Giáo án Ngữ văn 9 bài 10: Đồng chí

Mục tiêu - Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng anh bộ đội được khắc hoạ trong bài thơ - những người đã viết nên trang sử Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp - Thấy được nhữ

Văn bản: ĐỒNG CHÍ

- Chính Hữu -

I Mục tiêu

- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng anh bộ đội được khắc hoạ trong bài thơ - những người đã viết nên trang sử Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp

- Thấy được những đặc điểm NT nổi bật được thể hiện qua bài thơ này

- Đồng cảm, trân trọng những cảm nghĩ của nhà thơ về đồng chí, đồng đội

- Có ý thức vươn lên trong học tập và tu dưỡng để trở thành những chủ nhân tương lai

1 Kiến thức

- Một số hiểu biết về hiện thực những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân pháp của dân tộc ta

2 Kĩ năng

- Đọc diễn cảm một bài thơ hiện đại

- Bao quát toàn bộ tác phẩm, thấy được mạch cảm xúc trong bài thơ

- Tìm hiểu một số chi tiết nghẹ thuật tiêu biểu, từ đó thấy được giá trị nghệ thuật của chúng trong bài thơ

II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài

III Đồ dùng dạy học

1 GV: Ảnh chân dung Chính Hữu, bài hát Đồng chí

2 HS : Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần Đọc – hiểu văn bản

IV Phương pháp

- Vấn đáp, động não, bình

V Các bước lên lớp

1 Ổn định tổ chức:(1’)

2 Kiểm tra bài cũ : (4’)

H : Phân tích để làm nổi bật cái ác, cái thiện trong đoạn trích Lục Vân Tiên gặp nạn, Qua đó Nguyễn Đình Chiểu muốn gửi gắm tư tưởng, mơ ước gì ?

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

HĐ1 Khởi động

Chính Hữu kể lại: “Vào cuối năm 1947,

2’

tôi tham gia chiến dịch Việt Bắc Địch

nhảy dù ở Việt Bắc và hành quân từ Bắc

Cạn lên Thái Nguyên, Chúng tôi phục kích

từng chặng đánh, truy kích binh đoàn Ba

lê Khi đó tôi là chính trị viên đại đội

Chiến dịch vô cùng gian khổ Bản thân tôi

cũng chỉ phong phanh trên người 1 bộ áo

cánh, đầu không mũ chân không giày, đêm

ngủ nhiều khi phải rải lá cây khô để nằm,

không có chăn màn, ăn uống rất kham khổ

vì đang trên đường hành quân truy kích

địch Tôi cũng phải có trách nhiệm chăm

sóc anh em thương binh và chôn cất một số

tử sĩ Sau trận đánh đó, tôi ốm, phải nằm

lại điều trị Đơn vị cử một đồng chí ở lại

chăm sóc tôi Trong khi ốm nằm ở nhà sàn

heo hút, tôi làm bài thơ Đồng Chí (Đầu

1948) đó là lời tâm sự viết ra để tặng người

bạn nông dân của mình Bài thơ được làm

nhanh, được phổ biến rộng rãi và sau này

được phổ nhạc thành bài hát ”

HĐ2 HDHS đọc và thảo luận chú thích

- Mục tiêu: HS đọc diễn cảm văn bản, giải

nghĩa được một số từ ngữ khó

- GVHD giọng đọc: chậm rãi, tình cảm ,

chú ý những câu thơ tự do, vần chân, cách

đối xứng Câu thơ “Đồng Chí”cần đọc

với giọng lắng sâu, ngẫm nghĩ, câu thơ

cuối đọc với giọng ngân nga

- GV đọc một lượt

- Gọi hs đọc - nhận xét

- GV nhận xét

H : Nêu hiểu biết của em về tác giả ?

10’ I Đọc và thảo luận chú thích

1 Đọc văn bản

H: Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào ?

- GV: Trong những năm đầu của cuộc

kháng chiến, phần lớn các tác phẩm viết về

người lính CM thường chủ yếu khái thác

cảm hứng lãng mạn anh hùng với những

hình ảnh mang dáng dấp tráng sĩ trượng

phu Nhưng với Chính Hữu thì lại khác vì

vào đầu năm 1947 trong bài “Ngày về” có

viết: Rách tả tơi rồi đôi giày vạn dặm/ Bụi

trường chinh phai bạc áo hào hoa Bài thơ

“Đồng chí” và một số bài thơ khác đã

mở ra một khuynh hướng khác viết về

quần chúng kháng chiến: Cảm hứng về

chất thực của đời sống kháng chiến

H : Em hiểu thế nào là “Đồng Chí ” ?

