ĐỀ CƯƠNG LUẬN văn TN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC BẰNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC BẰNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG HUYỆN THANH BA,

TỈNH PHÚ THỌ

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SỸ

Chuyên nghành: Quản lý giáo dục

Mã số : 8 14 01 14

Học viên: Đỗ Quang

HÀ NỘI – 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ QUANG

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC BẰNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ

THÔNG HUYỆN THANH BA,

TỈNH PHÚ THỌ

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ

(Chuyên nghành: Quản lý giáo dục)

Mã số : 8 14 01 14

HÀ NỘI – 2018

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng dạy

và học môn sinh học ở các trường trung học phổ thông

Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được Đảng và nhà nước cũng như các cấp quản lý giáo dục rất quan tâm Nghị quyết trung ương 2 khóa VII, Đảng ta xác định: “Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học Kết hợp tốt học đi đôi với hành, học tập gắn liền với lao động sản xuất, thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội Áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho HS năng lực tư duy sáng tạo…” Nghị quyết số 88/2014/QH13 về Đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã chỉ rõ: Tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát triển toàn diện năng lực , phẩm chất người học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo; bồi dưỡng phương pháp tự học

Trong công cuộc đổi mới của đất nước, giáo dục có một vị trí hết sức

quan trọng để thực hiện mục tiêu: “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi

dưỡng nhân tài” cho đất nước Mục tiêu đó đã được khẳng định rõ trong Luật

giáo dục năm 2005 (sửa đổi năm 2009) đó là: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm

mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Trong đó, Đảng và Nhà nước ta hết sức chú trọng phát triển giáo dục đào tạo, coi “giáo dục là quốc sách hàng đầu” Phát triển giáo dục là nền tảng, nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững

Về nội dung dạy học, khi nêu ra những quy định về mục tiêu, nội dung

và phương pháp giáo dục phổ thông cho từng cấp học Điều 28, Luật Giáo dục

2005 đã ghi: “Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống, gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học” Về thực trạng việc dạy và học bộ môn Sinh học tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ trong những năm gần đây đã có phần giảm sút về mặt chất lượng do có nhiều yếu tố chủ quan và khách quan tác động

1.2 Xuất phát từ nhu cầu và sự cần thiết của việc quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông

Nghị quyết Hội nghi Trung ương 8 khóa 11 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực,chủ động ,sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng cuả người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều,ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học ”

Sử dụng bài toán nhận thức không chỉ giúp học sinh nắm vững tri thức, hình thành kĩ năng mới mà còn củng cố được những tri thức và kĩ năng đã học được trước đó vì những kiến thức mả học sinh tiếp thu được bằng tự phát hiện

và giải quyết thì học sinh nhớ sâu, nhớ lâu hơn Tạo cơ hội để để phát huy trí tuệ tập thể khả năng hợp tác với bạn để giải quyết vấn đề đặt ra, tạo ra môi trường phát triển năng lực giao tiếp xã hội, giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo, tư duy phê phán, hình thành năng lực giải quyết vấn đề, khả năng tự học, tự nghiên cứu

Nhiều giáo viên giảng dạy môn Sinh học trong trường phổ thông đã sử dụng rất thành thục bài toán nhận thức trong quá trình dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh Tuy nhiên đem lại hiệu quả chưa cao, dẫn tới thực trạng chất lượng học tập môn Sinh học nhiều phần bị giảm sút Một phần

2

vì nội dung kiến thức bộ môn Sinh học THPT đối với học sinh là tương đối khó,

ví dụ các cơ chế di truyền ở mức độ cá thể, quần thể vì các kiến thức này mang tính trừu tượng Học sinh sẽ không nắm vững các nội dung bản chất để có thể vận dụng trực tiếp vào giải quyết các vấn đề nhận thức và thực tiễn từ

đó nâng cao chất lượng học tập Một phần, việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh còn nhiều hạn chế, thiếu tính linh hoạt, sáng tạo dẫn tới chưa đáp ứng được mục tiêu đề ra của tổ chuyên môn cũng như nhà trường đối với môn học

Nhận thức được sự cần thiết cũng như mong muốn nâng cao chất lượng học tập cua môn học trên địa bàn huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ, chúng tôi chọn đề tài: QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC BẰNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC THEO HƯƠNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN THANH BA ,TỈNH PHÚ THỌ.

