MÔN học LÝ LUẬN HIẾN PHAP 1 2016

NỘI DUNG QUAN TRỌNG CỦA CÁC BẢN HIẾN PHÁP: • Khẳng định nguồn gốc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân • Đảm bảo mối quan hệ bình đẳng giữa cá nhân và nhà nước • Kiểm soát quyền lực... K

MÔN HỌC

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LUẬT HIẾN PHÁP

SỐNG, LÀM VIỆC THEO HIẾN PHÁP VÀ PHÁP LUẬT

Tài liệu học tập

Tài liệu bắt buộc

- Đề cương môn học của Tổ bộ môn.

- Hệ thống văn bản Luật hiến pháp.

Tài liệu tham khảo

- Hiến pháp 1946 và sự kế thừa, phát triển

qua các Hiến pháp Việt Nam.

- Bình luận khoa học Hiến pháp 2013

- Lịch sử lập hiến Việt Nam

Phương pháp đánh giá

• Phương pháp đánh giá quá trình (chuyên

cần, bài tập, làm việc nhóm, thảo luận, kiểm tra giữa kỳ ): 20%

• Thi hết môn: 80%

Bài 1 HIẾN PHÁP VÀ LỊCH SỬ LẬP HiẾN ViỆT NAM

PHẦN I KHÁI QUÁT VỀ HiẾN PHÁP

1 SỰ RA ĐỜI CỦA HIẾN PHÁP

NỘI DUNG QUAN TRỌNG CỦA CÁC BẢN

HIẾN PHÁP:

• Khẳng định nguồn gốc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

• Đảm bảo mối quan hệ bình đẳng giữa cá nhân và nhà nước

• Kiểm soát quyền lực

• Hiến pháp xuất hiện từ khi nào?

• Những nguyên nhân và điều kiện nào dẫn đến sự ra đời của Hiến pháp?

GHI NHỚ

• Hiến pháp xuất hiện từ chế độ tư bản

• Hiến pháp thành văn đầu tiên

trên thế giới xuất hiện năm 1787 (Mỹ)

Tiền đề

KHẨU HIỆU LẬP HIẾN

=> NỘI DUNG HIẾN PHÁP

2 CÁC GIAI ĐoẠN PHÁT TRIỂN CỦA HiẾN

PHÁP

• 4 GIAI ĐoẠN

3 KHÁI NIỆM VÀ DẤU HiỆU ĐẶC

TRƯNG CỦA HIẾN PHÁP

KHÁI NIỆM

Theo Mác Lênin:

“Hiến pháp là đạo luật cơ bản của nhà nước do

cơ quan đại diện có thẩm quyền cao nhất của nhân dân thông qua hoặc nhân dân trực tiếp thông qua bằng con đường trưng cầu ý dân, trong đó quy định những vấn đề cơ bản nhất, quan trọng nhất của chế độ chính trị, chế độ kinh tế, chính sách văn hóa xã hội, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, cơ cấu tổ chức

và hoạt động của bộ máy nhà nước,thể hiện một cách mạnh mẽ nhất, tập trung nhất ý chí

và lợi ích của giai cấp (hoặc liên minh giai cấp).

Các đặc điểm của Hiến pháp

• Về chủ thể, thông qua Hiến pháp

• Trình tự, thủ tục thông qua Hiến pháp

• Về nội dung của Hiến pháp

• Về phạm vi điều chỉnh và mức độ điều chỉnh của Hiến pháp

• Về hiệu lực pháp lý của Hiến pháp

4 PHÂN LOẠI HIẾN PHÁP

Căn cứ vào hình thức thể hiện:

• Hiến pháp thành văn

• Hiến pháp không thành văn;

Căn cứ vào thủ tục sửa đổi, bổ sung, thông

qua Hiến pháp:

•Hiến pháp nhu tính

•Hiến pháp cương tính;

Căn cứ vào tính chất:

• HP tư sản

• HP XHCN

PHẦN II.

