BÀI GIẢNG CHẪN ĐOÁN KỸ THUẬT Ô TÔ

BÀI GIẢNG CHẨN ĐOÁN KỸ THUẬT ÔTÔ ĐƯỢC VIẾT XÁC CHƯƠNG TRÌNH KHUNG DO BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH XÁ HÔI BAN HÀNH, TÀI LIỆU ĐƯỢC ÁP DỤN CHO HỌC SINH, SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG VÀ ĐẠI HỌC NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ Ở NƯỚC TA

BÀI 1: KIỂM TRA CHẨN ĐOÁN TÌNH TRẠNG KỸ THUẬT ĐỘNG CƠ I/ CHẨN ĐOÁN ĐỘNG CƠ THEO CÔNG SUẤT CÓ ÍCH Ne

Ne là một thông số dùng để chẩn đoán chung tình trạng kỹ thuật động cơ

Các yếu tố ảnh hưởng đến công suất động cơ

- Chất lượng quá trình nạp (đều, đủ) Việc bảo đảm chất lượng nạp do hệ thống phốikhí, hệ thống nạp quyết định

- Điều kiện cháy: T c , p c do tình trạng nhóm bao kín buồng cháy quyết định

- Chất lượng nhiên liệu: thể hiện qua tính chất của nhiên liệu khả năng bay hơi, thànhphần chưng cất, nhiệt độ bén lửa, trị số Cêtan, Ốc tan

- Chất lượng làm việc của hệ thống đánh lửa (động cơ xăng): góc đánh lửa, chất lượngtia lửa, điện áp thứ cấp U 2

- Chất lượng làm việc của hệ thống nhiên liệu: lượng nhiên liệu, góc phun sớm, áp suấtphun, mức độ tơi (động cơ Diesel), độ đậm hỗn hợp (động cơ xăng)

- Chất lượng làm việc của hệ thống bôi trơn, hệ thống làm mát Theo thống kê trênđộng cơ xăng, tỷ lệ hư hỏng dẫn đến giảm công suất động cơ như sau:

Do hệ thống đánh lửa 43%

Do hệ thống nhiên liệu 18%

Do nhóm Piston - xilanh -xecmăng 13%

Do cơ cấu khuỷu trục- thanh truyền 12%

Do cơ cấu phối khí 7%

Do hệ thống làm mát 4%

Do hệ thống bôi trơn 1%

Như vậy, N e giảm chủ yếu là do hệ thống đánh lửa, hệ thống nhiênliệu, khi điều chỉnh sai góc đánh lửa hay góc phun sớm có thể làm giảm công suất 20 -30% Nhất là khi có hiện tượng bỏ máy

9.1.2 Các hiện tượng của động cơ khi có Ne giảm

• Áp suất cuối kỳ nén yếu (p c giảm),

• Động cơ quá nóng

• Khả năng tăng tốc kém

• Khí thải màu xanh sẫm

• Máy rung động nhiều

II CHẨN ĐOÁN ĐỘNG CƠ THEO THÀNH PHẦN KHÍ THẢI

1/ Đặc điểm phương pháp

Thành phần khí thải là một thông số ra phản ánh chất lượng quá trình cháy củađộng cơ Thành phần khí thải là thông số chẩn đoán chung vì nó phụ thuộc nhiều yếutố: độ đậm hỗn hợp cháy, chất lượng hoà trộn nhiên liệu và không khí, khả năng bayhơi của nhiên liệu xăng, độ phun sương và đồng đều của vòi phun, trạng thái nhiệt độ,

áp suất trong xi lanh, thời điểm phun hoặc thời điểm đánh lửa

Đối với động cơ Diesel, hỗn hợp cháy với hệ số dư lượng không khí luôn lớnhơn 1 Trong khi đó, ở động cơ xăng thì tuỳ thuộc chế độ làm việc mà hệ số này daođộng quanh giá trị 1 Vì vậy, nồng độ các chất thành phần trong khí thải ởhai loại động cơ khác nhau, nhưng cơ bản các thành phần độc hại như nhaubao gồm: CO, CO 2 , H 2 O (hơi), SO 2 , NO x , HC, bồ hóng

2/ Phương pháp chẩn đoán Sử dụng các thiết bị phân tích khí để phân tích các thànhphần trong khí thải Khi CO tăng thì do hỗn hợp đậm Xác lập vị trí tay ga ứng với cácchế độ làm việc của động cơ Khi máy chạy ổn định và nhiệt độ đúng qui định thì mớitiến hành đo Khi ở chế độ không tải: HC tăng và không tồn tại O 2 Tăng dần tải CO

