CHUYÊN ĐỀ PHẦN MỀM MÁY TÍNH

Sau quá trình tìm hiểu, tôi thiết nghĩ chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học “Phần mềm máy tính” sẽ góp phần giúp học sinh lớp 10 có ý thức tìm tòi kiến thức, thích khám phá, yêu thích môn Tin học hơn vì các em được vận dung kiến thức đã học vào những công việc thực tế trong đời sống (lựa chọn các phần mềm), các em được rèn luyện thêm nhiều kỹ năng (tự học, thuyết trình, phản biện, làm việc tập thể…) tạo nên thế hệ học sinh năng động, làm việc khoa học; các em được hóa thân vào những công việc trong xã hội góp phần phát hiện năng lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp trong tương lai (nhân viên tư vấn bán hàng, khoa học máy tính…).

CHUYÊN ĐỀ PHẦN MỀM MÁY TÍNH

I MỞ ĐẦU:

1 Cơ sở lí luận:

Việc đổi mới phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh đã được triển khai từ hơn 30 năm qua Hầu hết giáo viên hiện nay đã được trang bị lí luận về các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong quá trình đào tạo tại các trường sư phạm cũng như quá trình bồi dưỡng, tập huấn hằng năm Tuy nhiên, việc thực hiện các phương pháp dạy học tích cực trong thực tiễn còn chưa thường xuyên và chưa hiệu quả Nguyên nhân là chương trình hiện hành được thiết kế theo kiểu "xoáy ốc" nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn học, có những nội dung kiến thức được chia ra các mức độ khác nhau để học ở các cấp học khác nhau (nhưng không thực sự hợp lý và cần thiết); việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theo định hướng nội dung, nặng về lập luận, suy luận, diễn giải hình thành kiến thức; cùng một chủ đề/vấn đề nhưng kiến thức lại được chia ra thành nhiều bài/tiết để dạy học trong 45 phút không phù hợp với phương pháp dạy học tích cực; có những nội dung kiến thức được đưa vào nhiều môn học; hình thức dạy học chủ yếu trên lớp theo từng bài/tiết nhằm "truyền tải" hết những gì được viết trong sách giáo khoa, chủ yếu là "hình thành kiến thức", ít thực hành, vận dụng kiến thức

Trong quá trình dạy học, tôi nhận thấy Tin học 10 là môn học có ứng dụng ngoài thực tế rất nhiều, tuy nhiên nó vẫn chưa được chú trọng, các giáo viên đa số là truyền tải một chiều, học sinh rất lơ là, không chú ý, học lý thuyết suông; dẫn đến sự nhàm chán, không yêu thích môn Tin học

2 Cơ sở thực tiễn:

Với sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ, tin học ngày càng được ứng dụng cho mọi mặt của đời sống xã hội Song song với đó là nhu cầu sử dụng các phần mềm ấy ngày càng cao và cần thiết; như vậy trong quá trình giảng dạy phải trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản để có thể phân biệt hoặc lựa chọn các phần mềm đáp ứng nhu cầu sử dụng của cá nhân và gia đình

Đất nước đang trong quá trình hội nhập và phát triển, nên có sự đòi hỏi cao ở thế

hệ trẻ, đặc biệt là học sinh phải năng động, làm việc khoa học và có nhiều kỹ năng để xử

lý cũng như đáp ứng nhu cầu công việc ngày càng cao Vì vậy khi giảng dạy, giáo viên

nên hướng cho học sinh ý thức tự học, tự tìm tòi nghiên cứu, học thông qua nhiều nguồn khác nhau, đổi mới phương pháp trong giảng dạy, sử dụng các phương tiện dạy học mới

để phát huy được tính tích cực, tự giác học tập của học sinh

3 Tính ứng dụng của chuyên đề:

Sau quá trình tìm hiểu, tôi thiết nghĩ chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học

“Phần mềm máy tính” sẽ góp phần giúp học sinh lớp 10 có ý thức tìm tòi kiến thức, thích khám phá, yêu thích môn Tin học hơn vì các em được vận dung kiến thức đã học vào những công việc thực tế trong đời sống (lựa chọn các phần mềm), các em được rèn luyện thêm nhiều kỹ năng (tự học, thuyết trình, phản biện, làm việc tập thể…) tạo nên thế hệ học sinh năng động, làm việc khoa học; các em được hóa thân vào những công việc trong

xã hội góp phần phát hiện năng lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp trong tương lai (nhân viên tư vấn bán hàng, khoa học máy tính…)

