NGUYÊN TẮC PHÂN LOẠI HỌC THỰC VẬT

B.Nguyên tắc viết và in tên khoa học của các loài thực vật 1.Trích dẫn tên tác giả: khi viết tên khoa học của một loài thực vật , người ta thường viết kèm đằng sau nó tên của một hoặc n

Phần 2 : Phân loại học thực vật

1 Các khái niệm và nguyên tắc trong PLTV

loài (species) là bậc cơ bản trong phân loại, có 3 quan điểm về loài:

 Loài duy danh (Buffon, Robinet, Lamark): loài là một khái niệm trìu tượng, do con người đặt ra Loài chẳng bao giờ được sinh ra, cũng chẳng bao giờ mất đi, trong thiên nhiên chỉ có những cá thể, những cá thể đó do một lực “toàn năng” (thượng đế) sinh ra

 Loài hình thái (Platon, Aristote, Linné): loài là một nhóm cá thể có một nguồn gốc chung và có những đặc điểm hình thái giống nhau Loài có thật trong tự nhiên.

 Loài sinh học:

-Theo Simpson: loài là những quần thể tự nhiên, giao phối với nhau

và cách biệt sinh sản với các nhóm khác.

-Theo Jukovski (1971): trong tự nhiên loài là tập hợp những quần thể

được cách ly về mặt sinh học trong quá trình tiến hoá, giao phối tự do với nhau để cho thế hệ con cái hoàn toàn hữu thụ, cách ly với các loài khác bởi

sư khó kết hợp với nhau về mặt sinh sản hữu tính

 Định nghĩa về taxon, bậc phân loại, bậc taxon

nhận làm đơn vị phân loại ở bất kỳ mức độ nào.

của nó là các taxon ở một mức nhất định trong thang chia bậc đó.

là một thành viên (theoTakhtajan, 1966).

 Các bậc cơ bản trong phân loại:

Lớp (Classis)

Bộ (ordo)

Họ (Familia)

Chi (Genus)

Loài (species) Thứ (Varietas)

Dạng (Forma)

 Bậc phân loại trung gian và bậc phụ thuộc

 Giữa một số bậc phân loại chính có các bậc trung gian:

+Giữa chi và loài: Nhánh (sectio); Loạt (series) +Giữa họ và chi : Tông (Tribus)

 Để thành lập thuật ngữ chỉ các bậc phụ thuộc; người ta thêm tiếp đầu ngữ vào các bậc chính:

+Super- (liên, trên):

Liên bộ (superordo), Liên ngành (superdivisio)

+Sub- (phân, dưới):

Phân loài (subspecies);Phân chi (subgenus); Phân họ

(subfamilia); Phân bộ (subordo);Phân lớp (subclassis); Phân ngành (subdivisio); Phân giới (subregnum)

A Cách gọi tên loài

+ Linnaeus là người đầu tiên đề xuất (1753) cách goi tên loài bằng hai từ tiếng Latinh, Sau đó

được các hội nghị quốc tế về TVH hoàn thiện

và đi đến luật Seattle ( XI/1969).

+ Nguyên tắc thành lập:

Tên chi : danh từ riêng, luôn viết hoa

Tính ngữ loài : Chỉ đặc điểm ( sinh lý, sinh hóa,

hình thái, nguồn gốc ) của loài.

Sau đó là tên tác giả đã đặt tên cho loài đó đầu tiên, nếu viết tắt phải có dấu chấm (.)

Cách thành lập tên loài thực vật

Ví dụ:

Lúa Oryza sativa L.

Đậu tương Glycine max (L.) Merrill

Dâu tằm Morus alba L.

Ngái Ficus hispida L.

Tên chi Tính ngứ loài Tên tác giả

B.Nguyên tắc viết và in tên khoa học của các loài thực vật

1.Trích dẫn tên tác giả: khi viết tên khoa học của một

loài thực vật , người ta thường viết kèm đằng sau

nó tên của một hoặc nhiều tác giả đã công bố tên

đó Tên trích dẫn thường là tên họ và được viết tắt Trường hợp tên ngắn gọn có thể viết nguyên tên

Podocarpus imbricatus Bl.

Dacrydium pierrei Hickel

Trong trườn hợp cùng loài cây đó, nhưng một tác giả khác đã hiệu đính và được quốc tế thông qua thì tên mới được lưu hành, nhưng tên tác giả trước vẫn

được giữ lại và để trong ngoặc đơn

Đậu tương Glycine max (L.) Merrill

 Nếu tên một loài thực vật do 2 tác giả cùng công bố, thì tên 2 tác giả

đó được viết nối với nhau bởi liên từ “ et”

( et: và)

Hopea hainenensis Merr et Chun

 Nếu tên loài do một tác giả đề nghị nhưng chưa công bố, sau đó

một tác giả khác mô tả đầy đủ hơn và công bố thì viết tên tác giả thứ nhất ngay sau tên loài và nối tên tác giả thứ 2 vào bởi giới từ “ex” ( ex: cùng với)

Diospyros mun A Chev ex Lec.

 Nếu tên loài kèm bản mô tả của một tác giả này lại công bố trong

công trình của một tac giả khác, thì tên người công bố tên loài được viết trước, tên tác giả công bố công trình được viết sau và cách bởi giới từ “in” (in: trong)

Ardisia vestica Wall in Roxb.

