Tiểu luận Nhà Báo Quang Đạm

Tiểu luận môn Lịch sử báo chí: tìm hiểu về một nhà báo và phân tích tác phẩm của họ.Cuộc đời sự nghiệp: Quang ĐạmNhà báo, học giả,Phân tích một(hoặc một số) tác phẩm báo chí tiêu biểu của nhà báo,Phân tích bài báo :Vài điểm căn bản về tư pháp, Phương pháp làm báo, cốt cách đáng quý của Quang Đạm thông qua cuộc đời sự nghiệp và các tác phẩm tiêu biểu,Rút ra bài học về kinh nghiệm nghề báo cho bản thân

I.Mục lục

1

II.Lời nói đầu

2

1 Đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu

3

Một nhà báo Việt Nam hoạt trước năm 1975: Nhà báo Quang Đạm

4

2.Lí do chọn đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu

5

Nhà báo Quang Đạm, một trong những cây đại thụ đầu tiên của báo

Nhân dân, một dịch giả có tên tuổi trong làng dịch thuật Việt Nam

6

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình Nho học truyền thống, với tư chấtthông minh và sự kiên trì rèn luyện, học tập, ông đã tự trang bị cho mìnhvốn hiểu biết sâu sắc trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị đến văn hóa, xãhội, pháp luật.

7

Đến với báo chí qua sự dìu dắt của Tổng Bí thư Trường Chinh, ông đãsớm bộc lộ tài năng thiên phú với những bài báo đầy trí tuệ và tính chiếnđấu.

8

Ngay từ những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Phápxâm lược, vừa mới bước chân vào sự nghiệp làm báo chưa lâu, ông đã có

những bài báo sắc sảo đăng trên báo Sự thật- tranh luận với một số học

giả có tên tuổi về vấn đề tư pháp- một vấn đề gai góc lúc bấy giờ

9

Cả cuộc đời làm báo, ông luôn tận tụy với công việc, hết lòng vì độcgiả, vì sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc Trải qua hơn nửa thế

kỉ cầm bút, ông nổi lên như một cây bút hàng đầu của báo chí cách mạngViệt Nam Từ khi thôi nhiệm, cây bút của ông ngày càng phóng khoáng,toàn diện, sâu sắc hơn Nhiều công trình, nhiều bài viết mang tính chuyênkhảo của ông lần lượt được công bố trong sự chào đón của độc giả

10

Trong suốt 30 năm làm báo chuyên nghiệp, Quang Đạm đã viết hàngtrăm bài báo thuộc các thể loại xã luận, bình luận, những bài có tính chấtkhảo luận, nghiên cứu, đáng tiếc là, cho đến nay, chưa có ai chưa từng có

cơ quan báo chí nào tiến hành thu thập những bài báo đó lại Đây là côngviệc khó khăn bởi trong cuộc chiến chống Pháp và Mỹ, các tờ báo Đảngthường không đăng tên tác giả dưới các bài xã luận bình luận, chúngđược coi là hiện thân của ý chí tập thể Giờ đây ta chỉ xác định tên tác giảqua phong cách viết, nhưng không cho đáp án chính xác Bạn bè, đồngnghiệp của Quang Đạm hầu như đã khuất núi, những người còn sống,tuổi đã cao không thể cung cấp nhiều tư liệu về ông Có điều ai cũngkhẳng định Quang Đạm là một nhà báo có đạo đức, có tài, có nhiều đónggóp đối với báo chí cách mạng Việt Nam

11

Vì vậy qua tìm hiểu về nhà báo Quang Đạm, chúng ta đặc biệt lànhững sinh viên báo chí sẽ có thêm hiểu biết về thế hệ tiền bối đi trước,hiểu được phong cách làm báo của ông, rút ra những bài học cho sựnghiệp làm báo sau này Trong quá trình tìm hiểu, thu thập thông tin,chúng ta có thêm kiến thức về lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam cũngnhư hoàn cảnh lịch sử nước nhà giai đoạn bấy giờ.

