Tài liệu hướng dẫn giảng dạy chương trình kỹ thuật viên

Nội dung bài học: JavaScript và hỗ trợ của trình duyệt, Sơ lược về ngôn ngữ JavaScript, Sử dụng Visual InterDEV, Thời điểm thực hiện một đoạn Script, Phạm vi của biến, Các đối tượng cơ sở trong JavaScript. Trong mô hình 3 lớp của ứng dụng web, tới giờ này bạn có thể thấy rõ vai trò xử lý của 2 lớp CSDL và web server. Nhiệm vụ của web browser lúc này vẫn chỉ là hiển thị những kết quả xử lý của web server. Thực sự, client (web browser) cũng có khả năng thực hiện các xử lý, tính toán riêng của mình.

Tel: 8351056 – Fax 8324466 – Email: ttth@hcmuns.edu.vn

Mã tài liệu: DT_NCM_LT_HDGD_THCB

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY

CHƯƠNG TRÌNH KỸ THUẬT VIÊN

Học phần 1 TIN HỌC CƠ BẢN

Mục lục

Mục lục 1

GIỚI THIỆU 5

GIÁO TRÌNH LÝ THUYẾT 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO 6

HƯỚNG DẪN PHẦN LÝ THUYẾT 7

Bài 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT VỀ MÁY TÍNH 7

I Tổng quan 8

I.1 Máy tính và sự ra đời của máy tính 8

I.2 Phân loại máy tính 8

I.3 Đặc điểm của máy tính 10

I.4 Sự hoạt động của máy tính 11

II Tổ chức các bộ phận bên trong máy tính 13

II.1 Mô hình các bộ phận 13

II.2 Các thiết bị nhập xuất 14

II.3 Bộ nhớ 18

II.4 Đơn vị xử lý trung ương 22

III Các phần mềm trên máy vi tính 23

III.1 Hệ điều hành (operating system) 23

III.2 Phần mềm soạn thảo văn bản 23

III.3 Phần mềm quản lý 23

III.4 Các phần mềm ngôn ngữ 24

III.5 Các phần mềm đồ họa 24

III.6 Các phần mềm truyền tin 24

III.7 Các phần mềm thư tín điện tử 24

Bài 2: TỔNG QUAN VỀ HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS 25

I Các khái niệm cơ bản về hệ điều hành 26

I.1 Các chức năng cơ bản của hệ điều hành (HĐH) 26

I.2 Phân loại các hệ điều hành 27

I.3 Sơ lược về hệ điều hành MS-DOS 28

I.4 Hệ thống tập tin 29

II Giới thiệu hệ điều hành Windows 31

II.1 Lịch sử phát triển 31

II.2 Đặc điểm của hệ điều hành Windows 33

II.3 Cài đặt hệ điều hành Windows 98 33

Bài 3: WINDOWS EXPLORER & MY COMPUTER 36

I Sử dụng Windows 37

I.1 Các khái niệm cơ bản 37

I.2 Màn hình Desktop 40

I.3 Quản lý các cửa sổ 41

I.4 Làm việc với các ứng dụng 42

I.5 Log on/Log off 43

I.6 Sử dụng chức năng Run của Start menu 43

II Làm việc với Tập tin và thư mục 44

II.1 Sử dụng Windows Explorer 44

II.2 Tìm kiếm tập tin và máy tính 46

II.3 Phục hồi các tập tin bị xoá 46

Bài 4: CẤU HÌNH HỆ THỐNG 48

I Giới thiệu 49

II Thay đổi ngày giờ hệ thống 50

III Quản lý màn hình Desktop và chế độ hiển thị 50

IV Quản lý font chữ và bộ gõ tiếng Việt 52

IV.1 Font tiếng Việt 52

IV.2 Quản lý các font trong hệ thống 53

IV.3 Bộ gõ tiếng việt 53

V Xác định cách thức sử dụng chuột 54

VI Xác định khu vựïc và nền văn hoá 56

VII Hiển thị tập tin và thư mục trong các cửa sổ 57

VIII Cấu hình Taskbar và Start menu 58

VIII.1.Taskbar 58

VIII.2.Start menu 58

Bài 5: WINDOWS COMMANDER VÀ WINZIP 59

I Giới thiệu về Windows Commander 60

I.1 Windows Commander là gì? 60

I.2 Thành phần giao diện 60

I.3 Các chức năng của Windows Commander 60

II Sử dụng Windows Commander 61

II.1 Thay đổi các tùy chọn về giao diện và các thao tác của chương trình 61

II.2 Đổi cửa sổ, ổ đĩa làm việc 63

II.3 Chọn tập tin, thư mục cần xử lý 64

III Các thao tác trên tập tin và thư mục 64

III.1 Các thao tác trên thư mục 65

III.2 Xem và thực thi một tập tin 66

III.3 Thao tác sao chép và di chuyển tập tin thư mục 66

III.4 Thao tác xóa tập tin thư mục 67

IV Tìm kiếm tập tin 68

IV.1 Các thành phần trên màn hình tìm của Windows Commander 68

IV.2 Các thao tác sau khi thực hiện tìm 69

V Nén và giải nén 70

V.1 Thao tác nén tập tin 70

V.2 Giải nén tập tin 71

VI Cắt và nối tập tin 72

VI.1 Thao tác cắt tập tin 72

VI.2 Nối tập tin 73

VII WinZip 73

VII.1.Giới thiệu phần mềm WinZip 73

VII.2.Nén tập tin thư mục 73

VII.3.Giải nén tập tin 77

Bài 6: VẼ HÌNH - PAINT 79

I Giới thiệu về Paint 80

I.1 Khởi động Paint 80

I.2 Các thành phần của màn hình 80

I.3 Con trỏ chuột 81

I.4 Các thao tác thông thường 81

II Sử dụng tiện ích 82

II.1 Màu sắc – Hộp màu (Color Box) 82

II.2 Công cụ chọn 83

II.3 Công cụ xóa 84

II.4 Công cụ tô màu 85

II.5 Công cụ Pick Color .85

II.6 Thay đổi chế độ hiển thị 85

II.7 Công cụ Pencil 85

II.8 Công cụ Brush .85

II.9 Nhập văn bản vào Paint: 85

II.10 Công cụ Line 86

II.11 Đường cong .86

II.12 Vẽ hình chữ nhật 86

II.13 Vẽ đa giác bằng công cụ Polygon 87

II.14 Vẽ hình Ôval, hình tròn .87

III Các thao tác đối với hình ảnh 87

III.1 Quay hình 87

III.2 Kéo nghiêng hình 87

III.3 Lưu một phần hình ảnh thành tập tin 88

III.4 Chèn hình ảnh và các ký tự đặc biệt 88

III.5 Chụp hình cửa sổ đang hiện hành 88

Bài 7: SOẠN THẢO VĂN BẢN 89

I Soạn thảo văn bản 90

I.1 Các thao tác cơ bản trên tập tin 90