4 Đối tượng, phạm vi, phương pháp thực hiện:

- Đối tượng: Học sinh khối 10

- Phạm vi thực hiện: Phần mềm máy tính

- Phương pháp thực hiện: Hoạt động cá nhân, cặp đôi, nhóm, vấn đáp, thuyết trình,

tư duy, tự học…

5 Kế hoạch thực hiện:

Chuyên đề được thực hiện trong 01 tiết theo nội dung:

+ Phần mềm máy tính – Những ứng dụng của Tin học

II NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ:

Tiết 1: PHẦN MỀN MÁY TÍNH

a Mục tiêu bài học:

- Kiến thức:

+ Biết khái niệm phần mềm máy tính

+ Phân biệt được chức năng của phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng

- Kỹ năng: HS phân loại được các phần mềm

- Thái độ: Nhận thấy môn tin học gần gũi và được ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày

b Phương pháp/kỹ thuật dạy học: Vấn đáp, thuyết trình, thảo luận

c Hình thức tổ chức các hoạt động: Hoạt động cá nhân, hoạt động cặp đôi, nhóm

d Phương tiện dạy học: Máy tính, máy chiếu, các thiết bị phần cứng

e Sản phẩm: Học sinh phân biệt được các loại phần mềm

f Định hướng hình thành năng lực:

- Năng lực thuyết trình, năng lực phản biện

- Năng lực tự học, tìm tòi kiến thức

- Năng lực hợp tác, làm việc nhóm

g Nội dung:

- Chương trình để giải bài toán trên máy tính là một phần mềm máy tính

- Những chương trình tạo môi trường làm việc cho các phần mềm khác được gọi

là phần mềm hệ thống Biết hệ điều hành là phần mềm hệ thống quan trọng nhất

- Các phần mềm phục vụ những công việc như soạn thảo văn bản, quản lí học sinh, thời khoá biểu, trò chơi là những phần mềm ứng dụng

- Lấy được ví dụ thực tế minh họa tầm quan trọng và sự cần thiết phải có kiến thức

về tin học trong xã hội ngày nay

III TỔ CHỨC DẠY HỌC

1 Giáo án

TIẾT 1: PHẦN MỀM MÁY TÍNH

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức:

+ Biết khái niệm phần mềm máy tính

+ Phân biệt được chức năng của phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng

2 Kỹ năng:

+ HS phân loại được các phần mềm.

+ Lấy được ví dụ thực tế minh họa tầm quan trọng và sự cần thiết phải có kiến thức về tin học trong xã hội ngày nay

3 Thái độ:

+ Nhận thấy môn tin học gần gũi với cuộc sống hàng ngày

4 Định hướng hình thành năng lực:

- Năng lực tự học, tự nghiên cứu

- Năng lực hợp tác, làm việc nhóm

- Năng lực phân tích, đánh giá và lựa chọn sản phẩm

- Năng lực thuyết trình, phản biện

II CHUẨN BỊ

1 Giáo viên

- Máy chiếu, máy tính, phiếu học tập

- Bảng phụ, nam châm

- Giao yêu cầu cho học sinh, chia nhóm để học sinh chuẩn bị trước 1 tuần

2 Học sinh

- Chuẩn bị sách vở

- Lớp học được chia thành 3 nhóm hoạt động xuyên suốt tiết học

- Chuẩn bị theo sự phân công của giáo viên trước 1 tuần:

