SKKN HONG NGU VAN 2013

Thanh Thảo đã viết tác phẩm này như sự giải tỏa nỗi ám ảnh, trong một trạng thái không nghĩ ngợi, một trạng thái mà vô thức chiếm lĩnh nhà thơ trọn vẹn… nên nói bài thơ là sự “cộng hưởng

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Văn chương là chuyện của tình cảm, là tiếng nói của con tim Không ở đâu cảm xúcđược đề cao như trong văn chương nghệ thuật, đến mức cái tình thành dấu hiệu rõ rệt của mọithành công trong sáng tạo Nhà nghiên cứu Bùi Ngọc Quy từng nói “tình là gốc văn, tình chậthẹp thì văn kia cứng xác” Vun đắp cái tình trong văn trở thành đòi hỏi bên trong của việc làm

văn, của sáng tạo nghệ thuật Viết Đàn ghi ta của Lor-ca, Thanh Thảo cũng đang làm sâu sắc

thêm cái tình ấy Tác phẩm là lời đồng vọng tri âm và khoảnh khắc thăng hoa thực sự của

Thanh Thảo dành cho Lorca Thanh Thảo đã viết tác phẩm này như sự giải tỏa nỗi ám ảnh,

trong một trạng thái không nghĩ ngợi, một trạng thái mà vô thức chiếm lĩnh nhà thơ trọn vẹn…

nên nói bài thơ là sự “cộng hưởng, đồng cảm, đồng điệu, đồng tình, đồng ý, đồng chí, đồng vọng” của Thanh Thảo và F.G.Lor-ca cũng là điều dễ hiểu Hình tượng Lor-ca và suy cảm

Thanh Thảo đã cùng cất lên bằng một hệ thống thi liệu hòa quyện không thể tách rời nhau…Chỉ bằng một bài thơ nhỏ gọn nhưng Thanh Thảo chính là chiếc cầu nối chúng ta với một nềnvăn hóa – nghệ thuật lớn, một nền thơ tuyệt vời của đất nước Tây Ban Nha và một nhà thơthiên tài không chỉ của xứ sở Flamenco, mà của toàn thế giới

Song đây là một tác phẩm mới, cấu trúc lạ, lại có nhiều ngã rẽ trong cách cảm thụ nêngiáo viên lúng túng, còn học sinh 12 không thể cảm thụ được tiếng nói tri âm mà nhà thơ gửigắm Xuất phát từ những khó khăn trên tôi đã chọn đề tài “ Một số giải pháp giúp học sinh

12 trường Phan Chu Trinh cảm thụ “tiếng nói tri âm” trong Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo” để học sinh có cái nhìn sâu sắc khi cảm nhận tiếng nói tri âm mà Thanh Thảo

dành cho Lorca

2 Mục tiêu, nhiệm vụ:

Qua việc phân tích thực trạng của giáo viên và học sinh trong giảng dạy và cảm thụtiếng nói tri âm của Thanh Thảo dành cho Lorca, tôi mạnh dạn đưa một số định hướng, giảipháp để cảm thụ tốt hơn về sự cộng hưởng kì diệu của hai tâm hồn đồng điệu Đồng thời hivọng sẽ đem đến cho các em học sinh những rung động thẩm mỹ sâu xa về vẻ đẹp của thơThanh Thảo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Sáng kiến tập trung khám phá tìm hiểu Bài thơ Đàn ghi ta của Lorca trong chương trìnhngữ văn 12 cơ bản

Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 12tk2, 12tk3 chọn môn Văn năm học 2011-2012 và12tk2 chọn môn văn năm 2012- 2013 trường THPT Phan Chu Trinh – Eahleo- Đắk Lắk.

4 Phương pháp nghiên cứu

Dựa vào đối tượng, mục đích nghiên cứu, người viết đã sử dụng một hệ thống những

phương pháp cụ thể như sau: Phương pháp tập hợp - khảo sát tư liệu, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh - đối chiếu, phương pháp hệ thống, phương pháp giảng bình

5 Cấu trúc đề tài : Ngoài phần mở đầu và kết luận, kiến nghị, đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN

Chương 2: THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI.

Chương3: GIẢI PHÁP ĐỂ HỌC SINH CẢM NHẬN ĐƯỢC “TIẾNG NÓI TRI ÂM” TRONG TÁC PHẨM

PHẦN II: NỘI DUNGChương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Khái niệm “tiếng nói tri âm”:

Tri âm là khái niệm xuất phát từ điển tích về mối quan hệ giữa Bá Nha và Chung Tử Kì

“Tri âm” nghĩa là hiểu tiếng đàn Theo “Liệt tử”, Bá Nha là người sành nghe đàn Khi chơi

đàn, Bá Nha nghĩ đến núi cao thì Chung Tử Kì liền khen: “Cao vời vợi như núi Thái Sơn”; Bá Nha nghĩ đến sông nước, thì Chung Tử Kì khen: “Mênh mông như Trường Giang, Hoàng Hà”.

Chung Tử Kì thấu hiểu được mọi tình ý Bá Nha bày tỏ qua tiếng đàn Sau khi Chung Tử Kìchết Bá Nha treo đàn không đánh nữa, vì cho rằng trên đời không còn ai hiểu nổi tiếng đàn củamình

Tuy nhiên, ý nghĩa của từ “tri âm” sau này được mở rộng, không chỉ để thể hiện mốigiao cảm giữa người biểu diễn và người nghe trong âm nhạc, mà còn biểu hiện mối giao hòagiữa người sáng tác và người thưởng thức, người xưa và người nay trong nghệ thuật nói chung

2 “Tiếng nói tri âm” trong văn chương:

Có một nhà nghiên cứu đã nói: “Nhà thơ gói tâm tình của mình trong thơ Người đọc

mở ra bỗng thấy tâm tình của chính mình” Và như thế, Bá Nha đã tìm được Tử Kì, những tri

âm đã gặp được nhau qua chiếc cầu văn chương Văn học quả là có sức cảm hóa thật kỳ diệu

Vì thế mà xưa Bạch Cư Dị đã từng thổn thức, lệ rơi “chan chứa hơn người” trước tiếng đàn

và cuộc đời chìm nổi của người gảy đàn tì bà trên bến Tầm Dương, Nguyễn Du đã từng “ Thổn thức bên song mảnh giấy tàn” khi đọc phần di cảo như thấm đầy máu và nước mắt của Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 2

Tiểu Thanh thì nay Thanh Thảo lại đồng cảm, xót xa và ngưỡng mộ trước số phận đau thương,trước tài năng và sức sống bất diệt của Lor- ca, một người nghệ sĩ cách biệt với Thanh Thảo vềthời gian, không gian và thế hệ Niềm đồng cảm của Bạch Cư Dị hoá thành viên ngọc thơ

mang tên Tì bà hành, niềm đau của Nguyễn Du hoá thành giọt châu vĩnh cửu có tên gọi Độc Tiểu Thanh kí và đây là khúc tưởng niệm trác tuyệt Đàn ghi ta của Lor-ca được vút lên từ trái

tim đầy rung cảm, xót đau và ngưỡng vọng của Thanh Thảo Tất cả gặp nhau ở niềm đồng cảmcủa người nghệ sĩ với người nghệ sĩ Họ thương cho người cũng như một cách để thươngmình

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI.