I.2 Thao tác trên khối văn bản 90

Bài 8: TỔNG QUAN VỀ MẠNG MÁY TÍNH 94

I Các khái niệm cơ bản về mạng 95

I.1 Giới thiệu về mạng máy tính 95

I.2 Các thiết bị mạng phổ biến 97

II Sử dụng tài nguyên mạng trong Windows 97

II.1 Cấu hình hệ thống để chia sẻ tài nguyên 98

II.2 Quản lý và chia sẻ các thư mục 99

II.3 Quản lý và chia sẻ máy in 101

III Sử dụng các dịch vụ mạng 103

III.1 Truy cập Web 103

III.2 Sử dụng dịch vụ E-Mail 104

ĐỀ THI MẪU CUỐI MÔN 107

ĐỀ THI MẪU CUỐI NHÓM HỌC PHẦN 109

ĐỀ THI MẪU KIỂM TRA GIÁO VIÊN 116

GIỚI THIỆU

Sau khi hoàn thành khóa học, học viên sẽ có khả năng:

ƒ Xử lý trong soạn thảo, trình bày văn bản với Winword

ƒ Soạn thảo các bài trình diễn, báo cáo với PowerPoint

ƒ Lập và trình bày bảng biểu trên Excel

ƒ Lập công thức giải quyết một số công việc trong ứng dụng quản lý với Excel

ƒ Lập các biểu đồ thống kê số liệu trên Excel

Với thời lượng là 36 tiết LT và 60 tiết TH được phân bổ như sau:

GIÁO TRÌNH LÝ THUYẾT

Sử dụng giáo trình “Tin học cơ bản” của tác giả Nguyễn Tiến Huy, tái bản lần thứ 2, nhà xuất bản Đại Học Quốc Gia Tp HCM

TÀI LIỆU THAM KHẢO

HƯỚNG DẪN PHẦN LÝ THUYẾT

Bài 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT VỀ MÁY TÍNH

Tóm tắt

Lý thuyết 3 tiết

buộc

Bài tập làm thêm

Kết thúc bài học này,

học viên sẽ được cung

cấp các kiến thức cơ bản

nhất về máy tính Các

khái niệm, vấn đề được

trình bày trong bài hoàn

toàn có tính chất nhập

môn, giúp bạn có được

hình dung ban đầu về

máy tính, về công cụ, tổ

chức bên trong cũng như

hoạt động của máy tính

I Tổng quan

Lần đầu tiên tiếp xúc với máy tính, người đọc chắc chắn sẽ có rất nhiều thắc mắc Phần này nhằm giải đáp các câu hỏi thường được gặp nhất khi bắt đầu làm quen với máy tính như :

ƒ Máy tính đã ra đời như thế nào ?

ƒ Máy tính làm được những gì ?

ƒ Máy tính hoạt động như thế nào ?

I.1 Máy tính và sự ra đời của máy tính

ƒ Máy tính được ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội mong muốn có một loại công cụ thay thế cho con người lưu trữ các số liệu (ngày càng được phát sinh nhiều trong mọi lĩnh vực khoa học, xã hội), và thực hiện các phép tính nhanh chính xác trên khối lượng to lớn của các số liệu được lưu trữ

ƒ Trải qua một thời gian dài nghiên cứu, các nhà khoa học cuối cùng đã thiết kế chế tạo được chiếc máy đầu tiên đáp ứng các yêu cầu trên vào năm 1939, và họ đặt tên cho nó là máy tính (computer) vì ứng dụng chủ yếu lúc đó thuộc về lĩnh vực tính toán

ƒ Từ năm 1950, máy tính bắt đầu được đưa ra sử dụng trong xã hội Và cho đến nay, trải qua bao cải tiến, đã có nhiều loại máy tính khác nhau ra đời và được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực Xử lý của máy tính hiện nay rất đa dạng, trên nhiều loại dữ liệu khác nhau như : các số liệu, các hình ảnh, âm thanh v.v

Chú ý:

Máy tính là gì ? Máy tính là một công cụ cho phép lưu trữõ và xử lýù các dữ liệu một cách tự

động theo một chương trình được xác định trước mà không cần bàn tay can thiệp của con người trong suốt quá trình xử lý

I.2 Phân loại máy tính

Các máy tính có thể được phân chia theo tốc đổ xử lý

I.2.1 Mainframe

Mainframe là tên thường gọi cho các máy tính lớn, có tốc

độ xử lý ở mức cao nhất và thường chỉ được sản xuất bởi

các công tin lớn như IBM Máy mainframe chỉ dùng cho

các dạng ứng dụng phức tạp đòi hỏi tốc đổ xử lý cũng như

khối lượng xử lý lớn

0

I.2.2 Minicomputer

Minicomputer là loại máy tính với

khả năng xử lý ở mức độ giữa

máy mainframe và máy tính cá

nhân Minicomputer thường được

sử dụng trong các ứng dụng phục

vụ cho các tập đoàn hay các

công ty lớn Một trong những

dòng máy minicomputer nổi tiếng

gần đây là AS/400e của IBM

I.2.3 Máy tính cá nhân (PC – Personal Computer)

Máy tính cá nhân là loại máy tính phổ biến nhất, còn được gọi là máy PC hay đơn giản là "máy tính" Đây là loại máy tính được thiết kế dành cho một người dùng Trước đây, một tổ chức hay công ty thường sử dụng các máy mainframe hay máy minicomputer để cung cấp các khả năng tính toán, xử lý dữ liệu Các thành viên trong tổ chức hay công ty sẽ làm việc với máy mainframe hay minicomputer thông qua các terminal Terminal là thiết bị cho phép người dùng gửi dữ liệu tới máy

mainframe để yêu cầu xử lý sau đó nhận lại, hiển thị kết quả xử lý cho người dùng Do đó, một cách đơn giản có thể coi PC là một terminal được trang bị thêm các thiết bị phần cứng để có thể tự thực hiện các công việc xử lý, tính toán một cách độc lập

Máy tính cá nhân bắt đầu được đưa vào sử dụng từ những năm

1980 Máy tính cá nhân đầu tiên cũng do IBM và là loại máy tính được sử dụng rộng rãi nhất PC là thuật ngữ chỉ các máy tính cá nhân có cấu trúc thiết kế tương tự như máy tính cá nhân của IBM Ngoài ra, Apple cũng đưa ra loại máy tính cá nhân khác ít được phổ biến hơn gọi là Apple Macintosh hay Mac

