Luận án tiến sỹ Kinh tế

Luận án tiến sỹ Kinh tếPhát triển nông nghiệp tỉnh Quảng Nam

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

I H C À N NG OÀN TRANH

PHÁT TRI N NÔNG NGHI P

T NH QU NG NAM GIAI O N

2011-2020

LU N ÁN TI N S KINH T

à N ng - 2012

I H C À N NG OÀN TRANH

PHÁT TRI N NÔNG NGHI P

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi, và có k th a các công trình nghiên c u tr c có liên quan đ n đ tài

Các s li u, k t qu nghiên c u trong lu n án là trung th c và ch a t ng

đ c ai công b trong b t k công trình nào khác

à N ng, ngày 07 tháng 03 n m 2012

Tác gi lu n án

OÀN TRANH

M C L C

CH NG 1:NH NG V N LÝLU NV PHÁT TRI NNÔNGNGHI P

24 1.1.NÔNG NGHI PVÀPHÁTTRI NNÔNGNGHI P 24 1.1.1 Nông nghi p và đ c đi m c a s n xu t nông nghi p 24 1.1.2 Vai trò, v trí c a nông nghi p đ i v i s phát tri n kinh t - xã h i 29 1.1.3 Quan ni m v phát tri n nông nghi p 31 1.2.N IDUNGC APHÁTTRI NNÔNG NGHI P 43 1.2.1 Chuy n d ch c c u s n xu t trong nông nghi p theo h ng h p lý và

1.2.2 Khai thác h p lý các vùng sinh thái nông nghi p 45 1.2.3 Phát tri n chuyên môn hóa và t p trung hóa s n xu t nông nghi p 47 1.2.4 Phát tri n t ch c s n xu t và liên k t kinh t trong nông nghi p 49 1.2.5 Phát tri n n n nông nghi p có trình đ thâm canh cao 53 1.2.6 Xây d ng k t c u h t ng ph c v s n xu t nông nghi p đ ng b và hi n

1.4.3 Nh ng bài h c kinh nghi m đ c rút ra 82

CH NG2:TH CTR NGPHÁTTRI NNÔNGNGHI PC AT NH

2.3 NGUYÊN NHÂN C A NH NG H N CH , Y U KÉM TRONG PHÁTTRI NNÔNGNGHI PT NHQU NGNAMTH IGIANQUA 138 2.3.1 Nh ng nguyên nhân do đi u ki n t nhiên 138 2.3.2 Nh ng nguyên nhân do trình đ phát tri n và s d ng các ngu n l c

2.3.3 Nh ng nguyên nhân do công tác qu n lý trong nông nghi p 145 2.4.K TQU PHÂNTÍCH ÁNHGIÁTH CTR NG 153

CH NG3:CÁCGI IPHÁPCH Y UPHÁTTRI NNÔNGNGHI P

3.1 NH NG C NC XU T CÁC GI I PHÁPPHÁTTRI NNÔNGNGHI PT NHQU NGNAMGIAI O N2011-2020 157

3.1.1 Tác đ ng c a h i nh p kinh t qu c t đ i v i nông nghi p 157 3.1.2 Quan đi m phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam nh ng n m đ n 159 3.1.3 nh h ng chi n l c và m c tiêu phát tri n nông nghi p c a t nh

3.2 CÁC GI I PHÁP CH Y U PHÁT TRI N NÔNG NGHI P T NH

3.2.1 Gi i pháp v chuy n d ch c c u s n xu t nông nghi p 172 3.2.2 Khai thác t ng h p các vùng sinh thái nông nghi p 179 3.2.3 Phát tri n công nghi p ch bi n làm đ ng l c thúc đ y chuyên môn hóa,

3.2.4 Hoàn thi n các hình th c t ch c s n xu t trong nông nghi p 189 3.2.5 T ng c ng thâm canh trong nông nghi p 194 3.2.6 M r ng th tr ng và phát tri n các ngành hàng nông s n 202 3.2.7 u t k t c u h t ng nông nghi p, nông thôn đ ng b và hi n đ i 209 3.2.8 i m i c ch , chính sách trong phát tri n nông nghi p 212

CÁC B NG

B ng 1.1: Các đ c đi m c a cung và c u nông s n 38

B ng 1.2: L i th so sánh d a vào chi phí so sánh c a hai qu c gia 40

B ng 2.1: Hi n tr ng s d ng đ t t nh Qu ng Nam 88

B ng 2.2: C c u các ngành kinh t và c c u giá tr s n xu t c a các ti u

ngành nông nghi p t nh Qu ng Nam giai đo n 1996-2010 96

B ng 2.3: C c u (%) cây tr ng t i t nh Qu ng Nam 97

B ng 2.4: C c u cây l ng th c t i Qu ng Nam theo di n tích gieo tr ng 98

B ng 2.5: C c u cây công nghi p hàng n m theo di n tích gieo tr ng 98

B ng 2.6: C c u cây công nghi p dài ngày theo di n tích gieo tr ng 99

B ng 2.7: Giá tr s n xu t và c c u ngành ch n nuôi t nh Qu ng Nam giai

B ng 2.11: Tình hình giá tr s n xu t ngành lâm nghi p giai đo n 2000-2010 104

B ng 2.12: Các cây tr ng chuyên canh ch y u Qu ng Nam 110

B ng 2.13: S n l ng và t su t hàng hóa m t s cây tr ng, v t nuôi ch y u

B ng 2.16: K thu t thâm canh lúa theo h ng 3 gi m, 3 t ng 124

B ng 2.17: N ng su t cây tr ng và nuôi tr ng th y s n giai đo n 1997-2010 125

B ng 2.19: Các ch tiêu t ng tr ng GDP c a Qu ng Nam giai đo n

B ng 2.20: Các nông, th y s n ch y u c a Qu ng Nam giai đo n

2000-2010 131

B ng 2.21: Các ngành hàng nông lâm th y s n xu t kh u ch y u c a Qu ng Nam giai đo n 2001-2010 ( n v tính: 1000 USD) 133

B ng 2.22: Chi phí, giá bán và l i nhu n c a 1 kg thóc t i các vùng trong c

B ng 2.23: T l thi t h i c a ngành nông nghi p, th y l i và giao thông

B ng 2.24: T tr ng đóng góp c a lao đ ng, v n và TFP vào t ng tr ng

c a nông nghi p Qu ng Nam và c n c giai đo n 1997-2010 141

B ng 2.25: ánh giá vi c th c hi n các chính sách nông nghi p, nông thôn

B ng 3 1: S n l ng và n ng l c ngành th y s n Qu ng Nam so v i các

t nh mi n Trung và bình quân c n c n m 2010 161

B ng 3.2: D ki n cân đ i cung c u thóc g o c a Vi t Nam đ n n m 2020 164

B ng 3.3: Các ch tiêu kinh t và phát tri n ch y u c a t nh Qu ng Nam giai

B ng 3.6: Thu nh p c a các lo i rau đ u t i Qu ng Nam 176

B ng 3.7: Chi phí và l i ích c a tình tr ng manh mún đ t đai 213

CÁC HÌN H

Hình 1.1: Quá trình h i nh p thúc đ y s tham gia c a các nông h 37Hình 1.2: Các đ i tác tham gia trên chu i ngành hàng nông s n 52Hình 1.3: Mô hình tác đ ng c a chính ph đ n phát tri n nông nghi p qua

Hình 1.4: Kênh tiêu th mía đ ng Lam S n, Thanh Hóa 77 Hình 2.1: Các hi n t ng th i ti t t i Qu ng Nam trong n m 86Hình 2.2: N ng su t lao đ ng xã h i c a ngành công nghi p và d ch v so

v i nông nghi p t i Qu ng Nam, c n c và Hà Lan (tính cho n m 1996 và

Hình 2.6: Các nhân t tác đ ng đ n s không thành công c a các chính sách

Hình 3.1: Chu i th tr ng tiêu bi u c a ngành công nghi p s n 187Hình 3.2: Nh ng l i ích t vi c xây d ng th ng hi u rau s ch Trà Qu 190Hình 3.3: Mô hình ho t đ ng hi u qu c a h p tác xã i n Quang 192Hình 3.4: T ch c h th ng khuy n nông, khuy n ng t i Vi t Nam 200Hình 3.5: Các m i liên k t và các ti n trình h p tác c a m t chu i ngành

CÁC CH VI T T T

ADB Ngân hàng Phát tri n Châu Á (Asian Development Bank)

CN và DV Công nghi p và d ch v

CNH, H H Công nghi p hóa, hi n đ i hóa

CV Mã l c (ti ng Pháp là cheval-vapeur - s nhi u: chevaux-vapeur) EDI Electronic Data Interchange (H th ng truy n d li u đi n t )

EU Liên minh Châu Âu (European Union)

FAO T ch c Nông l ng Th gi i (Food and Agriculture

Organization) GAP Ph ng pháp canh tác t i u (Good Agricultural Practices)

GDP T ng s n ph m qu c n i (Gross Domestic Product)

JBIC Ngân hàng H p tác Qu c t Nh t B n (Japan Bank for

International Cooperation) KfW Ngân hàng Tái thi t c (Kreditanstalt für Wiederaufbau)

M4P Ch ng trình nâng cao hi u qu cho ng i nghèo do ADB tài tr NGO T ch c phi chính ph (Non-Government Organization)

NN và PTNT Nông nghi p và phát tri n nông thôn

PRA ánh giá có s tham gia t i nông thôn (Participatory Rural

Appraisal)

Q Quy t đ nh

Stère n v đo mét kh i c i (1 m3) (theo h mét c a Pháp)

TFP T ng n ng su t các y u t (Total Factor Productivity)