H : Giải thích cụm từ “ Nước mặn đồng

chua” ?

H : Tri kỉ là gì ?

H Như thế nào thì được gọi là sương

muối?

- HS dựa vào chú thích để trả lời

- GV chốt

HĐ3 HDHS tìm hiểu bố cục

- Mục tiêu: HS chia bố cục và tìm nội dung

2 Thảo luận chú thích

a Tác giả

- Chính Hữu(Trần Đình Đắc) SN 1926

- Quê ở Can Lộc - Hà Tĩnh

- 1946 gia nhập trung đoàn thủ đô

và hoạt động trong quân đội suốt 2 cuộc kháng chiến chống Pháp - Mĩ

- Ông làm thơ từ năm 1947 hầu như chỉ viết về người lính và chiến tranh

- Được trao giải thưởng HCM về VHNT năm 2000

b Tác phẩm :

- Sáng tác vào đầu 1948, sau khi tác giả đã cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc

- Là một trong những tác phảm tiêu biểu viết về người lính CM thời chống Pháp

c Các chú thích khác

của từng phần

H : Theo em bố cục bài thơ này chia mấy

phần, nội dung chính từng phần?

- P1 7 câu đầu: Cơ sở của tình đồng chí

- P2 10 câu tiếp: Những biểu hiện của tình

Đ/C

- P3 3 câu cuối: Bức tranh của tình Đ/C

H : Theo em văn bản được biểu hiện qua

những phương thức nào ? Phương thức nào

là chủ yếu ? Vì sao em xác định như thế ?

+ PT được biểu đạt: TS kết hợp với MT và

BC

+ Phương thức biểu cảm là chủ yếu, vì:

Bài thơ tập chung diễn tả cảm nghĩ của con

người về tình đồng chí Các yếu tố TS, MT

chỉ có ý nghĩa phụ hoạ

HĐ4 HDHS tìm hiểu văn bản

- Mục tiêu: HS hiểu được tình đồng chí

đồng đội của người lính cách mạng trong

cuộc kháng chiến của DT

- Gọi hs đọc diễn cảm 6 dòng thơ đầu

H Những người lính trong bài thơ gọi

nhau ntn?

H Họ xuất thân từ những vùng quê ntn?

H Em có nhận xét gì về cách giới thiệu

này?

H Vậy những người lính ở đây có điểm gì

chung?

- GV: Dù “Anh với tôi đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau”

2’

25’

1,2,3,4

II Bố cục

- 3 phần

III Tìm hiểu văn bản :

1 Cơ sở của tình Đồng chí

Tình đ/c đồng đội bắt nguồn sâu xa, trước

hết từ hoàn cảnh xuất thân, họ đều là

những người nông dân lao động nghèo

khổ

- Thành ngữ “Nước mặn đồng chua”quê

anh là dải đồng bằng Hà Nam, Thái Bình,

Nam Định quanh năm chiêm khê, mùa

thối, “Sống ngâm da chết ngâm xương ”

- Còn làng tôi là làng trung du, đất bạc màu

hoặc khô cằn sỏi đá

H Đây có thể coi là cơ sở của tình đồng

chí được không?

- Được

- Tình đ/c có cội nguồn cùng giai cấp đồng

khổ

- GV: Bình thường, người xa lạ là người

không quen biết còn khi đã thân thương

gắn bó cùng nhau sẽ có tình người Tình

đ/c là một t/c mới mẻ, có sức liên kết tự

nhiên, rộng rãi mọi người cùng chí hướng

H : Tình đ/c còn được nảy sinh từ những

nhiệm vụ nào ? H/c nào ?

H : Đi hết đoạn thơ, em có nhận xét gì về

tình đồng chí ?

- Với H/ả cụ thể, giản dị mà hết sức gợi

cảm Tình đ/c được xây cất từ t/c của g/c

cần lao, đó là thứ t/c gắn bó, tự nguyện,

rộng lớn và mới mẻ, nhưng cũng thật gần

gũi với mọi người Tình đ/c tạo thành sức

mạnh của đội ngũ trong đấu tranh

- Gọi 1 em đọc dòng thơ thứ 7

H : Em có nhận xét gì về kết cấu của câu

thơ này ?