1 Thuận lợi và khó khăn:

* Thuận lợi:

- Bên cạnh những bài thơ đã vô cùng quen thuộc gần gũi, đã thành công thức cũ xưa với

người dạy, người học văn bao thế hệ thì Đàn ghi ta của Lor- ca của Thanh Thảo - một đoá

hoa có vẻ đẹp và hương thơm rất lạ với một lối viết , lối cảm rất mới mẻ và hiện đại sẽ có mộtsức hút kì diệu với nhiều thầy cô và học sinh

- Sách giáo khoa và sách giáo viên đã có một hệ thống câu hỏi hướng dẫn tìm hiểu bàikhá rõ ràng Đặc biệt sự ra đời của cuốn Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng đã gópphần gỡ rối không ít cho thầy cô giáo đứng lớp, định hướng cho cách khai phá các giá trị đểkhông trở nên quá sa đà, quá tầm đối với học sinh

- Giáo viên có thể sử dụng phương tiện nghe nhìn vào dạy học giúp cho học sinh cókhả năng giới thiệu kiến thức một cách sinh động, dễ hiểu, dễ nhớ Đặc biệt những hình ảnhliên quan đến Lorca, đến văn hóa Tây Ban Nha

- Học sinh tôi được dạy đã được nhà trường phân chia theo đối tượng, năng lực, đặcbiệt có hai lớp là những học sinh khá giỏi môn văn, nhiều em có khả năng cảm thụ tốt tácphẩm văn học Hơn nữa ngoài 3 tiết dạy chính khóa, nhà trường còn dành cho lớp này 3 tiếthọc thêm mỗi tuần để bồi dưỡng và nâng cao khả năng cảm thụ văn học cho đối tượng họcsinh này Đây là một điều kiện lí tưởng để bản thân tôi và học sinh có khả năng khai thác tácphẩm một cách sâu sắc trên nhiều phương diện

- Trong chương trình năm nay theo phân phối mới của bộ và sở giáo dục áp dụng quyđịnh thì chúng ta được dạy bài này hai tiết thay vì một tiết như trước đây Đây là điều kiệnthuận lợi để khai thác tác phẩm sâu hơn

* Khó khăn:

Đối với giáo viên:

- Lần đầu đọc Đàn ghi-ta của Lorca", cũng như nhiều bài trong tập "Khối vuông rubích", tôi và nhiều giáo viên trong trường cảm thấy choáng ngợp và lúng túng như đứng trước

mỹ nhân có vẻ đẹp hiện đại mà không biết bằng cách nào tiếp cận và khám phá được hết vẻđẹp của "nàng" Nhiều đồng nghiệp giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở trường tôi có những ý kiếnbăn khoăn, những câu hỏi thắc mắc xung quanh việc tiếp cận, tìm hiểu bài thơ này Bản thântôi cũng không tránh khỏi tâm trạng ấy khi mới tiếp cận bài thơ

- Bản thân tôi khi dạy vài lần đầu ít hiểu biết về nhà thơ Gaxia Lorca, về văn hóa, lịch

sử đất nước Tây Ban Nha đương thời

- Bài thơ thể tự do và chịu ảnh hưởng sâu sắc của khuynh hướng tượng trưng – siêuthực, không phải là “mảnh đất hứa” cho những phương pháp dạy học đã cũ mòn, khuôn sáo vàcông thức

Đối với học sinh:

- Dù đây là lớp chọn văn ôn thi khối C,D nhưng nhiều em thụ động, phụ thuộc hoàntoàn vào giáo viên để lĩnh hội kiến thức, tiếp cận bài thơ theo bài giảng chủ quan của giáo viên,thầy dạy như thế nào thì trò hiểu như vậy, yếu tố chủ động và sáng tạo trong quá trình học Văncủa học sinh gần như bị triệt tiêu

- Ý thức chuẩn bị bài soạn văn dựa theo câu hỏi hướng dẫn SGK của học sinh chưa tốt

- Không có được vốn hiểu biết nhất định về Lorca, văn hóa Tây Ban Nha cũng gâykhông ít trở ngại đối với đa số học sinh

- Trước nhiều ngã rẽ trong cách lí giải phân tích, mỗi giáo viên dạy lại truyền thụ, giải

mã một cách khác nhau về hình ảnh dẫn đến học sinh mỗi em hiểu theo một kiểu

Đối với sách giáo khoa

- Phần trình bày của SGK vẫn chung chung, chưa sáng rõ, cụ thể… chính vì thế HS cótâm lí chưa tích cực và thiếu chủ động khi tìm hiểu văn bản này Ví dụ:

+ Phần Tiểu dẫn SGK, trình bày một cách cơ bản về nhà thơ Thanh Thảo, tuy nhiên vẫntồn tại tình trạng “lướt gió, cưỡi mây” khi nói đến thơ tượng trưng – siêu thực, hay sự ngưỡng

mộ Lor-ca của Thanh Thảo, cũng như sự ảnh hưởng sâu sắc nghệ thuật thi ca của Lor-ca trong

sáng tác của Thanh Thảo, đặc biệt với bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca”

+ Phần chú giải 2 / trang 163 là một tiểu sử khá đầy đủ để giới thiệu về Federico GarciaLorca, nhưng cũng là một thử thách cho học sinh khi đi đến những kết luận cơ bản nhất về Lor-canhư:

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 4

+ Phần chú giải 1 / trang 165 lại sử dụng từ “có thể” đầy cảm tính để giải thích về hìnhảnh “cô gái ấy” như sau: “ở đây có thể chỉ An-na Ma-ri-a, người yêu của Lor-ca Sau cái chếtcủa Lor-ca, An-na Ma-ri-a ở vậy, không một lần lên xe hoa” Tất nhiên với thơ, ta không thểlúc nào cũng đòi hỏi sự rành mạch như “2+2=4”, nhưng những gì chưa được khẳng định thìkhông nên giải thích, nhất là giải thích thêm quá nhiều những điều không có trong văn bản,không cần thiết, không phù hợp với văn bản Đây là điều tối kị đối với sự tiếp nhận tác phẩmcủa học sinh

2 Khảo sát tình hình: Tôi đã tiến hành khảo sát 99 học sinh lớp 12tk2,12tk3,12a9 năm học

2011-2012 với hệ thống câu hỏi sau:

STT CÂU HỎI KHẢO SÁT

Đạt (>5) Không đạt (<5)

1 Trình bày những hiểu biết của em về Thanh

Thảo và Lor-ca?