TNHH MTV Trách nhi m h u h n m t thành viên

UBND y ban Nhân dân

UNDP Ch ng trình Phát tri n Liên Hi p Qu c (United Nations

Development Programme) UNESCO T ch c V n hóa, Khoa h c và Giáo d c Liên Hi p Qu c

(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)

UPC Universal Product Code (H th ng mã v ch qu n lý s n ph m) USD ôla M (United States Dollar)

VietGAP Ph ng pháp canh tác t i u do Vi t Nam ban hành

VND ng Vi t Nam

WB Ngân hàng Th gi i (World Bank)

WTO T ch c Th ng m i Th gi i (World Trade Organization)

M U

T khi đ i m i đ n nay, n n nông nghi p Vi t Nam đã hình thành hai xu

h ng phát tri n khá rõ nét; trong đó, xu h ng phát tri n nông nghi p d a vào cung đóng vai trò ch đ o, đi n hình c a xu h ng này là c n c t p trung gia

t ng s n l ng nh m đ m b o an ninh l ng th c, xóa đói gi m nghèo T khi

h i nh p, nh t là sau khi gia nh p T ch c Th ng m i Th gi i (WTO), khi

v n đ an ninh l ng th c qu c gia đã đ c đ m b o, và nhu c u c a ng i tiêu dùng đã thay đ i nhanh chóng c v c c u l ng th c th c ph m và nh ng k

v ng l n h n t nông nghi p không ch v vi c cung ng đ l ng th c, th c

ph m; mà còn c v n đ b o v môi tr ng và n đ nh xã h i t i nông thôn T

đó, cách ti p c n theo phía c u c a phát tri n nông nghi p hình thành và phát tri n, đi n hình c a cách ti p c n này là s n xu t ra nh ng nông s n đa d ng v

ch ng lo i, ch t l ng, đáp ng nhu c u đa d ng c a th tr ng, liên k t các đ i tác trên chu i nông s n nh m có th đ a nông s n t n i s n xu t đ n th tr ng

v i chi phí th p nh t

Sau 25 n m đ i m i, n n nông nghi p t nh Qu ng Nam nói riêng và Vi t Nam nói chung v n đ c xem là còn l c h u, s n xu t nh Nh ng nh ng đóng góp c a nó trong vi c đ m b o an ninh l ng th c, n đ nh chính tr xã h i, góp

ph n phát tri n kinh t , đem v ngo i t cho qu c gia là đáng k và Vi t Nam đang đ c bi t đ n nh m t qu c gia có h ng trên th gi i v xu t kh u nông

s n Ngoài ra, đã xu t hi n các mô hình s n xu t nông s n hàng hóa qui mô l n

và hình thành các m i liên k t kinh t t s n xu t đ n ch bi n và tiêu th nông

s n Không ch Qu ng Nam mà c n c đã hình thành nhi u trang tr i s n xu t hàng hóa có liên k t ch t ch v i các đ i tác đ đ a nông s n Vi t Nam xu t

kh u đ n nhi u qu c gia trên th gi i Nh ng m i liên k t kinh t này đã làm cho s n xu t c a ng i nông dân ngày càng g n v i nhu c u c a th tr ng và

nh đó làm t ng kh n ng h i nh p c a nông h nh thông qua nh ng m i liên

k t kinh t này

So v i c n c, nông nghi p c a t nh Qu ng Nam có t c đ t ng tr ng GDP

ch m, ch đ t t ng tr ng GDP bình quân giai đo n 1997-2010 là 2,45%, so v i

c n c giai đo n này là 3,80% Ngành nông nghi p v n còn chi m t tr ng cao,

đ n 21,2% so v i n n kinh t , và dân s nông thôn chi m 81,2% Bình quân đ t nông nghi p th p, ch 0,41 ha/h (c n c 0,63 ha/h ), b chia c t b i đ a hình không b ng ph ng và ch y u là đ t cát pha, đ phì nhiêu kém; th ng xuyên b bão, l , h n hán và d ch b nh; c s h t ng l c h u, n ng l c s n xu t c a nông

h v tài chính, ki n th c và các ph ng ti n s n xu t còn th p kém; khoa h c công ngh ng d ng vào s n xu t còn h n ch Ngoài th y s n, hi n ch a có

m t ngành hàng nông s n nào phát tri n và liên k t hi u qu Vì v y, s n xu t nông nghi p c a Qu ng Nam t ng tr ng th p, phát tri n thi u b n v ng và đang ph i đ i m t v i nhi u v n đ nan gi i tr c s c ép c a quá trình công nghi p hóa, đô th hóa, và m c a h i nh p kinh t qu c t Thu nh p, đ i s ng

c a đa s nông dân và dân c nông thôn còn th p

Trong khi đó nhu c u v các lo i nông s n ph m ph c v cho s n xu t và đ i

s ng c a m i t ng l p dân c trên đ a bàn không ng ng t ng, đ c bi t là giai

đo n 2011-2020 s p t i Và m c tiêu đ n n m 2020, s xây d ng Qu ng Nam

tr thành t nh công nghi p Trong đó, nông nghi p chi m t tr ng ch còn 10%

và v i 30% lao đ ng làm nông nghi p

Vì th , vi c nghiên c u đ tìm ra các gi i pháp có c s khoa h c, có tính kh thi nh m đ y m nh phát tri n s n xu t nông nghi p c a t nh là m t đòi h i h t

s c b c xúc Xu t phát t đó tác gi ch n v n đ : “Phát tri n nông nghi p t nh

Qu ng Nam giai đo n 2011-2020” làm đ tài nghiên c u c a lu n án, v i hy

v ng r ng nh ng nghiên c u c a lu n án không ch đóng góp v m t lý lu n và

th c ti n c a phát tri n nông nghi p trong giai đo n hi n nay mà còn góp ph n xây d ng Qu ng Nam tr thành t nh công nghi p vào n m 2020

2 T ng quan tình hình nghiên c u

Vi t nam là đ t n c nông nghi p, nên phát tri n nông nghi p luôn là m i quan tâm c a ng và Nhà n c, c ng là v n đ đ c các nhà lý lu n, các nhà kinh t h c, các nhà làm chính sách và các t ch c t p trung nghiên c u T khi

đ i m i đ n khi Vi t Nam h i nh p sâu h n vào n n kinh t toàn c u qua vi c gia nh p vào T ch c Th ng m i Th gi i (WTO), đã có nhi u ngh quy t c a

ng, Nhà n c v nông nghi p, nông thôn và nông dân; nhi u công trình nghiên c u c a các nhà khoa h c trong và ngoài n c nghiên c u v nông nghi p

Ngh quy t quan tr ng đ u tiên, đó là Ngh quy t c a B Chính tr s NQ/TW v đ i m i qu n lý kinh t nông nghi p, ngày 5/4/1988 [52] chính th c

10-đ i m i n n nông nghi p Vi t Nam; th a nh n h xã viên là 10-đ n v kinh t t

hi n c ch m t giá, l u thông l ng th c t do Ti p theo các Ngh quy t s

05-NQ/TW c a BCH TW ng khoá VII (1993) [54] v ti p t c đ i m i và phát

tri n kinh t - xã h i nông thôn, Ngh quy t s 06-NQ/TW (1998) [53] c a B

Chính tr v phát tri n nông nghi p, nông thôn, và Ngh quy t s 03/NQ/CP

(2000) [56] c a Chính ph v phát tri n kinh t trang tr i Trong giai đo n này,

đ phù h p v i quá trình đ i m i n n kinh t , Qu c h i đã ban hành Lu t đ t đai

n m 1993, s a đ i n m 1998, 2001, 2003 và lu t đ t đai n m 2005 [40] nh m giao quy n s d ng đ t đ n các t ch c và các h dân h tr phát tri n nông nghi p, nông thôn và nâng cao m c s ng c a nông dân, Qu c h i ban hành Ngh

quy t s 15/2003/QH11 (2003) [57] v vi c mi n gi m thu s d ng đ t nông

nghi p và vi c mi n gi m này ti p t c cho đ n n m 2020 Sau khi gia nh p

WTO, h i ngh l n th 7 Ban ch p hành Trung ng s 26-NQ/TW (2008) [55]

ban hành ngh quy t v nông nghi p, nông dân, nông thôn nh m phát tri n nông

nghi p theo h ng hi n đ i, xây d ng nông thôn m i và xây d ng l c l ng nông dân có tri th c, k n ng đ n ng l c h i nh p kinh t qu c t

Quan đi m phát tri n b n v ng c ng đã đ c kh ng đ nh trong các v n ki n

c a i h i đ i bi u toàn qu c l n th IX c a ng và trong Chi n l c phát

tri n kinh t -xã h i 2001-2010 là: "Phát tri n nhanh, hi u qu và b n v ng, t ng

tr ng kinh t đi đôi v i th c hi n ti n b , công b ng xã h i và b o v môi

tr ng" và "Phát tri n kinh t -xã h i g n ch t v i b o v và c i thi n môi

tr ng, b o đ m s hài hoà gi a môi tr ng nhân t o v i môi tr ng thiên nhiên, gi gìn đa d ng sinh h c" Quy t đ nh 153/2004/Q -TTg c a Th t ng

Chính ph v đ nh h ng chi n l c phát tri n b n v ng Vi t Nam (Ch ng

trình ngh s 21 c a Vi t Nam) qui đ nh "b o v môi tr ng là m t n i dung c

b n không th tách r i trong đ ng l i, ch tr ng và k ho ch phát tri n kinh

v phát tri n nông nghi p Tiêu bi u có nh ng công trình nghiên c u nh sau

- Nh ng nghiên c u v đ i m i chính sách phát tri n nông nghi p t o đi u

ki n cho khai thác các ngu n l c, đ c bi t là ngu n l c v đ t đai cho phát tri n

nông nghi p có các nghiên c u c a GS TSKH Lê Du Phong nh Ngu n l c và

đ ng l c phát tri n trong n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam

