+ Cam xuc trong th cung không phai th ca m xuc nhan nhat... ĐẶC TRƯNG TRUYỆN NGẮN Khái niệm Hình thức tự sự cỡ nhỏ Nội dung -Edgard Po: “truyện ngắn là giọt nước”.. Truyện ngắn thường hư
Trang 1LÍ LU N V THẬ Ề Ơ
1 Ngu n g c c a th : th ph i xu t phát t th c t i Th ồ ố ủ ơ ơ ả ấ ừ ự ạ ơđượ c sinh ra t trong hi n th c cu c i , ừ ệ ự ộ đờ cái p trong th ph i mang d u n c a cái p trong s th t i s ng Cu c s ng là i m xu t đẹ ơ ả ấ ấ ủ đẹ ự ậ đờ ố ộ ố đ ể ấ phát (là đề tài vô t n, g i nhi u c m xúc phong phú ), là i tậ ợ ề ả đố ượn g khám phá ch y u và c ng là ủ ế ũ cái í ch cu i cùng c a th ca ngh thu t Th ca ngh thu t luôn v n n g và phát tri n trong s đ ố ủ ơ ệ ậ ơ ệ ậ ậ độ ể ự ràng bu c t nhiên v i i s ng xã h i Nh ng giá tr ngh thu t chân chính x a nay u là nh ng ộ ự ớ đờ ố ộ ữ ị ệ ậ ư đề ữ sáng tác b t r sâu xa trong m nh t th c t c a th i i mình Th ca ch có ý ngh a th m m , ch ắ ễ ả đấ ự ế ủ ờ đạ ơ ỉ ĩ ẩ ĩ ỉ chinh ph c trái tim ngụ ườ đọi c khi th hi n nh ng v n , nh ng c m xúc mà con ngể ệ ữ ấ đề ữ ả ười h ng quan ằ tâm, tr n tr N u th ca không b t ngu n t hi n th c, xa r i cu c i , thoát li th c t i, th ca s ă ở ế ơ ắ ồ ừ ệ ự ờ ộ đờ ự ạ ơ ẽ không th n v i ngểđế ớ ườ đọi c , không th t n t i trong cu c i , khi y th ca ã t á nh m t ch c ể ồ ạ ộ đờ ấ ơ đ ựđ ấ ứ
n ng cao quý ngh thu t v nhân sinh c a mình.ă ệ ậ ị ủ
2 Đố i tượn g c a th : ủ ơ Đố i tượn g c a th là th gi i tâm h n, tình c m c a con ngủ ơ ế ớ ồ ả ủ ười Nh ng c m ữ ả xúc, rung n g, nh ng suy t , tr n tr … u có th tr thành i tđộ ữ ư ă ở đề ể ở đố ượn g khám phá và th hi n c a ể ệ ủ
th V p c a th ca trơ ẻđẹ ủ ơ ước h t th hi n nh ng t tế ể ệ ở ữ ư ưởn g, tình c m mà tác ph m hàm ch a ả ẩ ứ Không có ch t li u i s ng thì không làm nên n i dung và giá tr c a tác ph m Nh ng s vi c i ấ ệ đờ ố ộ ị ủ ẩ ữ ự ệ đờ
s ng mà không âm vang vào tâm h n, không lay n g sâu xa c m xúc c a ngố ồ độ ả ủ ười ngh s thì không ệ ĩ
th hóa thân thành cái p c a ngh thu t Chính vì v y, c n th y r ng th ca là cu c i nh ng óể đẹ ủ ệ ậ ậ ầ ấ ằ ơ ộ đờ ư đ không phái là s sao chép máy móc mà ph i ự ả đượ c c m nh n và thanh l c qua tâm h n, trí tu c a ả ậ ọ ồ ệ ủ thi nhân để thành th Th ca là hình n h c a i s ng tơ ơ ả ủ đờ ố ươi nguyên đượ c tái hi n qua l ng kính tìnhệ ă