8080,8%

1919,2%

2 Số phận bi thảm của Lor-ca được gợi ra qua

những hình ảnh, những mối liên hệ nào?

6565,65%

3434,35%

3

Anh (chị) hãy cho biết: Thanh Thảo muốn

nhắn gửi điều gì qua cái chết của Lor-ca trong

bài thơ?

4040,4%

5959,6%

4 Những chi tiết, hình ảnh nào đề cập đến sự bất

tử của Lor-ca?

3535,3%

5454,7%

7474,8%

6 Giữa Thanh Thảo và Lorca có sự đồng điệu

như thế nào:

1414,14%

+ Học sinh tiến hành công việc khảo sát nghiêm túc, có trách nhiệm

+ Khi tiến hành khảo sát học sinh tôi nhận thấy có một số học sinh có cảm thụ được

“tiếng nói tri âm” của Thanh Thảo dành cho Lorca Hiểu được bài thơ, đem lại một sức sốngthực sự cho tác phẩm Bài của em Huyền và Thanh Thùy có nhiều đoạn thật cảm động

+ Nguyên nhân và các yếu tố tác động:

Lớp có nhiều học sinh khá

Hơn nữa bài thơ với một lối viết , lối cảm, hình ảnh thơ rất mới mẻ và hiện đại là mảnhđất hứa để các em thỏa sức sáng tạo và thể hiện năng khiếu văn của mình

Hạn chế:

+ Khi khảo sát phần đa các em không đạt yêu cầu Thậm chí phần tái hiện vẫn còn 19

em không thể trả lời được chính xác, thấu đáo

+ Nhiều em hiểu mơ hồ, sai lệch,: Ví dụ như: hình ảnh “đi lang thang về miền đơn độc” hay bị hiểu lầm rằng: Lor-ca là một nhạc sĩ lang thang nay đây mai đó; hình ảnh “người mộng du” trong câu thơ “chàng đi như người mộng du” cũng bị hiểu là người đi lang thang, không biết đi đâu, về đâu; hoặc là hình ảnh “bầu trời cô gái ấy” đâu phải chỉ cần hiểu một

cách đơn giản là người con gái đã dành trọn trái tim mình cho Lor-ca?

+ Riêng câu cuối các em không thể cảm cảm nhận được sự đồng điệu giữa Lorca vàThanh Thảo, điểm mấu chốt khi khai thác tác phẩm này

+ Nguyên nhân và các yếu tố tác động:

Nhiều học sinh thụ động, phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên để lĩnh hội kiến thức, tiếp cận bàithơ theo bài giảng chủ quan của giáo viên, thầy dạy như thế nào thì trò hiểu như vậy, yếu tốchủ động và sáng tạo trong quá trình học Văn của HS gần như bị triệt tiêu

4 Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra

Cảm nhận tiếng nói tri âm của tác giả dành cho Lorca được coi là bước cao nhất khi tiếpcận tác phẩm Là yêu cầu cầu tất yếu và cao nhất đối với việc học văn Đặc biệt với những họcsinh có năng khiếu môn văn Cảm thụ được tiếng nói tri âm chính là giúp cho học sinh cảmnhận được những giá trị nổi bật, những điểm sâu sắc, đẹp đẽ, những rung cảm sâu xa của tấclòng đồng điệu Hiểu Lorca, hiểu Thanh Thảo là chúng ta đang làm tác phẩm được sống thực

sự Thế nhưng tồn tại một thực trạng đáng buồn là khi khai thác giáo viên khai thác tác phẩmnhư một công thức xưa cũ sáo mòn nên không thể cảm thụ được sâu sắc sự cộng hưởng diệu kìcủa những tâm hồn đồng điệu Những hạn chế ấy được thể hiện ở một số mặt sau:

- Việc đọc diễn cảm có khả năng khơi dậy cảm xúc, những rung động thẩm mỹ, có khảnăng chắp cánh cho trí tưởng tượng và nhiều năng lực cần có cho tư duy nghệ thuật của họcsinh cũng như cho việc phân tích tác phẩm nhưng nhiều học sinh và giáo viên khi tôi dự giờ lạiđọc một cách rời rạc, khô khan, thiếu cảm xúc, nặng nề diễn giải

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 6

- Nhiều hình ảnh không được cắt nghĩa một cách thấu đáo, cặn kẽ dẫn tới việc học sinhhiểu mơ hồ, lệch lạc, thậm chí cả một bộ phận không nhỏ GV, cũng hiểu nhầm ý nghĩa của

những hình ảnh đó Ví dụ như “đi lang thang”, “hát nghêu ngao”, “người mộng du”…

- Hệ thống câu hỏi được nhiều đồng nghiệp sử dụng khá vụn vặt, thiếu trọng tâm nó dễlàm nát vụn bài giảng, không khí giờ học bị loãng, thiên về tranh luận, giảm cái lắng sâu cần

có của một giờ dạy học văn, dễ gây tình trạng kiến thức gián đoạn, không hệ thống, thiếu lôgicchặt chẽ

- Giờ lên lớp, là giờ mà thầy trò cùng làm việc thực sự với các hình tượng đang sống lạitrong tâm trí Có thế mới làm cho “giờ giảng văn trở thành một giờ hấp dẫn, một giờ sôi nổi,một giờ hứng thú đối với học sinh” Nhưng do chưa hiểu thấu đáo hệ thống hình tượng nên hưatái hiện được hình tượng trong tâm trí của mình, làm cho tác phẩm vẫn còn xa lạ với các em

- Bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca” giống như một miền đất hứa cho bình giảng, nhưng

cũng là một cửa ải khốc liệt cho những thói quen diễn xuôi, dung tục hóa tác phẩm văn chươngkhi cả giáo viên không có sự hiểu biết về từ, hình ảnh mà tác giả sử dụng trong bài thơ Bìnhtheo cảm tính chủ quan chứ không phải theo mạch cảm xúc lôgíc

- Trong quá trình đọc hiểu tác phẩm có nhiều thầy cô khai thác tác phẩm theo cách bổngang rời rạc, vô hồn Không cảm nhận được những tiếng vọng sâu xa của những tâm hồnđồng điệu

Từ thực trạng trên của đồng nghiệp và bản thân trong vài năm đầu giảng dạy tác phẩmnày đã thôi thúc tôi chọn một cách khám phá mới để giúp học sinh hiểu về Lorca, Thanh Thảo

và sự đồng điệu, gặp gỡ giữa hai người nghệ sĩ

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỂ HỌC SINH CẢM NHẬN ĐƯỢC TIẾNG NÓI TRI ÂM

TRONG TÁC PHẨM

1 Mục tiêu của giải pháp: giúp học sinh :

- Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng của hình tượng F.G.Lor-ca qua mạch cảm xúc

và suy tư đa chiều vừa sâu sắc, vừa mãnh liệt của nhà thơ Thanh Thảo

- Hiểu được sự đồng cảm, cộng hưởng kì diệu của Thanh Thảo dành cho người nghệ sĩthiên tài bên phía trời Tây xa xôi

- Tiếp xúc với con người, đất nước, những nét đặc trưng của văn hóa Tây Ban Nha vàmối quan hệ giữa thơ Lorca và Thanh Thảo

- Tiếp cận với thể thơ tự do biến thể (tự do – siêu thực – tượng trưng) để thấy được vẻđẹp độc đáo của hình thức thơ mang phong cách hiện đại

2 Nội dung, cách thức thực hiện giải pháp:

2.1 Những tiền đề ban đầu để cảm nhận được tiếng nói tri âm :

Để thẩm thấu, hiểu và sống cùng tác giả, tác phẩm một cách trọn vẹn, cả thầy cô và họctrò phải tìm hiểu kĩ những yếu tố có liên quan tới quá trình tiếp cận tác phẩm Đây là công việcquan trọng, vì thời gian phân phối không nhiều nên để chuẩn bị cho học sinh “tâm thế” vữngvàng khi bước vào khâu tiếp nhận chính trên lớp thì cả giáo viên và học sinh cần làm một sốviệc sau:

2.1.1 Dặn dò học sinh chuẩn bị bài học một cách chi tiết, cụ thể, đầy đủ và cẩn thận theo

hướng dẫn học bài SGK Lưu ý phần dặn dò này được thực hiện ở tiết trước, trước khi học vănbản Kết thúc tiết học hôm trước, giáo viên nên dành thời gian khoảng 5 phút cho phần hướngdẫn và dặn dò này

2.1.2 Hiểu được nghệ thuật thơ tượng trưng, siêu thực và Dấu ấn của chủ nghĩa Tượng trưng – Siêu thực trong thơ Thanh Thảo:

* Chủ nghĩa tượng trưng:

- Là một trào lưu nghệ thuật xuất hiện ở phương Tây cuối thế kỷ XIX, với những nhàthơ lớn đương thời như: Baudelaire, Verlaine, Rimbaud, Mallarmee…

- Chủ nghĩa tượng trưng tìm vào trạng thái tâm hồn với những linh cảm được khơidậy từ vô thức, cho rằng hiện tượng trong vũ trụ tồn tại như những dấu hiệu tượng trưng chobản chất huyền bí của tạo vật mà chỉ riêng nhà thơ mới có những thiên bẩm kì diệu để thâmnhập và biểu đạt được những hình ảnh tượng trưng ấy Thơ là một thứ “siêu cảm giác”, khôngthể giải thích được Không cần có hình tượng rõ nét, thơ được quan niệm như một bản hoà âmhoàn hảo Dường như có nét tương đồng giữa sinh sôi của tạo hoá với sự sáng tạo thơ ca

* Chủ nghĩa siêu thực:

- Là trào lưu văn học nghệ thuật xuất hiện cùng với cái tên G.Apollinaire vào năm 1922

- Chủ nghĩa siêu thực hướng tới một hiện thực cao hơn thực tại Thế giới siêu thực chỉ

có thểcảm thấy trong giấc mơ, trong tiềm thức, lúc đãng trí, thần kinh suy nhược, rối loạn.Khám phá thế giới ấy, nghệ sĩ sẽ phát hiện ra những điều sâu kín mà thiêng liêng, bí ẩn màchính xác trong cuộc sống con người Đề cao yếu tố tâm linh và sự ngẫu hứng, sáng tác thườngđược cấu thành bởi những dòng liên tưởng tiềm thức rời rạc, gián cách, không thể khắc hoạđược những bức tranh thực tại toàn vẹn

* Dấu ấn của chủ nghĩa Tượng trưng – Siêu thực trong thơ Thanh Thảo

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 8

Bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca được Thanh Thảo viết năm 1979 và nằm trong tập thơ Khối vuông ru bích xuất bản năm 1985 Nhan đề tập thơ phần nào đã hé mở cho người đọc về

quan niệm của Thanh Thảo về thơ hiện đại Mượn cấu trúc ru bích , Thanh Thảo muốn đưa ramột định nghĩa mới về cấu trúc của thơ Đó là cấu trúc mở giúp người đọc giải phóng được trítưởng tượng và cảm xúc Mỗi người tiếp nhận sẽ là một người đồng sáng tạo đem đến cho bàithơ một diện mạo mới Muốn làm được điều đó, người viết phải sáng tạo được một thế giớihình ảnh thơ tượng trưng Những hình ảnh này không hoàn toàn mô phỏng, miêu tả đối tượngđược bàn đến giống hệt như trong hiện thực mà nó giống như những gợi ý để người đọc tưởngtượng về đối tượng theo cách cảm nhận của mình Soi ngắm ở mỗi góc độ khác nhau, hỉnh ảnh