(2006) [59]; V n đ đ t đai nông thôn Vi t nam (2007) [61]; Chính sách phát tri n nông nghi p, nông thôn, nông dân c a Hungary trong quá trình chuy n đ i

nh ng ng i có đ t b thu h i đ xây d ng các khu công nghi p, khu đô th , k t

c u h t ng kinh t - xã h i, các công trình công c ng ph c v l i ích qu c gia

(2007) [60] Và nghiên c u c a Sally P Marsh, T Gordon MacAulay và Ph m

V n Hùng, Phát tri n nông nghi p và chính sách đ t đai Vi t Nam (2007)

[44], Martin Ravallion, Dominique van de Walle, t đai trong th i k chuy n

đ i: C i cách và nghèo đói Nông thôn Vi t Nam (2008) [71] Nh ng nghiên

c u đ u cho r ng vi c vi c chia nh đ t đai đã phát huy đ c tính t ch c a nông dân, đáp ng đ c vi c gia t ng s n l ng; nh ng m t th c t đang đ t ra

là vi c chia nh đ t đai đã làm c n tr các ng d ng c gi i hóa, hi n đ i hóa vào đ ng ru ng và đang làm ch m quá trình phát tri n n n nông nghi p hi n đ i

t i Vi t Nam

- Nh ng v n đ v t ch c s n xu t nông nghi p có các nghiên c u nh

Chambert R., Phát tri n nông thôn - Hãy b t đ u t nh ng ng i cùng kh

(1991) [70]; Ellis Ph., Kin h t h gia đình và phát tri n nông nghi p (1993)

[63]; Lâm Quang Huyên, Kinh t nông h và kinh t h p tác trong nông nghi p

(1995) [35]; Bùi Huy áp, Nguy n i n, Nông nghi p Vi t Nam - T c i ngu n

đ n đ i m i (1996) [21], V Tr ng Kh i, Tích t ru ng đ t – Trang tr i và nông

đúng đ n trong phát tri n kinh t nông h t nh ng ngày đ i m i; tuy nhiên, kinh nghi m c a qu c t v t ch c s n xu t và tiêu th nông s n cho th y tình

tr ng manh mún đ t đai và n ng l c th p v s n xu t c a kinh t trang tr i và nông h hi n nay t i Vi t Nam yêu c u c n ph i t ch c l i theo h ng liên k t hình thành các vùng chuyên canh, rút nhanh lao đ ng ra kh i nông nghi p và liên k t gi a s n xu t nông nghi p và các đ i tác khác trên chu i ngành hàng nông s n nh m phát tri n n n nông nghi p theo h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa và th ng m i hóa

- Nh ng nghiên c u v v n đ công nghi p hóa, hi n đ i hóa nông nghi p,

nông nghi p, nông thôn Vi t Nam (2002) c a nhà xu t b n Chính tr Qu c gia;

C s lý thuy t và th c ti n phát tri n nông thôn b n v ng (2003) c a nhà xu t

b n Nông nghi p; Qu c Sam, M t s v n đ công nghi p hóa, hi n đ i hóa

sau 20 n m đ i m i (2006) [72]; Nguy n K Tu n, Công nghi p hoá, hi n đ i

hoá nông nghi p và nông thôn Vi t Nam - Con đ ng và B c đi (2006) [89];

Hoàng Ng c Hòa, N ông nghi p, nông dân, nông thôn trong quá trình đ y m nh

công nghi p hóa, hi n đ i hóa n c ta (2008) [29]; ng Kim S n, Kinh nghi m qu c t v nông nghi p, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghi p hóa (2008) [74] Các nghiên c u đ u nh n m nh đ n vai trò c a khoa

h c, công ngh và vi c đ a nhanh các ti n b khoa h c công ngh vào s n xu t

và tiêu th nông s n có vai trò nâng cao hi u qu s d ng v n và lao đ ng trong

Nguy n V n Bích, N ông nghi p, nông thôn Vi t Nam 20 n m đ i m i: quá kh

và hi n t i (2007) [1]; Nguy n Danh s n, V n đ nông nghi p, nông thôn, nông dân Vi t Nam trong quá trình phát tri n đ t n c theo h ng hi n đ i (2010)

[73] Nh ng nghiên c u này cho th y r ng nông nghi p Vi t Nam sau đ i m i

tr i qua các giai đo n phát tri n: giai đo n 1986 – 1990, phát tri n nông nghi p

d a trên kinh t nông h , gia t ng s n l ng nh m đ m b o an ninh l ng th c, xóa đói gi m nghèo nhanh chóng; giai đo n 1991-1995, nông nghi p phát tri n toàn di n theo h ng s n xu t hàng hóa, gia t ng xu t kh u nông s n, nh t là

g o và b t đ u phát tri n kinh t trang tr i trong s n xu t nông nghi p; t n m

1996 đ n nay, ti p t c xây d ng n n nông nghi p hàng hóa và phát tri n nông nghi p theo h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa Nh ng nghiên c u này c ng cho r ng v n đ phát tri n nông nghi p, nông thôn và m c tiêu nâng cao thu

nh p c a nông h là nh ng n i dung không th tách r i trong chính sách phát tri n nông nghi p, nông thôn hi n nay c a Vi t Nam

- Nh ng nghiên c u phát tri n nông nghi p d a vào đáp ng nhu c u th

tr ng, h ng đ n xu t kh u và h i nh p vào n n nông s n toàn c u có nghiên

c u Vi t Nam h ng t i 2010 (2001) [92], do B K ho ch và u t ch trì và

đ c C quan Phát tri n c a Liên Hi p Qu c (UNDP) tài tr Nghiên c u này

cho r ng “h i nh p và t ng tr ng kinh t s mang l i thay đ i và c r i ro

Nh ng r i ro l n nh t chính là không theo đu i t do hóa sâu s c h n, b i vì

t ng tr ng ch m s làm t n h i đ n t t c các m c tiêu phát tri n c a Vi t

N am”; và nghiên c u này c v Vi t Nam hãy t n d ng t i đa h i nh p kinh t

đ t ng tr ng kinh t nhanh, trong đó có nông nghi p, là đi u ki n đ gi m nhanh nghèo đói, phát tri n nông thôn và gia t ng hàng nông s n xu t kh u c a

Vi t Nam G n đây có m t s nghiên c u sâu s c h n v quan đi m phát tri n

nông nghi p trong đi u ki n h i nh p kinh t qu c t Trong cu n “Th ng m i

” (2004) [99], do Ngân hàng phát

tri n Châu Á phát hành, cho r ng nh ng n c đang phát tri n sau khi đ t đ c

an ninh l ng th c qu c gia thì c n chuy n đ i n n nông nghi p t ch d a vào

s n xu t l ng th c là chính sang m t n n nông nghi p có kh n ng đáp ng nhu c u c a chu i th c ph m toàn c u trong khi v n đ m b o an ninh l ng

th c qu c gia, t o thêm thu nh p cho ng i nông dân và chuy n d n n n kinh t

sang ho t đ ng phi nông nghi p Trong tác ph m “Tác đ ng c a h i nh p kinh

t qu c t đ i v i phát tri n nông nghi p Vi t Nam” (2008) [91] do TS Nguy n

T ch biên, cho r ng nông nghi p ph i t n d ng nh ng c h i th tr ng t h i

nh p kinh t qu c t , đây là c h i đ nông nghi p phát tri n theo h ng l y th

tr ng toàn c u làm c n c đ phát tri n

M t trong nh ng nghiên c u m i nh t v phát tri n nông nghi p c a các t nh

mi n Trung, lu n án ti n s “Phát tri n b n v ng nông nghi p T nh KonTum”

(2007) c a Hà Ban cho r ng “nông nghi p và nông thôn b n v ng là m t nhân

t c a phát tri n b n v ng”, và s b n v ng đây theo khái ni m kinh t ch

m i quan h n đ nh và cân đ i gi a s n xu t nông nghi p và tiêu dùng

1 Agriculture Commercialization, Value Chains, and Poverty Reduction

Riêng nghiên c u v nông nghi p t i Qu ng Nam, lu n án ti n s “Chuy n

đ i c c u s n xu t nông nghi p t nh Qu ng Nam – à N ng” (1995) [31] c a

V Ng c Hoàng cho r ng n i dung chuy n d ch c c u s n xu t nông nghi p có tính ch t quy t đ nh ph ng h ng, nh p đ phát tri n nông nghi p, t ng thu

nh p và c i thi n đ i s ng nông dân Lu n án còn kh ng đ nh chuy n đ i c c u

s n xu t nông nghi p h p lý ph i g n v i phát tri n công nghi p ch bi n và b o

v môi tr ng, sinh thái Và trong bài vi t “Chuy n d ch c c u kinh t Qu ng

c c u s n xu t nông nghi p d a theo l i th so sánh và theo h ng th tr ng:

đ i b ph n đ t đai và lao đ ng đã t p trung ch y u cho h ng phát tri n này Qua nhi u tr m n m, nông nghi p v n nh bé và nông dân Qu ng Nam v n nghèo Th c ti n đã ch ng minh r ng, c c u s n xu t y không th gi i quy t cái nghèo đ c C n chuy n m nh theo h ng m t n n nông nghi p th c ph m

và nguyên li u” N n nông nghi p th c ph m và nguyên li u đây đ c lý gi i

là n n nông nghi p d a vào l i th so sánh c a Qu ng Nam đ s n xu t ra

nh ng nông s n có giá tr cao thay vì t p trung vào s n xu t l ng th c

Ngoài nh ng tác ph m và tác gi đã nêu trên, có nhi u bài vi t c a các tác

gi v i nhi u cách ti p c n khác nhau đã nêu nhi u v n đ v lý lu n và nh ng

n i dung c b n c a phát tri n nông nghi p qua các giai đo n đ i m i và h i

nh p kinh t qu c t đã góp ph n gi i quy t nh ng v n đ th c ti n c a phát tri n nông nghi p t i Vi t Nam Tuy nhiên, các nghiên c u v phát tri n nông nghi p trên ch y u có ph m vi nghiên c u t i Vi t Nam, mà ch a có công trình nghiên c u v phát tri n nông nghi p đ t trong b i c nh c a m t t nh Vì v y,

tôi đã k th a và ch n l c nh ng công trình đã nghiên c u trên và các nghiên

c u khác đ th c hi n đ tài “Phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam giai đo n

nông nghi p ph m vi m t t nh trong b i c nh n n kinh t Vi t Nam hi n nay

T đó, tìm ra các gi i pháp đ phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam giai đo n 2011-2020

Các n i dung nghiên c u c a lu n án b t đ u t khái ni m nông nghi p, phát tri n và phát tri n nông nghi p Có nhi u khái ni m v ngành nông nghi p, theo ngh a h p nông nghi p g m có hai ngành tr ng tr t và ch n nuôi; theo ngh a

r ng nông nghi p g m có nông nghi p (tr ng tr t và ch n nuôi), lâm nghi p và

ng nghi p; ngoài ra, theo t ch c L ng nông Th gi i (FAO), nông nghi p

theo ngh a r ng h n g m c s n xu t, b o qu n, ch bi n và marketing các s n

ph m nông, lâm, ng nghi p Tuy nhiên, đ vi c nghiên c u phù h p v i đi u

ki n Vi t Nam hi n nay, lu n án ti p c n nông nghi p theo ngh a r ng (g m nông nghi p, lâm nghi p và ng nghi p) theo cách phân lo i ngành nông nghi p

c a h th ng tài kho n qu c gia Vi t Nam hi n nay Và v i quan ni m phát tri n luôn là quá trình t thân v n đ ng bên trong m i s v t làm cho nó có nh ng

b c chuy n t th p đ n cao; nên lu n án cho r ng khi xét nông nghi p là m t

ngành kinh t thì phát tri n nông nghi p là quá trình v n đ ng đ n n nông

nghi p đi t th công đ n hi n đ i, đi t t cung t c p đ n s n xu t hàng hóa

và cao h n là th ng m i hóa

Trong b i c nh n n nông nghi p Vi t Nam ch y u v n là lao đ ng th công,

s n xu t nh và k thu t l c h u, đ ng th i h i nh p kinh t qu c t đã và đang

m ra nhi u c h i và thách th c Mu n phát tri n n n nông nghi p nhanh và

b n v ng c n ph i có c ch v n hành phù h p, lu n án cho r ng n n nông nghi p ph i v n hành theo c ch sau: 1) S n xu t nông nghi p g n v i chu i ngành hàng nông s n nh m phát tri n các lo i th tr ng và t n d ng nh ng c

h i c a quá trình h i nh p kinh t qu c t 2) S n xu t nông nghi p g n v i liên

k t vùng nh m t n d ng đ c l i th c a qui mô và đ y m nh s n xu t hàng hóa Và 3) s n xu t nông nghi p b n v ng góp ph n th c hi n các n i dung c a phát tri n b n v ng qu c gia

V i c ch v n hành này, n n nông nghi p s khai thác đ c l i th so sánh

và thâm nh p hi u qu vào th tr ng nông s n trong n c và toàn c u nh t o

ra nh ng m i liên k t kinh t ngang và d c ây là cách đ kh c ph c nh ng

h n ch v n có c a kinh t nông h và trang tr i, vì dù kinh t nông h và trang

tr i có phát tri n đ n qui mô nào thì các đ n v s n xu t trong nông nghi p c ng không th ti p c n th tr ng hi u qu n u không phát tri n các hình th c liên

k t kinh t trong s n xu t nông nghi p

Ngoài ra, s n xu t nông nghi p ph i đ t đ c m c tiêu “phát tri n b n v ng”

nh m xây d ng m t n n nông nghi p đ m b o t ng tr ng nhanh và n đ nh; nâng cao thu nh p, xóa đói gi m nghèo và c i thi n ch t l ng cu c s ng c a dân c nông thôn; đ m b o xây d ng m t n n nông nghi p h u c , b o v môi

tr ng sinh thái, b o v đ t đai, ngu n n c và môi tr ng s n xu t c ng nh môi tr ng s ng t i nông thôn, góp ph n đ t đ c các m c tiêu phát tri n b n

v ng qu c gia và toàn c u

T nh ng quan đi m trên, lu n án đã xác đ nh đ c các n i dung ch y u

c a phát tri n nông nghi p trong đi u ki n hi n nay c a Vi t Nam ó là: 1) Chuy n d ch c c u s n xu t nông nghi p theo h ng h p lý và hi n đ i 2) Khai thác h p lý các vùng sinh thái nông nghi p 3) Phát tri n chuyên môn hóa

và t p trung hóa s n xu t nông nghi p 4) Phát tri n t ch c s n xu t và liên k t kinh t trong nông nghi p 5) Phát tri n n n nông nghi p có trình đ thâm canh cao 6) Xây d ng k t c u h t ng ph c v s n xu t nông nghi p đ ng b và hi n

và khai thác các vùng sinh thái nông nghi p 3) Th c tr ng v chuyên môn hóa

và t p trung hóa trong nông nghi p 4) T ch c s n xu t và liên k t kinh t trong

nông nghi p th i gian qua 5) Tình hình thâm canh trong trong s n xu t nông nghi p 6) Th c tr ng phát tri n k t c u h t ng ph c v nông nghi p 7) K t

qu và hi u qu kinh t , xã h i c a nông nghi p t nh Qu ng Nam th i gian qua Qua đánh giá cho th y, nông nghi p Qu ng Nam nh ng n m qua phát tri n không đ t hi u qu kinh t cao Có nhi u nguyên nhân, nh ng theo lu n án có ba nhóm nguyên nhân ch y u, đó là: 1) nh ng nguyên nhân do đi u ki n t nhiên; 2) nh ng nguyên nhân do trình đ phát tri n và s d ng các ngu n l c trong s n

xu t nông nghi p; và 3) nh ng nguyên nhân do công tác qu n lý nông nghi p

T nh ng đánh giá trên và xu t phát t đánh giá tác đ ng c a h i nh p kinh

t qu c t đ i v i nông nghi p, đ nh h ng chi n l c và m c tiêu phát tri n nông nghi p c a t nh Qu ng Nam giai đo n 2011-2020 làm c n c đ đ xu t các gi i pháp Lu n án đã đ xu t các gi i pháp ch y u nh m phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam trong giai đo n 2011-2020, g m: 1) Gi i pháp v chuy n d ch c c u s n xu t nông nghi p; 2) khai thác t ng h p các vùng sinh thái nông nghi p; 3) phát tri n công nghi p ch bi n làm đ ng l c thúc đ y chuyên môn hóa, t p trung hóa; 4) hoàn thi n các hình th c t ch c s n xu t trong nông nghi p; 5) t ng c ng thâm canh trong nông nghi p; 6) m r ng th

tr ng và phát tri n các ngành hàng nông s n; 7) đ u t k t c u h t ng nông nghi p, nông thôn đ ng b và hi n đ i; và 8) đ i m i c ch , chính sách trong phát tri n nông nghi p

Tóm l i, xu t phát t các chính sách phát tri n nông nghi p c a ng và Nhà

n c, và k th a nghiên c u c a các tác gi , lu n án đã xác đ nh rõ các n i dung

c a phát tri n nông nghi p trong trong giai đo n hi n nay c a Vi t Nam Ngoài

ra, nh ng nghiên c u c a lu n án v th c tr ng phát tri n nông nghi p c a t nh

Qu ng Nam, nh ng gi i pháp nh m phát tri n nông nghi p c a t nh giai đo n 2011-2020 là nh ng đóng góp khoa h c c v m t lý lu n và th c ti n cho v n

đ phát tri n nông nghi p c a Vi t Nam nói chung và c a t nh Qu ng Nam nói riêng trong giai đo n hi n nay

- i t ng nghiên c u g m nh ng v n đ v lý lu n và th c ti n liên quan

đ n phát tri n nông nghi p trong giai đo n hi n nay t i Vi t Nam

- Ph m vi nghiên c u: Lu n án t p trung vào nh ng n i dung c a phát tri n nông nghi p trong quá trình chuy n d ch n n kinh t theo h ng h i nh p ngày càng sâu h n vào n n kinh t toàn c u; v không gian là t nh Qu ng Nam; còn

Ph ng pháp lu n đ c s d ng trong quá trình nghiên c u là ph ng pháp duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s đ gi i thích các hi n t ng kinh t , xã

h i

Các ph ng pháp nghiên c u c th và k thu t x lý s li u chính g m có:

phân tích, đánh giá t t c các s li u có s n theo đ nh h ng nghiên c u

thông tin v s n l ng, giá c , thu nh p … t i xã Tam Ph c, xã C m Hà, xã

i n Quang, và các siêu th Kh o sát các mô hình s n xu t t i xã i n Quang,

C m Hà (làng rau Trà Qu ) Thu th p các d li u qua th c hi n các nghiên c u khoa h c v thu h i đ t cho khu công nghi p và đô th t i xã i n Nam, i n

