá và diễn tả thế giới nghiêng về phương diện văn hoá thẩm mĩ hay quan sát

khám phá, diễn tả con người nghiêng về phương diện tài hoa nghệ sỹ

(Khái niệm tài hoa nghệ sĩ ở Nguyễn Tuân vừa có nghĩa hẹp, vừa có nghĩa rộng Nghĩa hẹp là những người làm nghệ thuật và say mê nghệ thuật Còn nghĩa rộng là dù làm việc gì, nghề gì cũng đẩy lên đến mức xuất chúng siêu Việt trở thành một thứ nghệ thuật như uống trà một cách tinh tế, chơi lan, chơi cúc một cách

sành sỏi Hay đánh bạc bằng thơ Đường, thơ Tống trong “Vang bóng một thời”, người lái đò trong “Người lái

đò trên sông Đà” cũng là một loại tài hoa nghệ sĩ trong nghệ thuật vượt thác sông Đà)

2 Quan niệm cái đẹp phải là hiện tượng đập mạnh vào giác quan nghệ sĩ (nhân vật phải có cá tính

khác thường; cảnh thiên nhiên thì hoặc đẹp tuyệt vời, hoặc gây ấn tượng mãnh liệt, dữ dội như gió, bão, núi cao Tản Viên, rừng thiêng, thác ghềnh hiểm trở sông Đà

3 Sử dụng thể văn tuỳ bút hết sức phóng túng với nhân vật chính là ái tôi chủ quan của tác giả

(Nguyên Tuân gọi là “chơi lối độc tấu”) đó là một cái tôi rất mực tài hoa uyên bác (Đây là nét bao trùm nhất

trong phong cách Nguyễn Tuân Tài hoa trong việc dựng người, dựng cảnh, trong những so sánh, liên tưởng táo bạo bất ngờ Uyên bác trong việc vận dụng sự hiểu biết nhiều ngành khác nhau để quan sát hiện thực, sáng tạo hình tượng, mang đến cho người đọc khối lượng tri thức đa dạng, phong phú

4 Văn Nguyễn Tuân vừa đĩnh đạc cổ kính, vừa trẻ trung hiện đại, rất giàu hình ảnh nhạc điệu, với

một kho từ vựng phong phú, chính xác, với nhiều tìm tòi sáng tạo mới lạ độc đáo trong cách đặt câu dùng từ

Đề 3: Những chuyển biến phong cách Nguyễn Tuân sau Cách Mạng

Trên nền tảng thống nhất như ta đã trình bày, phong cách Nguyễn Tuân sau Cách Mạng Tháng 8 có những chuyển biến sau:

A Trước Cách Mạng:

1 Quan niệm cái đẹp chỉ có trong quá khứ gọi là “Vang bóng một thời” và tài hoa nghệ sĩ chỉ có ở

những con người xuất chúng như Huấn Cao, các ông cử, ông đồ,thuộc thời trước còn vương sót lại

2 Tìm cảm giác mạnh ở quá khứ “Vang bóng một thời” ở “Chủ nghĩa xê dịch”, ở “Đời sống trụy lạc”

(rượu, thuốc phiện, )

3 Sử dụng thể văn tuỳ bút, thiên về diễn tả nội tâm của cái tôi chủ quan

B Sau Cách mạng:

1 Không đối lập quá khứ và hiện tại; cái đẹp có cả ở quá khứ hiện tại và tương lai; và tài hoa có thể

có ở cả nhân dân đại chúng

2 Tìm những hình tượng gây cảm giác mạnh ở những phong cảnh đẹp, hùng vĩ của thiên nhiên, đất

nước và ở những thành tích của nhân dân trong chiến đấu và xây dựng

3 Vẫn dùng thể văn tuỳ bút, nhưng có pha chất ký với bút pháp hướng ngoại để phản ánh hiện thực, ghi

chép thành tích chiến đấu và xây dựng của nhân dân

Đề 4 : Phân tích vẻ đẹp lãng mạn của hình tượng Huấn Cao

BÀI LÀM

I Mở Bài:

“Chữ người tử tù” được rút từ tập “Vang bóng một thời” – 1940, đã dựng được một thế giới lầm lỗi,

tù ngục, tăm tối Trên nền tăm tối ấy, hiện lên ba đốm sáng cô đơn, lẻ loi: Huấn Cao, viên quản ngục, thầy thơ lại Nhưng nổi bật nhất trong số đó vẫn là Huấn Cao, một hình tượng rất mực tài hoa, có thiện tâm và bất khuất hiên ngang mang rõ dấu ấn, phong cách Nguyễn Tuân

II Thân Bài:

1 Thế nào là vẻ đẹp lãng mạn?

Đó là một vẻ đẹp đã được lý tưởng hoá, được biểu hiện một cách khác thường, sáng chói trong hoàn cảnh tưởng như không thể xảy ra được Vẻ đẹp ấy được tô đậm bằng hàng loạt sự tương phản gay gắt Hiểu như vậy chúng ta thấy Huấn Cao quả là một hình tượng có những vẻ đẹp đặc sắc

2 Vẻ đẹp tài hoa

Cũng như hầu hết các nhân vật nho sĩ trong “Vang bóng một thời”, Huấn Cao là con người có phẩm

chất nghệ sĩ hết mực tài hoa, mà cái tài hoa, cái chất nghệ sĩ ấy của Huấn Cao được kết tinh trong con chữ

thức xưa Thú chơi ấy dần trở thành một nét đẹp sinh hoạt văn hóa tinh thần của cha ông Theo quan niệm một thời, chữ viết không chỉ là nơi con người bộc lộ sự tài hoa mà còn là nơi con người gửi gắm tâm hồn, cá tính, khát vọng Treo chữ, treo câu đối trong nhà vì thế là sở thích của những người sống có văn hoá, có trình

độ thẩm mĩ cao Là một nhà thư pháp, tài viết chữ của Huấn Cao đã trở nên huyền thoại, một tiếng vang lớn

trong xã hội “Chữ ông đẹp lắm, vuông lắm; đẹp đến mức trở thành niềm khao khát của cả những con người theo đuổi sách vở thánh hiền mà có được chữ của ông treo trong nhà là có một vật báu trên đời” Ta hiểu vì sao viên quản ngục lại kiên trì đối xử “biệt nhỡn” với Huấn Cao và liều mạng để xin chữ Bởi việc này mà bị

cáo giác thì quản ngục có thể phải đổi giá bằng cả chính sinh mệnh của mình Có thể nói, cho chữ với Huấn Cao là thổi hồn, nhắn gửi tâm tư, là làm thơ, làm hoạ bằng nét bút dưới bàn tay điêu luyện của mình Những con chữ ấy là nơi hội tụ tất cả cái tài, cái tâm, cái khí phách của một bậc anh hùng - nghệ sĩ Với nhân vật Huấn Cao, con chữ là sự thể hiện phẩm chất nghệ sĩ của ông, đồng thời cũng là sự kết tinh những giá trị văn hoá cổ truyền của dân tộc

3 Huấn Cao còn là người có nhân cách trong sáng, biết quý hai chữ “thiên lương” giàu thiện tâm

Bên cạnh con người nghệ sĩ tài hoa, Huấn Cao còn là con người có nhân cách trong sáng, biết quý hai

chữ “thiên lương” Đó chính là thiện tâm, là bản lĩnh của Huấn Cao giữa cuộc đời xấu xa Điều này được thể hiện rõ nhất trong thái độ của ông đối với những người xin chữ “tính ông vốn khoảnh (rất khó tính, kỹ tính), trừ chỗ tri kỉ, ông ít chịu cho chữ” Ông nói : “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc, lụa là hay quyền thế mà phải