12

3.Mục tiêu

13

Nắm chắc được cuộc đời sự nghiệp, phương pháp làm báo của nhàbáo Quang Đạm và rút ra bài học kinh nghiệm làm báo cho bản thân.

14

4 Nhiệm vụ

15

Từ cơ sở xác định rã ràng mục tiêu, bài tiểu luận sẽ có nhiệm vụ cungcấp thông tin khách quan về đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu; trình bàymột cách cung phu các mục từ cuộc đời, sự nghiệp, các bài viết, đánh giá

về cách làm báo từ đó đưa ra những bài học

16

5 Phạm vi nghiên cứu

17

Tìm hiểu nhà báo Quang Đạm qua nghiêm cứu tài liệu, sách, báo, các

bài viết trên mạng internet

18

6.Phương pháp nghiên cứu

19

-Phương pháp phân tích và tổng hợp: thu thập và phân tích các nguồn

tư liệu đưa ra kết luận

20

-Phương pháp nghiên cứu lịch sử: Tìm hiểu về nguồn gốc(tiểu sử, hoàncảnh gia đình), quá trình phát triển, các biến hóa(điều kiện không gian,thời gian, bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội) đã ảnh hưởng đến đối tượngnghiên cứu.

21

7 Ý nghĩa

22

-Về lý luận: Trên cơ sở tìm hiểu, nghiên cứu bài luận giúp hiểu rõ vềtiểu sử nhà báo Quang Đạm cũng như phong cách làm báo và con ngườicủa ông.

23

-Về thực tiễn: Bài luận có thể làm tài liệu tham khảo cho các sinh viênbáo chí cũng như những người quan tâm đến nhà báo Quang Đạm.

24

8 Kết cấu đề tài

25

Ngoài phần mở đầu và phần kết, phần nội dung gồm bốn phần chính

26

1.Cuộc đời sự nghiệp: Quang Đạm- Nhà báo, học giả

27

2.Phân tích một(hoặc một số) tác phẩm báo chí tiêu biểu của nhà báo

28

3 Phương pháp làm báo, cốt cách đáng quý của Quang Đạm thôngqua cuộc đời sự nghiệp và các tác phẩm tiêu biểu

29

4.Rút ra bài học về kinh nghiệm nghề báo cho bản thân

30

III.Nội dung

31

1.Cuộc đời sự nghiệp: Quang Đạm-Nhà báo, học giả

32

Quang Đạm tức Tạ Quang Đệ sinh ngày 1/9/1913 tại Huế trong mộtgia đình Nho học Quê gốc ở làng Hoành Sơn nay thuộc xã Khánh Sơn,huyện Nam Đàn, Nghệ An Ông nội là cử nhân Tạ Quang Oánh (đậu cửnhân năm 1891 nhưng không ra làm quan) Bố là Tạ Quang Diễm (1884-1925) vốn là học trò xuất sắc của cụ Phó bảng Đặng Nguyên Cẩn(1887-1923), đậu Cử nhân năm 1910, thi đỗ xong ra dạy học, làm Huấn đạoQuý Hương (quê hương Triều Nguyễn) một chức vụ phụ trách ngànhgiáo dục, ở phủ Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, sau làm Giáo thụ phủ Tam

Kỳ, tỉnh Quảng Nam Thân mẫu là Nguyễn Thị Đào (1885-1975) là nữ trí

thức, dạy nữ công, có thơ đăng trên các tờ báo Tiếng Dân, Phụ nữ thời

đàm và là nhà thơ nổi tiếng ở Sầm Phố Anh trai là nhà bác học, nhà hoạt

động khoa học và giáo dục nổi tiếng-Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung họcchuyên nghiệp(1965-1976): Giáo sư Tạ Quang Bửu(1910-1986)