ấy lại toả sáng một vẻ đẹp Sự kì diệu là ở đó và khó khăn cũng là ở đó

2.1.3 Hiểu được người nghệ sĩ Lor-ca và những vỉa tầng văn hóa Tây Ban Nha – Phương Đông trong thơ ông:

* Lor-ca là một người nghệ sĩ lớn cả về âm nhạc và thi ca Ông từng được mệnh danh làcon sơn ca của xứ sở bò tót, là người nghệ sĩ đậm chất dân gian luôn đồng hành cùng cây đànghi ta- một nhạc cụ truyền thống của đất nước Tây Ban Nha Ông luôn có mặt trong những lễhội văn hoá truyền thống để cất lên tiếng hát, tiếng đàn đầy khát vọng sống, khát vọng tự do vàtình yêu đời thiết tha Người nghệ sĩ lãng du ấy tồn tại trên đời như một cơn gió luôn khao khátbay xa Ông là một trong những người nghệ sĩ đi tiên phong trong việc đổi mới, cách tân nghệthuật ở Tây Ban Nha Tuy nhiên, Lor-ca là cái gai nhọn, sắc trong mắt chính quyền phát xít.Ngày 19 tháng 8 năm 1936, ông bị chính quyền phát xít giết hại Sự kiện ấy khiến cả đất nướcTây Ban Nha đau đớn, bàng hoàng và bừng tỉnh như sau một cơn chấn địa kinh hoàng Giớinghệ sĩ chân chính mất đi một người bạn lớn, một khối sáng tạo tuyệt vời, người dân Tây BanNha và những trái tim yêu chuộng hoà bình trên thế giới mất đi một điểm tựa tinh thần trên conđường tranh đấu Nhưng sự mất đi của Lor- ca chỉ giản đơn là sự mất mát về thể xác, ông vẫnluôn có một chỗ đứng, một sức sống bất diệt trong muôn triệu trái tim trên thế giới Vì thếThanh Thảo tìm đến ông để chia sẻ cũng là điều dễ hiểu

*Tiếp đến phải hiểu được văn hóa Tây Ban Nha : Đất nước này được nhân loại biết đến với

những phạm vi văn hóa ngỡ như có phần tương phản nhau Đó là đàn ghi ta, điệu nhảy Flamenco và đấu bò Những biểu tượng này vừa sôi động, hào hùng vừa đắm đuối mê say,

mang trong nó cả cuộc sống cuồng nhiệt lẫn bóng dáng tử thần đã hình thành nên một phongcách Tây Ban Nha đặc thù Khi sáng tạo thiên tình ca Siêu thực, Thanh Thảo đã nắm chắcnhững nét văn hóa đã trở thành biểu tượng không thể tách rời trong đời sống Tây Ban Nha đó

Để trên cái nền rộng, nhà thơ dựng xây vũ điệu bi hùng của cái chết, sự sống và đương nhiên là

cả sự bất tử của một con người, một dân tộc, một cộng đồng những ai yêu cái đẹp

Tấm áo choàng của đấu sĩ đấu bò - một biểu tượng của lòng dũng cảm, hành động

đấu bò được nâng đến mức nghệ thuật, trở thành “đạo” của người Tây Ban Nha

Âm thanh đi ngay sau tiếng đàn Có nghĩa đàn ghi ta đang chơi điệu Flamenco Điệu

Flamenco vừa là một thể nhạc vừa là một điệu nhảy xuất phát từ vùng Andalusia của Tây BanNha Nơi ấy cũng chính là quê hương của Lorca, nhà thơ được mệnh danh là “Con họa mi xứAndalusia”, là “nghệ sĩ hát rong của miền đất tự do Andalusia”

Cả ba biểu hiện văn hóa Tây Ban Nha này ít nhiều đều gắn với nhịp điệu, tiết tấu phóngkhoáng, lãng tử của xứ sở Tây Ban Nha Lorca mang tiếng đàn theo mình đồng nghĩa với việcmang cả nền văn hóa dân tộc đi theo

* Sự kết hợp văn hóa Tây Đông trong bài thơ: Thanh Thảo không chỉ am hiểu văn hóa Tây

Ban Nha mà còn gắn kết nền văn hóa phương Tây xa xôi đó với văn hóa phương Đông Nếubài thơ là lời ai điếu nghẹn ngào trước cái chết bi thương của Lorca thì thông qua điệu lòng ấychúng ta sẽ bắt gặp được những tiếng nói quen thuộc, đầy sẻ chia trước sự ra đi đó Tứ thơ dịchchuyển từ “áo choàng bê bết đỏ” (văn hóa Tây Ban Nha) đến “đường chỉ tay đã đứt” (cảphương Đông lẫn phương Tây đều tin vào dấu hiệu thần bí này) và sau cùng là “dòng sôngrộng”, “sang ngang” (gợi triết lí nhà Phật: sang sông là giải thoát khỏi bến mê, là sự siêu thoátvĩnh hằng)…

Viết về một nhân sĩ bên trời Tây, Thanh Thảo một mặt vẫn giữ được nét văn hóa đặc thù của

xứ sở sinh ra người anh hùng, mặt khác ông đã kéo nền văn hóa đó lại gần với truyền thốngvăn hóa Việt Nam Nói đúng hơn là đã đặt liền kề những giá trị văn hóa để cốt sao cái sự xa lạkia không còn lạ lẫm, mà trở thành một phần nữa trong tâm thức người đọc Việt Vậy nên mới

có chuyện “vầng trăng”, “đáy giếng”, mới có chuyện Lorca sang sông gợi liên tưởng đến cáchđức Bồ Đề Đạt Ma sang sông với một chiếc giày…

Vậy nên, dẫu nói ít và dẫu không sử dụng phong phú giai điệu, tiết tấu, người đọc vẫn cảmnhận được vẻ đẹp Tây Ban Nha trong tâm hồn thi sĩ Lorca và cả vẻ đẹp Việt Nam trong sựđồng cảm sẻ chia của Thanh Thảo

2.1.4 Điểm gặp gỡ giữa Lorca và Thanh Thảo :

Thanh Thảo là nhà thơ luôn đam mê sáng tạo, cách tân, đổi mới nghệ thuật Là nghệ sĩ

có ý thức sâu sắc về thế hệ mình, về nghệ thuật của mình Cả đời ông lúc nào cũng đau đáukhôn cùng về cái đẹp, nghệ thuật Và như mối duyên trời định, Thanh Thảo có sự đồng cảm,