+ Những thông tin cần biết phần mềm hệ thống, lấy ví dụ

+ Những thông tin cần biết phần mềm ứng dụng, lấy ví dụ

+ Những thông tin cần biết phần mềm công cụ và tiện ích, lấy ví dụ

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

dự kiến

2 Hình thành

kiến thức

- Những kiến thức phần mềm, phần mềm hệ thống,

3 Luyện tập - Phân loại phần mềm hệ thống, phần mềm ứng dụng 15 phút

Hoạt động Nội dung Thời gian

dự kiến

- Tìm hiểu về một số phần mềm

4 Mở rộng - Tìm hiểu một số phần mềm do Việt Nam phát triển.

- Tìm hiểu một số phần mềm trong trường học 5 phút

IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Hoạt động khởi động: (10 phút)

a Mục tiêu: Tạo tình huống để học sinh phần biệt phần cứng, phần mềm, phần mềm

hệ thống, phần mềm ứng dụng

b Phương pháp/kĩ thuật dạy học: Ứng dụng trò chơi kết hợp vấn đáp, gợi mở, hoạt động cá nhân, thảo luận nhóm

c Phương tiện dạy học: Máy chiếu, máy tính

d Sản phẩm: Học sinh có nhu cầu tìm hiểu phần mềm hệ thống, phần mềm ứng dụng

GV dẫn dắt: Hôm nay cả lớp sẽ chơi 1 trò chơi có tên

là: “Đường lên đỉnh Olympia” gồm có 4 phần:

+ Phần 1: Khởi động

+ Phần 2: Vượt chứng ngại vật

+ Phần 3: Phần tăng tốc

+ Phần 4: Về đích

- Cả lớp đc chia thành 3 đội:

+ Đội 1

+ Đội 2

+ Đội 3

Thể lệ: Đội chiến thắng là đội có số điểm cao nhất

sau 4 phần chơi

HS lắng nghe, chú ý, thảo luận

+ Phần 1: Khỏi động

Thể lệ:

+ Mỗi đội chơi sẽ có 5 tên riêng Hãy cho biết đâu là

tên phần cứng, đâu là tên phần mềm

+ Thời gian cho mỗi đội là 3 phút

+ Mỗi tên trả lời đúng được 2 điểm Trả lời sai không

HS lắng nghe, quan sát, thảo luận nhóm cử đại diện nhóm trình bày

Dự kiến câu trả lời của các đội:

- Đội 1: Phần mềm:

PHOTOSHOP, MICROSOFT

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

bị trừ điểm

GV trình chiếu các tên riêng cho 3 đội:

+ Đội 1: PHOTOSHOP, MICROSOFT ACCESS,

CỐC CỐC, WINDOW XP, CHUỘT

+ Đội 2: AUTOCAD, MICROSOFT EXCEL,

FIREFOX, WINDOW 10, RAM

+ Đội 3: CoreDRAW, MICROSOFT WORD,

INTERNET EXPLORER, WINDOW 7, CPU

- Yêu cầu: Mỗi nhóm cử đại diện trả lời, trả lời đúng

sẽ được cộng số điểm tương ứng 2 điểm

ACCESS, CỐC CỐC, WINDOW XP; Phần cứng: CHUỘT

- Đội 2: Phần mềm:

AUTOCAD, MICROSOFT EXCEL, FIREFOX, WINDOW 10; Phần cứng: RAM

- Đội 3: Phần mềm:

CoreDRAW, MICROSOFT WORD, INTERNET

EXPLORER, WINDOW 7; Phần cứng: CPU

GV yêu cầu các đội trình bày HS đại diện đội trình bày

GV đánh giá và cho điểm các đội

GV ở bài số 3 chúng ta đã được tìm hiểu về phần

cứng của máy tính, chúng ta đã biết máy tính gồm

những thành phần gì, nhưng trong hệ thống tin học

thì 1 thành phần không thể thiếu ngoài phần cứng

chính là phần mềm Vậy thế nào là phần mềm máy

tính? Phần mềm máy tính được chia làm mấy loại?

Chúng ta đi vào bài học hôm nay

Quan sát, chú ý

2 Hoạt động hình thành kiến thức mới ( 15 phút)

2.1 Hoạt động: Phần mềm máy tính

1 Mục tiêu:

a Học sinh biết được những thông tin cơ bản của phần mềm, phân loại phần mềm

b Học sinh hiểu được phần mềm hệ thống, phần mềm ứng dụng

2 Phương pháp/kĩ thuật dạy học: Thuyết trình, phản biện, hoạt động cá nhân, thảo luận nhóm

3 Phương tiện dạy học: Máy chiếu, máy tính

4 Sản phẩm: Học sinh biết được những kiến thức cơ phần mềm hệ thống, phần mềm ứng dụng, phần mềm công cụ, phần mềm tiện ích