c m c a ngả ủ ười ngh s Vì v y n u th không có t tệ ĩ ậ ế ơ ư ưởn g, tình c m thì ó ch là nh ng l i sáo ả đ ỉ ữ ờ
r ng, nh t nh o, vô v , t m thỗ ạ ẽ ị ầ ườn g, ch là trò làm xi c ngôn t v ng v ch ng th á nh l a ỉ ế ừ ụ ề ẳ ểđ ừ đượ c
ng ườ đọi c
3 Đặ c tr ng c a thư ủ ơ
+ Th la tiêng noi cua tinh cam, cam xuc, nêu không co cam xuc thi ngơ ̀ ́ ́ ̉ ̀ ̉ ̉ ́ ́ ́ ̉ ́ ̀ ười nghê si không thê sang ̣ ̃ ̉ ́ tao nên nh ng vân th hay, ngôn t se chi la nh ng xac ch vô hô n n m th ng ̣ ữ ̀ ơ ừ ̃ ̉ ̀ ữ ́ ữ ̀ ằ ẳ đơ trên trang giây, ́ noi nh Ngô Thi Nhâm, thi si phai “xuc ô ng hôn th cho ngon but co thân” còn Xuân Di u kh ng ́ ư ̀ ̣ ̃ ̉ ́ đ ̣ ̀ ơ ̣ ́ ́ ̀ ệ ẳ nh: "Th hay, l i th chín trong c m xúc"
+ V n hoc phan anh i sô ng con ngă ̣ ̉ ́ đờ ́ ười, v i th ca cuôc sông không chi la hiên th c xa hôi bên ớ ơ ̣ ́ ̉ ̀ ̣ ự ̃ ̣ ngoai ma con la i sô ng tâm hôn, tinh cam phong phu cua chinh nha th : “Th la ng̀ ̀ ̀ ̀ đờ ́ ̀ ̀ ̉ ́ ̉ ́ ̀ ơ ơ ̀ ười th ki ư ́ trung thanh cua nh ng trai tim” ( uybralay)̀ ̉ ữ ́ Đ
+ V i ngớ ười làm th , bài th là phơ ơ ươn g ti n bi u t tình c m, t tệ ể đạ ả ư ưởn g Ch có c m xúc chân ỉ ả thành, mãnh li t m i là c s cho s ra i m t tác ph m ngh thu t chân chính C m xúc càng ệ ớ ơ ở ự đờ ộ ẩ ệ ậ ả mãnh li t, càng th ng hoa thì th càng có nhi u kh n ng chinh ph c, ám n h trái tim ngệ ă ơ ề ả ă ụ ả ườ đọi c + Cam xuc trong th cung không phai th ca m xuc nhan nhat o phai la tinh cam m c ô manh ̉ ́ ơ ̃ ̉ ứ ̉ ́ ̀ ̣ Đ ́ ̉ ̀ ̀ ̉ ở ứ đ ̣ ̃ liêt nhât thôi thuc ng̣ ́ ́ ười nghê si câm but sang tao Nha th phai sông thât sâu v i cuôc i m i co ̣ ̃ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ơ ̉ ́ ̣ ớ ̣ đờ ớ ́ thê viêt nên nh ng vân th co gia tri cua s tra i nghiêm (“Th chi tran ra khi trong tim ta cuôc sông ̉ ́ ữ ̀ ơ ́ ́ ̣ ̉ ự ̉ ̣ ơ ̉ ̀ ̣ ́
a thât â y”)
đ ̃ ̣ đ ̀
4 Hoat ô ng sang tac tḥ đ ̣ ́ ́ ơ
+ Thi si tr̃ ước hê t phai la nǵ ̉ ̀ ười co tâm hôn giau rung cam, sông sâu s c, tron ven v i t ng khoanh ́ ̀ ̀ ̉ ́ ắ ̣ ̣ ớ ừ ̉
kh c cuôc i ê co nh ng cam xuc manh liêt, dôi dao trên môi trang th ; c i ngu n c a sáng tác ắ ̣ đờ đ ̉ ́ ữ ̉ ́ ̃ ̣ ̀ ̀ ̃ ơ ộ ồ ủ
