SỐ PHẬN CON NGƯỜI

Số phận con người, một tỏc phẩm cú cỏi nhỡn sõu sắc, đa chiều của tỏc giả về con người trong và sau chiến tranh với những vinh quang và mất mỏt.. - ễng sinh ra và lớn lờn ở vựng sụng Đụn

Ngày soạn: 9/3/2009

Tiết 80-81, Đọc văn:

SỐ PHẬN CON NGƯỜI

I.MỤC TIấU CẦN ĐẠT: Giỳp học sinh:

- Hiểu rõ tính cách Nga kiên cờng, nhân hậu Nắm đợc nghệ thuật kể chuyện, khắc hoạ tính cách và sử dụng chi tiết của Sô-lô-khốp

- Cùng suy ngẫm về số phận con ngời: Số phận mỗi ngời thờng không phẳng phiu mà đầy éo le, trắc trở Con ngời phải có đủ bản lĩnh và lòng nhân hậu để làm chủ số phận của mình, vợt lên sự cô đơn, mất mát, đau thơng

II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN

- Sỏch giỏo khoa, sỏch giỏo viờn, thiết kế bài giảng,

III PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN

- Tổ chức cho HS đàm thoại, phỏt vấn, thuyết trỡnh kết hợp thao tỏc quy nạp

IV TIẾN TRèNH BÀI HỌC

1.Kiểm tra bài cũ: Túm tắt truyện Thuốc, í nghĩa nhan đề thuốc, Hỡnh tượng nhõn vật Hạ Du? í nghĩa hỡnh ảnh con

đường mũn.

2.Bài Mới:

GV dẫn dắt vào bài: Sụ-lụ-khốp, một nhà văn lỗi lạc tiờu biểu của nền văn học Nga Xụ Viết thế kỉ XX, từng đạt giải Nobel văn

học 1965 Cuộc đời của ụng gắn bú mỏu thịt với con người và cảnh vật quờ hương sụng Đụng trong những những bước chuyển

mỡnh đau đớn và phức tạp của lịch sử Tỏc phẩm của ụng thẫm đẫm hơi thở và linh hồn của quờ hương Số phận con người, một tỏc phẩm cú cỏi nhỡn sõu sắc, đa chiều của tỏc giả về con người trong và sau chiến tranh với những vinh quang và mất mỏt.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG CẦN ĐẠT

Hoạt động 1: Tổ chức tìm hiểu chung về tỏc

giả, tỏc phẩm.

HS đọc Tiểu dẫn (SGK) tóm tắt những nét

chính về tác giả Sô-lô-khốp

Sụ-lụ-khốp cú một sú phận vinh quang và cay

đắng

I Tỡm hiểu chung 1/ Tỏc giả

- M.A Sụ-lụ-khốp là nhà văn Xô-viết lỗi lạc, đợc vinh dự nhận giải thờng Nobel

về văn học năm 1965

- ễng sinh ra và lớn lờn ở vựng sụng Đụng nước Nga, cuốc sống của ụng gắn bú mỏu thịt với con người và cảnh vật quờ hương trong những bước chuyển mỡnh đau đớn của lịch sử.Vỡ thế tỏc phẩm của ụng thẫm đẫm hơi thở và linh hồn của vựng sụng Đụng

- Là nhà văn xuất thân từ nông dân lao động, Sô-lô-khốp am hiểu và đồng cảm sâu sắc với những con ngời trên mảnh đất quê hơng

- Là một người từng tham gia cuộc chiến vệ quốc vĩ đại, ụng thấu hiểu được vinh

+ Dựa vào tiểu dẫn hóy nờu hoàn cảnh sỏng

tỏc và vị trớ của truyện ngắn Số phận con

người trong nền văn học Nga Xụ Viết ?

Hoạt động 2: Tổ chức đọc- hiểu văn bản

GV định hướng để HS phõn tớch, tỡm hiểu

nhõn vật Andrõy

+ Phân tích hoàn cảnh và tâm trạng An-đrây

Sau khi chiến tranh kết thúc và trớc khi gặp bé

Va-ni-a

( niềm hy vọng, tin yờu cuối cựng của Xụ là

đứa con trai học giỏi toỏn, đại uý phỏo binh

cựng anh tiến vào Bộc- lin )

Tai hoạ của chiến tranh khụng chỉ giỏng xuống

đầu Xụ-cụ-lụp, cũn biết bao số phận ( 25 triệu

người chết), bộ Va-ni-a cũng cú hoàn ảnh

tương tự: “bố chết ở mặt trận”- “ Mẹ bị bom

chết trờn tàu hoả khi mẹ con chỏu đang đi

tàu”, “khụng bà con thõn thuộc” “bạ đõu ngủ

đấy.