2 tăng, O 2 giảm, HC, CO giảm dần Khi toàn tải chủ yếu tồn tại CO Ở chế độ tăngtốc và khởi động tồn tại HC Ở chế độ tải trung bình thì các thành phần trên ổn định.Nếu không bình thường thì các thành phần trên sẽ dao động rất lớn

3/ Xử lý kết quả

Ở chế độ kinh tế mà tồn tại HC và O 2 thì chứng tỏ có hiện tượng bỏ máy Khi tăngtốc nếu HC không tăng thì chứng tỏ bộ phận tăng tốc trục trặc Khi chạy toàn tải màtồn tại HC và O 2 thì chứng tỏ có máy bị bỏ

Ngâm chi tiết trong dung dịch rửa để làm mềm các cặn bám, sau đó cạo sạch các muội than và các chất bẩn ở xupap, bệ đỡ và các chi tiết khác Dùng dụng cụ riêng

để thông và đánh sạch lỗ dẫn hướng Các chi tiết sau khi rửa cần làm khô ngay Không dùng xút ăn da để rửa lò xo xupap vì có thể phá huỷ lớp mạ Sau khi rửa các chi tiết cần kiểm tra kích thước, khe hở lắp ghép xác định tình trạng kĩ thuật của chúng để thay thế, sử dụng lại hoặc sửa chữa phục hồi

I Xupap

Khe hở giữa bạc dẫn hướng và thân xupap hút trên 0.12mm, với thân xupap xả

là 0.15mm phải thay bạc hoặc xupap

a/ Kiểm tra xupap

Thay xupap nếu bị cong hoặc xước nặng ở thân, mòn trên 0.5mm

Thay thế các xupap bị ăn mòn, cháy rỗ, nếu mài lại bề mặt làm việc vẫn không hết vết, hoặc gờ của tán xupap bị mỏng (dưới 0.7mm) Nếu bệ đỡ upap mòn, rỗ phải rà cùng với xupap Nếu các xupap xả và hút chế tạo cùng vật liệu, cùng kích thước, các xupap thay mới, khe hở giữa thân và ống dẫn hướng củaxupap hút phải nhỏ nhất

b/ Mài xupap

Tháo xupap khỏi động cơ Kẹp xupap trên mâm cặp máy mài và cố định ở 1 góc mài trùng với góc ở mặt nghiêng tán xupap (30 0 hoặc 45 0 cho phần lớncác xupap, một số là 47 0 ) Dịch chuyển xupap tiến, lùi cùng với đá mài (Hình 3.1)

Xupap mài đạt yêu cầu khi mọi vết xước rỗ trên mặt tán nghiêng xupap đã khử hết, mặt nghiêng và bệ đỡ xupap phải trùng tâm với thân

I Bệ đỡ

Điều kiện làm việc của nó giống xupap, chịu nhiệt cao, cũng bị mòn, cào xước, cháy rỗ, ăn mòn Xupap bị cong, khe hở dẫn hướng lớn làm bệ đỡ bị mòn méo

Do va đập khi xupap đóng, nên vết tiếp xúc bệ đỡ có với xupap rộng ra, dẫn đến giảm

độ kín khít giữa xupap và bệ đỡ Nếu vết tiếp xúc quá hẹp, cần xử lí đúng theo yêu cầubằng cách rà với bột mài

a/ Kiểm tra Yêu cầu chính là bệ đỡ phải kín khít với xupap, kiểm tra mặt ổ đỡ xupap, các vết xước rỗ do cháy, vết tiếp xúc giữa bệ đỡ và xupap bị rộng ra

b/ Mài bệ đỡ xupap Mài để khử hết vết xước, rỗ, làm trùng tâm bệ với lỗ dẫn hướng bằng doa tay, hoặc máy mài (Hình 3.2)

Máy mài bệ đỡ gồm 1 phần dẫn động, các trục dẫn hướng có kích thước khác nhau để lắp vào lỗ dẫn hướng xupáp, thanh giữ đá mài đá và bộ kẹp đá Đámài có 3 loại : đá bản mềm để mài ổ đỡ bằng gang, đá bản cứng cho ổ đỡ bằng thép cao tốc hoặc Stellite Các kích thước đá từ 38÷88 mm, chênh nhua 12 mm (Theo qui định của Hoa Kỳ tương ứng 1.5÷3.5 và chênh 0.5 inch )