v n h c, chính là c m h ng t kh i trong lòng c a nhà v n Nhu c u gi i thoát và b c l tình c m ă ọ ả ứ độ ở ủ ă ầ ả ộ ộ ả chính là nhu c u thôi thúc u tiên c a quá trình sáng tác c a nhà th qua cây c u ngôn ng ầ đầ ủ ủ ơ ầ ữ Lamáctin - nhà th Pháp - tâm s : “Th nào là th ? ó không ph i ch là m t ngh thu t, ó là s ơ ự ế ơ Đ ả ỉ ộ ệ ậ đ ự
gi i thoát c a lòng tôi” Th là “s gi i thoát c a lòng tôi” - th là ti ng nói tâm h n, tình c m c a ả ủ ơ ự ả ủ ơ ế ồ ả ủ nhà th v i bao bu n, vui, ơ ớ ồ ướ c m , hi v ng Th không ch là s n ph m kì di u c a ngh thu t ơ ọ ơ ỉ ả ẩ ệ ủ ệ ậ ngôn t mà th là phừ ơ ươn g ti n giao ti p, b c b ch tình c m c a ngệ ế ộ ạ ả ủ ười ngh s v i i Trong M y ýệ ĩ ớ đờ ấ ngh v th , Nguy n ì nh Thi c ng kh ng nh: “Làm th , y là dùng l i và nh ng d u hi u thay choĩ ề ơ ễ Đ ũ ẳ đị ơ ấ ờ ữ ấ ệ
l i nói, t c là ch - ờ ứ ữ để th hi n m t tr ng thái tâm lý a ng rung chuy n khác thể ệ ộ ạ đ ể ườn g” “L i và nh ngờ ữ
d u hi u thay cho l i nói”, t c là ch , chính là phấ ệ ờ ứ ữ ươn g ti n h u hi u nh t, c d ng nh t ệ ữ ệ ấ đắ ụ ấ để k t ế thành th vì “y u t u tiên c a v n h c là ngôn ng ” (M.Gorki); ơ ế ốđầ ủ ă ọ ữ để th hi n m t tr ng thái tâm lý ể ệ ộ ạ
a ng rung chuy n khác th n g: nhà th ghi l i tr ng thái tâm h n mình a ng có nh ng bi n
chuy n, rung n g sâu s c, m nh m , c ng th ng nh ng say mê khác thể độ ắ ạ ẽ ă ẳ ư ườn g
+ Ho t n g sáng tác th nói riêng c ng nh sáng tác v n h c nói chung là m t tr ng thái tâm lý – ạ độ ơ ũ ư ă ọ ộ ạ
Trang 2th m m phong phỳ và ph c t p, quỏ trỡnh sỏng t o ngh thu t ó chuy n t t c nh ng rung n g, ẩ ỹ ứ ạ ạ ệ ậ đ ể ấ ả ữ độ
nh n th c c a ngậ ứ ủ ười ngh s v i s ng tr thành nh ng hỡnh tệ ĩ ềđờ ố ở ữ ượn g ngh thu t ngụn t õ y là ệ ậ ừ Đ
m t quỏ trỡnh lao n g th m l ng song c ng y v t v , gian nan trong m t ni m say mờ vụ t n c a ộ độ ầ ặ ũ đầ ấ ả ộ ề ậ ủ
ng ười ngh s ệ ĩ
* Y u c u và trách nhiệm của nghệ sĩ trong lao động thơ ca:ề ầ
+ Lao n g th là lao n g ngh thu t - nú ũ i h i cụng phu, tõm huy t và s sỏng t o Sỏng t o sđộ ơ độ ệ ậ đ ỏ ế ự ạ ạ ẽ
e m n cỏi m i, cụng phu tõm huy t s t o nờn s hoàn h o và chi u sõu V n ch n g t n t i b i
n i dung t tộ ư ưởn g song t n t i b ng ngụn t ngh thu t N u ch t li u ngụn t khụng ồ ạ ằ ừ ệ ậ ế ấ ệ ừ được l a ự