PC luôn cần phải có một phần mềm hay chương trình để giúp người dùng quản lý các hoạt động của máy tính gọi là hệ điều hành Hệ điều hành giúp người dùng quản lý các thông tin được lưu trự trong máy tính mà ta còn hay gọi là các file, khởi động và thực hiện các chương trình khác và quản lý các thiết bị phần cứng được gắn vào máy tính như máy in, modem, … Các hệ điều hành nổi tiếng

dành cho PC là DOS, Windows, Unix và Linux

thông tin với nhau, ví dụ như email Do đó, ngày nay trong các tổ chức hay công ty, máy tính tham gia vào một hệ thống thông tin bao gồm một mạng máy tính với nhiều máy tính và các thiết bị hỗ trợ khác

Trong một mạng máy tính, một máy tính có thể giữ một trong hai nhiệm vụ:

ƒ Server (máy chủ): Cung cấp các chức năng quản lý và chia sẻ tài nguyên Các tài nguyên

được server quản lý và chia sẻ có thể là dữ liệu, chương trình hay các thiết bị phần cứng như máy in, ổ đĩa cứng,…

ƒ Workstation (máy trạm): là những máy dành cho người dùng ngồi làm việc

I.3 Đặc điểm của máy tính

Ví dụ:

Với các số liệu lưu trữ, chỉ trong vài giây, máy tính có thể trả lời cho bạn biết thông tin về tất cả các người (có tên hay đặc điểm được yêu cầu) trong một thành phố hay cả nước của một quốc gia nào đó

I.3.2 Xử lý

Máy tính có tốc độ xử lý rất nhanh Các máy hiện nay có thể đạt đến tốc độ thực hiện vài tỷ phép tính trong 1 giây

Máy tính xử lý rất chính xác, không phụ thuộc vào tình trạng, cảm tính của người sử dụng

Máy tính xử lý đa dạng, có thể áp dụng vào mọi lĩnh vực khoa học, xã hội Điều này được giải thích thông qua việc xem xét mô hình tổ chức hoạt động của máy tính và các loại máy khác

I.4 Sự hoạt động của máy tính

Sự hoạt động của máy tính là sự kết hợp của hai thành phần: phần cứng và phần mềm

I.4.1 Phần cứng (hardware) : là các linh kiện thiết bị cấu tạo thành máy tính như

ƒ Đĩa cứng, CPU, Ram

ƒ Màn hình, Bàn phím, Chuột



ƒ Mainboard, …

I.4.2 Phần mềm (software): là các chương trình được xây dựng phục vụ cho một yêu cầu nào đó trong thực

tế

Ví dụ:

Microsoft Office, Adobe PhotoShop, Corel Draw, …

Quá trình thực hiện của một chương trình như sau :

ƒ Chờ nhận các yêu cầu, số liệu từ người sử dụng

ƒ Xử lý các số liệu theo các yêu cầu để cho ra kết xuất

ƒ Xuất các kết quả cho người dùng

Quá trình hoạt động của máy tính gắn liền với quá trình thực hiện các chương trình Quá trình sử dụng một máy tính (từ khi bật máy) là quá trình sử dụng lần lượt các chương trình cho đến khi kết thúc (tắt máy)



II Tổ chức các bộ phận bên trong máy tính

II.1 Mô hình các bộ phận

Dựa vào chức năng, người ta chia các bộ phận của máy tính thành 3 khối :

ƒ Khối nhập xuất

ƒ Khối nhớ

ƒ Khối xử lý

II.1.1 Khối nhập xuất

Bao gồm các thiết bị nhập (input device), thiết bị xuất (output device), thiết bị truyền tin (communication device) có tác dụng chuyển dữ liệu từ bên ngoài vào bên trong máy tính và ngược lại

Thiết bị truyền tin

Đơn vị xử lý

Thiết bị nhập xuất Bộ nhớ phụ

ƒ Bên ngoài:

+ Người sử dụng (thông qua thiết bị nhập hay xuất)

+ Bộ nhớ phụ (thông qua thiết bị nhập/xuất 2 chiều)

+ Các máy tính khác (thông qua thiết bị truyền tin)

ƒ Bên trong:

+ Bộ nhớ chính của máy tính

II.1.2 Khối nhớ

Giữ nhiệm vụ lưu trữ các chương trình và dữ liệu Khối nhớ bao gồm hai bộ phận :

ƒ Bộ nhớ chính (primary memory) : lưu các chương trình đang được thực hiện và các dữ liệu tương ứng với các chương trình đó

ƒ Bộ nhớ phụ (secondary memory) : kho lưu trữ các chương trình và dữ liệu của người sử

dụng

II.1.3 Khối xử lý

Chỉ bao gồm một bộ phận duy nhất gọi là đơn vị xử lý trung ương (central processing unit) Đây là đơn vị đầu não bên trong máy tính Đơn vị thực hiện các lệnh bên trong các chương trình trong bộ

nhớ chính Đơn vị điều khiển và phối hợp tất cả các bộ phận của máy tính

II.2 Các thiết bị nhập xuất

II.2.1 Bàn phím (keyboard)

Mô tả:

ƒ Tương tự như bàn phím máy đánh chữ

ƒ Các phím được chia thành 3 nhóm :

+ Các phím dữ liệu (data keys) : bao gồm các phím : a → z ; A → Z ; ∅ → 9 ; * , / ? ( ]

> v.v cho phép người sử dụng vào dữ liệu hay các lệnh

+ Các phím chức năng (function keys) : bao gồm các phím F1, F2, del → ↑ Pgup v.v

cho phép người sử dụng vào các lệnh dưới dạng ngắn gọn và dạng cô đọng hơn so với lệnh vào bằng các phím dữ liệu Lưu ý rằng ý nghĩa các phím này không được xác định trước mà phụ thuộc vào từng chương trình Mỗi chương trình sẽ gán cho các phím chức năng một ý nghĩa (lệnh) riêng

+ Các phím trạng thái (status keys) : bao gồm các phím Alt, Ctrl, Shift v.v Đặc điểm

của phím này là không sử dụng riêng lẻ mà phải đuợc phối hợp với các phím dữ liệu hay phím chức năng Tổ hợp được tạo ra sẽ có ý nghĩa như một phím mới Các phím trạng thái được đưa vào với mục đích tăng cường số lượng các phím được sử dụng mà không cần đưa thêm quá nhiều phím trên bàn phím

II.2.2 Màn hình

Màn hình có hai chế độ (mode) làm việc :

ƒ Chế độ văn bản (text mode) : đơn vị xuất cơ sở là ký tự

ƒ Chế độ đồ họa (graphic mode) : đơn vị xuất cơ sở là một chấm (pixel)

Độ phân giải (Resolution) của màn hình là số các phần tử trên một dòng và trên một cột