Nội dung hoạt động

GV trình bày ở bài số 3 chúng ta đã được tìm

khái niệm về phần mềm là các lệnh, qua bài 4,

5, 6 chúng ta thấy rằng:

- Phần mềm máy tính là: Chương trình thu

được sau khi thực hiện các bước giải bài toán

Chương trình đó có thể dùng để giải bài toán

với nhiều bộ Input khác nhau

GV yêu cầu học sinh ghi bài

HS quan sát, ghi bài

GV công bố điểm phần thi khởi động

Chuyển sang phần thi vượt chứng ngại vật

Thể lệ:

+ Mỗi đội chơi trả lời 1 câu hỏi ra giấy rồi cử

đại diện lên bảng trình bày

+ Thời gian cho mỗi đội suy nghĩ, trả lời là 5

phút, thời gian trình bày 2 phút

+ Mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm

+ Đội bổ sung cho đội khác chính xác được

cộng điểm

GV chiếu câu hỏi cho 3 đội:

Đội 1: Phần mềm hệ thống là gì? Nêu ví dụ

về phần mềm hệ thống.

Đội 2: Phần mềm ứng dụng là gì? Nêu ví dụ

về phần mềm ứng dụng?

Đội 3: Nêu tác dụng của phần mềm “Công

cụ” và phần mềm “Tiện ích” Lấy ví dụ các

phần mềm đó.

GV tính giờ thảo luận

HS quan sát, chú ý

GV quan sát, hướng dẫn, giúp đỡ cho HS nếu

cần

HS trao đổi, thảo luận, viết lên giấy hoặc bảng phụ

GV yêu cầu các đội trình bày sản phẩm HS đại diện đội trình bày, các đội

khác đặt câu hỏi, phản biện

Giáo viên nhận xét và đánh giá và cho điểm - Chú ý quan sát, ghi bài

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

phần trả lời của các đội, sau đó tổng kết lại

kiến thức:

1 Phần mềm hệ thống:

- Chương trình cung cấp các dịch vụ theo yêu

cầu của các chương trình khác trong quá trình

hoạt động của máy tính Nó tạo ra môi trường

làm việc cho các phần mềm khác

- Ví dụ: Hệ điều hành có chức năng điều hành

toàn bộ hoạt động của máy tính trong suốt qua

trình làm việc Đó là phần mềm hề thống quan

trọng nhất như Windows XP, Windows 7,

Windows 8, Windows 10

2 Phần mềm ứng dụng:

+ Phần mềm máy tính được viết ra để giải

quyết những việc thường gặp

- Ví dụ: Phần mềm soạn thảo văn bản, xử lí

ảnh, trò chơi, quản lí học sinh …

+ Phần mềm tiện ích: Trợ giúp ta khi làm

việc với máy tính, nhằm nâng cao hiệu quả

công việc

+ Phần mềm công cụ: Là phần mềm hỗ trợ để

làm ra các sản phẩm phần mềm khác

GV trình chiếu hình ảnh về các loại phần mềm

Dẫn dắt: Chúng ta vừa tìm hiểu phần mềm,

tiếp theo chúng ta sẽ tập phân loại các phần

mềm

- HS quan sát, lắng nghe

3 Hoạt động luyện tập, vận dụng (15 phút)

3.1 Hoạt động 1: Phân loại các phần mềm được nêu ban đầu.

3.1.1 Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để phần loại các phần mềm

3.1.2 Phương pháp: Gợi mở, vấn đáp, hoạt động cá nhân, thảo luận tập thể 3.1.3 Phương tiện: Máy chiếu, máy tính

3.1.4 Sản phẩm: Phân loại các loại phần mềm, tác dụng của các phần mềm đó

Nội dung hoạt động

GV trình bày

Phần 3: Tăng tốc.

Thể lệ:

+ Mỗi đội chơi phân loại các phần mềm được nhận từ

trước rồi cử đại diện lên bảng trình bày.

+ Thời gian cho mỗi đội suy nghĩ, trả lời là 3 phút, thời

gian trình bày 3 phút.

+ Mỗi câu trả lời đúng được 2 điểm.

+ Đội khác bổ sung cho đội khác chính xác được cộng

điểm.