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 10

gặp gỡ với cuộc đời và nghệ thuật của Lorca Ngay từ lời đề từ của bài thơ, Thanh Thảo đã thểhiện sự ngưỡng mộ đối với người nghệ sĩ vĩ đại suốt đời cống hiến và tranh đấu cho lí tưởng.Lời đề từ chính là lời tâm niệm của Lorca khi sống “ Bao giờ tôi chết/ hãy chôn tôi cùng câyđàn ghi ta/ trong cát” Lời thơ không đơn thuần là lời bộc lộ tình yêu say đắm của Lorca vớinghệ thuật, với xứ sở Tây Ban Nha mà nó mang ý nghĩa cao hơn Với tư cách là một nhà cáchtân nghệ thuật tiến bộ và ý thức được giá trị tài năng nghệ thuật thơ ca của mình, Lor-ca đãnghĩ đến một ngày, nhà thơ sẽ là chướng ngại, vật cản đường, án ngữ sự sáng tạo nghệ thuậtcủa thế hệ sau Vì vậy nên chôn vùi ảnh hưởng nghệ thuật của ông để sáng tạo ra những nghệthuật mới cao hơn Thơ ca văn chương là thế, luôn cần những hơi thở mới Bởi lẽ “ Vănchương chỉ dung nạp những người biết đào sâu tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sángtạo những gì chưa có”( Nam cao) Đó là tâm niệm của những người nghệ sĩ chân chính luônkhát khao sáng tạo Có thể nói sự bất tử của nghệ thuật, tình yêu con người và khát vọng tự doông hằng ôm ấp là cái đẹp mà sự tàn ác không thể hủy diệt được, khát vọng sáng tạo đã vượtlên trên sự cũ mòn Thanh Thảo đã tìm thấy ở Lorca sự tri âm, tri kỉ bởi Thanh Thảo cũng khátkhao thay đổi nền nghệ thuật Việt Nam trong những năm 80 của thế kỉ XX.

Sự sáng tạo của Thanh Thảo là kết quả của mối đồng cảm sâu sắc với Lorca Đây là sự cộnghưởng của những khát vọng sáng tạo nghệ thuật Thanh Thảo đã bắc nhịp cầu đến với Lorca vàkhẳng định được ý nghĩa đặc biệt của tiếng nói tri âm trong văn chương

Vì vậy khi khám phá các hình tượng trong bài thơ ta không chỉ thấy hình tượng tiếngđàn ghi ta, hình tượng Lorca mà còn thấy cả hình tượng nhà thơ Thanh Thảo với những khátvọng mãnh liệt

2.1.5 Giải mã được thế giới hình ảnh thơ trong thi phẩm:

“Hình ảnh của thơ là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn ta khi sống một cảnh huốnghoặc trạng thái nào đấy Hình ảnh tươi nguyên bao giờ cũng mới mẻ và đột ngột lạ lùng”.Trong thi phẩm này ta bắt gặp nhiều hình ảnh như vậy: Đàn ghi ta, áo choàng đỏ gắt, vầngtrăng chếnh choáng, yên ngựa mỏi mòn, áo choàng bê bết đỏ… Song bên cạnh những vẻ thựcrất đời, Thanh Thảo còn kiến tạo nên một loạt hình ảnh mà thoạt nghe ta khó lòng kiến giảithấu đáo như tiếng đàn bọt nước, tiếng ghi ta nâu, tiếng ghi ta lá xanh, tiếng ghi ta tròn… Giải

mã được thế giới hình ảnh này là điểm tựa chính để khám phá vẻ đẹp của bài thơ, tiếng nói tri

âm của Thanh Thảo dành cho Lorca

Để nắm được hệ thống thi ảnh, giáo viên cần cho học sinh thấy được mối giao thoa giữa

âm và ảnh; các thủ pháp tiêu biểu của thơ siêu thực như ẩn dụ, biểu trưng, chuyển đổi cảm

giác… Thi ảnh Thanh Thảo viết về Lorca cũng là những thi ảnh rất ám ảnh trong

thế giới nghệ thuật của chính Lorca như đàn ghi-ta, bài ca mộng du, con ngựa đen, vầng trăng đỏ, chàng kĩ sĩ đơn độc, áo choàng đấu sĩ, sắc máu đấu trường, cô gái

Di gan, lá bùa hộ mệnh, hoa tử đinh hương

2.1.6 Dòng nhạc được vận dụng trong bài thơ:

Nhạc là phần tinh chất của cảm xúc thơ đã được điệu thức hoá Ngân nga cả bên trong

cả bên ngoài mỗi tiếng thơ, nhạc đã thực sự là phần hồn của thơ Nó là hơi thở của ngôn từ thơ.Thơ đã phát huy bao hiệu quả phong phú của ngôn ngữ để cất lên tiếng nói riêng của mình.Không chỉ vậy, để làm giàu cho mình, thơ còn khai thác cả ngôn ngữ của nhạc nữa Là mộtcây bút ham cách tân, Thanh Thảo cũng đã tạt sang âm nhạc vay mượn không ítvốn liếng đem về đầu tư cho thơ mình Đàn ghi ta của lorca là một thi phẩm nhưthế Hiểu được, cảm được nhạc của thơ, nhạc của Đàn ghi ta của Lorca cũng đồngnghĩa với việc phải nỗ lực thực sự mới mong chạm được thứ nhịp điệu bên trongcủa tình ý, tâm ý vốn đa dạng, biến hình

Ngoài tất cả những yếu tố thường kì của nhạc tính được vận dụng như vần, nhịp, các thủ phápđiệp, láy, bài thơ còn có sự cố tình của Thanh Thảo khi vận dụng lại một số đề tài nhạc trongthơ của Lorca Bản thân thơ Lorca đã thấm đẫm chất nhạc dân gian của Tây Ban Nha Chấtnhạc ấy cũng được trung chuyển đến bài thơ của Thanh Thảo Tất cả đã hòa điệu, ngân nga thathiết khiến người đọc như chếnh choáng, ngã nghiêng mãi không thôi

2.2 Các giải pháp ở lớp đã làm để giúp học sinh cảm thụ tiếng nói tri âm :

2.2.1 Vận dụng công nghệ thông tin:

Sử dụng phương tiện nghe nhìn vào dạy học giúp cho học sinh có khả năng giới thiệukiến thức một cách sinh động, dễ hiểu, dễ nhớ Không chỉ hình ảnh mà những mà những dòngchữ nhiều màu sắc đã giúp cho học sinh nắm vững kiến thức một cách tự giác, nhanh, hứng thú

và bền vững Điều thú vị là tích hợp được môn ngữ văn và nhiều môn học khác

Ví dụ: Khi tìm hiểu tiểu dẫn, giáo viên chiếu lên màn hình chân dung tác giả, những hình ảnhliên quan đến gia đình, quê hương, quá trình hoạt động, sự nghiệp văn chương của tác giả và cảnhững hình ảnh sinh động về đặc trưng văn hóa Tây Ban Nha