 Nếu một loài có nhiều tên khoa học, do nhiều tác giả công bố, gọi là tên đồng nghĩa Do vậy khi viết tên loài cần viết tên tác giả

Loài ươi thạch: Sterculia lychnophora Hance

Sterculia macropodia Miq.

2 Viết và in tên khoa học của thực vật

2.1 Viết tắt: tên khoa học của loài cần viết đầy đủ cả hai từ, khi cần thiết phải viết tắt thì chỉ được viết tắt từ thứ nhất (tên chi) với điều kện là trong văn bản đã

viết đầy đủ tên loài đó ít nhất một lần

2.2 Viết và in tên khoa học:

Trong các văn bản khoa học, để tránh nhầm lẫn, tên khoa học cần được phân biệt với ngôn ngữ văn bản

và tên tác giả trích dẫn, vì vậy cần lưu ý:

- Nếu văn bản viết tay hoặc đánh máy chữ thì tên khoa học được gạch chân, tên tác giả trích dẫn không gạch chân

- Nếu in vi tính hoặc in offset thì tên khoa học in nghiêng, tên tác giả trích dẫn in đứng Trong đoạn văn bản in nghiêng thì làm ngược lại

c Cách thành lập tên khoa học các taxon dưới loài

và trên loài:

1.Các taxon dưới loài:

 1.1 Tên taxon thuộc bậc dưới loài: lấy tên loài viết kèm chữ

subsp. (viết tắt của subspecies) rồi thêm vào sau đó một tính ngữ.

Vd: Dimocarpus fumatus subsp indochnensis

( Nhãn Đông dương)

 1.2 Tên taxon thuộc bậc thứ: lấy tên loài viết kèm chữ var.

((viết tắt của varietas) rồi thêm và sau đó mọt tính ngữ.

Vd: Pinus caribaea var hondurensis

(Thông Honduras)

 1.3 Tên taxon thuộc bậc dạng: lấy tên thứ viết kèm chữ

form.

( viết tắt của forma) rối thêm vào phía sau đó một tính ngữ.

Vd: Celosia argentea var cristata form Plumosa

(Mào gà tua)

2 Các taxon bậc chi:

Tên chi là một danh từ số ít hoặc một từ dược xem là danh từ Để có tên chi

thông thường người ta có thể chọn một trong các cách sau đây:

a Lấy tên cây có sẵn bằng tiếng Latinh, hoặc Latinh hóa một tên cây bản địa bất

kỳ nào đó: Cinnamomum, Rosa, Pinus

b Latinh hóa tên người phát hiện:

- Averrhoa ( từ tên thầy thuốc Averrhoes); Bauhinia (từ tên nhà thực vật Bauhin);

Caesalpinia (từ tên nhà thực vật Caesalpino)

c Latinh hóa một địa danh:

- Taiwania (từ địa danh Taiwan); Washingtonia (từ địa danh Washington); Guihaia (từ

địa danh Guiha)

d.Ghép nối một tiền tố vào tên chi có sẵn:

- Neolitsea ( Neo- + litsea); Rhodomyrtus (Rhodo- +myrtus)

e Ghép 2 gốc từ với nhau để tạo ra danh từ có ý nghĩa, nói lên một đặc điểm

nào đó của chi muốn đặt tên:

- Chrysophyllum (Chryso-: vàng ánh; + phyllum: lá);

Rhododendron (Rhodo- : đỏ + dendron: cây gỗ)

3 Cách gọi các taxon trên bậc chi

Tên các bậc taxon từ họ trở lên lấy thân từ của tên chi chuẩn (typus) và thêm vào các đuôi sau:

Họ thêm đuôi – aceae

Phân bộ thêm đuôi - ineae

Bộ thêm đuôi - ales

Phân lớp thêm đuôi – idae

Ví dụ

Chi Hoa hồng Rosa

Họ Hoa hồng Rosaceae

Bộ Hoa hồng Rosales

Phân lớp Hoa hồng Rosidae

Tên gọi các taxon trên bậc chi có đuôi được tóm tắt trong bảng sau

Ng ành Phân

ngành

lớp bộ Phân bộ họ Phân họ Tông Phân tông

TVBC -phyta Phytina -opsida -idae -ales -ineae -aceae -iodeae -eae -inae

-nt- S ự phân chia sinh giới

 Từ thời Aristote, phân chia sinh giới thành 2 giới: Thực vật

(Vegetabilia) và Động vật (Animalia).

 Haeckel (1866), phân chia sinh giới thành 3 giới: Thực vật,

và các sinh vật đơn bào.

 Whittaker (1963), phân chia sinh giới thành 5 giới: khởi sinh

(Monera); Nguyên sinh vật (Protista); Nấm (Fungi); Thực vật (Plantae); Động vật (Animalia)

 Takhtajan (1973), phân chia sinh giới thành 4giới: Mycota (vi khuẩn và tảo lam); Thực vật (Vegetabilia); Động vật

(Animalia); Nấm (Mycetalia)

 Woese, Phân chia sinh giới thành 6 giới: Vi khuẩn cổ; Vi

khuẩn; Nguyên sinh vật; Nấm; Thực vật; Động vật.