- Anh - Tôi

+ “ nước mặn đồng chua đất cày lên sỏi đá”

- Cặp câu sóng đôi, đối xứng, thành ngữ

- Xuất thân từ những làng quê nghèo khó

- Kết cấu đặc biệt, Nhịp thơ thay đổi đột

ngột, kết hợp với cách sử dụng dấu ! vang

lên giản dị, mộc mạc, mà rất đỗi thiêng

liêng, cảm động

H Với kết cấu đặc biệt như vậy, tác giả

muốn khẳng định điều gì?

- TLN – 5’

- Các nhóm báo cáo

- GV nhận xét

- GV: Đây là câu thơ quan trọng bậc nhất

của bài thơ, 1 từ hai tiếng, nó được lấy làm

nhan đề của bài, nó biểu hiện chủ đề, linh

hồn của bài thơ Nó như một nốt nhấn làm

bản lề nối hai đoạn thơ, khép mở hai ý cơ

bản: Những cơ sở của tình đ/c và những

biểu hiện của tình đ/c

+ Tình đồng chí nảy sinh từ hoàn

cảnh chiến đấu“Súng bên súng, đầu

sát bên đầu”

+ Cùng sẻ chia gian lao”Đêm rét

chung chăn thành đôi tri kỉ”

+ Đồng Chí !

- Với kết cấu đặc biệt câu thơ khẳng định và ca ngợi tình đồng chí đồng đội, được bắt nguồn từ tình bạn

4 Củng cố (1’)

- Đọc diễn cảm toàn bộ bài thơ

5 HDHS học bài ở nhà 1’

- Học bài

- Chuẩn bị tiấp tiết 2 của văn bản

Văn bản: ĐỒNG CHÍ(Tiếp theo)

- Chính Hữu -

I Mục tiêu

- Đã tìm hiẻu ở tiết 46

1 Kiến thức

- Lí tưởng cao đẹp và tình cảm keo sơn gắn bó làm nên sức mạnh tinh thần của những người lính trong bài thơ

- Đặc điểm NT của bài thơ: Ngôn ngữ thơ bình dị, biểu cảm, hình ảnh tự nhiên chân thực

2 Kĩ năng

- Bao quát toàn bộ tác phẩm, thấy được mạch cảm xúc trong bài thơ

- Tìm hiểu một số chi tiết nghẹ thuật tiêu biểu, từ đó thấy được giá trị nghệ thuật của chúng trong bài thơ

II Các kĩ năng sống được giáo dục trong bài

III Đồ dùng dạy học

1 GV: bài hát Đồng chí

2 HS : Chuẩn bị kĩ các câu hỏi trong phần Đọc – hiểu văn bản

IV Phương pháp

- Vấn đáp, động não, bình

V Các bước lên lớp

1 Ổn định tổ chức:(1’)

2 Kiểm tra bài cũ :

3 Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

Tiết trước chúng ta đã tìm hiểu và biết

được cơ sở nào làm nên tình đồng chí,

đồng đội Vậy tình cảm đấy trong chiến

trường càn thể hiện ntn chúng ta cùng tìm

hiểu bài hôm nay

HĐ2 HDHS tìm hiểu văn bản

- Mục tiêu: HS hiểu được tình đồng chí

đồng đội của người lính cách mạng trong

cuộc kháng chiến của DT

- Gọi hs đọc 10 câu tiếp theo

H: Biểu hiện của tình đ/c trước hết thể

hiện ở h/ả thơ nào?

H: Em thấy tác giả sử dụng lời thơ ntn?

Qua đó em biết được gì về lời thơ đó ?

H: Những hình ảnh thơ nào làm cho em

xúc động nhất? Hãy phân tích?

H: ở đoạn thơ này tác giả đã sử dụng cách

viết ntn, PT?