Ng c; v thu h i đ t, t ch c tái đ nh c và n đ nh sinh k cho các công trình

th y đi n trên h th ng sông Vu Gia – Thu B n T t c nh ng kh o sát trên m t

ph n đ c th c hi n qua các nghiên c u khoa h c do tác gi th c hi n v i đ tài

“Sinh k b n v ng cho c ng đ ng tái đ nh c công trình thu đi n l u v c sông Vu Gia -Thu B n, t nh Qu ng Nam: Th c tr ng và gi i pháp” (2009) [84],

và các đ tài do tác gi h ng d n sinh viên th c hi n g m các đ tài “Phát tri n ngành dâu t m t t i Duy Trinh Qu ng Nam” (2008) [47]; “Hoàn thi n các chính sách nh m h tr chuy n đ i ngh nghi p cho các h dân thu c di n gi i

t a đ n bù t i huy n i n Bàn, Qu ng Nam” (2009)[27]; “Th c tr ng các ngành hàng nông s n xu t kh u c a t nh Qu ng Nam” (2010) [85]; Các gi i pháp nâng cao thu nh p cho các nông h huy n i n Bàn (2010) [95]

c a nông dân v s thành công và th t b i c a các chính sách, nh ng nguyên nhân d n đ n s th t b i c a các chính sách; nh ng chính sách nào là quan tr ng

đ i v i nông nghi p, nông thôn và nông dân K t qu đánh giá đ c ch n l c t

kh o sát 715 phi u đi u tra t i các huy n Phú Ninh (216), Th ng Bình (196),

2 Participatory Rural Appraisal

i L c (169), Trà My (134) qua đ tài nghiên c u khoa h c “Hoàn thi n qui trình chính sách công nh m xây d ng nông thôn m i Qu ng Nam” (Nguy n

C nh, 2010) [13]

lu n án

toán kinh t , mô hình phân tích các nhân t , mô hình hóa, đ th và các k thu t phân tích khác đ ph c v cho quá trình hoàn thành báo cáo c a lu n án

Trong quá trình nghiên c u, lu n án còn d a trên các quan đi m, đ nh h ng

c a ng và Nhà n c Vi t Nam v đ i m i và phát tri n nông nghi p

Trong quá trình nghiên c u phát tri n nông nghi p t i t nh Qu ng Nam, lu n

án đã đóng góp nh ng đi m m i nh sau:

nông nghi p là quá trình v n đ ng n i t i c a ngành nông nghi p 2) Ti p c n theo h ng đa chi u, t c là xem xét s phát tri n c a nông nghi p t nh Qu ng

Nam trong m i quan h gi a các ti u ngành, gi a các khâu c a quá trình s n

xu t; quan h v i các ngành kinh t khác, v i các đ a ph ng và v i qu c t ; quan h gi a nhà n c v i th tr ng; quan h gi a đ n v s n xu t nông nghi p

v i các đ i tác trên chu i ngành hàng nông s n 3) Ti p c n theo h ng b n

v ng, t c g n hi u qu kinh t c a s n xu t nông nghi p v i hi u qu xã h i, và

m c tiêu b o v môi tr ng

T nh ng ti p c n trên, lu n án đã xác đ nh rõ: 1) nh ng n i dung c b n

c a ph m trù phát tri n ngành nông nghi p trong giai đo n hi n nay c a Vi t Nam; 2) trên c s ch ra tính ch t phân tán, tính ch t vùng c a ngành nông nghi p, và lý thuy t v phân c p qu n lý kinh t ; lu n án đã kh ng đ nh s c n thi t và kh n ng nâng cao n ng l c qu n lý nông nghi p c a Nhà n c các c p

đ a ph ng

- V m t th c ti n Lu n án đã phân tích toàn di n th c tr ng phát tri n nông

nghi p Qu ng Nam trong th i gian qua (1997-2010) thông qua nh ng công c

đi u tra, ph ng pháp ti p c n m i Ch ra nh ng h n ch , y u kém trong phát tri n nông nghi p c a t nh Qu ng Nam b ng các ph ng pháp phân tích hi n

đ i

tr ng và nguyên nhân; lu n án đã: 1) Làm rõ đ c ph ng h ng và m c tiêu phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam đ n n m 2020 2) ra đ c các gi i pháp ch y u đ phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam giai đo n 2011-2020

Lu n án c ng cho r ng, ch th th c hi n các gi i pháp phát tri n nông nghi p

t nh Qu ng Nam th i gian đ n không ch có các nông h và trang tr i, mà các

đ i tác khác trên chu i cung c p nông s n và c c quan qu n lý nông nghi p

c p t nh đ u tham gia và đóng vai trò quan tr ng trong su t quá trình này

Ngoài ph n m đ u, k t lu n, tài li u tham kh o và ph l c, lu n án đ c b

c c thành ba ch ng c b n nh sau:

Ch ng 1: Nh ng v n đ lý lu n v phát tri n nông nghi p

Ch ng 2: Th c tr ng phát tri n nông nghi p c a t nh Qu ng Nam

Ch ng 3: Các gi i pháp ch y u phát tri n nông nghi p t nh Qu ng Nam giai

đo n 2011-2020

C H NG 1

a Nông nghi p

Nông nghi p là ngành s n xu t v t ch t ch y u c a n n kinh t Theo ngh a

h p, ngành nông nghi p g m có hai ti u ngành là tr ng tr t và ch n nuôi Theo ngh a r ng, ngành nông nghi p g m có các ngành là nông nghi p theo ngh a h p (g m tr ng tr t và ch n nuôi), lâm nghi p và ng nghi p

xu t ra l ng th c, th c ph m, t li u cho công nghi p, và th a mãn các nhu c u

v vui ch i gi i trí, t o c nh quan (hoa viên, cây ki ng, sân banh, sân golf) Ngành nông h c phân lo i cây tr ng theo nhi u cách ho c là 1) d a trên ph ng pháp canh tác chia ra cây tr ng nông h c (g m các nhóm cây h t ng c c, nhóm cây đ u cho h t, nhóm cây cho s i, nhóm cây l y c , nhóm cây công nghi p, nhóm cây đ ng c và th c n gia súc) hay cây tr ng ngh v n (g m các nhóm rau, nhóm cây n trái, nhóm hoa ki ng, nhóm cây đ n đi n/cây công nghi p); 2)

d a trên công d ng chia ra cây l ng th c, cây công nghi p, cây n qu , cây rau

và hoa, cây tr ng làm th n gia súc và cây d c li u; 3) d a trên yêu c u v

đi u ki n khí h u chia ra cây ôn đ i, cây á nhi t đ i, cây nhi t đ i; ho c 4) d a trên th i gian c a chu k sinh tr ng chia ra cây hàng n m, cây lâu n m

Ch n nuôi là m t trong hai ngành s n xu t ch y u c a nông nghi p (theo

ngh a h p), v i đ i t ng s n xu t là các lo i đ ng v t nuôi Ngành ch n nuôi cung c p th c ph m nhi u ch t đ m nh th t, s a, tr ng; cung c p da, len, lông;

s n ph m ph c a ch n nuôi dùng làm phân bón; đ i gia súc dùng làm s c kéo Ngu n th c n cho ch n nuôi ch y u l y t ngành tr ng tr t, nên ch n nuôi phát tri n s góp ph n làm gia t ng hi u qu c a s n ph m tr ng tr t Ngành

ch n nuôi ngày càng chi m t tr ng cao so v i tr ng tr t trong c c u ngành nông nghi p vì trong kh u ph n n c a con ng i đang d n thay đ i

Ng nghi p bao g m đánh b t và nuôi tr ng th y s n ánh b t là ho t đ ng

có t lâu đ i c a con ng i nh m cung c p th c ph m cho mình thông qua các hình th c đánh b t cá và các sinh v t th y khác; vi c đánh b t ph i k t h p v i

ho t đ ng b o v ngu n l i th y s n nh m b o v môi tr ng và duy trì ngu n

th y s n đánh b t trong t ng lai Nuôi tr ng th y s n là hình th c canh tác th y

s n có ki m soát Nuôi cá là hình th c c b n c a nuôi tr ng th y s n, trong đó

có nuôi cá n c m n, n c l và n c ng t; ngoài ra, còn có nuôi rong, nuôi tôm, nuôi sò, nuôi ng c trai

Lâm nghi p là các ho t đ ng ch m sóc nuôi d ng và b o v r ng; khai thác,

v n chuy n và ch bi n các s n ph m t r ng; tr ng cây, tái t o r ng, duy trì tác

d ng phòng h nhi u m t c a r ng (Bùi Minh V , 2001, tr 7) [97] Theo lu t

b o v và phát tri n r ng c a Vi t Nam (Lu t b o v và phát tri n r ng, 2004) [41] , r ng là m t h sinh thái bao g m qu n th th c v t r ng, đ ng v t r ng, vi sinh v t r ng, đ t r ng và các y u t môi tr ng khác, trong đó cây g , tre n a

ho c h th c v t đ c tr ng là thành ph n chính có đ che ph c a tán r ng t 0,1

tr lên R ng g m r ng tr ng và r ng t nhiên trên đ t r ng s n xu t, đ t r ng phòng h , đ t r ng đ c d ng

b Các ngu n l c c b n trong s n xu t nông nghi p

Các ngu n l c ch y u trong nông nghi p g m tài nguyên thiên nghiên và môi tr ng, lao đ ng, v n, khoa h c và công ngh Qui mô và ch t l ng c a các ngu n l c qui đ nh qui mô và hi u qu c a ngành nông nghi p

Tài nguyên thiên nhiên và môi tr ng đ c coi là ngu n l c quan tr ng trong

nông nghi p Tài nguyên thiên nhiên trong phát tri n nông nghi p g m có đ t đai, ru ng v n, đ i núi, ao, h , sông, bi n, khí h u và c s đa d ng sinh h c