ch n và g t gi a, s c bi u t c a nú kộm i s khi n t tọ ọ ũ ứ ể đạ ủ đ ẽ ế ư ưởn g, tõm huy t c a ngh s khụng th ế ủ ệ ĩ ể
hi n ệ được tr n v n, tớnh ngh thu t c a tỏc ph m gi m sỳt, s c h p d n ngh thu t kộm s khi n ọ ẹ ệ ậ ủ ẩ ả ứ ấ ẫ ệ ậ ẽ ế
nh ng giỏ tr cũn l i dự cú c ng khú phỏt huy tỏc d ng Th ca l i càng ũ i h i i u này vỡ nú cú ữ ị ạ ũ ụ ơ ạ đ ỏ đ ề
nh ng c tr ng mang tớnh lo i bi t (trong ph m vi dung lữ đặ ư ạ ệ ạ ượn g gi i h n, th c n bi u t m t cỏch ớ ạ ơ ầ ể đạ ộ sõu s c, tinh t t tắ ế ư ưởn g, tỡnh c m, khỏt v ng b ng hỡnh tả ọ ằ ượn g ngh thu t giàu tớnh th m m và cú ệ ậ ẩ ĩ
s c mờ ho c m nh m ) Nguy n Cụng Tr tõm s : "Trút n cựng th ph i chu t l i", "n " v a là ứ ặ ạ ẽ ễ ứ ự ợ ơ ả ố ờ ợ ừ duyờn n , v a là trỏch nhi m c a ngợ ừ ệ ủ ườ ầi c m bỳt v i th ca; "chu t" là chỉnh sửa, lựa chọn một ớ ơ ố cách công phu sao cho đạt tiêu chuẩn cao nhất về mặt thẩm mĩ "Chu t l i" vỡ th s là s th ố ờ ế ẽ ự ể
hi n c a tài n ng, c ng là s th hi n trỏch nhi m c a nhà th v i th và v i ngệ ủ ă ũ ự ể ệ ệ ủ ơ ớ ơ ớ ườ đọi c Núi túm
l i: ngạ ười ngh s ph i sỏng tỏc t nh ng xỳc c m chõn thành nh t, tha thi t nh t, ph i l a ch n ệ ĩ ả ừ ữ ả ấ ế ấ ả ự ọ ngụn t chớnh xỏc nh t, tinh l c nh t.ừ ấ ọ ấ
+ B n ch t c a ngh thu t là sỏng t o Vỡ v y, th ca c ng ũ i h i nhà th ph i in d u tõm h n, trớ ả ấ ủ ệ ậ ạ ậ ơ ũ đ ỏ ơ ả ấ ồ
tu mỡnh vào ú th t sõu s c, càng cỏ th càng c ỏ o, càng hay Nh kh n ng sỏng t o tuy t v iệ đ ậ ắ ể độ đ ờ ả ă ạ ệ ờ
mà cỏc thi nhõn luụn tỡm ra nh ng cỏch núi m i v nh ng i u ó c N u khụng cú sỏng t o, ữ ớ ề ữ đ ề đ ũ ế ạ khụng cú phong cỏch riờng thỡ tỏc ph m và tỏc gi ú s khụng th t n t i trong v n chẩ ảđ ẽ ể ồ ạ ă ươn g
Nh ng sỏng t o v hỡnh th c bi u hi n r t phong phỳ qua th lo i, c u t tỏc ph m, ngụn ng th , ữ ạ ề ứ ể ệ ấ ẻ ạ ấ ứ ẩ ữ ơ hỡnh n h th .ả ơ
+ Nh ng ư để cú th , ơ để di n t ễ ảđược nh ng c m xỳc ữ ả để cú h nh phỳc vụ biờn thỡ ú là m t cụng ạ đ ộ
vi c y lao l c Vỡ ngệ đầ ự ười làm th chớnh là ngơ ười ngh s làm ngh thu t c n bi t sỏng t o, bi t ch tệ ĩ ệ ậ ầ ế ạ ế ắ
l c, c n cú tài n ng Vớ nh Maiacụpki ó ph i kờu lờn:ọ ầ ă ư đ ả
Nhà th ph i tr chơ ả ả ữ
V i giỏ c t cớ ắ ổ