- Họ cùng nhau chia sẻ những khó khăn,

gian lao trong cuộc đời người lính, trong

cuộc k/c trường kì đang ở giai đoạn đầu

+ Những câu thơ đối nhau - đối xứng chứ

không đối lập: áo anh - quần tôi

Rách vai - vài mảnh vá

- Chia sẻ kỉ niệm về những trận sốt rét

rừng (căn bệnh kinh niên của những người

33’ III Tìm hiểu văn bản :

2 Những biểu hiện của tình đồng chí

+ Ruộng nương

Gian nhà không

Giếng nước

- Lời thơ giản dị, chân thực

- Sự cảm thông sâu xa những tâm tư nỗi lòng của nhau

+ Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Chân không giày

- H/ả cụ thể, chân thực, sử dụng những câu thơ sóng đôi, đối xứng nhau(Từng cặp hoặc trong từng câu )

- Cùng nhau chia sẻ những gian lao, thiếu thốn, cùng trải qua những cơn sốt rét hành hạ người lính sống ở rừng

+ Thương nhau tay nắm lấy bàn tay

lính sống ở rừng)

- H/ả cười buốt giá - nụ cười bừng lên,

sáng lên trong gió rét, trong sương muối

- Những bàn tay truyền hơi ấm sang nhau,

bàn tay giao cảm cho lời nói, bàn tay nói

lời đoàn kết, sự gắn bó, sự cảm thông và

niềm hứa hẹn T/y thương thật mộc mạc,

không ồn ào nhưng thấm thía

H: Quan sát tranh minh hoạ sgk (128) em

đọc được nội dung gì ?

- HS phát biểu

- GV:

+ Đêm lạnh cóng nơi rừng già: Đêm nay

+Hai người lính bồng súng đợi giặc: Đứng

cạnh

+ Từ đó nhìn lên, thấy trăng treo đầu ngọn

súng

- GV: H/ả “ Đầu súng trăng treo” tg đã nói

những ấn tượng và suy nghĩ của chính tg

ngoài 4 chữ còn có nhịp điệu như nhịp lắc

của 1 cái gì lơ lửng chông chênh trong sự

bát ngát Nói lên 1 cái gì lơ lửng ở rất xa

chứ không phải là buộc chặt, suốt đêm

vầng trăng ở bầu trời cao xuống thấp dần

và có lúc như treo lơ lửng trên đầu mũi

súng Những đêm phục kích chờ giặc,

vầng trăng đối với người lính như một

người bạn – rừng hoang sương muối là

khung cảnh thật

- Súng là biểu tượng của chiến tranh, trăng

biểu hiện cuôc sống thanh bình, từ đó sẽ là

ý nghĩa cao đẹp của sự nghiệp người lính

- T/c gắn bó sâu nặng, sức mạnh của t/c để vượt qua mọi gian khổ

3 Bức tranh về tình đồng chí

“Đêm nay

Đứng cạnh Đầu súng trăng treo”

- Nền thơ kết hợp giữa cảm hứng và lãng mạn H/ả mang ý nghĩa biểu tượng, được gợi ra bởi những liên tưởng phong phú thể hiện chất chiến đấu và trữ tình, chiến sĩ và thi sĩ, thực tại và mơ mộng, gần và xa Đó là các mặt bổ sung cho nhau của cuộc đời người lính c/m

H : Qua tìm hiểu em đọc được vẻ đẹp nào

của tình đ/c đồng đội sáng lên trong chiến

tranh chống TDP?

+ Cùng tin cậy

+ Cùng chung lí tưởng chiến tranh

+ Cùng mơ ước về cuộc sống thanh bình

HĐ3 HDHS tổng kết rút ra ghi nhớ

- Mục tiêu: HS khái quát được nội dung và

nghệ thuật của VB

H*: Em có nhận xét gì về nội dung và NT

toàn bài?

- HS đọc ghi nhớ

Hoạt động 5 : HD hs luyện tập

- Mục tiêu: hs vận dung làm bài tập

2’

5’

IV Ghi nhớ (2)sgk/131

-ND -NT

V Luyện tập :

- Đọc thuộc lòng một đoạn

- Phát biểu cảm nghĩ đoạn vừa đọc ?

4.Củng cố (2’)

- Đọc thuộc lòng diễn cảm toàn bộ bài, đọc ND phân tích, ghi nhớ

5 HDHS học bài ở nhà 1’

- Viết một đoạn văn trình bày cảm nhận của em về đoạn cuối bài thơ đ/c /

- Soạn : Bài thơ về tiểu đội xe không kính theo câu hỏi phần Đọc – hiểu văn bản