Để mài bệ đỡ, chọn trục dẫn hướng đúng kích thước để bám chắc vào lỗ dẫn hướng xupap Tuỳ thuộc các loại bệ đỡ, chọn đá bản cứng hay mềm, nhẹ nhàng mở rộng đường kính ổ với góc phù hợp Lắp đá và thanh giữ đá trên trục dẫn hướng và khớp thanh giữ với phần dẫn động

Khi mài chú ý đỡ cả trọng lượng của phần dẫn động Có nhiều phương pháp khác nhau để tránh rung khiến cho đá mài có lúc tách ra khỏi bệ đỡ Nhờ lực ly tâm làm đá không bị dính các hạt mài văng ra, kết quả là quá trình mài nhanh, bệ đỡ đạt chất lượng tốt, cũng không phải ép mạnh đá để bị tạo thành rãnh và bị kẹt đá

Chỉ cần vài giây để mài 1 bệ đỡ xupap bằng gang trung bình, bệ đỡ bằng thép cứng sẽ lâu hơn Đá mài tinh để tạo độ nhẵn bóng ở bệ đỡ Yêu cầu sau khi mài, bệ đỡ phải có chiều rộng 1.8÷2.7 mm và bệ đỡ phải trùng tâm với xupap (Hình 3.3) Nếu bệ

đỡ rộng hơn 3.7mm phải mài hẹp lại, bằng cách lấy bớt phần kim loại ở phía dưới bệ

đỡ bằng đá mài 60 0 và ở phía trên là 15 0 hoặc 30 0 (Hình 3.3) Khi dùng loại đá mài này cần thao tác chính xác để đạt chiều rộng theo yêu cầu và bảo đảm độ trùng tâm của xupap với miệng bệ đỡ Dùng đá mài 15 0 để mài bệ đỡ 30 0 , đá mài 30 0 đểmài bệ đỡ 45 0 Đối với những bệ đỡ lắp rời cần thay mới, nếu phải mài hẹp lại sẽ mài

ở miệng quanh vòng ngoài của bệ đỡ tháo rời

c/Thay thế bệ đỡ rời

Bệ bị nứt hoặc cháy rỗ phải thay.Tháo bệ đỡ cũ bằng dụng cụ tháo giống như

1 thanh bẩy nhỏ Cũng có thể khoan rộng lỗ của bệ đỡ đến kích thước nhỏ hơn chiều rộng bệ đỡ dùng đục, vừa trượt vừa bẩy ổ đỡ ra khỏi bệ ngoài của nó Chú ý khi khoan hoặc khi đục không chạm vào bệ ngoài Bệ đỡ mới phải ngâm trong nước đá khoảng 10 phút, rồi lắp vào ổ ngoài (Hình 3.4) Sau đó mài bệ đỡ vừa lắp này Các bệ

đỡ đúc liền với thân hoặc nắp máy nếu bị loe rộng hoặc quá mòn, cũng sẽ gia công và lắp bệ đỡ rời mới Các dụng cụ chuyên dùng cũng tương tự như đã minh hoạ ở hình 3.5, gia công bệ đỡ ngoài ở thân máy hoặc nắp máy Cách lắp cũng tương tự như trên

Bài 3: CHẨN ĐOÁN HỆ THỐNG BÔI TRƠN & LÀM MÁT

I Chuẩn đoán hệ thống bôi trơn

1 Kiểm tra chất lượng dầu bôi trơn

a) Chất lượng dầu bôi trơn phụ thuộc

Thời gian làm việc của động cơ

Dầu bôi trơn dùng có đúng loại không

Khả năng lọc sạch của lọc

Tốc độ hao mòn các bề mặt ma sát

Chất lượng nhiên liệu (hàm lượng lưu huỳnh trong nhiên liệu)

b) Lý do dầu giảm chất lượng

Do lượng tạp chất cơ học trong dầu (mạt kim loại)

Do sản phẩm cháy sinh ra bị ngưng tụ (bồ hóng)

c) Cách kiểm tra chất lượng dầu

Dùng các thiết bị phân tích dầu để phân tích các tính chất của dầu có còn đảm bảo hay không

Phương pháp quan sát: hâm nóng dầu đến

nhiệt độ 60 o C, để tấm giấy lọc lên nắp máy

còn nóng Nhỏ bốn giọt dầu lên bốn tấm giấy

lọc, để 10 phút đo các trị số D, d 1 , d 2 Lấy giá

trị trung bình D là đường kính ngoài lớn nhất của

vết, d 1 đường kính trong của vết, d 2 đường

kính của hạt Xem hình 9.6

K = D/d 1 đặc trưng cho sự có mặt của chất

phụ gia

K<1,3 dầu còn dùng được

K≥1,3 dầu không còn chất phụ gia, giảm khả

năng trung hoà axit, không dùng được nữa

Nếu vết hạt dầu có màu đen hay xám thì xác định thêm hệ số K 1 = d 1 /d 2 (K 1đặc trưng cho lượng tạp chất cơ học)