Nh khai thỏcư
Ch t hi m “radium”ấ ế
L y m t gamấ ộ
Ph i m t hàng n m lao l cả ấ ă ự
L y m t chấ ộ ữ
Ph i m t hàng t n qu ng ngụn t ả ấ ấ ặ ừ
Th cú tỏc d ng nuụi dơ ụ ưỡn g tõm h n con ngồ ười cho nờn ngoài là n i d ng chõn c a tõm h n thỡ núơ ừ ủ ồ cũn cú tỏc d ng sõu xa h n nuụi dụ ơ ưỡn g và hỡnh thành nhõn cỏch Đọc th , làm th ngơ ơ ười ta là truy n t i nh ng bài h c b ng tỡnh c m nờn cú cú tỏc d ng lay chuy n con ngề ả ữ ọ ằ ả ụ ể ười làm con người ta
vươ ớn t i cỏi chõn, thi n, m ; nú tỏc n g c i t o t tệ ĩ độ ả ạ ư ưởn g, o c c a con ngđạ đứ ủ ười
5 Ho t n g tiờp nhõn và thạ độ ́ ̣ ưởn g th c th ca:ứ ơ
+ ụ c gia tim ờ n v i th ca trĐ ̣ ̉ ̀ đ ́ ớ ơ ước hờ t cõn l ng long minh ờ cam nhõn nh ng nụi niờm tõm s ́ ̀ ắ ̀ ̀ đ ̉ ̉ ̣ ữ ̃ ̀ ự
ng ười nghờ si g i vao trang viờt, c ng ph i s ng h t mỡnh v i tỏc ph m ̣ ̃ ư ̀ ́ ũ ả ố ế ớ ẩ để hi u ể được thụng i p đ ệ
th m m c a tỏc gi , ẩ ỹ ủ ả để ẻ s chia, c m thụng v i tỏc gi Nhà th T H u quan ni m: “ả ớ ả ơ ố ữ ệ Đọc m t cõu ộ
th hay, ngơ ười ta khụng th y cõu th , ch cũn th y tỡnh ngấ ơ ỉ ấ ười trong ú ” "cõu th " là s n ph m lao đ ơ ả ẩ
n g sỏng t o c a nhà th , c ng là hỡnh th c t n t i c a nh ng t t n g tỡnh c m mà nhà th g i
g m "ắ Đọc " là hành n g ti p nh n và thđộ ế ậ ưởn g th c c a ngứ ủ ườ đọi c "Tỡnh người " là n i dung t o nờnộ ạ giỏ tr c tr ng c a th - là n i dung tỡnh c m, c m xỳc c a th T ý ngh a c th c a t ng , cú ị đặ ư ủ ơ ộ ả ả ủ ơ ừ ĩ ụ ể ủ ừ ữ
th hi u ý ki n c a TH ể ể ế ủ đề ậ đế c p n giỏ tr c a th t gúc nhỡn c a ngị ủ ơ ừ ủ ười thưởn g th c, ti p nh n th : ứ ế ậ ơ giỏ tr c a th là giỏ tr c a nh ng t tị ủ ơ ị ủ ữ ư ưởn g tỡnh c m ả được bi u hi n trong th Tỡnh c m, c m xỳc ể ệ ơ ả ả càng sõu s c m nh m , càng l n lao p ắ ạ ẽ ớ đẹ đẽ ẽ s càng khi n th lay n g lũng ngế ơ độ ười
+ V i ngớ ười làm th , bài th là phơ ơ ươn g ti n bi u t tỡnh c m, t tệ ể đạ ả ư ưởn g Ch cú c m xỳc chõn ỉ ả thành, mónh li t m i là c s cho s ra i m t tỏc ph m ngh thu t chõn chớnh C m xỳc càng ệ ớ ơ ở ự đờ ộ ẩ ệ ậ ả mónh li t, càng th ng hoa thỡ th càng cú nhi u kh n ng chinh ph c, ỏm n h trỏi tim ngệ ă ơ ề ả ă ụ ả ườ đọi c
Trang 3V i ngớ ườ đọi c th , ơ đến v i bài th là ớ ơ để ả tr i nghi m m t tâm tr ng, m t c m xúc và ki m tìm s tri ệ ộ ạ ộ ả ế ự