33

Họ Tạ có ba truyền thống được gữi gìn hơn mười đời: thứ nhất làtruyền thống gia học (học tại nhà, cha dạy con chữ, không đi học trường

lớp nào) trong nhà có thờ bức hoành sơn thếp vàng:"Phụ giáo tử đăng

khoa"(cha dạy con thi đỗ), thứ hai là không lấy vợ hai, thứ ba là trong

nếp sống gia đình chỉ thờ cúng tổ tiên không mê tín dị đoan cũng bái quỷthần Những quan niệm đạo đức này đã góp phần hình thành nên nhân

cách đạo đức của Quang Đạm:"Cần cù học tập, nghiêm cẩn trong công

việc, lối sống giản dị"-Trích lời nhà báo lão thành Hữu Thọ

34

Năm 1926, học hết cấp tiểu học dưới chế độ cũ, sau đó tham gia bãikhóa trong sự kiện chính trị(Cụ Phan Bội Châu bị Pháp bắt về giam lỏngtại Huế và đám tang cụ Phan Châu Trinh), phong trào bị đàn áp, từ đóông nghỉ học luôn.

35

Được Cụ Phan Bội Châu nhận làm học trò và ở với Cụ từ năm 1926đến 1928, hằng ngày đọc báo cho Cụ Phan nghe (báo quốc ngữ), cũng làlần đầu tiên ông được tiếp xúc với báo chí Năm 1927, báo Tiếng dân rađời-tờ báo Quốc ngữ đầu tiên ở Trung Kì do Huỳnh Thúc Kháng làm chủnhiệm, Cụ Phan là cộng tác viên đầy nhiệt huyết Nhưng cách "viết báo"của cụ rất lạ, cụ thường đọc cho trò Quang Đạm chép Thời gian học tậptiếp xúc và giúp đỡ ghi chép cho Cụ Phan đã tạo cho ông sự thích thú banđầu với công việc viết lách và hoạt động báo chí Kiến thức uyên bác vàtinh thần yêu nước của Phan Bội Châu đã gắn chặt với Quang Đạm đếnsuốt cuộc đời Cũng vì vậy mà kiến thức Hán văn và lịch sử dân tộc củaQuang Đạm được nâng lên rất nhiều Về sau ông cũng tự viết bài gửi cho

báo Tiếng dân.

36

Năm 1932, Quang Đạm tốt nghiệp trường Quốc Tử Giám, được phân

bổ làm Thừa phái ở Thiệu Hóa-Thanh Hóa Sau đó thi lục sự làm ởnghành tư pháp

37

Năm Nhật sang, ông chuyển về thị xã Thanh Hóa làm thẩm phán Làmquan nhưng Quang Đạm luôn xác định phải sống sao cho trong sáng,xứng với đạo đức ông cha Vừa thừa hành chức phận, ông vừa tìm cáchtiếp xúc với cá nhân, tổ chức cách mạng Ông quan niệm, chỉ có cáchmạng mới có thể đưa dân chúng thoát khỏi vòng khổ ải Và thật maymắn, ông đã liên lạc được với Đặng Thai Mai, một trí thức yêu nước thời

đó thông qua ông Võ Chương Cách mạng Tháng Tám vừa nổ ra, QuangĐạm đã mở cửa phủ bàn giao sổ sách cho chính quyền cách mạng Ngaysau đó ông đã lên Hà Nội tham gia chính quyền Việt Minh Đầu tháng 9/1945, Quang Đạm được Đại tướng Võ Nguyên Giáp phâncông về Bộ Tổng tham mưu làm Bí thư trưởng Cục Thông tin, trực tiếpchỉ đạo việc xây dựng và tổ chức phòng Mật mã Ông được coi là mộttrong những người sáng lập ra ngành Mật mã Việt Nam Vì những đónggóp này mà tháng 6/2001 Bộ Quốc phòng đã trao cho gia đình ông Bằngchứng nhận Giải thưởng nhà nước về khoa học và công nghệ