N n nông nghi p truy n th ng xem tài nguyên thiên nhiên là ngu n l c thu n túy, nên đã khai thác tri t đ và k t qu đã làm c n ki t ngu n tài nguyên thiên

nhiên và gi m c p môi tr ng Ngày nay, quan đi m m i trong phát tri n nông nghi p xem tài nguyên thiên nhiên không ch là ngu n l c mà còn là y u t c a môi tr ng có liên quan đ n b n thân c a quá trình phát tri n nông nghi p và

đ n môi tr ng s ng c a con ng i Thách th c đ i v i phát tri n nông nghi p

là vi c qu n lý và s d ng các tài nguyên thiên nhiên sao cho đ chúng ph c v nhu c u đa d ng c a con ng i, đ ng th i duy trì ch t l ng lâu dài c a nh ng tài nguyên đó

Lao đ ng là l c l ng s n xu t quan tr ng đ ng th i là ch th có tính quy t

đ nh đ n quá trình s n xu t nông nghi p và k t qu sinh tr ng c a cây tr ng, v t nuôi Do lao đ ng trong nông nghi p không đòi h i ph i đ c đào t o chuyên nghi p, ngh nghi p ch y u d a vào kinh nghi m và làm vi c theo th i v ; nên trong quá trình phát tri n kinh t - xã h i, l c l ng lao đ ng trong nông nghi p

s thu h p và m t b ph n lao đ ng tr trong nông nghi p chuy n d n sang các ngành công nghi p và d ch v Chính vì v y, l c l ng lao đ ng trong nông nghi p th ng là nh ng ng i có đ tu i trung bình cao và t l này có xu h ng

t ng lên Ngày nay, trong n n nông nghi p hi n đ i, ng i lao đ ng nông nghi p càng ti n d n đ n trình đ chuyên nghi p, có k n ng n m b t các qui trình canh tác tiên ti n và s d ng thành th o các máy móc thi t b trong nông nghi p

V n s n xu t trong nông nghi p là bi u hi n b ng ti n c a t li u lao đ ng và

đ i t ng lao đ ng đ c s d ng vào s n xu t nông nghi p Theo ngh a r ng,

ru ng đ t, c s h t ng và các tài nguyên thiên nhiên có th đ c coi nh là các

lo i v n trong s n xu t nông nghi p Gi ng nh các ngành kinh t khác, v n trong nông nghi p có th đ c chia theo hình thái luân chuy n, hình thái bi u hi n, m c đích s d ng hay theo s h u Do đ c đi m s n xu t c a nông nghi p g n v i quá trình sinh h c c a cây tr ng, v t nuôi; ch u nh h ng r t l n t đi u ki n t nhiên, th i ti t khí h u; chính vì v y, 1) nhu c u v n và s d ng v n trong nông nghi p mang tính th i v cao; 2) đ u ra s n ph m mang tính r i ro cao, có th m t

v n khi b thiên tai, d ch b nh

Khoa h c và công ngh trong nông nghi p “Khoa h c là h th ng tri th c v

các hi n t ng, s v t, quy lu t c a t nhiên, xã h i và t duy; còn công ngh là

t p h p các ph ng pháp, quy trình, k n ng, bí quy t, công c , ph ng ti n dùng đ bi n đ i các ngu n l c thành s n ph m” (Lu t khoa h c và công ngh , 2000) [42] Công ngh g m có “ph n c ng” và “ph n m m” Ph n c ng ph n ánh k thu t c a ph ng pháp s n xu t; k thu t là toàn b nh ng đi u ki n v t

ch t đ t o ra s n ph m, nó là đi u ki n c n thi t làm t ng n ng su t lao đ ng Khi nh ng ti n b c a c a k thu t có tính đ t phá s làm thay đ i ph ng pháp

s n xu t và làm thay đ i công ngh Ph n m m c a công ngh là nh ng thành t liên quan đ n trình đ thành th o c a con ng i; nh ng thông tin v bí quy t, qui trình, ph ng pháp, d li u, b n thi t k …; và cu i cùng là thành ph n t

ch c, th hi n trong vi c b trí, s p x p, đi u ph i và qu n lý

Trong nông nghi p, nh nh ng tri th c v nông h c, ch n nuôi, nuôi tr ng

th y s n và nh ng ti n b trong th y l i hóa, c khí hóa, hóa h c hóa, đi n khí hóa, t đ ng hóa và sinh h c hóa mà n ng su t lao đ ng trong nông nghi p t ng lên không ng ng i v i các n c có n n nông nghi p l c h u, vi c đ i m i khoa h c và công ngh trong nông nghi p c n k t h p c y u t truy n th ng và

hi n đ i nh m khai thác hi u qu các ngu n l c khác trong nông nghi p

V n đ huy đ ng và s d ng các ngu n l c trong nông nghi p Khi huy đ ng

và s d ng các ngu n l c vào s n xu t nông nghi p, c n quan tâm nh ng v n đ sau:

- S l ng và ch t l ng các ngu n l c đ c huy đ ng có tính quy t đ nh

đ n t c đ t ng tr ng và phát tri n nông nghi p Gia t ng qui mô các ngu n l c

nh v n, lao đ ng, khai thác tài nguyên thiên nhiên làm nông nghi p t ng

tr ng theo chi u r ng; trong khi đó, t ng tr ng theo chi u sâu là t ng tr ng

do t ng n ng su t lao đ ng, nâng cao hi u qu s d ng v n, hay nói m t cách khác đó là nâng cao ch t l ng c a v n và lao đ ng Các n c có n n nông nghi p phát tri n do h i đ các đi u ki n nh ch t l ng ngu n nhân l c và

trình đ công ngh thì chuy n sang phát tri n theo chi u sâu Ng c l i, các

n c đang phát tri n do s l ng lao đ ng đông, giá nhân công r và tài nguyên còn d i dào có th duy trì t ng tr ng theo chi u r ng, nh ng c n chuy n d n sang t ng tr ng theo chi u sâu (Võ V n c ch biên, 2009) [26]

- Vai trò c a Nhà n c và th tr ng đ i v i vi c huy đ ng và s d ng ngu n

l c trong nông nghi p r t quan tr ng D i s đi u ti t c a th tr ng, các ngu n l c trong xã h i s đ c huy đ ng và s d ng có hi u qu cao nh t Tuy nhiên, phát tri n nông nghi p còn ph i g n li n v i v n đ xóa đói, gi m nghèo,

an ninh l ng th c, và b o v môi tr ng sinh thái; nên nhà n c c n ph i có các bi n pháp đi u ti t trong quá trình huy đ ng và s d ng các ngu n l c vào

s n xu t nông nghi p đ v a đ m b o tính hi u qu , v a đ t đ c các m c tiêu phát tri n c a qu c gia

V i tính cách là m t ngành s n xu t đ c thù, nông nghi p có nh ng đ c đi m chung nh sau:

S n xu t nông nghi p có tính vùng r t rõ r t S n xu t nông nghi p ti n hành

trên không gian r ng l n, m i vùng l i ch u tác đ ng t nh ng đi u ki n t nhiên, kinh t , xã h i, truy n th ng v n hóa, t p quán,… r t khác nhau c

đi m này đòi h i nhà qu n lý ph i hi u rõ tính ch t vùng, qui ho ch nông nghi p, l a ch n và b trí cây tr ng, v t nuôi, ng d ng k thu t canh tác phù

h p v i đi u ki n t ng vùng, nh m tránh r i ro và khai thác l i th so sánh nông

s n c a m i vùng

Ru ng đ t là t li u s n xu t ch y u trong nông nghi p và ngày càng khan

hi m Dù c đ nh v v trí, tuy nhiên do không b đào th i trong quá trình s n

xu t, và n u đ c s d ng h p lý thì đ phì nhiêu c a đ t không ng ng t ng lên;

và ru ng đ t là t li u s n xu t không th thay th đ c trong s n xu t nông nghi p Do đó, vi c b o t n qu đ t và không ng ng nâng cao đ phì nhiêu c a

đ t là v n đ s ng còn c a s n xu t nông nghi p

i t ng c a s n xu t nông nghi p là nh ng c th s ng, phát sinh phát tri n theo nh ng quy lu t sinh h c nh t đ nh Quá trình s n xu t kinh t trong

nông nghi p g n v i quá trình sinh h c Vì v y mu n hoàn thành quá trình s n

xu t ph i hi u bi t sâu s c chu trình sinh tr ng c a sinh v t

S n xu t nông nghi p mang tính th i v cao c đi m này xu t phát t hai

lý do c b n M t là quá trình s n xu t nông nghi p g n v i quá trình tái s n

xu t t nhiên, th i gian lao đ ng g n v i th i gian s n xu t nh ng không hoàn toàn trùng kh p v i th i gian s n xu t; th hai, m i lo i cây tr ng, v t nuôi ch phù h p v i m t đi u ki n th i ti t nh t đ nh khai thác t t nh t ánh sáng, ôn

đ , đ m, l ng m a cho cây tr ng thì các khâu gieo tr ng, bón phân, làm c ,

t i tiêu,… ph i đúng th i v Vì v y, vi c nghiên c u các ph ng pháp canh tác nh m h n ch nh ng tác đ ng c a th i ti t khí h u s giúp cho nông nghi p phát tri n b n v ng và n đ nh

Xu h ng nông nghi p ngày càng chi m t tr ng nh h n trong n n kinh t ,

l c l ng lao đ ng nông nghi p c ng gi m d n và d ch chuy n sang các ngành kinh t khác, đ t đai trong nông nghi p ngày càng thu h p Nh ng s n l ng nông s n ph i t ng lên đ đáp ng nhu c u dân s gia t ng, nhi u nông s n là