+ Qua nhõn vật Andrõy, tỏc giả muốn thể

hiện vấn đề gỡ ?

+ An-đrây đã nhận bé Va-ri-a làm con nh thế

quang và nỗi đau khổ của số phận con người trong chiến tranh cũng như sau cuộc chiến đú

 Uặc điểm nổi bật trong chủ nghĩa nhân đạo của Sô-lô-khốp là việc quan tâm, trăn trở về số phận của đất nớc, của dân tộc, nhân dân cũng nh về số phận cá nhân con ngời

2/ Tỏc phẩm

- Truyện ngắn số phận con người ra mắt lần đầu tiờn ở Liờn Xụ trờn hai số bỏo Sự thật số ra ngày 31-12-1956 và ngày 1-1-1957 í đồ sỏng tỏc của tỏc giả được ấp ủ

trong vũng 10 năm, vỡ thế chỉ trong 1 tuần lễ ụng đó viết xong

- Là một hiện tượng văn học cú tầm cỡ thế giới, thời đại; Số phận con người cũn

là cột mốc đỏnh dấu sự phỏt triển văn học Nga thế kỉ XX Truyện có một dung l-ợng t tởng lớn khiến cho có ngời liệt nó vào loại tiểu thuyết anh hùng ca

II Đọc - hiểu văn bản

1/ Nhõn vật An-đrõy Xụ-cụ-lụp

a Hoàn cảnh và tõm trạng nhõn vật Xụ-cụ-lụp sau chiến tranh.

- Trong chiến tranh: Xụ-cụ-lốp chịu nhiều đau thương, cay đắng: hai lần bị thương, bị bắt làm tự binh của Đức, Vợ và hai con gỏi chết vỡ bom của phỏt xớt,

cửa nhà tan nỏt “chỉ cũn là một hố bom”, ngày chiến thắng cũng là ngày nghe tin

đứa con trai yờu quý A-na-tụ-li tử trận

- Sau chiến tranh Xụ-cụ-lụp đối diện nổi đau cựng cực của sự mất mỏt chôn“chôn

niềm vui sớng và niềm hi vọng cuối cùng trên đất ngời, đất Đức , Trong ng”, “Trong ng “chôn ời có cái gì đó vỡ tung ra”, “Trong ng trở thành ng“chôn ời mất hôn ”, “Trong ng  về với đời thường là người lao động bỡnh thường, mượn chộn rượu để giải sầu.( cụ đơn, trắc trở )

- Xô-cô-lốp không cầm đợc nớc mắt trớc hình ảnh cậu bé Va-ni-a Nỗi đau không thể diễn tả thành lời, chỉ có thể diễn tả bằng những giọt nớc mắt

 Biểu dơng, ngợi ca khí phách anh hùng của nhân dân, Sô-lô-khốp cũng không ngần ngại nói lên cái giá rất đắt của chiến thắng, những đau khổ tột cùng của con ngời do chiến tranh gây nên

nào? Điều gì đã khiến anh có quyết định nhanh

chóng nh vậy?

+ Lũng nhõn hậu của An-drõy được biểu hiện

như thế nào ?

+ Nhận bộ Va-ni-a làm con, tõm trạng của

An-Drõy như thế nào ?

+ Nỗi lũng và cuộc sống của An-drõy khi

nhận bộ Va-ni-a làm con nuụi như thế nào ?

Nú cú tỏc động ra sao đến cuộc sống của

anh ?

( khú khăn trong đời thường, chiờm bao,ỏm

ảnh và nỗi đau khụng nguụi )

+ Theo cỏc em, qua đoạn trớch, tỏc giả nghĩ gỡ

về số phận con người ?

+ Cốt truyện được xõy dựng như thế nào?

Điểm nhỡn của người kể chuyện cú giống điểm

nhỡn của nhõn vật khụng ?

( cỏch núi năng, tõm tớnh, giọng điệu của tỏc

giả và An-drõy )

+ Thỏi độ của người kể chuyện, ý nghĩa lời

b) An-drõy nhận gặp bộ Va-ni-a

- Giữa lúc đang lâm vào tâm trạng buồn đau, bế tắc, An-đrây đã gặp bé Va-ri-a Tác giả tả việc Xô-cô-lốp nhận Va-ri-a làm con nuôi rất sâu sắc và cảm động:

+ Khi nhìn thấy Va-ri-a từ xa: “chônThằng bé rách bơn xơ mớp cặp mắt thì cứ

nh nhiều ngôi sao sáng sau trận ma đêm”, “Trong ng rồi “chônthích đến nỗi bắt đầu thấy nhớ nó”, “Trong ng

 chi tiết chọn lọc diễn tả sự xút thương và lũng yờu mến của An-drõy với đứa bộ

- Và khi hiểu rõ tình trạng của Va-ni-a hiện tại, anh xỳc động, tình phụ tử thiêng liêng và tinh thần trách nhiệm đã thức tỉnh Xô-cô-lốp Lòng thơng xót dâng lên thành những giọt nớc mắt nóng hổi Anh quyết định nhận Va-ni-a làm con

- Nổi vui mừng của bộ Va-ni-a: Va-ni-a chồm lên ôm hôn anh, ríu rít líu lo vang cả buồng lái

- Với lòng nhân hậu, Xô-cô-lốp tìm mọi cách bù đắp tình cảm cho Va-ri-a, chăm súc, ấp ủ như đứa con ruột của mỡnh An-drõy cú được niềm vui bất ngờ, vượt qua nổi cụ đơn

 Hai trỏi tim cụ đơn lạnh giỏ nương tựa vào nhau cựng sưởi ấm tõm hồn nhau

“Nú ỏp sỏt vào người tụi, toàn thõn cứ run lờn như ngọn cỏ trước giú Cũn mắt tụi thỡ cứ mờ đi, cả người cũng run lờn, hai bàn tay lẩy bẩy”  chỉ cú tỡnh thương mới chữa lành vết thương, nhờ tỡnh thương hai tõm hồn cụi cỳt mới vượt qua sự

cụ đơn.

- Cũn nhiều khú khăn trong cuộc sống: phải lo kiếm kế sinh nhai, phiờu bạt khắp

nơi, nổi đau khụng dứt: “ Nỗi đau buồn khụng cho tụi ở lõu mói một chỗ được”,

sự ỏm ảnh về nổi bất hạnh, sự dằn vặt về kớ ức cứ đeo đuổi khụng thể hàn gắn vết

thương  Bi kịch sõu sắc trong số phận của Xụ-cụ-lụp Đú cũng là tớnh chất số phận con người sau chiến tranh

 Khỏm phỏ ca ngợi tớnh cỏch Nga: con người cú ý chớ kiờn cường- sự cứng rắn

và mền dịu của tõm hồn, kiờn cường và lũng nhõn ỏi

 Gúp tiếng núi lờn ỏn “bóo tố chiến tranh”, nỗi đau của con người trước và

sau chiến tranh, trỏch nhiẹm của lịch sử trước mỗi cỏ nhõn.

2/ Nột đặc sắc về nghệ thuật

- Cốt truyện: truyện xõy dựng theo lối truyện lồng trong truyện Ở đõy cú hai người kể chuyện: Ngụi thứ nhất-nhõn vật tụi, An-drõy, người thứ hai là tỏc giả,

trữ tình ngoại đề ở cuối truyện ?

HĐ3 Hướng dẫn HS tổng kết

Yêu cầu HS khái quát lại nét chính về nội dung

và nghệ thuật

người thuật câu chuyện của Xô-cô-lôp Tác giả đangs tạo ra hình thức tự sự độc đáo, xen kẻ nhịp nhàng giọng điệu của người kể chuyện ( tác giả và nhân vật chính)

- Tác giả bày tỏ sự thông cảm đặc biệt với nhân vật: khâm phục, tin tưởng, xúc

động trước số phận con người “ Với một nỗi buồn thấm thía, tôi nhìn theo hai bố con” Nhà văn không tô hồng hiện thực

- Đoạn trữ tình ngoại đề cuối truyện: là một yếu tố ngoài cốt truyện, có thể lượt bỏ được song rất đặc biệt: nó là sự giải bày cảm xúc, ấn tượng chủ quan của nhà văn trước ngững gì nhà văn phơi bày một cách khách quan trước bạn đọc. thể hiện

rõ quan điểm nghệ thuật của nhà văn: Nghệ sĩ không thể lạnh lùng khi sáng tạo… Khi viết máu nóng nhà văn phải sôi lên”

Tổng kết

1/ - Tính cách, tâm hồn Nga, biểu tượng con người thế kỉ XX

- Suy nghĩ của nhà văn về số phận con người, tin tưởng và yêu thương, đồng cảm nghị lực con người

2/ - Nghệ thuật: truyện xây dựng theo lối truyện lồng trong truyện

- Sáng tạo nhiều tình huống nghệ thuật, nhiều chi tiết chân thực trong khám phá chiều sâu tính cách nhân vật

3 Củng cố và dặn dò:

- Tính cách, tâm hồn Nga; Số phận con người với tình yêu con người bao la.

- Nghệ thuật đặc sắc qua số phận con người, Bài tập 1-2 tr124

- Chuẩn bị trả bài số 6, Soạn : Ông già và biển cả Hê-Minh-Uê