âm Do v y, khi tìm ậ đến m t tác ph m th , ngộ ẩ ơ ườ đọi c quan tâm nhi u t i c m xúc, t i tình c m mà ề ớ ả ớ ả nhà th kí thác.ơ
M T S NH N Ộ Ố Ậ ĐỊNH V THỀ Ơ
1 Gi ng ca bu n là thích h p nh t cho th (Etga Pô)ọ ồ ợ ấ ơ
2.Th ca ph i say m i thích (T H u)ơ ả ớ ố ữ
3.T bao gi cho ừ ờ đến bây gi , t Hômer ờ ừ ơ đến kinh thi, đến ca dao Vi t Nam, th v n là m t s c ệ ơ ẫ ộ ứ
ng c m mãnh li t và qu ng i Nó ã ra i gi a nh ng vui bu n c a loài ng i và nó s k t
b n v i loài ngạ ớ ười cho đến ngày t n th (Hoài Thanh)ậ ế
4.Th chính là tâm h n (M Gorki)ơ ồ
5 Th là th ơ ơ đồng th i là h a, là nh c, là ch m kh c theo m t cách riêng (Sóng H ng)ờ ọ ạ ạ ắ ộ ồ
6.Th là ti ng lòng (Di p Ti p)ơ ế ệ ế
7.Th là th kí chân thành c a trái tim (Duy bra lay)ơ ư ủ
8.Th hay là th gi n d , xúc ơ ơ ả ị động và ám nh ả Để đạ đượt c m t lúc ba i u y ộ đ ề ấ đố ới v i các thi s v n ĩ ẫ còn là i u bí m t (Tr n đ ề ậ ầ Đăng Khoa)
9.Th là s th hi n con ngơ ự ể ệ ười và th i ờ đại m t cách cao ộ đẹp (Sóng H ng)ồ
10 Bài th hay là bài th ơ ơ đọc lên không còn th y câu th mà ch còn th y tình ngấ ơ ỉ ấ ười và tôi mu n ố
th ph i th t là gan ru t c a mình (T H u)ơ ả ậ ộ ủ ố ữ
11 Hãy hát lên khi m i m nh h n anh là m t s i dây àn (Platông)ỗ ả ồ ộ ợ đ
12.Th là hi n th c, th là cu c ơ ệ ự ơ ộ đời, th còn là th n a (Xuân Di uơ ơ ữ ệ
ĐẶC TRƯNG TRUYỆN NGẮN
Khái niệm Hình thức tự sự cỡ nhỏ
Nội dung -Edgard Po: “truyện ngắn là giọt nước” Truyện ngắn thường hướng tới
khắc họa một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống con người, tạo thành một ấn tượng hoàn chỉnh.
Nhân vật -Nhân vật truyện ngắn là một mảnh nhỏ của thế giới, khắc họa như
một tính cách điển hình trong tương quan với hoàn cảnh è Hiện thân cho một trạng thái quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái tồn tại của con người.
Cốt truyện -Chức năng chính là để giúp người đọc nhận ra một điều gì, gây một ấn
tượng sâu đậm về cuộc đời và tình người.
Kết cấu Thường là sự tương phản, liên tưởng.
Bút pháp Chấm phá: Chọn một khía cạnh, một sự kiện, một khoảnh khắc è Yếu
tố quan trọng nhất là chi tiết và hành văn ẩn ý, tạo chiều sâu chưa nói
hết.