2 Mục đích nghiên cứu

Trren cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng hoạt động dạy học môn Sinh học ở trường THPT bằng vận dụng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh Đề tài đề xuất các biện pháp để quản lý hoạt động dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Hoạt động dạy học ở trường Trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ

4 Câu hỏi nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn Sinh học ở các trường THPT bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh có những ưu điểm gì?

Có thể đề ra các giải pháp nào để quản lý dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh nhằm đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới?

5 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học Sinh học bằng bài toán nhận thức thì sẽ góp phần đáp ứng được yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh

6.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý chất lượng dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THPT huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ

6.3 Đề xuất các giải pháp quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THPT, huyện Thanh Ba, Phú Thọ bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh

7 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

Giới hạn nội dung: Các trường THPT, huyện Thanh Ba, Phú Thọ.

Giới hạn thời gian: Từ năm 2015 đến năm 2017

Giới hạn địa bàn: Các trường THPT thuộc huyện Thanh Ba, tỉnh Phú

Thọ

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu xác định cở sở lý luận cho đề tài thông qua lựa chọn, thu thập, phân tích, hệ thống hóa các tài liệu thu được từ : sách chuyên khảo, giáo trình, luận án, bài báo liên quan về lý luận về quá trình dạy học môn học, bài toán nhận thức, năng lực và phát triển năng lực, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học, phương pháp dạy học,

4

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp điều tra

- Bằng bảng hỏi cho các đối tượng: giáo viên, học sinh, cán bộ quản lý

- Bằng phương pháp tọa dàm với các chuyên gia

8.2.1 Phương pháp quan sát sư phạm

- Quan sát trực tiếp: Dự giờ giáo viên phổ thông qua đó trao đổi, lấy ý kiến của GV và HS

- Dựa vào minh chứng thu thập được như : Nghiên cứu các bản kế hoạch giảng dạy, giáo án, sổ điểm của GV phổ thông, vở ghi, vở bài tập, bài kiểm tra của HS

8.3 Thử nghiệm một số giải pháp

8.4 Sử dụng toán thống kê để xử lí các số liệu thu được từ điều tra ,thử nghiệm ,thực nghiệm bằng các tham số xác suất thống kê

9 Những đóng góp của đề tài

9.1 Hệ thống hóa được những vấn đề lý luận về dạy học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh

9.2 Đề xuất được các nguyên tắc và các biện pháp quản lý hoạt động dạy học bộ môn Sinh học ở THPT bằng bài toán nhận thức

10 Dự kiến cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương:

Chương I: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học bộ môn Sinh học bằng bài toán

nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Chương II: Thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường Trung

học phổ thông huyện Thanh Ba, Phú Thọ

Chương III: Các giải pháp quản lý dạy học bộ môn Sinh học bằng bài toán

nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Chương I

Cơ sở lý luận về quản lý dạy học bộ môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông 1.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

1.2.2 Quản lý nhà trường

1.2.3 hoạt động dạy học

1.2.4 Hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức

1.2.5 Năng lực và định hướng phát triển năng lực

1.3 Hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông

1.3.1 Vai trò môn sinh học trong chương trình giáo dục phổ thông

1.3.2 Mục tiêu dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức

1.3.3 Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức

1.3.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức

1.4 Quản lý dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học

1.4.2 Quản lý nội dung dạy học

1.4.3 Quản lý phương pháp dạy học

1.4.4 Quản lý kiểm tra đánh giá

1.4.5 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn

1.4.6 Quản lý cơ sở vật chất

6

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông

1.5.1 Nhận thức của học sinh THPT

1.5.2 Chương trình giáo dục phổ thông định hướng phát triển năng lực

1.5.3 Năng lực của giáo viên

1.5.4 Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

1.5.5 Điều kiện kinh tế xã hội và ủng hộ của phụ huynh

Tiểu kết chương I

Chương II Thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường Trung học

phổ thông huyện Thanh Ba, Phú Thọ 2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội huyện Thanh Ba