ép mình viết câu đối bao giờ Đời ta cũng mới viết có hai bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn thân ta thôi” Nhân cách Huấn Cao xét cho cùng chính là ở thái độ coi thường tiền bạc và quyền lực phi

nghĩa, khinh bỉ cái xấu, cái ác trong xã hội ông Vậy mà ông lại vui lòng viết câu đối cho viên quản ngục, con người có vị trí xã hội hoàn toàn đối lập với ông Việc ấy của Huấn Cao không phải là hành động tự nhiên, nó

là kết quả của mối duyên kì ngộ xảy ra trong quá trình tìm kiếm những tâm hồn đồng điệu, những nhân cách thanh cao Ban đầu, nhận sự biệt đãi của viên quản ngục, Huấn Cao hết sức thản nhiên, thờ ơ Bởi ông nghĩ rằng con người này lại có một âm mưu gì hèn hạ, đen tối đối với mình Trong câu nói của ông với quản ngục

buổi ban đầu gặp mặt chất chứa một thái độ khinh bỉ không cần kìm nén “ta chỉ muốn có một điều là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây” Nhưng khi hiểu được tâm sự kín đáo, sở thích cao quý của viên quản ngục, Huấn Cao lại xúc động thốt lên những lời thân tình: “Ta cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người Nào ta có biết đâu một người như thầy Quản đây mà lại có những sở thích cao quý như vậy Thiếu chút nữa,

ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ” “Tấm lòng” ở đây là “tấm lòng” biết quý, biết yêu, biết trân trọng cái tài, cái đẹp Những tấm lòng trong sạch, có “thiên lương” như thế quả là khá hiếm hoi trong xã hội

đương thời Nhất là trong hoàn cảnh đề lao, người ta sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc; tính cách dịu dàng và biết giá người, biết trọng người ngay của viên quản ngục là một thanh âm trong trẻo chen vào giữa bản đàn

mà hết thảy nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ… Sự chơi khăm của ông trời là đem đầy ải những cái thuần khiết

vào giữa một đống cặn bã Nghĩa là quản ngục là một người giàu “thiên lương”, giàu thiện tâm Và để đáp lại

thiện tâm của viên quản ngục, Huấn Cao đã dành đêm cuối cùng ở tỉnh Sơn trước khi bị giải về kinh chịu án

tử hình, viết những con chữ bằng tất cả sự tài hoa tặng lại cho quản ngục

4 Huấn Cao còn đẹp hơn nữa ở phẩm chất bất khuất, hiên ngang

Đẹp ở nhân cách thanh sạch, đẹp ở tâm hồn nghệ sĩ, hình tượng Huấn Cao còn mang vẻ đẹp hiên ngang, bất khuất của một bậc anh hùng hào kiệt Ở đây, ta đã bắt gặp Huấn Cao có bóng dáng một đại nhân sĩ: Cao Bá Quát, con người cả cuộc đời chỉ biết cúi đầu trước hoa mai, biểu tượng cho cái đẹp; con người dám chủ xướng cuộc khởi nghĩa nông dân Mĩ Lương chống lại triều đình phong kiến Dù rằng chí lớn không thành, bản thân bị khép tội chu di tam tộc, Cao Bá Quát vẫn giữ một phong thái ung dung, bình thản ngay cả khi bước vào đoạn đầu đài tư thế hiên ngang của ông vẫn được thể hiện trong bài thơ tuyệt mệnh mà ông để lại cho đời;

“Thằng tớ hôm nay trả lại đầu Trần gian ngoảnh lại nhắn đôi câu Thằng nào chém tớ, chém cho đứt

Có lấy tiền công tớ trả sau”

Cũng như Cao Bá Quát, ở Huấn Cao khí phách hiên ngang là một khía cạnh nổi bật nhất làm nên vẻ đẹp rực rỡ, tầm vóc lớn lao của ông Hình ảnh ông Huấn Cao lạnh lùng đứng đầu chiếc gông dài 8 thước, nặng 7,8 tạ, dẫn sáu đồng chí tù lừng lững, thản nhiên bước vào nhà giam; giữa chốn lao tù đầy tử khí vẫn

ung dung nhắm rượu thịt do thơ lại mang tới “coi như đó là việc vẫn làm trong cái hứng bình sinh lúc chưa

bị giam cầm”… đã gieo vào lòng người đọc biết bao niềm cảm phục Con người ấy còn cả gan trả lời viên