K 1 ≥ 1,4 lượng tạp chất còn trong giới hạn cho phép

K 1 < 1,4 lượng tạp chất ngoài giới hạn cho phép cần phải thay

2 Kiểm tra bơm dầu, lọc dầu

Bơm dầu dùng đồng hồ đo lưu lượng kiểm tra trên băng

Đối với lọc ly tâm, xác định thời gian rôto còn quay sau khi đã tắt máy không nhỏ hơn 20 - 30s, hoặc đo tốc độ của rôto

Lọc thấm kiểm tra thời gian thấm nhiên liệu Diesel qua lọc Nhiệt độ của dầu phải đúng qui định của qui trình thử Ví dụ với động cơ CMD14, thời gian ngấm qua lọc Không nhỏ hơn 45s, nhiệt độ dầu 20oC

2/ Kiểm tra áp suất đường dầu chính

Động cơ xăng áp suất dầu trên đường dầu chính không nhỏ hơn 2 - 4 kG/cm 2

Động cơ Diesel áp suất dầu trên đường dầu chính không nhỏ hơn 4 - 8 kG/cm2 Áp suất này thường được theo dõi trên đồng hồ báo áp suất dầu lắp trước đường dầu chính Cũng có thể một số động cơ lắp đèn báo nguy khi áp suất dầu bôi trơn giảm đèn

sẽ sáng

a Áp suất dầu giảm do

Áp kế chỉ sai

Dầu bị rò rỉ qua đệm

Nhiệt độ động cơ quá cao

Dầu trong cacte thiếu

Độ nhớt dầu không đúng hoặc đã bị giảm

Đối với lọc ly tâm khe hở trục, bạc quá lớn Các mối ghép không kín

Khi áp suất dầu giảm từ từ thường do hao mòn, hay lọc bị tắc Khi áp suất giảm độtngột thường do có sự cố trên trục, bạc Hoặc sau khi sửa chữa điều chỉnh lò xo van an toàn sai, khe hở bạc cạo quá lớn, đệm lắp ghép bị hở không kín Khi áp suất giảm không cho phép điều chỉnh van an toàn vì không giải quyết tận gốc nguyên nhân

b Áp suất tăng

Do đường dầu bị tắc, hoặc do lâu ngày sử dụng dầu đóng cặn trên thành đường dầu chính

2 Hư hỏng bơm nước

Mòn bi trục bơm, làm cánh bơm có khả năng chạm vào vỏ gây mòn vẹt, giảm lưu lượng và áp suất nước cung cấp, hở bộ phận bao kín khiến nước rò rỉ ra ngoài

3 Hư hỏng quạt gió

Đối với loại quạt được truyền động trực tiếp, hư hỏng là sự cong vênh cánh quạt do va chạm trong quá trình làm việc hay tháo lắp không cẩn thận gây ra hoặc dây đai bị chùng

Đối với loại quạt truyền động gián tiếp qua khớp điện từ hoặc khớp nối thủy lực, sự hưhỏng ở các khớp này như rò rỉ dầu làm giảm mô men truyền lực, hoạt động không tốt của bộ phận cảm biến nhiệt độ, khiến quạt làm việc kém chính xác

4 Hư hỏng két nước

Các ống dẫn, ống tản nhiệt có thể bị tắc, nứt, thủng

Tắc van áp suất, chân không dẫn đến sai lệch áp suất điều chỉnh

Van hằng nhiệt làm việc không chính xác do độ đàn hồi thân van và cơ cấu cánh van làm việc kém, do các chất dãn nở chứa trong hộp van bị rò rỉ, dẫn đến hiện tượng van không mở hay mở không đủ gây nóng máy khi động cơ hoạt động ở công suất cao Có trường hợp van không đóng kín khi nhiệt độ còn thấp gây tổn thất nhiệt 1.2 Chẩn đoán hệ thống làm mát