đ u vào quan tr ng cho nhi u ngành công nghi p và d ch v ; nông nghi p v n

ti p t c là ngành s d ng nhi u tài nguyên thiên nhiên nh t và ngày càng có vai trò quan tr ng trong vi c làm ch m quá trình bi n đ i khí h u toàn c u Nh

v y, ngoài vai trò kinh t , nông nghi p bao g m c vai trò xã h i và môi tr ng

i u đó đ c th hi n nh sau

i v i phát tri n các ngành, các l nh v c kinh t khác Nông nghi p không

ch là nhân t mà còn là đi u ki n thúc đ y phát tri n các ngành, các l nh v c kinh t , nó th hi n qua các vai trò: 1) Nông nghi p cung c p l ng th c và các nguyên li u đ u vào cho các ngành khác c a n n kinh t 2) Nông nghi p t o ra

th ng d ngo i t nh vào xu t kh u nông s n 3) Nông nghi p là th tr ng

quan tr ng cho các ngành khác trong n n kinh t nh ngành s n xu t hàng tiêu dùng, máy móc và các v t t nông nghi p (phân bón, thu c tr sâu…) 4) Nông nghi p là n i cung c p ngu n lao đ ng cho khu v c công nghi p và d ch v 5)

Nông nghi p còn t o ra m t l ng v n th ng d đ đ u t cho quá trình công nghi p hóa

i v i s phát tri n c a con ng i, n đ nh chính tr xã h i và đ m b o n n

an ninh qu c phòng Phát tri n nông nghi p ngoài m c tiêu lo i tr tình tr ng

b n cùng và thi u n cho đ i đa s ng i nghèo còn ph i đ m b o an ninh l ng

th c An ninh l ng th c đang là v n đ s ng còn c a m i qu c gia và c nhân

lo i B o đ m an ninh l ng th c (FAO, 2002) [104] s h n ch nh ng khó

kh n, r i ro trong phát tri n kinh t và đ i s ng c a ng i dân, t o c s cho

vi c n đ nh chính tr xã h i, gi v ng an ninh và ch quy n c a qu c gia

i v i vi c gìn gi và b o v môi tr ng Trong nông nghi p, môi tr ng

không ch là ngu n l c mà còn là y u t có liên quan đ n b n thân c a quá trình phát tri n nông nghi p và đ n môi tr ng s ng c a con ng i B o v môi

tr ng chính là b o v môi tr ng s n xu t nông nghi p; b o t n đa d ng sinh

h c giúp duy trì cân b ng sinh thái, nh đó làm ch m quá trình bi n đ i khí h u toàn c u Vì th , trong quá trình phát tri n s n xu t nông nghi p, c n áp d ng

nh ng gi i pháp thích h p đ duy trì và t o nên s phát tri n b n v ng c a môi

tr ng sinh thái

Nh v y, xét trên các m t v kinh t , xã h i và môi tr ng thì nông nghi p

có vai trò v trí h t s c quan tr ng đ i v i quá trình phát tri n kinh t - xã h i

c a m i n c Trong đi u ki n hi n nay, h u h t các n c đ u nhìn nh n: N u không có m t n n nông nghi p phát tri n, m t n n nông nghi p tiên ti n thì n n kinh t qu c dân khó có th phát tri n v ng ch c Th c t Vi t Nam và nhi u

n c đã ch ng minh khi nông nghi p phát tri n v ng ch c s giúp n n kinh t phát tri n n đ nh, gi m nhanh tình tr ng đói nghèo Chính vì v y, nông nghi p

đ c coi là đi m xu t phát c a phát tri n hay c i cách kinh t c a nhi u qu c gia

hi u rõ h n quan ni m v phát tri n nông nghi p, chúng ta s đi t các khái ni m liên quan đ n phát tri n kinh t

Hi n t i có nhi u quan ni m khác nhau v phát tri n kinh t , Giáo trình Kinh

t phát tri n c a Tr ng i h c Kinh t Qu c dân cho r ng “Phát tri n kinh t

đ c hi u là quá trình t ng ti n v m i m t c a n n kinh t , bao g m c vi c gia

t ng s n l ng và chuy n d ch c c u kinh t - xã h i theo h ng ti n b và nâng cao ch t l ng cu c s ng con ng i (Ph m Ng c Linh và c ng s , 2008,

tr 14) [38]”

V i cách hi u đó, phát tri n kinh t đ c khái quát theo b n n i dung: Th

nh t, gia t ng nhanh t ng s n l ng c a n n kinh t ; đây là n i dung th hi n

quá trình bi n đ i v l ng c a n n kinh t , là đi u ki n c n đ nâng cao m c

s ng v t ch t c a m i ng i dân trong m t qu c gia và th c hi n các n i dung

khác c a phát tri n Th hai, chuy n d ch c c u kinh t theo h ng ti n b ; m t

c c u kinh t theo h ng ti n b ph i đ m b o tính đ c l p sáng t o c a t ng ngành, t ng ch th kinh t , nh ng l i có tính liên k t ch t ch và hài hòa, đ ng

b trong m t c c u h p lý theo ngành và theo vùng lãnh th và l y th tr ng,

th ph n qu c t làm c n c Th ba, gia t ng n ng l c n i sinh c a n n kinh t ;

đó là s d ng và tái đ u t h p lý đ duy trì qui mô và ch t l ng các ngu n l c

nh m đ m b o t ng tr ng kinh t n đ nh và liên t c, đ ng th i n n kinh t đó

đ kh n ng v t qua các bi n đ ng c a kh ng ho ng và th tr ng, c ng nh

tác đ ng c a thiên tai Th t , nâng cao ch t l ng cu c s ng, đó là k t qu c a

nâng cao thu nh p đ u ng i, nh ng không ch có v y, nó đòi h i ph i có s

phân ph i thu nh p công b ng, xóa b nghèo đói, nâng cao phúc l i cho m i

ng i dân,… (Tatyana P Soubbotina, 2005) [77]

S phát tri n nh trên ch m i đ t ra s thay đ i “v ch t” c a t ng tr ng khi g n s gia t ng thu nh p v i vi c gi i quy t t t h n nh ng v n đ c a xã h i,

mà ch a quan tâm đ n v n đ s d ng các ngu n tài nguyên thiên nhiên và nâng cao ch t l ng môi tr ng s ng c a con ng i Vì v y, khái ni m v phát tri n

b n v ng ra đ i

N m 1987, l n đ u tiên, Ngân hàng Th gi i đ a ra v n đ v phát tri n b n

v ng, theo đó, phát tri n b n v ng là s phát tri n đáp ng các nhu c u hi n t i

lai Quan ni m đ u tiên này ch y u nh n m nh khía c nh s d ng có hi u qu các ngu n tài nguyên thiên nhiên và đ m b o môi tr ng s ng c a con ng i trong quá trình phát tri n n n m 2002, H i ngh Th ng đ nh Th gi i v Phát tri n b n v ng t ch c Johannesbug (Nam Phi), phát tri n b n v ng đ c

đ c p m t cách đ y đ h n Phát tri n b n v ng là s phát tri n không nh ng

ch đáp ng các nhu c u c a hi n t i mà còn không làm nh h ng x u, c n tr

đ n phát tri n c a các th h t ng lai, là quá trình phát tri n có s k t h p

ch t ch , h p lý, hài hòa gi a ba m t c a s phát tri n, g m: t ng tr ng kinh

t , c i thi n các v n đ xã h i và b o v môi tr ng Nh v y phát tri n b n

v ng v i ba tr c t và c ng là ba n i dung c b n: b n v ng v kinh t , b n

v ng v xã h i, và b n v ng v môi tr ng

Ngày nay, phát tri n ph i là phát tri n b n v ng Các tiêu chí ch y u đ

đánh giá s b n v ng là t ng tr ng kinh t n đ nh; th c hi n t t ti n b và công b ng xã h i; khai thác h p lý, s d ng ti t ki m, hi u qu các ngu n tài nguyên thiên nhiên; nâng cao ch t l ng môi tr ng s ng Bên c nh đó, h p tác xuyên qu c gia và toàn c u v các v n đ phát tri n b n v ng c ng ph i đ c quan tâm nh m gi i quy t nh ng khía c nh mang tính qu c t c a phát tri n b n

v ng nh v n đ nghèo đói, khí th i, bi n đ i khí h u (Geoff A Wilson, 2007,

p 57) [116]

Nông nghi p là m t trong ba ngành kinh t c b n c a n n kinh t qu c gia, nên nh ng n i dung c a phát tri n kinh t nêu trên c ng là nh ng n i dung ch

y u mà quá trình phát tri n nông nghi p c n ph i đ t t i Tuy nhiên, ngành nông nghi p có m t s đ c đi m khác v i các ngành kinh t khác, và phát tri n luôn là quá trình t thân v n đ ng bên trong m i s v t làm cho nó có nh ng b c chuy n t th p đ n cao; chính vì lý do đó, lu n án s xem xét quá trình phát tri n

n i t i c a ngành kinh t v i nh ng đ c thù riêng có c a n n nông nghi p Tr c tiên, chúng ta s xem xét m t s quan đi m v ngành kinh t nói chung và ngành nông nghi p nói riêng đã làm hình thành m t s quan ni m v phát tri n nông nghi p

Theo tr ng phái c c u kinh t và qu n tr s n xu t thì ngành kinh t là k t

qu c a vi c phân công lao đ ng xã h i và ngành này đ c phân bi t v i ngành khác ch các y u t đ u vào, quá trình s n xu t và s n ph m làm ra Nông nghi p là ngành kinh t c b n c ng đ c hình thành t quá trình phân công lao