LỊCH SỬ LẬP HiẾN ViỆT NAM

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

NĂM 1980

NỘI DUNG BÀI HỌC

I Tư tưởng lập hiến Việt nam trước cách mạng tháng Tám

II Hoàn cảnh ra đời, nội dung, ý nghĩa của Hiến pháp 1946

III Hoàn cảnh ra đời, nội dung, ý nghĩa của Hiến pháp 1959

IV Hoàn cảnh ra đời, nội dung, ý nghĩa của Hiến pháp 1980

V Hoàn cảnh ra đời, nội dung, ý nghĩa của Hiến pháp 1992

I TƯ TƯỞNG LẬP HIẾN VIỆT NAM TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

NHỮNG PHONG TRÀO VÀ XU HƯỚNG TIẾN BỘ ẢNH HƯỞNG TỚI VIỆC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG LẬP HIẾN Ở VIỆT NAM

CHÍNH SÁCH DUY TÂN (Minh trị Thiên hoàn - Nhật)

KHUYNH HƯỚNG THÂN PHÁP

 Muốn dựa vào Pháp để xây dựng

một bản Hiến pháp ở VN.

 Khuynh hướng này thể hiện tư

tưởng xây dựng 1 bản HP với nông

dung có tính chất thỏa hiệp, dung hòa các lợi ích của triều đình phong kiến, lợi ích của thực dân Pháp và nhân dân Việt Nam.

LÀM VIỆC TRÊN LỐP

Đánh giá về các khuynh hướng lập hiến trước cách mạng tháng Tám (tính thực tế của từng khuynh hướng)

II HIẾN PHÁP 1946

1 HOÀN CẢNH RA ĐỜI HIẾN

PHÁP 1946

CẦN LÀM RÕ

• Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước

và thế giới có tác động đến việc ban hành HP 1946?

• Quá trình chuẩn bị cho việc ban hành HP 1946

• Việc thông qua và công bố HP 1946

Tình hình trong nước và thế giới

• Thù trong giặc ngoài chống phá chính quyền

T11/1945 Đảng cộng sản VN tuyên bố giải tán

• Chính phủ và bộ máy nhà nước còn mang tính chất lâm thời chưa hoàn thiện và chưa hoàn toàn thể hiện được tính chất dân chủ của Nhà nước kiểu

mới

• Nhiều quốc gia chưa công nhận nền độc lập của

Việt Nam

CÁC MỐC THỜI GIAN QUAN TRỌNG TRONG QUÁ TRÌNH CHUẨN BỊ BAN

HÀNH HIẾN PHÁP 1946

Ngày 03.9.1945 Chính phủ lâm thời họp phiên đầu tiên nêu vấn đề ban hành Hiến pháp là một trong sáu nhiệm vụ cấp bách lúc đó

Ngày 20.9.1945 Thành lập Uỷ ban dự thảo Hiến

pháp (Sắc lệnh 34)

Ngày 6.1.1946 bầu Quốc hội

Ngày 02.3.1946 Quốc hội bầu Ban dự thảo Hiến

pháp ( tiểu ban Hiến pháp) Ngày 9.11.1946 Quốc hội khóa 1 nước Việt Nam dân chủ cộng hoà thông qua Hiến pháp đầu tiên với tỉ lệ: 240 phiếu thuận,

02 phiếu chống

LÀM VIỆC TRÊN LỚP

• Theo các anh/chị, vì sao sau cách mạng tháng Tám, vấn đề ban hành Hiến pháp lại được

Chính phủ đặt ra một như một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất?

BAN SOẠN THẢO HIẾN PHÁP NĂM 1945 (7

02 phiếu chống

1 ĐB Nguyễn Sơn Hà

2 ĐB Phạm Gia Đỗ

“ Không tán thành chế độ một viện mà

cho rằng cần có chế độ hai viện

nhằm tránh độc tài của đa số”

NỘI DUNG CỦA HIẾN PHÁP 1946

• Cơ cấu của HP: Lời nói đầu, 7 chương, 70 điều

• Các nguyên tắc xây dựng Hiến pháp và biểu

hiện cụ thể của từng nguyên tắc trong các quy định của HP?

• Những nội dung đặc biệt của HP 1946 (khác với các bản Hiến pháp khác)

NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG HIẾN PHÁP 1946

TỰ DO DÂN CHỦ ( chương II )

CHÍNH QUYỀN MẠNH MẼ

SÁNG SUỐT ( chương III-VI)

NGUYÊN TẮC ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN

• Điều thứ 1: Đoàn kết dân tộc, giai cấp, tôn giáo

Nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng hoà.

Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo. 

• Điều thứ 2: Đoàn kết vùng miền

Đất nước Việt Nam là một khối thống nhất Trung Nam Bắc không thể phân chia.