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 12

THANH THẢO KHỐI VUÔNG RUBIC LORCA (1899-1936)

Hay sau khi đọc diễn cảm để họ c sinh cảm nhận cái hay, cái đẹp của tác phẩm, giáoviên có thể mở ca khúc Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn của nhạc sĩ Thanh Tùng đã đượcphổ nhạc

2.2.2 Định hướng đọc hiểu:

“Đọc” đóng vai trò quan trọng, đó là con đường ngắn nhất để chuyển văn bản văn họcthành tác phẩm văn học, đọc còn là chiếc cầu để nối tác giả với bạn đọc thông qua văn bản.Đọc không chỉ có đọc đúng, đọc kĩ mà còn là đọc diễn cảm, đọc bổ sung, đọc để hiểu sâu, đọchiểu nghĩa của từ, câu để suy ngẫm, khám phá, để hưởng thụ vẻ đẹp ngôn ngữ, hình tượngnghệ thuật, tận hưởng khoảnh khắc bừng sáng của tâm linh con người Đọc diễn cảm có khảnăng khơi dậy cảm xúc, những rung động thẩm mỹ, có khả năng chắp cánh cho trí tưởng tượng

và nhiều năng lực cần có cho tư duy nghệ thuật của học sinh cũng như cho việc phân tích tácphẩm, vì càng đọc quá trình thâm nhập tác phẩm càng nhanh và càng cụ thể

“Đàn ghi ta của Lor-ca” của Thanh Thảo là bài thơ mang nhiều giọng điệu, cung bậc,

nên cần nắm vững ý nghĩa của từng câu thơ để có cách đọc hiệu quả

Câu đề từ vốn là một câu trong bài thơ được coi như “bản di chúc” của nhà thơ

F.G.Lor-ca, giữ vai trò thâu tóm toàn bộ tư tưởng nghệ thuật, cũng như mạch cảm xúc của tác

ĐIỆU NHẢY FLAMENCO

ĐÀN GHITA

ĐẤU BÒ TÓT

phẩm, vì vậy cần phải đọc chậm rãi, ngắt nghỉ để tạo sự nhấn mạnh về ý nghĩa của một lời

trăng trối lạ lùng mà tha thiết: “khi tôi chết / hãy chôn tôi / với / cây đàn”

Đoạn thơ đầu tiên là bức chân dung lấp lánh sự kiêu hãnh của người nghệ sĩ thiên tài,

đang mải miết trên cuộc hành trình kiếm tìm cái Đẹp, công lý và cuộc sống tự do, dân chủ Vìthế, cần đọc với giọng điệu trang trọng và ngữ điệu chia sẻ, để làm nổi bật lên hình tượng mộtnghệ sĩ lãng du, khát khao cống hiến cả cuộc đời cho mục tiêu theo đuổi, nhưng không phải lúcnào cũng nhận được sự đồng cảm…

“những tiếng đàn/… bọt nước/…Tây Ban Nha / áo choàng đỏ gắt/ li-la… li-la… li-la…đi lang thang / về miền đơn độc /với / vầng trăng chuếnh choáng / trên yên ngựa / mỏi mòn…”

Đoạn thơ thứ hai, có những hình ảnh gợi nỗi kinh hoàng về cái chết đột ngột và thảmkhốc của Lor-ca Điều đặc biệt là, người ngã xuống như chẳng hề quan tâm đến nỗi đau đớn

ấy, nhưng đối với nhân dân Tây Ban Nha, toàn thể nhân loại và cả một hồn thơ Thanh Thảođang thổn thức, tiếc thương… Cách ngắt nhịp trầm lặng phù hợp và âm hưởng đọc xót xa, sẽkhiến người nghe tiếp nhận được cái chết đầy oan khốc của người con ưu tú xứ sở Tây Bancầm…

“Tây Ban Nha / hát nghêu ngao/…bỗng kinh hoàng /áo choàng / bê bết đỏ /Lor-ca bị điệu

về bãi bắn / chàng đi / như người mộng du”

Đoạn thơ tiếp theo “tiếng ghi ta nâu… long lanh trong đáy giếng” là những xúc cảm

dâng trào, những khúc ghi ta dồn dập, thể hiện nỗi đau đớn tột đỉnh, rồi vỡ òa tắt lịm trongniềm tiếc thương vô hạn Những câu thơ liên tiếp như không có điểm dừng, được đọc bằng tiếttấu nhanh, mạnh, gấp gáp, liên hoàn… tương ứng với cách ngắt nhịp: 4/5, 3/4, 3/5, 3/2/2… Rồilại chùng xuống như một lời khóc than ngậm ngùi, bao trùm cả không gian là nỗi đau câmlặng

“không ai / chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn / như cỏ mọc hoang /giọt nước mắt vầng trăng /long lanh / trong đáy giếng”

Trong những câu thơ cuối cùng, nỗi đớn đau như được gạt bỏ, cái chết kinh hoàng

không còn là ám ảnh Nhịp thơ giãn ra, thanh thản, nên cách đọc cũng thật bình tâm với giọngđiệu dàn trải, xa xôi… Để lưu luyến tiễn đưa một thiên tài về bên kia cõi sống…

“đường chỉ tay / đã đứt / dòng sông / rộng vô cùng / Lor-ca bơi sang ngang / trên chiếc ghi

ta / màu bạc / chàng ném lá bùa cô gái Di-gan / vào xoáy nước / chàng ném trái tim mình / vào lặng yên / bất chợt / li-la… li-la… li-la…”

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 14

2.2.3 Biện pháp cắt nghĩa :

Cắt nghĩa là để tìm ra ý nghĩa của văn bản Thông qua việc cắt nghĩa , các yếu tố, cáchình ảnh, các từ, câu, các bộ phận trong chỉnh thể của mạch văn, làm cho chúng bộc lộ ýnghĩa riêng của từng thành phần Song mọi yếu tố nội dung trong văn bản luôn có quan hệ vớihình thức Chúng xác định lẫn nhau, bổ sung, soi sáng cho nhau Do đó, cắt nghĩa phải luônluôn đối chiếu các bộ phận, các thành phần được cắt nghĩa với chỉnh thể của văn bản, làm bộc

lộ ý nghĩa chung của toàn văn bản

Việc cắt nghĩa bao gồm: 1- Cắt nghĩa từ; 2- Cắt nghĩa câu; 3- Cắt nghĩa hình ảnh Trongquá trình cắt nghĩa, thì việc cắt nghĩa từ và cắt nghĩa hình ảnh đóng vai trò hết sức quan trọng

Bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca” chịu ảnh hưởng của phong cách thơ tượng trưng –

siêu thực nên “ý tại ngôn ngoại” càng nhiều nên việc cắt nghĩa bài thơ là rất khó khăn Người

GV phải cắt nghĩa sâu sắc từ nhan đề bài thơ cho đến các hình ảnh, từ ngữ… để có thể nêu bậtlên những điều tác giả đã ký thác trong đó như: hình tượng người nghệ sĩ thiên tài F.G.Lor-ca

và khát vọng cách tân nghệ thuật cháy bỏng; hình tượng “đàn ghi ta” và nỗi lòng tri âm, tưởng

mộ của nhà thơ Thanh Thảo đối với Lor-ca

+ Hình ảnh “áo choàng” lúc thì “đỏ gắt”, khi lại “bê bết đỏ”: trong thơ Lor-ca, chiếc áochoàng ấy gắn liền với sắc máu của những đấu trường đấu bò tót, với người đấu sĩ can trường;còn trong bài thơ của Thanh Thảo nó là một hình ảnh tượng trưng cho chính cuộc đời vinhquang và bi kịch của Lor-ca

+ Hình ảnh “ đi lang thang”, “miền đơn độc”, “vầng trăng chếnh choáng”, “yên ngựa mỏi mòn”, “hát nghêu ngao”, “người mộng du”… chính là sự biến ảnh của “người kị sĩ cô đơn,kinh thành Cordoba xa thẳm và đơn độc, vầng trăng đỏ, con ngựa đen, bài ca mộng du…” luôntồn tại trong thơ Lor-ca như những hình tượng nghệ thuật bền vững nhất, mà Lor-ca sử dụng đểgiao cảm với cuộc đời, phát ngôn với cuộc sống… Cái khéo của Thanh Thảo đó là biến nhữngđiều Lor-ca day dứt, trăn trở suốt 38 năm đã sống, thành chất liệu giàu sức gợi tả để tạc nên hìnhtượng bất tử của chính Lor-ca trong bài thơ

- Hình tượng “tiếng đàn ghi ta” cũng là một sáng tạo mới mẻ của Thanh Thảo so với thơ củaLor-ca Tất nhiên, Thanh Thảo vẫn duy trì tính biểu tượng của “đàn ghi ta” như Lor-ca quanniệm: đó là cây đàn tượng trưng cho nghệ thuật, nhưng khác biệt ở chỗ: “đàn ghi ta” và “tiếngđàn ghi ta” là “đàn ghi ta” thì có thể đập vỡ, có thể chôn vùi, có thể đốt phá rồi xóa tan dấu vết;nhưng là “tiếng đàn ghi ta” thì không một ai, không một tác động nào có thể làm tan biến…

2.2.4 Xây dựng hệ thống câu hỏi tạo bầu không khí v ă n ch ươ ng, nhằm thúc đ ẩy quá trình cảm thụ sâu sắc tiếng nói tri âm:

Câu hỏi có thể đi dần từ đơn giản đến phức tạp, nhưng mỗi câu hỏi phải tiềm ẩn trong

nó khả năng đa dạng hoá câu trả lời để châm ngòi cho sự bùng nổ cuộc tranh luận Trong bầukhông khí văn chương cần tạo sự thăng hoa cho tâm lí HS Đó chính là những khoảnh khắcbừng tỉnh trong tâm hồn, thức tỉnh sự sáng tạo của mỗi người

Với bài “Đàn ghi ta của Lor-ca”, GV có thể sử dụng hệ thống câu hỏi trong Hướng dẫn học

bài của SGK Ngữ văn 12 Cơ bản và xây dựng thêm những câu hỏi có tính mở rộng, tổng hợpcao, để giúp HS có thêm kiến thức cuộc sống, khái quát và nắm vững được trọng tâm kiến thứcbài học, cũng như phát huy được tính tích cực của mình Ví dụ như:

- Hiểu như thế nào về lời đề từ?

- Hình tượng “tiếng đàn ghi ta” mang ý nghĩa như thế nào đối với bài thơ?

- Cái chết và sự bất tử của Lor-ca có ý nghĩa gì?

- Thanh Thảo đã gặp Lorca như thế nào?

- Người ta nói nòi nghệ sĩ vốn đồng bệnh tương lân” em có đồng ý không? Hãy minh chứngnhận định ấy qua một số tác phẩm đã học

2.2.4 Tái hiện hình tượng nghệ thuật

Việc tái hiện thế giới hình tượng trong “Đàn ghi ta của Lor-ca”, là điều cần thiết với

quá trình cảm thụ “Tiếng nói tri âm” Nghệ thuật sáng tạo hình ảnh đậm nét tượng trưng – siêuthực, vốn là đặc trưng thi ca của F.G.Lor-ca, và lại càng độc đáo hơn nữa khi song hành vớiThanh Thảo – một hồn thơ ngập tràn phức điệu và hình tượng nghệ thuật Vì thế, người giáoviên cần phải hướng dẫn học sinh khám phá hệ thống hình tượng trong thế giới nghệ thuật của

“Đàn ghi ta của Lor-ca” và khiến nó sống thực sự trong tư duy nghệ thuật của người dạy và

người học

- Hình tượng “đàn ghi ta” và “tiếng đàn ghi ta” xuyên suốt bài thơ với những cung bậc, sắc

màu, âm thanh, trạng thái… đầy ám ảnh “đàn ghi ta” và “tiếng đàn ghi ta” đã trở thành biểutượng cho tài năng và số phận của nhà thơ vĩ đại F.G.Lor-ca

- F.G.Lor-ca là hình tượng trung tâm của bài thơ, làm khắc khoải người đọc qua hình ảnh

của người kị sĩ cô đơn “với vầng trăng chếnh choáng”, “trên yên ngựa mỏi mòn”, đi “về miền đơn độc”

Hình tượng Lorca cùng với một hệ thống thi ảnh có sức ám gợi mạnh mẽ, Thanh Thảo còn khắc họa hình tượng Lor-ca cụ thể hơn qua hai dấu mốc quan trọng nhất trong cuộc đời

Sáng kiến kinh nghiệm môn Ngữ Văn năm học 2012 – 2013 Trang 16