quản ngục bằng những câu hết sức cao ngạo, tỏ một thái độ khinh bạc ra mặt dù biết rất có thể phải chịu những trận báo thù khủng khiếp… Bằng tất cả tình cảm ngưỡng mộ, Nguyễn Tuân đã dựng lên một bức chân dung về người anh hùng khí phách Huấn Cao, con người chọc trời, quấy nước, suốt đời chưa từng biết cúi đầu trước một uy lực nào Trong bất cứ mọi hoàn cảnh, lúc làm người tự do cũng như khi trở thành người tử

tù, Huấn Cao đều sống rất đẹp, rất hiên ngang Hình ảnh ông Huấn Cao hiện lên trong tư thế ung dung, đĩnh đạc, đường hoàng, ngang tàng, bất khuất vào những ngày cuối của cuộc đời, những ngày đối diện với cái chết toát lên vẻ uy nghi rực rỡ của một bậc anh hùng hào kiệt

Tất cả vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao được thể hiện tập trung ở cảnh cho chữ tại nhà lao vào cái

đêm hôm ấy Tác giả gọi đây là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Điều kì lạ chưa từng có là việc viết

chữ và tặng chữ vốn là một thú chơi tao nhã có phần thanh cao của những bậc tài hoa nghệ sĩ, đáng lẽ diễn ra

ở chốn thư phòng, nhưng ở đây, lại diễn ra trong cảnh nhà lao tăm tối, bẩn thỉu

Điều lạ chưa từng có là giữa chốn ngục tù tăm tối như thế, không phải là bọn lính tráng cai ngục làm chủ mà người tù trở thành người làm chủ

Đây là sự chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối, của cái đẹp trước cái xấu xa nhơ bẩn Cảnh ấy tượng trưng cho cái đẹp, sự tài hoa đã đăng quang và khi ấy nó có thể cứu vớt được con người

Sau khi tên tử tù viết xong những dòng chữ, đã đĩnh đạc bảo viên quản ngục: “Ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi Chỗ này không phải là nơi để treo một bức lụa trắng với những nét chữ vuông vắn, tươi tắn nó nói lên những cái hoài bão tung hoành của một đời người Thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ Ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất

cả đời lương thiện đi” “Ngục quản cảm động vái tên tử tù một vái, nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào: kẻ mê muội này xin bái lĩnh” Huấn Cao không chấp nhận cái tài, cái đẹp lại có

thể chung sống với cái ác, cái xấu xa Con người không thể vừa yêu cái đẹp lại vừa làm điều ác và muốn chăm lo cái đẹp thì trước hết phải giữ cái thiện Ý nghĩa triết lý sâu xa toát lên từ lời khuyên của Huấn Cao là

ở chỗ đó Đoạn văn là một lời ca xúc động nhất đối với một nhân cách phi thường Màu trắng của vuông lụa, mùi thơm ngát của thoi mực cùng với ánh sáng đỏ rực của bó đuốc dường như cùng hoà vào nhau để trở thành bất tử như cái bất tử của hình tượng Huấn Cao

III Kết bài:

Với cảm hứng lãng mạn, bằng thủ pháp đối lập, qua “Chữ người tử tù”, Nguyễn Tuân đã khắc họa

được một hình tượng độc đáo: Huấn Cao Hình tượng Huấn Cao mang vẻ đẹp bi tráng đã được lý tưởng hoá

Tác giả gọi đó là “ngôi sao chính vị muốn từ biệt vũ trụ” Nhân vật thể hiện rõ tư tưởng thẩm mĩ của nhà văn

Đó là khát vọng muốn vươn lên trên cái xấu xa hướng tới cái đẹp, cái thiện và đặt niềm tin bất diệt vào những giá trị cao quý của con người như tài hoa, nhân cách, khí phách Ca ngợi Huấn Cao, Nguyễn Tuân muốn bày tỏ tấm lòng yêu nước thầm kín của mình: trân trọng, cảm phục sâu xa đối với những bậc anh hùng

đã xả thân vì nghĩa lớn

Giáo viên: Nguyễn Quang Ninh Nguồn: Hocmai.vn