NGUYÊN TẮC ĐẢM BẢO CÁC QUYỀN TỰ DO

CHÚ Ý

Nghĩa vụ được đưa lên trước quyền lợi

=> Các nghĩa vụ công dân:

- Bảo vệ Tổ quốc

- Tôn trọng Hiến pháp

- Tuân theo pháp luật

- Nghĩa vụ phải đi lính

NGUYÊN TẮC THỰC HIỆN CHÍNH QUYỀN MẠNH MẼ VÀ

SÁNG SUỐT CỦA NHÂN DÂN

• Nghị viện là cơ quan có quyền cao nhất

• Chính phủ có thành phần đông và quyền lực mạnh mẽ, chủ động trong hoạt động

• Đảm bảo vai trò lãnh đạo của Đảng thông qua hoạt động của Chủ tịch nước

NHỮNG ĐiỂM ĐẶC BiỆT TRONG NỘI DUNG,

HÌNH THỨC CỦA HiẾN PHÁP 1946

• Phạm vi điều chỉnh hẹp, câu từ diễn đạt ngắn gọn, súc tích.

• Không công khai thể hiện tính giai cấp của Nhà nước.

• Không quy định vai trò lãnh đạo của Đảng

• Thẩm quyền của nghị viện bị hạn chế

• Tăng cường thẩm quyền và tính độc lập trong hoạt động của Chính phủ và chủ tịch nước

• Không thành lập hệ thống VKSND

• Hệ thống TAND được tổ chức theo cấp xét xử

• Chính quyền địa phương được chia thành 4 cấp

• Quy định quyền phúc quyết về Hiến pháp của nhân dân

í NGHĨA CỦA HIẾN PHÁP 1946

• Hiến pháp năm 1946 đánh dấu thắng lợi lịch

sử đã giành đ ợc trong Cách mạng Tháng Tám,

xác lập Nhà n ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà,

phát triển cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, phục vụ cuộc kháng chiến chống Pháp

• Hiến pháp đó tuyên bố với thế giới n ớc Việt Nam

đã độc lập Hiến pháp đó tuyên bố với thế giới biết dân tộc Việt Nam đã có đủ mọi quyền tự do… phụ nữ Việt Nam đã đ ợc đứng ngang

hàng với đàn ông để đ ợc h ởng chung mọi

quyền tự do của một công dân Hiến pháp đó

đã nêu một tinh thần đoàn kết chặt chẽ giữa các dân tộc Việt Nam và một tinh thần liêm

khiết, công bằng của các giai cấp (Chủ tịch HCM)

III HIẾN PHÁP 1959

CÁC VẤN ĐỀ CẦN LÀM RÕ

• Hoàn cảnh ra đời

• Nội dung cơ bản

• So sánh điểm giống và khác so với các Hiến pháp trước

• Chứng minh Hiến pháp 1959 là Hiến pháp XHCN?

HOÀN CẢNH RA ĐỜI HIẾN PHÁP

1959

Các điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội ảnh hưởng tới

quá trình ban hành Hiến pháp 1959

- Chính trị: Sau Hiệp định Giơ ne vơ, miền Bắc đã được hoàn toàn giải phóng, nhưng đất nước tạm thời còn chia làm 2 miền.

- Kinh tế : Từ năm 1955 đến năm 1958, ở miền bắc tiến hành công cuộc khôi phục kinh tế và bắt đầu thực hiện kế hoạch phát triển, cải tạo nền kinh tế quốc dân theo chủ nghĩa xã hội.

- Xã hội: Giai cấp địa chủ phong kiến đã bị đánh đổ, liên

minh giai cấp công nhân và nông dân được củng cố vững mạnh

=> Nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới này là: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà.

So với tình hình và nhiệm vụ cách mạng mới Hiến pháp 1946

có nhiều nội dung trong còn phù hợp, cần được bổ sung và thay đổi cơ bản

QUÁ TRÌNH CHUẨN BỊ, BAN HÀNH HIẾN

PHÁP 1959

- Trong kỳ họp lần thứ 6, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà khoá I đã quyết định sửa đổi Hiến pháp 1946 và thành lập Ban dự thảo Hiến pháp sửa đổi.

- Tháng 7 năm 1958 bản dự thảo đầu tiên đã được đưa ra thảo luận trong các cán bộ trung cấp và cao cấp thuộc các cơ quan quân, dân, chính, Đảng.

- Ngày 1 tháng 4 năm 1959 bản dự thảo đã được chỉnh lý lại được đem công bố để toàn dân thảo luận và đóng góp ý kiến xây dựng.

- Ngày 18-12-1959, tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội khoá I, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc báo cáo về Dự thảo Hiến pháp sửa đổi

- Ngày 31-12-1959, Quốc hội đã nhất trí thông qua Hiến pháp sửa đổi

- Ngày 1-1-1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh công bố Hiến pháp.