ƒ Trong chế độ văn bản, có hai độ phân giải thông dụng là 80x25 và 40x25

ƒ Trong chế độ đồ họa, có rất nhiều độ phân giải khác nhau tùy thuộc vào các loại màn hình và card màn hình

II.2.3 Các thiết bị khác

Máy quét quang học (Scanner) :

ƒ Có hình dạng và cách hoạt động tương tự như máy photocopy, hình ảnh được quét thay vì được sao chụp sang tờ giấy khác sẽ được chuyển vào bên trong máy tính

ƒ Công dụng chính của máy quét :

+ Cho phép nhập các dữ liệu về hình ảnh như bản đồ, vân tay, hình người v.v

+ Cho phép tăng nhanh tốc độ nhập xuất bằng cách quét và đưa vào máy tính toàn bộ một văn bản, mà không cần thiết phải gõ từng ký tự qua bàn phím (phương pháp này đòi hỏi phải có một chương trình nhận dạng văn bản)

Máy in (Printer):

ƒ Cho phép xuất văn bản, hồ sơ, báo biểu ra giấy

ƒ Tốc độ in của các máy in hiện nay trên máy vi tính còn rất chậm, và cũøng là một giới hạn của máy vi tính so với các máy lớn

ƒ Có nhiều loại máy in :

khác nhau với các độ đậm nhạt tùy chọn

Máy vẽ (Plotter) :

ƒ Cho phép vẽ các hình ảnh trên giấy

ƒ Các chương trình sẽ điều khiển các bút vẽ di chuyển đến vị trí thích hợp và vẽ các đường hình học cơ sở như đường thẳng, đường tròn v.v

Thiết bị truyền tin :

Cho phép chuyển hay nhận dữ liệu từû một máy tính này đến một máy tính khác

ƒ Trường hợp khoảng cách giữa hai máy không xa lắm có thể nối trực tiếp qua dây cáp truyền tin

qua cáp và card mạng

hoặc thiết bị mạng không dây

ƒ Trường hợp cần chuyển dữ liệu qua hai máy có khoảng cách xa, thông thường đường dây điện thoại được sử dụng để giảm bớt chi phí về thiết bị Tuy nhiên, các tín hiệu được xử lý bên trong máy tính không thích ứng với các tín hiệu cho phép truyền trên đường dây điện thoại, khi đó dùng một thiết bị đặc biệt để chuyển đổi giữa hai loại tín hiệu Thiết bị này có tên gọi là MODEM

II.3 Bộ nhớ

II.3.1 Các đặc điểm của bộ nhớ

Phương pháp truy xuất (đọc/ghi) các phầân tử của bộ nhớ

ƒ Truy xuất tuần tự (sequential) : Muốn truy xuất phần tử thứ n phải duyệt qua (n-1) phần tử trước đó

ƒ Truy xuất ngẫu nhiên (Random) : có thể truy xuất một phần tử có vị trí bất kỳ thứ n mà không cần duyệt qua (n-1) phần tử trước đó

Đơn vị truy xuất cơ sở: Dung lượng tối thiểu của một thao tác đọc hay ghi

II.3.2 Bộ nhớ chính

+ Đơn vị truy xuất cơ sở thông thường là byte Có thể cho ghép đọc ghi từng byte một trong bộ nhớ chính

Tổ chức bên trong :

ƒ Là vùng nhớ lưu các chương trình và dữ liệu của người sử dụng

ƒ Cho phép cả hai thao tác đọc và ghi

ƒ Khi mất điện, các dữ liệu lưu trữ trong RAM sẽ mất theo

ROM

ƒ Là vùng nhớ lưu các chương trình và dữ liệu của hãng sản xuất máy Đây là các chương trình điều khiển thiết bị cơ sở trợ giúp cho việc thực hiện của các chương trình được thực hiện trong RAM

ƒ Chỉ cho phép thao tác đọc

ƒ Khi tắt điện, các dữ liệu trong ROM vẫn còn được lưu lại

Chú ý:

Khi nói đến dung lượng bộ nhớ chính, thông thường là nói đến dung lượng RAM.

II.3.3 Bộ nhớ phụ

Đĩa mềm (floppy disk)

ƒ Khe đọc/ghi: cho phép đầu từ đọc ghi các dữ liệu trên đĩa (Cẩn thận đừng chạm tay hay

để bụi bám vào khe này sẽ làm hư các dữ liệu)

ƒ Lỗ quay: cho phép quay đĩa quanh một trục để đưa dữ liệu muốn đọc/ghi đến khe đọc/ghi

ƒ Lỗ chỉ mục : cho phép xác định vị trí bắt đầu của sector

ƒ Khe bảo vệ : khi dùng nút che kín khe này, đĩa được sử dụng cho việc đọc ghi, ngược lại

chỉ cho đọc (dùng để tránh việc ghi nhầm lên đĩa các dữ liệu quan trọng)

0

Dữ liệu ghi trên mặt đĩa theo các đường tròn đồng tâm gọi là track Các track được đánh số từ 0 (track ngoài cùng) và lại được chia thành các cung nhỏ bởi các đường qua tâm Các cung này được gọi là các sector Các sector được đánh số từ 1

Đĩa mềm có thể được sử dụng 1 hay cả 2 mặt đĩa gọi là head Các mặt được đánh số là 0 và 1 Dung lượng đĩa phụ thuộc vào các thông số sau :

ƒ Số byte trên mỗi sector

ƒ Số sector trên mỗi track

ƒ Số track trên mỗi mặt đĩa

ƒ Số các mặt đĩa (head) được sử dụng

Lỗ quay

Lỗ chỉ mục

Track

Sector

sẽ có dung lượng 512 x 9 x 40 x 2 = 360 KBs

Đường kính (inch)

Bytes/sector Sectors/track Track Head Dung lượng

(KB)

Bảng thông số và dung lượng các loại đĩa mềm thường được sử dụng :

ƒ Đĩa mềm được truy xuất theo phương pháp ngẫu nhiên

ƒ Đơn vị truy xuất cơ sở của đĩa mềm là sector

Đĩa cứng (hard disk)

ƒ Có cấu trúc và tổ chức tương tự như đĩa mềm Nhưng đĩa cứng có dung lượng cao hơn đĩa mềm rất nhiều lần

Các thiết bị lưu trữ khác

Ngoài đĩa cứng và đĩa mềm, người ta cũng có thể sử dụng các thiết bị lưu trữ khác như Pen Drive, Memory Stick, SD Card …



II.4 Đơn vị xử lý trung ương

ƒ Đây là đơn vị thực hiện các lệnh của các chương trình bên trong bộ nhớ chính

ƒ Quá trình hoạt động CPU như sau :