1 Động cơ quá nhiệt

Công tắc hoặc động cơ quạt điện bị hư

Sự lưu thông chất làm nguội bị cản trở

2 Động cơ không đạt đến nhiệt độ làm việc, khởi động chậm

Van hằng nhiệt mở hoặc không hoạt động

3 Rò rỉ, thất thoát chất làm mát

Nắp áp suất và đệm kín bị hư

Rò rỉ bên ngoài

Rò rỉ bên trong

Bài 4: CHẨN ĐOÁN HỆ THỐNG NHIÊN LIỆU ĐỘNG CƠ DIESEL

I Phân tích các dạng hư hỏng của bơm cao áp

1 Bơm chuyển nhiên liệu:

Mòn xi lanh, piston: Áp suất đẩy và lưu lượng bơm không đủ, động cơ làm việc không

ổn định Mòn cam và con lăn: Gây giảm hành trình của bơm, động cơ làm việc không

ổn định Goăng không kín: do hỏng, vênh rò rỉ, lọt khí, tốc độ động cơ không ổn định, không tăng số vòng quay được Lò xo đẩy piston yếu: giảm hành trình làm lưu lượng giảm Lò xo van hút, đẩy yếu, van không kín: Khó khởi động, tốc độ động cơ không

ổn định, lưu lượng và cột áp giảm Lọt khí đường hút của bơm làm cho giảm lưu lượngbơm và có thể gây ra bọt khí ở đường đẩy

2.Bơm cao áp

Mòn xi lanh, piston bơm: Làm giảm lưu lượng Q ct , máy yếu, không tăng tốcđược, không phát huy được công suất, tiêu hao nhiên liệu tăng

Van cao áp không kín: Lò xo yếu, mòn, kẹt

gây khói đen do phun rớt, máy nóng, đóng

muội trong buồng cháy

Con đội, cam mòn: Do mòn, hiệu chỉnh sai làm

muộn thời điểm phun, sai qui luật cung cấp, khói

đen, máy nóng

Ổ bi trục cam mòn làm sai lệch góc phun sớm, sai

hành trình

Cơ cấu vành răng bị lỏng: Do vít kẹp bị lỏng, động

cơ làm việc rung, đôi khi không nổ được do không

thay đổi được lượng nhiên liệu cung cấp chu trình

III Phân tích các dạng hư hỏng của vòi phun

Mòn kim phun và đế kim: mòn ở thân lượng

phun giảm, động cơ làm việc yếu Mòn ở đầu

côn gây phun rớt, động cơ có khói đen, có thể gây

tắc lỗ phun, công suất động cơ giảm, ầu diesel

lọt xuống các te

Tắc lỗ phun: do đóng muội, làm cho qui luật phân bố tia nhiên liệu không đúng, gây tiêu hao nhiên liệu tăng, máy nóng, công suất giảm, động cơ làm việc không

ổn định

Lò xo kim phun yếu, gãy do mỏi: gây khói đen, máy yếu, máy nóng, đóng muội

Kim bị kẹt: do lâu không sử dụng, lọc kém, động cơ không nổ được

Hở giữa vòi phun và nắp máy: do đệm đồng không đủ đàn hồi, động cơ yếu

BÀI 6: KIỂM TRA CHẨN ĐOÁN TÌNH TRẠNG KỸ THUẬT Ô TÔ

I/ Chẩn đoán theo kinh nghiệm

- Quan sát màu sắc khí xả:

+ Nếu khí xả có màu xanh da trời: động cơ làm việc bình thường

+ Nếu khí xả có màu sẫm đen: pít-tông – xéc măng –xy lanh mòn nhiều, dầu nhờn xục lên buồng cháy hoặc hệ thống cung cấp nhiên liệu làm việc không tốt

+ Nếu khí xả có màu trắng: trong xăng có lẫn nước, hoặc hở gioăngnắp máy làm cho nước lọt vào trong xy lanh

- Quan sát hơi thừa ở lỗ đổ dầu hoặc lỗ thông gió các-te: Nếu có nhiều khói thoát

ra ở đây chứng tỏ pít-tông – xéc măng – xy lanh bị mòn nhiều nhất

- Quan sát chân sứ bugi:

+ Chân sứ bugi khô, màu nâu nhạt: động cơ làm việc tốt

+ Chân sứ bugi màu trắng, nứt nẻ: máy nóng, góc đánh lửa sớm không hợp

lý, hệ thống làm mát kém, hỗn hợp cháy quá loãng

+ Chân sứ bugi màu : đen+khô: do dầu nhờn sục lên buồng cháy; đen+ướt:

do bugi bỏ lửa

- Theo dõi tiêu hao dầu nhờn:

+ Động cơ làm việc bình thường, mức tiêu hao dầu nhờn khoảng (0,3 – 0,5)% lượng tiêu hao nhiên liệu

+ Do khe hở giữa pít-tông – xéc măng – xy lanh tăng làm cho lượng tiêu haodầu nhờn tăng Nếu tiêu hao dầu nhờn tăng đến (3 – 5)% lượng tiêu hao nhiên liệu thì phải sửa chữa động cơ

II/ Chẩn đoán bằng dụng cụ đo lường

1 ) Đo áp suất cuối kỳ nén (P C )

- Kiểm tra áp suất cuối kỳ nén của xy lanh bằng đồng hồ đo áp suất như

hình 4.1

- Phương pháp và chế độ đo:

+ Cho động cơ làm việc đến khi nhiệt độ nước làm mát đạt (80-90)ºC

+ Độ nhớt của dầu bôi trơn đúng tiêu chẩn

+ Tháo tất cả các vòi phun hoặc bugi của các xy lanh ra

+ Đối với động cơ xăng: mở bướm ga 100%

+ Lần lượt ấn đầu cao su của thiết bị đo vào lỗ bugi (hoặc lỗ vòi phun) của các xy lanh cần kiểm tra

+ Dùng máy khởi động quay trục khuỷu động cơ với tốc độ khoảng 200 vòng/phút

+ Quan sát sự ổn định của kim đồng hồ ở vị trí nào đó chính là giá trị áp suất cuối

kỳ nén của xy lanh cần kiểm tra

- Nếu độ kín buồng cháy còn tốt, kín thì áp suất kiểm tra được phải lớn hơn 80% áp suất cho phép [P c ] Độ chênh lệch áp suất cuối kỳ nén đo được giữa các xy lanh phải nhỏ hơn 0,1 MPa đối vói động cơ xăng, nhỏ hơn 0,2 MPa đối với động cơ diesel

- Nếu áp suất P c nhỏ không đảm bảo (khi kiểm tra) ta dùng phương pháp loại trừ để tìm nguyên nhân:

+ Đổ (20 -25) cm 3 dầu nhờn ( bôi trơn động cơ) vào xy lanh rồi đo lại, nếu thấy P c tăng chứng tỏ pít-tông – xy lanh – xéc măng bị mòn

+ Nếu thấy P c không thay đổi ta dùng nước xà phòng bôi xung quanh gioăng đệm nắp máy rồi tiến hành kiểm tra lại, nếu thấy có bọt xà phòng ở phần gioăng thì chứng tỏ hở ở phần gioăng đệm

+ Nếu thấy không có bọt xà phòng chứng tỏ hở ở xupáp và đế xupáp

2 ) Đo độ chân không trong họng hút

- Độ chân không trong họng hút phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: độ kín kít của tông –xéc măng-xy lanh, gioăng đệm nắp máy, xupáp, các điều kiện kỹ thuật khác như

pít-độ mở bướm ga, bướm gió, số vòng quay của trục khủyu pít-động cơ, pít-độ nhờn của dầu bôitrơn, nhiệt độ nước làm mát…

- Nếu đảm bảo mọi điều kiện kỹ thuật của xe đều tốt, bướm ga, bướm gió lúc làm việc mở 100% thì lúc đó độ chân không trong cổ hút (họng hút) chỉ phụ thuộc vào sựkín khít của pít-tông-xéc măng-xy lanh, xupáp và gioăng đệm nắp máy

- Dùng đồng hồ đo chân không tại họng hút sẽ đánh giá được mức độ haomòn của nhóm pít-tông-xéc măng-xy lanh, xupáp và độ kín của gioăng đệm:

+ Động cơ tốt (hao mòn ít) kim đồng hồ ổn định ở: (450÷525) mmHg

+ Động cơ cần sửa chữa kim đồng hồ chỉ khoảng (325÷400) mmHg

3 ) Chẩn đoán bằng âm học

- Triệu chứng thông thường biểu thị mức độ hư hỏng của động cơ là độ ồn và vị tríxuất hiện tiếng kêu, tiếng gõ và rung động

- Trong động cơ thường có hai loại tiếng kêu:

+ Tiếng kêu ở đường ống nạp, ống xả gọi là tiếng kêu khí động lực, thường bỏ qua loại tiếng kêu này

+ Tiếng kêu cơ giới là sự va đập, tiếng gõ kim loại giữa các chi tiết máy lắp ghép với nhau và có sự chuyển dịch tương đối với nhau, trong quá trình làm việc do mòn nên khe hở lắp ghép tăng lên