38

Quang Đạm về làm việc ở Phòng Mật mã được hơn một năm thì khángchiến toàn quốc bùng nổ Ông nhận nhiệm vụ thiết lập các đường dây bímật đảm bảo thông suốt liên lạc giữa chiến khu Việt Bắc với các địaphương Khi mọi việc đã tạm ổn, ông lên hẳn chiến khu Vì biết thôngthạo tiếng Trung Quốc, tiếng Anh và Pháp nên Quang Đạm được cử thamgia biên dịch các tài liệu chính trị quân sự quan trọng của nước ngoài đểlàm tài liệu học tập, huấn luyện cho cán bộ chiến sĩ Nhận thấy tài năngtiềm tàng của Quang Đạm, Tổng Bí thư Trường Chinh đã điều độngQuang Đạm về chỗ Tổng Bí thư làm việc Vào dịp kỷ niệm Đảng (1947)

cơ quan ra tờ báo liếp giao cho Quang Đạm phụ trách lấy tên là Bảo

nhau Đây có thể coi là “tờ báo” đầu tiên trong sự nghiệp hoạt động báo

chí cách mạng của Quang Đạm

39

Ông đến với công việc báo chí qua sự dìu dắt của đồng chí Trường

Chinh, làm tại Ban biên tập báo Sự thực, từ đó ông từng bước trưởng

thành, được ghi nhận không chỉ là một nhà báo tài năng, mà còn là họcgiả có uy tín

40

Trước những đóng góp đó ngày 10/5/1947, ông được kết nạp vàoĐảng, ngày 7/11/1947 là đảng viên chính thức.

41

Với nhân cách và tài năng của mình, Quang Đạm ngày càng nhận được

sự tín nhiệm của Đảng và Nhà nước Cuối năm 1947 đầu năm 1948, ôngđược bầu làm uỷ viên Ban Tuyên huấn Trung ương, sau làm Tổng Thư kýHội nghiên cứu chủ nghĩa Các Mác ở Đông Dương Đây cũng là dịp để

ông trở thành uỷ viên Ban Biên tập báo Sự thật, cơ quan ngôn luận của

Hội Công việc mới này đã đưa Quang Đạm đến với sự nghiệp hoạt độngbáo chí chuyên nghiệp Hàng chục bài báo có tiếng vang lớn của ông đãxuất hiện trên báo Sự thật

42

Đầu những năm 1950, diễn biến chiến trường bắt đầu nghiêng về lựclượng cách mạng Quân và dân ta liên tiếp mở những chiến dịch lớn vàgiành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác Tình hình đó buộc Đảng phải

ra công khai trở lại, danh chính ngôn thuận lãnh đạo quân dân đấu tranh.Trung tuần tháng 2/1951, Đại hội Đảng lần thứ II được tổ chức tại ViệtBắc đã quyết định đổi tên Đảng thành Đảng Lao động Việt Nam cho phù

hợp với tình hình mới Đại hội đã thông qua nghị quyết ra báo Nhân dân

làm cơ quan ngôn luận của Trung ương Đảng Vì là tờ báo lớn nhất của

Đảng nên Nhân dân luôn nhận được sự chỉ đạo sát sao của Tổng Bí thư

Trường Chinh Do những khó khăn thời chiến và cũng để tinh gọn biên

chế, Đảng chủ trương chưa ra tạp chí, nên báo Nhân dân, ngoài việc

thông tin những vấn đề thời sự trong và ngoài nước, còn đảm trách thêmphần lý luận, tuyên truyền để giáo dục, định hướng dư luận Quang Đạm

và một số người khác được điều động về báo Nhân dân, phụ trách phần

lý luận, nghiên cứu Từ đó, ông làm việc cho báo Nhân dân đến ngày

nghỉ hưu (9/1979)