+ Đọc một mã lệnh từ bộ nhớ chính

+ Giải mã lệnh cần thiết cho lệnh

+ Lấy các dữ liệu cần thiết cho lệnh

ƒ Các CPU thông dụng hiện nay là Pentium III, Celeron, Pentium IV, …

Ở Việt Nam, hệ máy IBMPC là hệ máy thông dụng nhất Các hệ máy khác cũng được sử dụng nhưng với số lượng rất ít như ATARI, MACINTOSH



III Các phần mềm trên máy vi tính

III.1 Hệ điều hành (operating system)

Trên cùng một máy tính có thể cho phép nhiều người cùng sử dụng, và thực hiện nhiều chương trình ứng dụng khác nhau Để có thể phối hợp, quản lý, và giúp đỡ sự thực hiện của các chương

trình đó, một loại chương trình đặc biệt được đưa ra gọi là Hệ điều hành

Hệ điều hành là một hệ thống các chương trình quản lý và giúp đỡ sự thực hiện của các chương trình ứng dụng trên máy tính

Mô hình máy tính khi đưa hệ điều hành vào :

Người sử dụng Các chương trình ứng dụng Hệ điều hành Các linh kiện thiết bị Trên máy vi tính có nhiều hệ điều hành khác nhau như MS-DOS, UNIX, WINDOWS, NOVEL NETWARE, OS2 Nhưng trong đó thông dụng và phổ biến nhất ở nước ta là các hệ điều hành MS-DOS, WINDOWS (sẽ được đề cập chi tiết trong chương 2, WINDOWS)

III.2 Phần mềm soạn thảo văn bản

ƒ Cho phép người dùng tạo lập, sửa đổi, in ấn, lưu trữ các văn bản với nhiều tiện ích khác nhau

ƒ Các phần mềm này có thể ứng dụng vào việc soạn thảo các báo cáo, báo biểu, sắp chữ, dàn trang trong việc in ấn sách vở, báo chí

ƒ Các phần mềm soạn thảo văn bản đã và đang được sử dụng: Vni, SK, BKED , Word Perfect, Corel Ventura, Page Maker, Microsoft Word, v.v

III.3 Phần mềm quản lý

ƒ Cho phép người sử dụng tạo lập lưu trữ các hồ sơ, sổ sách, và các thông tin quản lý v.v Và sau đó, cho phép người sử dụng đặt ra các câu hỏi dựa trên các dữ liệu đã được đưa vào hay lập các chương trình ứng dụng về quản lý

ƒ Các phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu đã và đang được sử dụng: dBase, Foxbase, Foxpro, Access, Oracle, SQL server, v.v

III.4 Các phần mềm ngôn ngữ

ƒ Cho phép người sử dụng viết các chương trình ứng dụng bằng một ngôn ngữ đơn giản hơn rất nhiều so với ngôn ngữ máy (các lệnh của CPU) Phần mềm này sẽ biên dịch (compile) các lệnh trong ngôn ngữ được dùng thành các lệnh trong ngôn ngữ máy (CPU chỉ có thể thực hiện các chương trình viết bằng ngôn ngữ máy)

ƒ Các phần mềm đang được sử dụng: C Pascal, Hợp ngữ, C++, Visual Basic, Delphi, v.v

III.5 Các phần mềm đồ họa

ƒ Cho phép người sử dụng thiết kế và vẽ các hình trên máy tính và thường được ứng dụng vào các lĩnh vực thiết kế tạo mẫu, quảng cáo, xử lý ảnh

Ví dụ:

Thiết kế các mạch điện, thiết kế trong xây dựng, tạo mẫu quần áo

ƒ Các phần mềm đã và đang được sử dụng: Grasp, Fanta, ACAD, 3DMAX,AUTOCAD, PHOTOSHOP, COREL DRAW, v.v

III.6 Các phần mềm truyền tin

ƒ Cho phép người sử dụng chuyển nhận các dữ liệu từ máy tính này đến máy tính khác

ƒ Các phần mềm này thích hợp với các đơn vị có nhiều chi nhánh và cần thiết sự thông tin liên lạc giữa các chi nhánh

Ví dụ:

Ngân hàng, các công ty có nhiều cửa hàng v.v

ƒ Các phần mềm thông dụng hiện nay : Laplink, PC-talk, Cross-talk, v.v

III.7 Các phần mềm thư tín điện tử

ƒ Cho phép người sử dụng gởi (nhận) các bức thư điện tử (E_mail) trên hệ thống mạng các máy tính

ƒ Mỗi thư điện tử là một văn bản đã được soạn thảo và lưu trữ trên máy tính

ƒ Phần mềm thông dụng hiện nay là Eudora, OutLook Express,





Bài 2 TỔNG QUAN VỀ HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS

Tóm tắt

Lý thuyết 3 tiết - Thực hành 3 tiết

buộc

Bài tập làm thêm

Kết thúc bài học này, học

viên sẽ có được một cái

nhìn chung về hệ điều

hành và những kỹ năng

cần thiết để làm việc trên

hệ điều hành Windows

I Các khái niệm cơ bản của hệ điều hành

II Giới thiệu hệ điều hành Windows

2.1, 2.2, 2.3

I Các khái niệm cơ bản về hệ điều hành

I.1 Các chức năng cơ bản của hệ điều hành (HĐH)

Hệ điều hành, như tên của nó, là hệ thống phần mềm dùng để điều hành sự hoạt động của máy tính Trong quá trình làm việc với máy tính (trừ một khoảng thời gian ngắn lúc khởi động máy) tất cả các thao tác của người sử dụng với máy tính như gõ bàn phím, di chuyển chuột, đọc ổ đĩa mềm, sao chép tập tin, tất cả đều được ghi nhận và xử lý bởi HĐH Đa số các hệ điều hành đều có một số thành phần chức năng cơ bản giống nhau, đó là:

I.1.1 Giao tiếp với người dùng

Thành phần giao diện là một trong những thành phần quan trọng nhất của một HĐH Một hệ thống giao diện thân thiện, dễ sử dụng giúp người dùng truy cập và tận dụng được sức mạnh của các tài nguyên có trong máy tính của mình

Ngày nay, hệ thống giao diện đồ hoạ cho phép người dùng sử dụng bàn phím, con chuột thao tác với các cửa sổ, thực đơn chọn, … (còn gọi là hệ thống giao diện windows-based) là hệ thống giao diện phổ biến nhất hiện nay

I.1.2 Quản lý hệ thống tập tin (Tập tin System)

Trong quá trình làm việc với máy tính, người dùng lưu kết quả công việc của mình thành các tập tin (tập tin) trên các thiết bị lưu trữ Ví dụ hai văn bản hợp đồng khác nhau sẽ được lưu trên đĩa cứng dưới dạng hai tập tin khác nhau HĐH sẽ cung cấp các lệnh cho phép người dùng quản lý các tập tin như lưu trữ, sao chép và xoá chúng khi cần