đ ng xã h i Và theo quan đi m này, đi u ki n đ nông nghi p phát tri n c n

ph i nâng cao qui mô và ch t l ng các y u t đ u vào, áp d ng các ph ng pháp canh tác tiên ti n, đa d ng ch ng lo i và ch t l ng nông s n s n xu t ra Trong đó khoa h c và công ngh đóng vai trò quan tr ng cho quá trình phát tri n này

Theo tr ng phái qu n tr doanh nghi p và chi n l c kinh doanh mà Micheal Porter là ng i đ i di n, ngành đ c hình thành d a vào các s n ph m

d thay th nhau và các doanh nghi p luôn ch u các áp l c c nh tranh trong n i

b ngành t các đ i th , nhà cung ng, ng i tiêu th , đ i th ti m n, và các

s n ph m thay th Vì v y, các doanh nghi p ph i có chi n l c kinh doanh th nào đ chuy n t l i th so sánh sang l i th c nh tranh b ng chi phí h , t o s

khác bi t c a s n ph m và ch t l ng làm cho doanh nghi p duy trì đ c kh

n ng c nh tranh đ phát tri n Theo quan đi m này, các đ n v s n xu t nông nghi p mu n duy trì s phát tri n c n đ nh h ng s n xu t nông nghi p theo th

tr ng và khách hàng đ t đó xây d ng các liên k t kinh t nh m hình thành

m t h th ng giá tr c a chu i ngành hàng đ đ a nông s n đ n ng i tiêu dùng

v i chi phí th p nh t

Theo t ch c l ng nông th gi i (FAO) c a Liên Hi p Qu c, nông nghi p

theo ngh a r ng h n còn b o g m c s n xu t, b o qu n, ch bi n và marketing các s n ph m tr ng tr t, ch n nuôi, lâm s n và th y s n (FAO, 2005, tr 11)

[106] Và t ch c này cho r ng phát tri n nông nghi p b n v ng là yêu c u c a phát tri n nông nghi p trong giai đo n hi n nay khi mà c th gi i đang chung

tay làm ch m quá trình bi n đ i khí h u toàn c u FAO cho r ng phát tri n nông

nghi p b n v ng trên c s qu n lý và b o t n tài nguyên thiên nhiên và thay

đ i th ch và công ngh nh m đ m b o duy trì và th a mãn nhu c u c a con

ng i c th h hi n t i và t ng lai S phát tri n b n v ng nh v y (bao g m

phù h p, có hi u qu v kinh t và đ c xã h i châp nh n (FAO, 2005, tr 11)

[106]

Riêng lu n án ti p c n ngành nông nghi p theo ngh a r ng g m nông nghi p theo ngh a h p (g m tr ng tr t và ch n nuôi), lâm nghi p và ng nghi p là cách phân lo i ngành kinh t phù h p v i h th ng tài kho n qu c gia V i cách ti p

c n ngành nông nghi p theo ki u này s làm cho vi c nghiên c u c a lu n án phù h p v i chính sách phát tri n nông nghi p c a Vi t Nam hi n nay

H n n a, ngành nông nghi p luôn khác v i các ngành kinh t khác vì có

nh ng đ c đi m sau: 1) Nông nghi p kh i th y là ho t đ ng t nhiên (s n, b t, hái, l m) c a con ng i nh m nuôi s ng l y b n thân c a mình Khi xã h i loài

ng i v n minh h n và quá trình phân công lao đ ng xã h i phát tri n thì ho t

đ ng nông nghi p tr thành ho t đ ng kinh t , hình thành n n s n xu t hàng hóa

và ngành nông nghi p ra đ i Ngày nay, nhi u ngành kinh t m i có th ra đ i

và m t đi, nh ng ngành nông nghi p dù phát tri n đ n đâu c ng không th m t

đi ph n t c p t túc là ho t đ ng t nhiên c a n n nông nghi p 2) Ph ng th c

s n xu t đ u tiên c a nông nghi p là đi t lao đ ng th công, “ch t, đ t, ch c,

tr a” r i đ n n n nông nghi p công nghi p hóa và hi n đ i hóa ngày nay, nh ng

vi c k t h p gi a ph ng th c s n xu t truy n th ng và hi n đ i v n còn t n t i, nhi u công đo n s n xu t c a n n nông nghi p hi n đ i v n ph i dùng đ n lao

đ ng th công và ph ng th c s n xu t truy n th ng 3) Ch th s n xu t chính

c a ngành nông nghi p là nông dân, và hình th c t ch c s n xu t hi u qu nh t

v n là kinh t nông h và trang tr i; nên đ tiêu th nông s n không th thi u các

ho t đ ng liên k t kinh t c a các ngành, các l nh v c và các đ i tác khác trên chu i ngành hàng nông s n

Ngoài các đ c đi m chung nh trên, ngành nông nghi p Vi t Nam còn có đ c

đi m riêng là n n nông nghi p v n còn l c h u, phát tri n ch y u v n d a vào tài nguyên thiên nhiên và s c lao đ ng; trong khí đó nông nghi p v n ti p t c đóng góp vào s phát tri n kinh t , an ninh l ng th c, gi m nghèo, n đ nh chính tr xã h i, b o đ m an ninh qu c phòng và b o v môi tr ng Nên trong

giai đo n hi n nay và nh ng n m đ n t i Vi t Nam, theo lu n án, phát tri n

nông nghi p là quá trình v n đ ng c a ngành nông nghi p nh m chuy n đ i n n nông nghi p t s n xu t th công là ch y u sang s n xu t nông nghi p theo

n n nông nghi p hàng hóa và cao h n là n n nông nghi p th ng m i hóa; và xây d ng n n nông nghi p s ch, h u c nh m đáp ng các m c tiêu c a phát tri n b n v ng

n n nông nghi p đ t đ c các b c chuy n đ i nhanh và b n v ng nh khái ni m nêu trên, ph i t o ra đ ng l c và c ch v n hành phù h p đ i v i n n nông nghi p V b n ch t, đ ng l c là cái thôi thúc, thúc đ y hành vi c a con

ng i khai thác h t n ng l c (Lê Du Phong, 2006, tr 28) [59] Nh đ i m i mà

n n nông nghi p Vi t Nam đã t o ra đ ng l c cho các ch th s n xu t nông nghi p, nh đó nh ng n m qua n n nông nghi p Vi t Nam liên t c t ng tr ng Tuy nhiên, đ ng l c ch t o ra s c m nh c a cá nhân, còn c ch v n hành phù

h p s t o ra s c m nh c a m t h th ng

C ch v n hành n n nông nghi p có th xem là ph ng th c v n đ ng các

y u t n i t i c a ngành nông nghi p đ thúc đ y vi c khai thác đ y đ các ngu n l c nh m đ t đ c các m c tiêu c a phát tri n ngành nông nghi p đ

s c t o ra s liên k t n i t i c ng nh liên k t v i các ngành kinh t khác; đ n n nông nghi p t ch s n xu t phân tán sang s n xu t qui mô l n; và đ n n nông nghi p có kh n ng ng phó v i nh ng bi n đ i c a thiên nhiên và giá c th t

th ng c a th tr ng; n n nông nghi p đó c n có c ch v n hành phù h p Theo lu n án, c ch v n hành đó nh sau: 1) S n xu t nông nghi p g n v i chu i ngành hàng nông s n nh m phát tri n các lo i th tr ng và t n d ng

nh ng c h i c a quá trình h i nh p kinh t qu c t 2) S n xu t nông nghi p

g n v i liên k t vùng nh m t n d ng đ c l i th c a qui mô và đ y m nh s n

xu t hàng hóa Và 3) s n xu t nông nghi p b n v ng góp ph n th c hi n các n i dung c a phát tri n b n v ng qu c gia

tri n các lo i th tr ng và t n d ng nh ng c h i c a quá trình h i nh p kinh

t qu c t

Nông dân s n xu t ra nông s n đáp ng nhu c u th tr ng nh ng l i không

có kh n ng đ a nông s n đ n v i ng i tiêu dùng hi u qu Thông th ng, các

ch th s n xu t nông nghi p v n ph i nh đ n h th ng thu mua, công nghi p

ch bi n, h th ng phân ph i và bán l m i đ a đ c nông s n t đ ng ru ng

đ n bàn n c a ng i tiêu dùng

Ngày nay khi xu th toàn c u hóa ngày càng phát tri n và thông qua h i nh p kinh t đã đem l i nhi u c h i th tr ng cho s n xu t nông nghi p Hình 1.1

th hi n s tham gia c a các nông h nh và các trang tr i trong quá trình h i

nh p (Joachim von Braun, 2005, tr 45) [102] Các nông h , trang tr i nh có chi phí s n xu t cao thì ch quanh qu n v i th tr ng trao đ i t i đ a ph ng, còn

nh ng trang tr i có đi u ki n s n xu t chi phí th p h n đã thâm nh p hi u qu

h n đ i v i th tr ng trong n c và qu c t Tuy nhiên, qui mô nông h nh không th thâm nh p đ c th tr ng toàn c u mà ch có các trang tr i qui mô

l n và các doanh nghi p kinh doanh nông s n m i t o nên chu i ngành hàng nông s n t nông h nh liên k t v i th tr ng toàn c u Bên c nh đó, vi c đ u

t vào h t ng c s , hoàn thi n các th ch chính sách là đi u không th thi u

đ t o m i đi u ki n cho các nông h nh có th thu h p đ c kho ng cách ti p

c n v i các th tr ng

Ngoài s tác đ ng đ n các đ n v s n xu t nông nghi p, h i nh p kinh t còn làm cho m i quan h cung c u nông s n thay đ i B ng 1.1 còn cho th y các đ c

đi m c a cung và c u nông s n trong đi u ki n h i nh p kinh t

Nông h nh thu nh p cao Nông h nh thu nh p th p

Nông dân t cung