43

Hoà bình lập lại, Quang Đạm trở về Hà Nội tiếp tục làm việc ở báo

Nhân dân Vừa làm biên tập, ông vừa đảm nhiệm công việc Thư ký toà

soạn, sau này còn phụ trách mảng khoa giáo Bận rộn như vậy nhưng khicần ông vẫn viết bài cho báo Có thời gian là ông lao vào học tập, nghiêncứu, nâng cao khả năng ngoại ngữ, trau dồi thêm vốn kiến thức pháp luật,Hán học, triết học Tiếp tục công việc dạy môn Ngôn ngữ báo chí từ năm

1949 (lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng), ông tích cực lên lớp tại trườngTuyên huấn trung ương (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền) Ôngđược mời tới nói chuyện tại nhiều trung tâm khoa học lớn của miền Bắc.Với vốn kiến thức uyên bác của mình, ông được người đương thời đánhgiá như “Cuốn từ điển sống” Đối với đồng nghiệp và lớp trẻ ông tận tìnhhướng dẫn, chỉ bảo Nhiều nhà báo giờ đã nổi tiếng khi nhắc đến ông vẫngọi là thầy Đạm một cách trân trọng

Quang Đạm sử dụng khá nhiều bút danh Khi còn làm việc ở báo Sự

thật (1947 - 1950) ông thường ký QĐ, Quang Đạm dưới những bài mang

màu sắc chính trị, những bài khảo luận về học thuật, tư tưởng Còn khiviết bài có tính văn hoá, xã hội ông dùng bút danh được ghép lại từ têncủa ba người con Đàm Ngọc Liên (Điền Ngọc Lam), hoặc ghép tên mìnhvới tên các con Lê Ngọc Đạm (Lam Ngọc Đệ) Cái tên Quang Đạmcũng xuất phát từ lối nói lái này Sau khi về báo Nhân dân ông hầu nhưchỉ ký QĐ, Quang Đạm

44

(Tài liệu tham khảo thêm:

Vào cuối những năm 60 thế kỷ trước, Quang Đạm bị tố cáo là thời làm Thừa phái ở Thiệu Hóa đã từng “dẫn các nhà chức trách lùng bắt cộng sản” Theo lời Quang Đạm kể cho Thủy Trường - một học sinh cũ của ông thời Hướng đạo: “có việc ấy, nhưng đáng lẽ dẫn đường đi đến thôn, nơi có cộng sản họp, mình lại cho ô tô bóp còi, đi vòng vèo để cộng sản biết mà chạy thoát” Quang Đạm bị chi bộ khai trừ, lưu Đảng “bằng miệng”, lương bị hạ và không được giao công tác Cả gia đình ông hết sức đau lòng nhưng chưa tìm ra cách nào minh oan Tuy vậy, vào những năm 1970, 1980 ông lại được mời tham gia một

số hội nghị, hội thảo có giấy ghi rõ là chỉ giành riêng cho cán bộ cao cấp và lại được nhắc đến nhiều với tư cách một cây bút chính luận tài năng và uyên bác Vào những năm 90 con trai ông là Tiến sĩ, kỹ sư chế tạo máy Tạ Quang Ngọc (sinh năm 1944) đã trở thành Thứ trưởng, rồi Bộ trưởng Bộ Thủy sản (từ

1996 - 2007), Ủy viên BCH Trung ương Đảng (khóa 8: 1996 - 2001, khóa 9:

2001 - 2006)) Khoảng năm 2000 - 2001 khi Quang Đạm đã về với tổ tiên, chính ông Mười Hương đã tìm mọi cách khôi phục danh dự cho người được chính ông giới thiệu vào Đảng từ năm 1947, nhưng khi ông và cả Tổng Bí thư

Lê Khả Phiêu đến văn phòng Ban Tổ chức Trung ương tìm lại quyết định khai trừ Quang Đạm bằng văn bản thì hoàn toàn không có “quyết định miệng không có thủ tục khai trừ, chi bộ - liên chi bộ họp bao giờ, bao nhiêu đảng viên dự, chủ tịch, thư ký là ai ký vào…tất cả đều không có Đã không có thì làm sao phục hồi được”. )