I.1.3 Quản lý thiết bị

HĐH cung cấp các chức năng giúp người dùng làm việc với các thiết bị của máy tính như quản lý

ổ đĩa cứng, in ấn, kết nối vào Internet thông qua modem,

Thông thường, một HĐH không tự động nhận biết và điều khiển được các thiết bị ngoại vi Để có thể làm việc được với các thiết bị, HĐH cần được cung cấp các trình điều khiển mà những nhà sản xuất thiết bị ngoại vi đã viết để chạy tương ứng với HĐH đó

Quá trình gắn thiết bị ngoại vi vào máy tính và chỉ ra trình điều khiển thiết bị cho HĐH gọi là quá trình cài đặt thiết bị Các hệ điều hành phổ biến đều được tích hợp sẵn với rất nhiều các trình điều khiển để cung cấp cho người dùng tính năng Plug ‘n’ Play

I.1.4 Khởi động

Hầu hết các hệ điều hành được khởi động và thi hành như là một phần mềm với độ ưu tiên cao nhất trong hệ thống Vì là hệ thống quản lý quá trình làm việc của máy tính, HĐH được tự động khởi động đầu tiên khi máy tính bắt đầu làm việc Quá trình HĐH khởi động còn gọi là quá trình khởi động máy Trong quá trình này, hệ điều hành sẽ thực hiện hàng loạt các chức năng kiểm tra hệ thống phần cứng, nhận dạng các thiết bị và khởi động các thành phần quản lý hệ thống, đưa

chúng vào bộ nhớ (RAM) để sẵn sàng đáp ứng các thao tác của người dùng

I.1.5 Thi hành và quản lý các phần mềm

HĐH giữ vai trò thi hành và quản lý các phần mềm khác được cài đặt trong hệ thống, giúp cho các ứng dụng có thể tận dụng được các tài nguyên vốn có một cách hiệu quả

Tại một thời điểm HĐH có thể cho phép người dùng thi hành một hoặc nhiều ứng dụng Hầu hết các hệ điều hành phổ biến hiện nay đều cung cấp chức năng Multi-Tasking cho phép người dùng cùng lúc thực hiện nhiều ứng dụng tại một thời điểm

I.1.6 Xử lý lỗi

Trong quá trình làm việc với máy tính, người dùng có thể gặp phải các lỗi với các mức độ nghiêm trọng khác nhau HĐH có cung cấp các chức năng xử lý lỗi, giúp hạn chế tối đa việc mất mát dữ liệu (hay kết quả làm việc) của người sử dụng

Ví dụ, khi người dùng muốn sao chép một tập tin vào đĩa mềm nhưng lại quên chưa đưa đĩa vào ổ đĩa HĐH sẽ thông báo cho người dùng biết cần phải đưa đĩa vào ổ đĩa rồi tiếp tục copy thay vì không cho người dùng sao chép hoặc vẫn cố gắng thực hiện và làm treo máy

I.1.7 Làm việc qua mạng

Các máy tính không chỉ hoạt động đơn lẻ (Stand-alone) mà còn có thể được kết nối với nhau thành một mạng máy tính Hầu hết các HĐH đều cung cấp các chức năng làm việc qua mạng cho người dùng, giúp người dùng truy cập và sử dụng các tài nguyên có trên mạng

I.1.8 Các tiện ích hệ thống

Bên cạnh các chức năng quản lý hệ thống máy tính, HĐH còn cung cấp cho người dùng các chương trình tiện ích hệ thống Các chương trình này giúp người dùng tự mình thực hiện các công việc quản lý hệ thống như quản lý phân mảnh ổ cứng, quản lý/phân quyền cho người dùng,

I.2 Phân loại các hệ điều hành

Có rất nhiều hệ điều hành máy tính và nhiều cách phân loại khác nhau

I.2.1 Phân loại theo kiến trúc của hệ thống máy tính

Có hai loại máy tính có kiến trúc khác nhau được sử dụng rất rộng rãi trên thế giới là máy IBM PC và máy Macintosh viết tắt là PC và Mac

Các hệ điều hành có thể chia làm hai loại là hệ điều hành chạy trên máy PC và hệ điều hành chạy trên máy Mac

Ví dụ:

Hệ điều hành cho máy Mac: MacOS

Hệ điều hành cho máy PC: MS-DOS, Windows



I.2.2 Phân loại theo hình thức giao diện

Có hai hình thức giao diện là giao diện dòng lệnh (Command-line User Interface - CUI) và giao diện đố hoạ (Graphical User Interface - GUI)

Các hệ điều hành cũng có thể chia làm hai loại dựa trên cách thức giao tiếp với người dùng

Ví dụ:

Hệ điều hành CUI: MS-DOS, Solaris, UNIX

Hệ điều hành GUI: Windows, Red`Hat Linux

I.2.3 Phân loại dựa trên khả năng thực hiện tác vụ

Có hai hình thức thực hiện các tác vụ của hệ điều hành là tại một thời điểm chỉ thực hiện một tác vụ (đơn nhiệm) và tại một thời điểm thực hiện nhiều tác vụ (Đa nhiệm – Multi-Tasking)

Ví dụ:

Hệ điều hành đơn nhiệm: MS-DOS

Hệ điều hành đa nhiệm: Windows

I.2.4 Phân loại dựa trên các chức năng quản lý mạng

Các hệ điều hành có thể phân chia thành hai loại là hệ điều hành quản lý mạng (Server) dùng để quản lý một hệ thống mạng nhiều máy tính và hệ điều hành sử dụng mạng (Client hay Work Station)

Ví dụ:

Hệ điều hành Client: Windows 9x, Windows 2000 Professional

Hệ điều hành Server: WinNT, Windows 2000 Server Family

Microsoft là công ty hàng đầu trong việc cung cấp các hệ điều hành máy tính HĐH của Microsoft gắn liền với sự ra đời và phát triển của máy PC Ngày nay, HĐH Windows của Microsoft có mặt ở khắp nơi trên thế giới, không chỉ hỗ trợ máy tính cá nhân mà còn cả các máy chủ và các thiết bị cầm tay

I.3 Sơ lược về hệ điều hành MS-DOS

Những hệ điều hành mới nhất hiện nay của Microsoft được xây dựng dựa trên kinh nghiệm hơn 20 năm xây dựng HĐH của công ty này cho các máy PC Những chiếc PC đầu tiên của IBM được tung ra vào năm 1981 đi kèm với HĐH MS-DOS của Microsoft

DOS (Disk Operating System) là HĐH đầu tiên mà Microsoft phát triển Từ phiên bản đầu tiên được phát hành năm 1981, DOS được liên tục cải tiến cho tới phiên bản 7.0 hoạt động song song cùng với Windows 95 được phát hành năm 1995