2.1.1 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông

2.2.1 Thực trạng vai trò môn sinh học trong chương trình giáo dục phổ thông

2.2.2 Thực trạng mục tiêu dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức

2.2.3 Thực trạng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức

2.2.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn sinh học bằng bài toán nhận thức

2.3 Thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông

2.3.1 Thực trạng quản lý mục tiêu dạy học

2.3.2 Thực trạng quản lý nội dung dạy học

2.3.3 Thực trạng quản lý phương pháp dạy học

2.3.4 Thực trạng quản lý kiểm tra đánh giá

2.3.5 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn

2.3.6 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý dạy học môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học phổ thông

1.5.1 Thực trạng nhận thức của học sinh THPT

1.5.2 Thực trạng chương trình giáo dục phổ thông định hướng phát triển năng lực

1.5.3 Thực trạng năng lực của giáo viên trong công tác giảng dạy môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo định hướng phát triển năng lực học sinh

8

1.5.4 Thực trạng điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường

1.5.5 Thực trạng điều kiện kinh tế xã hội ở địa phương và ủng hộ của phụ huynh đối với công tác quản lý dạy học

Tiểu kết chương II

Chương III Các giải pháp quản lý dạy học bộ môn Sinh học bằng bài toán nhận thức theo hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học phổ

thông huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ 3.1 Mục tiêu của chương trình môn Sinh học THPT

3.1.1 Kiến thức

3.1.2 Kỹ năng

3.1.3 Thái độ

3.2 Phân tích logic kiến thức chương III Di truyền học quần thể

3.3 Vị trí, vai trò của bài toán nhận thức trong dạy học

3.4 Tiêu chuẩn một BTNT

3.5 Xây dụng các BTNT

3.6 Đề xuất quy trình sử dụng bài toán nhận thức trong dạy học chương III Di truyền học quần thể

3.7 Thiết kế giáo án dạy học chương III Di truyền học quần thể theo quy trình sử dụng bài toán nhận thức

3.8 Nguyên tắc đề xuất các giải pháp

3.8.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống

3.8.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn

3.8.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi

3.8.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả

3.8.5 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ

3.9 Các giải pháp quản lý dạy học Sinh học ở các trường Trung học phổ thông huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ

Mỗi giải pháp được trình bày theo cấu trúc:

1- Mục tiêu

2- Nội dung

3- Điều kiện thực hiện

Tiểu kết chương III

10

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

KẾT LUẬN

KHUYẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Văn bản, văn kiện:

1 Chính phủ: Chiến lược phát triển Giáo dục 2011-2020

2 Bộ Giáo dục - Đào tạo (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục

THCS, NXB Giáo dục, Hà Nội.

3 Luật Giáo dục (2005), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

4 Nghị quyết 29- Hội nghị Trung ương 8 khóa XI của Ban chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

B Tác giả, tác phẩm:

[1] Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (2001), Lí luận dạy học Sinh học

phần đại cương, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

[2] Bộ giáo dục – Đào tạo, Dự án Việt – Bỉ (2010), Dạy và học tích cực –

Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học, Nxb Đại học Sư phạm

[3] Nguyễn Phúc Chỉnh (2005), Đại cương phương pháp dạy học Sinh Học, Bài

giảng

[4] Nguyễn Thành Đạt ( Xuất bản T6/2008), SGV Sinh học 12, Nxb GD

[5] Nguyễn Thành Đạt và cộng sự (tái bản lần thứ tư), SGK Sinh học 12, Nxb

GD

[6] Vương Tất Đạt (2002), Logic học đại cương, Nxb ĐHQG.

[7] Phan Tất Đắc (1977) “ Dạy học Nêu vấn đề”, Nxb Giáo Dục.

[8] Vụ công tác Lập pháp (2005), Những nội dung mới của luật giáo dục

năm 2005, Nxb Tư pháp, Hà nội.

[9] NQTW Đảng (1996- 1999), Nxb Chính trị quốc gia , Hà nội

[10] Nguyễn Ngọc Quang (1986), Lý luận dạy học đại cương tập 1, Trường

QLCBGD TW1

[11] Nguyễn Ngọc Quang (1980), Lý luận dạy học của trường phổ thông,

Nxb GD

12