NỘI DUNG HIẾN PHÁP 1959

CƠ CẤU CỦA HIẾN PHÁP 1959

• Lời nói đầu, 10 chương, 112 điều

• Chương I- Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà;

• Chương II- Chế độ kinh tế và xã hội;

• Chương III- Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân

• Chương IV- Quốc hội;

• Chương V- Chủ tịch nước;

• Chương VI- Hội đồng Chính phủ;

• Chương VII- Hội đồng nhân dân và Uỷ ban hành chính ;

• Chương VIII- Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân;

• Chương IX- Quốc kỳ, Quốc huy, Thủ đô;

• Chương X- Sửa đổi Hiến pháp

Những điểm giống HP 1946

• Hình thức chính thể vẫn là dân chủ nhân dân

• Chưa khẳng định cụ thể về nền tảng giai cấp của NN

• Chưa quy định vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Mới chỉ nhắc tới trong lời nói đầu

Những điểm mới so với HP 1946

(3 nội dung mới)

• Chế độ kinh tế (chương 2)

• Chế độ xã hội (chương 2)

• Viện kiểm sát nhân dân

Những điểm thay đổi so với HP 1946

• Quyền và nghĩa vụ công dân được quy định cụ thể, chi tiết hơn Nghĩa vụ chuyển vị trí sau quyền lợi.

• Cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân gọi là Quốc hội với quyền lực được tập trung nhiều hơn so với

Nghị viện nhân dân trong HP 1946

• Chủ tịch nước tách khỏi chính phủ quyền lực bị giảm

đi không còn những quyền hạn đặc biệt và hoạt động chịu sự giám sát trực tiếp của QH.

• Tòa án được tổ chức theo lãnh thổ

TÍNH CHẤT CỦA HIẾN PHÁP 1959

• HP 1959 đã bắt đầu thể hiện tính chất của Hiến pháp XHCN

Ý nghĩa của HP 1959

Tự xác định

IV HIẾN PHÁP 1980

CÁC VẤN ĐỀ CẦN LÀM RÕ

• Hoàn cảnh ra đời

• Nội dung cơ bản

• So sánh điểm giống và khác so với các Hiến

pháp trước

• Theo các anh/chị, đặc điểm nổi bật nhất trong các quy định của Hiến pháp 1980 là gì?

Cơ cấu của HP 1980 ( Lời nói đầu, 147 điều chia làm 12 chương)

• Chương I: Chế độ chính trị

• Chương II: Chế độ kinh tế

• Chương III: Văn hoá giáo

dục, khoa học - kỹ thuật

• Chương IV: Bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa

• Chương V: Quyền và nghĩa

vụ cơ bản của công dân

• Chương VI: Quốc hội

• Chương VII: Hội đồng Nhà

• Chương X: Toà án nhân dân

và Viện kiểm sát nhân dân

• Chương XI: của Hiến pháp quy định về Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Thủ đô

• Chương XII: Hiệu lực của Hiến pháp và việc sửa đổi Hiến

pháp

Những nội dung mới so với HP 1959

• Bổ sung 2 chương mới:

- Văn hoá giáo dục, khoa học - kỹ thuật (Chương III)

- Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa (Chương IV)

=> Phạm vi điều chỉnh của Hiến pháp 1980 đã

bao trùm lên tất cả các lĩnh vực của đời sống

xã hội

ĐIỂM NỔI BẬT TRONG NỘI DUNG HIẾN PHÁP

1980

• Toàn bộ nội dung thể hiện quan điểm đề cao quyền làm

chủ tập thể của nhân dân

-> Chế độ kinh tế: triệt tiêu mọi yếu tố kinh tế phi xã hội chủ nghĩa (sở hữu tư nhân, kinh tế tư nhân)

-> Bộ máy nhà nước: đề cao chế độ làm việc tập thể; đề cao quá mức vị trí của QH, các cơ quan nhà nước TW đều thuộc

QH

• Các quyền của công dân được quy định theo hướng nhà

nước bao cấp cho công dân

• Đề cao vai trò của Đảng cộng sản.