- Có thể sử dụng các thiết bị âm học để đánh giá trạng thái kỹ thuật của mối ghép Các thiết bị này thường có bộ phận thu nhận âm thanh, khuyếch đại âm thanh, ghi hoặc truyền âm thanh đến bộ phận nghe (hình 4.2)

- Tuy nhiên tùy theo kết cấu của từng loại động cơ mà vị trí nghe sẽ khác nhauđôi chút Nội dung của phương pháp chẩn đoán này như sau: cho động cơ làm việc đếnnhiệt độ nước làm mát đạt (80-90)ºC, mắc ống nghe vào tai, dùng đầu dò đặt áp vào các vị trí cần nghe trên thân động cơ sẽ nghe được tiếng gõ kim loại của các chi tiết lắpghép tương ứng (chế độ làm việc của động cơ sẽ thay đổi tùy theo vị trí nghe)

- Khi sử dụng phương pháp chẩn đoán này, yêu cầu người nghe phải có nhiều kinh nghiệm và xác định đúng từng vị trí lắp ghép của chi tiết cần nghe, chế độ làm việc của động cơ phải phù hợp, phải làm giảm tiếng ồn của bộ phận khác thì kết quả mới chính xác

- Người ta có thể dùng ống nghe kiểu điện từ và thiết bị đo tiếng động, các thiết bị này có tác dụng tăng âm hoặc tăng rung động sẽ cho kết quả kiểm tra chính xác hơn

BÀI 7: KIỂM TRA CHẨN ĐOÁN TÌNH TRẠNG KỸ THUẬT CÁC TRANG

THIẾT BỊ ĐIỆN

I CHẨN ĐOÁN VÀ BẢO DƯỠNG NGUỒN NĂNG LƯỢNG ĐIỆN

1 Ắc quy:

a) Kiểm tra, chẩn đoán kỹ thuật

- Kiểm tra mức dung dịch điện phân:

+ Mức dung dịch điện phân phải cao hơn lưới bảo vệ từ (10 -15) mm, kiểm tra bằng thước thủy tinh nhỏ thủng hai đầu có khắc vạch mm

- Kiểm tra nồng độ dung dịch điện phân:

+ Dùng tỉ trọng kế để kiểm tra nồng độ dung dịch điện phân Tỉ trọng của dung dịch điện phân phụ thuộc vào nồng độ H 2 SO 4 có trong dung dịch Hút dung dịch vào tỉ trọng kế, đọc chỉ số nồng độ dung dịch trên phao, so sánh với nồng độtiêu chẩn

Hình 4.36: Kiểm tra mức dung dịch và nồng độ dung dịch điện phân.

Trong một bình ắc quy sự chênh lệch nồng độ giữa các ngăn không được vượt quá 0,02 g/cm 3

+ Tỉ trọng kế được chế tạo để đo nồng độ dung dịch ở nhiệt độ 15 0 C, vì vậy khi đo dung dịch ở nhiệt độ khác 15 0 C phải hiệu chỉnh Cứ chênh 1 0 C thì thay đổi nồng độ 0,0007 g/cm 3 Thông thường với ắc quy ở nhiệt độ 15 0 C nạp đầy nồng độ dung dịch là 1,27 g/cm 3 và phóng hết là 1,11 g/cm 3

- Kiểm tra điện áp ắc quy:

+ Dùng vôn kế để kiểm tra điện áp các ngăn của ắc quy Quan sát vôn kế, thấy kim

+ Thông thường khoảng giới hạn được chỉ thị bằng màu:

Màu xanh lá cây: ắc quy còn tốt

b) Bảo dưỡng kỹ thuật ắc quy

- Trong quá trình sử dụng ắc quy cần chú ý:

+ Không khởi động dài quá 15 giây, không khởi động liên tục quá 3 lần, mỗi lần cách nhau một chút

+ Thường xuyên kiểm tra đồng hồ báo nạp, ở vòng quay định mức, dòng điện nạp không quá (10 – 20)A

- Định kỳ kiểm tra nồng độ dung dịch điện phân, và điện áp các ngăn, phải bổ sungthường xuyên và đảm bảo mức dung dịch đúng qui định, làm sạch vỏ bình, cầu nối + Việc xúc rửa, thay dung dịch, nạp lại ắc quy theo định kỳ hoặc đột xuất

+ Nạp ắc quy có thể tiến hành theo hai cách: nạp với dòng điện không đổi, dùng cho nạp mới, nạp sau khi sửa chữa, xúc rửa Nạp với điện áp không đổi dùng chonạp bổ sung