Các khái niệm cơ bản trên MS-DOS như hệ thống tập tin và thư mục, quá trình khởi động máy tính, bộ nhớ, … là rất cần thiết đối với các chuyên viên máy tính làm việc trên các hệ thống sử







dụng HĐH do Microsoft phát triển

I.3.1 Các đặc điểm của MS-DOS:

MS-DOS là hệ điều hành 16 bit được thiết kế cho các CPU sử dụng kiến trúc CPU của Intel® thuộc họ CPU 8086, 8088,…

MS-DOS là hệ điều hành đơn nhiệm, tại một thời điểm hệ thống chỉ có khả năng xử lý một tác vụ Hệ thống chỉ có khả năng quản lý cao nhất 32MB bộ nhớ và các chương trình chỉ sử dụng 640KB bộ nhớ cơ sở mà thôi

I.3.2 Các tập tin căn bản của MS-DOS và quá trình khởi động

MS-DOS có thể hoạt động với một bộ tập tin tối thiểu gói gọn trong 100KB của một đĩa mềm Ba tập tin cơ bản nhất của MS-DOS là:

ƒ IO.SYS: Giao tiếp giữa phần cứng và HĐH

ƒ MSDOS.SYS: Bộ lệnh chính của HĐH

ƒ COMMAND.COM: Giao tiếp giữa người dùng và HĐH

Với ba tập tin này, MS-DOS có thể khởi động hệ thống máy tính và bắt đầu nhận lệnh từ người dùng để thực hiện các thao tác xử lý tập tin và thư mục (ghi nhớ rằng DOS – Disk Operating System là HĐH quản lý đĩa)

Do mỗi hệ thống máy tính có thể có các thiết bị khác nhau, DOS sử dụng hai tập tin khởi động để cài đặt các tham số hệ thống và quản lý các thiết bị ngoại vi cũng như các chương trình hiệu quả hơn

ƒ CONFIG.SYS: Thi hành các trình điều khiển thiết bị không có sẵn trong IO.SYS

ƒ AUTOEXEC.BAT: khởi động các trình thường trú và đặt giá trị cho các biến hệ thống như TEMP, PATH

MS-DOS là hệ điều hành sử dụng giao diện dòng lệnh (Command-line User Interface) Người dùng sẽ gõ các lệnh muốn thực hiện vào từ bàn phím và COMMAND.COM sẽ thực hiện các lệnh đó Có hai loại bộ lệnh chính của DOS là:

ƒ Bộ lệnh nội trú có sẵn trong COMMAND.COM

ƒ Bộ lệnh ngoại trú là những tập tin kiểu exe hoặc com có trong hệ thống Khi gặp những lệnh này, COMMAND.COM sẽ đọc những tập tin exe hay com tương ứng vào bộ nhớ và tạm thời nhường quyền xử lý hệ thống cho tập tin này cho đến khi lệnh hoàn tất

MS-DOS không chịu trách nhiệm quản lý lỗi cho các lệnh ngoại trú Nếu vì lý do nào đó, lệnh ngoại trú thực hiện không thành công và không trả quyền điều khiển hệ thống lại cho COMMAND.COM, DOS cho phép người dùng sử dụng một ngắt bàn phím bằng cách nhấn ba phím Ctrl – Atl – Del đồng thời, để khởi động lại máy tính

I.4 Hệ thống tập tin

Trong các hệ điều hành, tập tin (file) là đơn vị lưu trữ dữ liệu cơ bản giúp người dùng phân biệt một

tập hợp các dữ liệu (thông tin) này với một tập hợp các dữ liệu khác Tập tin được lưu trữ trên các thiết bị lưu trữ với đơn vị lưu trữ là byte

Trên các thiết bị lưu trữ, tập tin được lưu trong các thư mục (Directory) Một thư mục có thể chứa các tập tin và các thư mục con

HĐH MS-DOS sử dụng tên để phân biệt giữa hai tập tin hay thư mục khác nhau Tên tập tin và thư mục chỉ dài tối đa 8 ký tự Tập tin có thể có thêm phần mở rộng dài tối đa 3 ký tự và ngăn cách với phần tên bởi dấu chấm (.) Tên tập tin, thư mục không phân biệt chữ hoa hay thường Với HĐH Windows thì tên tập tin có thể dài 255 ký tự

Các ổ đĩa trong máy tính được đánh thứ tự bằng chữ cái như A, B, C, … trong đó A và B dành cho ổ đĩa mềm và C là ổ đĩa cứng luận lý đầu tiên trong hệ thống Một đĩa cứng vật lý có thể được phân thành nhiều ổ đĩa cứng luận lý khác nhau được gọi là partition

Trên mỗi ổ đĩa, luôn có một thư mục gọi là thư mục gốc có tên là \ Tất cả các thư mục, tập tin đều nằm dưới (trực tiếp hay gián tiếp) thư mục gốc

Để chỉ ra một tập tin, người dùng phải chỉ rõ đường dẫn tới tập tin đó Đường dẫn của một tập tin bao gồm ổ đĩa, tên thư mục chứa tập tin và tên tập tin (gồm cả phần mở rộng)

Hệ thống quản lý tập tin giữ nhiệm vụ:

ƒ Chuyển đổi các khối dữ liệu được lưu rời rạc hay liên tục trên các thiết bị lưu trữ thành một tập tin thống nhất

ƒ Phân biệt các khối dữ liệu của tập tin này với các khối dữ liệu của tập tin kia

ƒ Tổ chức lưu trữ và thể hiện các tập tin theo cấu trúc phân cấp: ổ đĩa, thư mục và tập tin Các thuật ngữ cơ bản của hệ thống quản lý tập tin

ƒ Boot disk: Thiết bị lưu trữ có chứa Master Boot Record và các tập tin của HĐH dùng để khởi động máy

ƒ Partition: Một ổ đĩa cứng dung lượng lớn có thể chia thành nhiều phần có dung lượng nhỏ hơn gọi là các partiton Với HĐH, mỗi partition là một ổ đĩa logic

ƒ Primary Partition: Partitin chính của một ổ đĩa cứng chứa boot sector và các tập tin khởi động của HĐH

ƒ Volume: Một Volume tương tự như một ổ đĩa logic



Có nhiều hệ thống quản lý tập tin khác nhau được sử dụng trong các HĐH, các thiết bị lưu trữ khác nhau

ƒ CDFS: Hệ thống quản lý tập tin dùng trong các đĩa CD-ROM

ƒ FAT: Hệ thống quản lý tập tin dùng trong đĩa mềm và đĩa cứng dung lượng nhỏ

ƒ FAT16, FAT32: Hệ thống quản lý tập tin dùng cho đĩa cứng của các HĐH do Microsoft xây dựng DOS và Windows 95 dùng FAT16 Các phiên bản Windows sau Windows 95 dùng FAT16 và FAT32