- Quan sát, chú ý

GV yêu cầu các đội trả lời Các thành viên còn lại bổ

sung

GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của các đội và cho điểm Quan sát, chú ý

3.2 Hoạt động 2: Phân loại các phần mềm được các đội nêu ra

3.2.1 Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để phần loại các phần mềm

3.2.2 Phương pháp: Gợi mở, vấn đáp, hoạt động cá nhân, thảo luận tập thể 3.2.3 Phương tiện: Máy chiếu, máy tính

3.2.4 Sản phẩm: Phân loại các phần mềm thường gặp

Nội dung hoạt động

sinh

GV trình bày

Phần 4: Về đích

Thể lệ:

+ Mỗi đội ghi tên 05 phần mềm thường dùng ra giấy rồi

chuyển cho đội bạn.

+ Mỗi đội tiến hành theo yêu của GV và cử đại diện lên

- Quan sát, chú ý

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học

sinh bảng trình bày.

+ Thời gian cho mỗi đội suy nghĩ, trả lời là 3 phút, thời gian

trình bày 3 phút.

+ Mỗi câu trả lời đúng được 5 điểm.

+ Đội khác bổ sung cho đội khác chính xác được cộng điểm.

Câu hỏi: Các đội hãy phân loại các phần mềm mà đội khác vừa

chuyển cho đội mình

GV yêu cầu các đội trả lời

GV yêu cầu các đội đưa ra đáp án

Các thành viên còn lại bổ sung

Các đội đưa ra đáp án

GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của các đội và cho điểm

GV tổng kết lại:

- Các loại phần mềm

GV tổng kết điểm, khen thưởng các đội

Quan sát, chú ý

4 Hoạt động tìm tòi, mở rộng: (5 phút)

1 Mục tiêu: Giúp HS mở rộng kiến thức đã học giải quyết các vấn đề trong thực tế

2 Phương pháp: Nghiên cứu, tự học, hoạt động cá nhân, nhóm

3 Phương tiện: Phòng máy thực hành, bảng báo giá máy tính

4 Sản phẩm: Nêu các phần mềm cho các lĩnh vực khác nhau

Nội dung hoạt động:

Với tình huống thực tế trong nhà trường hay ở nhà, các em hãy tìm hiểu những phần mềm nào đang được sử dụng

Các em về nhà tìm hiểu các thông tin trên Internet, thảo luận nhóm để tiết học sau trình bày lại sản phẩm của nhóm mình

IV KẾT LUẬN

1 Ưu điểm:

- Chuyên đề thiết thực, có tính ứng dụng cao trong cuộc sống

- Học sinh không còn học lý thuyết suông trong sách, các em được thực hành trong môi trường thực tế, hứng thú và yêu thích môn Tin học hơn

- Giúp học sinh phát hiện năng lực cá nhân và định hướng nghề nghiệp.

- Học sinh năng động, làm việc và học tập khoa học hơn

2 Hạn chế:

- Hình thành cho học sinh những biết một số phần mềm chỉ ở mức độ cơ bản

- Vì đặc thù là vùng nông thôn, nên vẫn còn học sinh chưa được tiếp cận nhiều với nhiều phần mềm, vì thế nội dung chuyên đề chưa thật sự phù hợp với mọi đối tượng

- Việc quản lý và hướng dẫn học sinh còn gặp khó khăn do số lượng học sinh đông

- Điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế

3 Kết luận:

Sau một thời gian tìm hiểu, tôi nhận thấy chuyên đề vô cùng thiết thực, giúp học sinh yêu thích môn Tin học hơn, tạo nên thế hệ học sinh năng động, làm việc và học tập khoa học hơn, nâng cao hiệu quả dạy và học môn Tin học ở trường phổ thông; bước đầu xây dựng nội dung chủ đề môn học phù hợp với đổi mới chương trình phổ thông môn Tin học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục; đó là mục tiêu đổi mới phương pháp mà bộ môn Tin học đang hướng đến

Việc xây dựng chuyên đề không tránh khỏi còn có nhiều thiếu sót, rất mong quí Thầy Cô góp ý để tôi hoàn thiện thêm chuyên đề, từ đó có thể ứng dụng rộng rãi cho mọi đối tượng học sinh THPT

Người viết chuyên đề

Lê Thanh Hà