45

2.Phân tích một(hoặc một số) tác phẩm báo chí tiêu biểu của nhà báo

46

Phân tích bài báo :Vài điểm căn bản về tư pháp

47

2.1.Hòa cảnh

48

Vào những năm 1947- 1948, lực lượng kháng chiến của ta vẫn còn rất

mỏng, lại chưa được tổ chức tốt Chính quyền phải ôm đồm, giải quyếtmọi việc Chức năng, nhiệm vụ của các ngành, đoàn thể chưa có sự phâncông, tách bạch rõ ràng, tạo nên sự chồng chéo, lấn quyền nhau, dễ dẫntới hậu quả đáng tiếc Trong xã hội bắt đầu xuất hiện tệ quan liêu, vôtrách nhiệm, lợi dụng quyền hạn phục vụ mưu đồ cá nhân Đứng trướcthực tế này, đồng chí Trường Chinh đã trực tiếp giao nhiệm vụ choQuang Đạm viết bài nhằm giải quyết những mâu thuẫn đang ngày cànggăy gắt giữa hai ngành Hành chính và Tư pháp Nhận nhiệm vụ, QuangĐạm ngày đêm nghiên cứu tài liệu, trực tiếp đi cơ sở tiếp thu những phảnánh của cán bộ, công chức, lắng nghe tâm tư nguyện vọng của người dân

Từ những gì thu thập được cộng với vốn tri thức uyên bác về luật, chỉtrong vòng hơn một tháng (từ 15/4 đến 19/5/1948) Quang Đạm đã chođăng liên tiếp hai bài “Tư pháp với nhà nước” và “Tính chất chuyên môn

trong tư pháp” trên báo Sự thật Qua đây, ông đã chỉ ra mối quan hệ

khăng khít giữa Tư pháp với chính quyền Tư pháp là công cụ của chínhquyền trong việc thực hiện chế độ dân chủ nhân dân Chính quyền và tưpháp phải có sự hỗ trợ lẫn nhau để quản lý và thúc đẩy xã hội phát triển

Ở bài báo "Tư pháp với nhà nước"(số báo 91, ngày 15/4/1948), QuangĐạm đề cập tới một nền tư pháp đặc thù Việt Nam phục vụ đắc lực chocông cuộc kháng chiến kiến quốc của Đảng và Nhà nước Còn ở bài thứhai(số 93, ngày 19/5/1948) tác giả không chỉ bàn về tính chất chuyênmôn mà còn xác định trách vụ, quyền hạn cho tư pháp Ông nhiều lầnnhấn mạnh, những người làm tư pháp, ngoài chuyên môn giỏi, nắmtường tận những quy định của pháp luật, còn phải biết ứng xử nghềnghiệp một cách linh hoạt, phải biết trân trọng sở nguyện của đông đảotầng lớp nhân dân Nói cách khác, Quang Đạm rất đề cao truyền thốngứng xử có trước có sau, thấu tình đạt lý của dân tộc, kể cả trên lĩnh vực tưpháp Ông cho rằng: Trong xã hội có giai cấp không có gì nằm trên cuộcđấu tranh giai cấp Tư pháp là một bộ phận của nhà nước được phân côngvận hành để cùng với chính quyền phục vụ lợi ích giai cấp Độc lập tưpháp, Tam quyền Phân lập chỉ là huyền thoại nhằm che đậy bản chất ápbức của chế độ tư bản Ở nước ta trước đây, chính quyền thực dân cũngchưa đưa ra huyền thoại đó, nhưng tòa án của nó chưa bao giờ mang lạicông lý cho nhận dân ta Ông kêu gọi tư pháp không nên "độc lập" mànên "kết hợp" với chính quyền và phối hợp với tập quyền Tức là tư pháp

49