=> Hiến pháp 1980 là Hiến pháp XHCN điển hình

Ý NGHĨA CỦA HP 1980

Tự xác định

V HIẾN PHÁP 1992

CÁC VẤN ĐỀ CẦN LÀM RÕ

• Hoàn cảnh ra đời

• Nội dung cơ bản

• So sánh điểm giống và khác so với các Hiến pháp trước

HOÀN CẢNH RA ĐỜI

• Đất nước khủng hoảng

• Hệ thống XHCN ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ

• Ngày 30/6/1989, tại Kỳ họp thứ 5 nhiệm kỳ khoá VIII, Quốc hội ra Nghị quyết thành lập Uỷ ban sửa đổi

Hiến pháp để sửa đổi một cách cơ bản, toàn diện

Hiến pháp 1980 nhằm đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới Uỷ ban này gồm 28 người, do Chủ

tịch Hội đồng nhà nước Võ Chí Công làm chủ tịch.

• Ngày 15/04/1992 tại kỳ họp thứ 11 Quốc hội khóa VIII, Quốc hội đã thông qua Hiến pháp 1992.

NỘI DUNG HP 1992

• Lời nói đầu

• 12 chương với 147 điều

Những điểm thay đổi so với HP

1980

Chế độ chính trị

• Hiến pháp 1992 không dùng thuật ngữ “nhà

nước chuyên chính vô sản” mà dùng thuật ngữ

“nhà nước của dân, do dân và vì dân”

• Thay đổi cách diễn đạt về vai trò lãnh đạo của Đảng cho phù hợp hơn

• Thay đổi trong chính sách đối ngoại

Chế độ kinh tế (thay đổi một cách cơ bản nhất}

• Chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập

trung hai thành phần sang nền kinh tế hàng

hoá nhiều thành phần

• Thừa nhận hình thức sở hữu tư nhân và kinh

tế tư nhân

• Đề cao vai trò của pháp luật trong chế độ quản

lý nhà nước đối với nền kinh tế

• …

Quyền và nghĩa vụ công dân

• Hiến pháp 1992 sửa đổi một số quy định về quyền của công dân không phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của đất nước và không có tính khả thi

Ý nghĩa của Hiến pháp 1992

• Tự xác định

VI HiẾN PHÁP NĂM 2013

SINH VIÊN TỰ NGHIÊN CỨU

HOÀN CẢNH RA ĐỜI

• Những thành tựu và hạn chế sau 20 năm đổi mới.

+ Thành tựu: Sự phát triển kt, vh, xh, ; Vị thế của VN

trong cộng đồng quốc tế và khu vực;

+ Hạn chế: mâu thuẫn giữa pt kt với đảm bảo những

vấn đề xã hội khác(về môi trường, phân hóa xã hội,

tham nhũng )

• Nội dung được bổ sung trong đường lối cách mạng VN trong giai đoạn mới: Xd nhà nước pháp quyền, phát triển bền vững, bảo đảm quyền con người, kiểm soát quyền lực

Ý nghĩa

• Sinh viên tự xác định

CÂU HỎI CUỐI BÀI

• Dựa vào quá trình hình thành, nội dung của các bản Hiến pháp Việt nam từ trước tới nay, anh chị hãy khái quát những đặc điểm nổi bật nhất của nền lập hiến Việt Nam?

BÀI 2 CHẾ ĐỘ CHÍNH TRỊ

I KHÁI NIỆM VÀ MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN

CỦA CHẾ ĐỘ CHÍNH TRỊ

1 KHÁI NIỆM CHẾ ĐỘ CHÍNH TRỊ

THUẬT NGỮ CHÍNH TRỊ

TIẾNG HI LẠP (Arixtốt)

CHÍNH TRỊ = công việc nhà nước, công việc chính quyền

-> “Bất kỳ một vấn đề nào cũng có

thể trở thành vấn đề chính trị, nếu giải quyết vấn đề đó động chạm

đến quyền lợi giai cấp, chính quyền nhà n ớc V ỡ vậy, chính trị chính là vấn đề thực hiện quyền lực nhà n ớc, quyền lực thuộc về ai và phục vụ, bảo vệ quyền lợi cho ai, cho giai cấp nào, tầng lớp nào trong xã hội"

(Lênin Toàn tập, tập 20, trang 233, 234).

ĐỊNH NGHĨA

• Chính trị là “toàn bộ những hoạt động có liên quan

đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực, sự tham gia vào công việc nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước” (Trung tâm Từ điển quốc gia (1995), Từ điển bách khoa Việt Nam, Hà Nội, tập 1, tr 478)

Hoạt động

của các

chính khách

Hoạt động của các

quốc gia

Hoạt động của các đảng phái

Quyền lực nhà nước

GHI NHỚ

Chính trị gắn liền với vấn đề thực hiện quyền lực nhà

nước