2 Máy phát điện:

a) Kiểm tra, bảo dưỡng chổi than, cổ góp:

- Kiểm tra cổ góp: (hình 4.37)

+ Quan sát nếu cổ góp cháy xém nhẹ thì dùng giấy ráp

mịn đánh bóng Nếu cháy rỗ phải đưa lên máy tiện láng

lại xong mới dùng giấy ráp đánh bóng

Dùng thước cặp kiểm tra kích thước cổ góp:

+ Đường kính tiêu chuẩn : 14.2 ÷ 14.4 mm(đây chỉ là

thông số tham khảo)

+ Đường kính tối thiểu : 12.8 mm

- Kiểm tra chổi than: kích thước tiêu chuẩn 16 mm, kích thước tối thiểu 8 mm Chổi than phải tiếp xúc tốt, nếu cháy xém nhẹ thì dùng giấy ráp đánh sạch

- Kiểm tra roto : kiểm tra điện trở của cuộn dây (hình 4.38) đặt hai que đo vào hai cổ góp dẫn điện

Kiểm tra sự cách điện của cuộn dây roto: (hình 4.39) đặt một que đo vào cổ góp, que còn lại đặt vào vấu cực Yêu cầu điện trở phải lớn để đảm bảo không có sự thông mạch

- Kiểm tra cuộn dây Stato:

+ Kiểm tra sự thông mạch của cuộn dây stato (hình 4.40) đặt 1 que đo vào dây trung tính, que còn lại đặt lần lượt vào các đầu ra của 3 pha, yêu cầu phải có sự thông mạch, điện trở xấp xỉ bằng không

+ Kiểm tra sự cách điện của cuộn dây (hình 4.41) một đầu đặt vào thân stato, đầu còn lại cắm vào dây ra bất kì của stato Yêu cầu không có sự thông mạch

2 CHẨN ĐOÁN VÀ BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG ĐÁNH LỬA

1 Kiểm tra, chẩn đoán chung hệ thống đánh lửa:

a) Phương pháp kiểm tra bằng kinh nghiệm

- Rút đầu dây cao thế ra khỏi nắp bộ chia điện đặt cách mát từ (3 ÷ 5) mm, bật khóa đánh lửa, đóng mở tiếp điểm bộ chia điện nếu thấy tia lửa xanh, mạnh

là tốt Hoặc có thể cho máy nổ, dùng tuốc nơ vít cho chạm mát từng bugi và lắng nghetiếng máy, nếu ổn định thì các bugi còn tốt và ngược lại

b) Dùng đồng hồ (V), (A) và ống phóng điện để kiểm tra (hình 4.42)

- Đo dòng điện sơ cấp bằng đồng hồ Ampe kế (A)

- Đo điện áp ắc quy bằng đồng hồ vôn kế (V)

- Kiểm tra sự tiếp xúc của cặp tiếp điểm nhờ vôn kế (V) (Nếu tiếp điểm đóng vôn kế chỉ trị số lớn hơn không thì cặp tiếp điểm tiếp xúc không tốt)

- Dùng ống phóng điện có điều chỉnh được khe hở giữa hai cực phóng ta có thể kiểm tra được khe hở của điện cực bugi cần kiểm tra (mắc ống phóng song song với bugi cần kiểm tra, điều chỉnh khe hở cực phóng từ từ đến khi thấy tia lửa xuất hiện ở ống phóng thì khe hở ở điện cực bugi tương đương với khe hở cực phóng)

2 Kiểm tra, bảo dưỡng các bộ phận trong hệ thống đánh lửa:

a) Bugi (hình 4.43)

- Bugi là bộ phận hay hư hỏng trong hệ thống đánh lửa Sau một thời gian sử dụng, các điện cực của bugi mòn, điện cực bị lõm vào, tạo khe hở không đều làm bugi đánh lửa phân tán, chập chờn hoặc bỏ lửa Khe hở của bugi khoảng 0,7 mm đối với hệ thống đánh lửa thường và khoảng (1 ÷ 1,2) mm đối với hệ thống đánh lửa bán dẫn

- Việc kiểm tra điều chỉnh khe hở bugi được tiến hành nhờ căn tròn chuyên dùng theo nguyên tắc, thí dụ: với khe hở là 0,7 mm thì điều chỉnh sao cho căn tròn 0,6 mm lọt qua, còn căn tròn 0,8 mm không lọt qua Tránh dùng tuốc nơ vít nạy hoặc gõ, đập cực âm của bugi