ƒ NTFS: Hệ thống quản lý tập tin của các HĐH Windows Server

ƒ Các hệ thống FAT sử dụng cơ chế bảo mật tập tin dựa trên các thuộc tính (Attribute) của tập tin Các thuộc tính của một tập tin hay thư mục bao gồm:

Read-only, Archive, Hidden, System

ƒ Hệ thống NTFS sử dụng cơ chế bảo mật dựa trên khái niệm các quyền sử dụng của người dùng đối với một thư mục chứa các tập tin Các quyền sử dụng của một người dùng đối với một thư mục bao gồm:

Full Control, Read, Write, Modify, Read & Execute

II Giới thiệu hệ điều hành Windows

Tiếp sau MS-DOS, Microsoft phát hành một thế hệ HĐH mới dựa trên giao diện cửa sổ có tên là Microsoft Windows Có thể nói Windows là hệ điều hành được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới hiện nay

II.1 Lịch sử phát triển

II.1.1 Từ Windows 1.0 đến Windows 3.11

Phiên bản Windows 1.0 ra đời năm 1985, phiên bản 2.0 ra đời năm 1987 nhưng không phổ biến rộng rãi tới người dùng Phiên bản Windows đầu tiên được phát hành rộng rãi là Windows 3.1 ra đời năm 1992

Từ phiên bản 1.0 tới 3.1, Windows là một môi trường quản lý ứng dụng chạy trên nền DOS chứ không phải là một HĐH thực sự Windows cung cấp cho người dùng và người phát triển ứng dụng một hệ thống giao diện đồ hoạ thống nhất (Common GUI) gồm các cửa sổ, menu, scroll bar,

0

II.1.3 Windows 98

Phiên bản chính thức tiếp theo được Microsoft dự kiến phát hành năm 1997 là Windows 97 ra đời trễ một năm và do đó sử dụng tên gọi là Windows 98

II.1.4 Windows Millenium

Phiên bản cuối cùng của HĐH Windows 9x là WinMe WinMe tăng cường tính ổn định của hệ thống cũng như khả năng tái lập hệ thống sau khi gặp lỗi, mở rộng sự hỗ trợ các thiết bị Plug ‘n‘ Play và đặc biệt là các tính năng multimedia

II.1.5 Windows NT

Trong năm 1993, Microsoft giới thiệu một họ HĐH mới với tên Windows NT nhắm đến các Tổ chức, công ty, sử dụng hệ thống mạng máy tính Windows NT gồm hai bản Workstation dành cho người dùng chuyên nghiệp và Server dành cho các nhà quản trị mạng

Windows NT bắt đầu phát hành rộng rãi từ phiên bản 3.0 đến 4.0 cùng với sáu bộ Service Pack

II.1.7 Windows XP (XP - eXPerience)

Phát hành chính thức năm 2002 với hai bản đầu tiên là XP Home và XP Professional, phiên bản này nhắm tới người dùng ở nhà và văn phòng Giao diện rất đẹp mắt với khả năng hỗ trợ multimedia mạnh mẽ và truy cập Internet, tài nguyên mạng rất ổn định

Phiên bản dành cho người quản trị mạng tại thời điểm tài liệu này được viết đang ở giai đoạn Beta test với tên gọi đầy đủ Windows XP NET Standard Server hỗ trợ công nghệ mới của Microsoft là

Microsoft NET

II.2 Đặc điểm của hệ điều hành Windows

Các ứng dụng viết trên hệ điều hành Windows sử dụng chung hệ thống giao diện Các đặc điểm này giúp người dùng giảm bớt việc phải làm quen với việc sử dụng chương trình:

ƒ Hệ thống thực đơn thống nhất cung cấp cho người dùng một cách thức chuẩn để gọi thực hiện các chức năng của ứng dụng

ƒ Có thể thực hiện thao tác copy, paste dữ liệu ở bất cứ đâu trong hệ thống

ƒ Các thanh cuộn scrollbar cho phép người dùng hiển thị các văn bản hay hình ảnh liên tục trải dài trên nhiều trang màn hình

ƒ Các ứng dụng được đặt trong các cửa sổ Cửa sổ có thể được sắp xếp chồng lên nhau như các tài liệu đặt trên bàn làm việc

ƒ Gọi thi hành các ứng dụng đơn giản bằng các nhắp đúp trên các biểu tượng ứng dụng Cung cấp các tính năng multimedia cho phép người sử dụng nghe nhạc, xem phim,

Windows cung cấp khả năng đa nhiệm (multi-tasking) Người dùng có thể đồng thời chạy và làm việc giữa nhiều ứng dụng Khả năng này kết hợp với tính năng Copy-Paste dữ liệu văn bản hay hình ảnh giữa các ứng dụng giúp tăng thêm hiệu quả làm việc của người dùng

Windows cung cấp khả năng làm việc trong môi trường mạng, nhiều người dùng Người sử dụng có thể dễ dàng truy cập và sử dụng các tài nguyên có trên mạng, được hỗ trợ cơ chế bảo mật và chia sẻ tài nguyên giúp bảo vệ những tài liệu, thông tin quan trọng mang tính chất cá nhân

II.3 Cài đặt hệ điều hành Windows 98

II.3.1 Cấu hình máy vi tính

Cấu hình máy vi tính là một tập hợp các thông tin về các thành phần cơ sở có trong máy bao gồm:

ƒ Tốc độ xử lý của CPU

ƒ Dung lượng bộ nhớ chính (RAM) và loại bộ nhớ (RAM, SDRAM, DDRAM, RDRAM)

ƒ Dung lượng đĩa cứng

ƒ Độ phân giải, số lượng màu hiển thị và dung lượng bộ nhớ của card màn hình (Graphic card)

ƒ Card âm thanh (Sound card), card mạng (Network Interface card)

ƒ Các thiết bị nhập liệu bàn phìm và con chuột

Khi cài đặt một ứng dụng hay một HĐH lên máy vi tính, người sử dụng phải chú ý đáp ứng cấu hình máy tối thiểu mà chương trình hay HĐH yêu cầu

Bảng thông tin cấu hình các hệ điều hành Windows:

CPU DX/66 486

Tối thiểu: Pentium 150Thường dùng: 300–

400MHz cho tính năng Multimedia

Tối thiệu: Pentium 133 Thường dùng: PII 300 Hỗ trợ 2 CPU

CPU tương thích với Inter CPU sử dụng chuẩn MMX hỗ trợ các tính năng Multimedia của các hệ điều hành

Windows có khả năng quản lý tới 4GB bộ nhớ chính

Dung lượng đĩa

Màn hình và

card màn hình

VGA

16 màu

VGA 16 màu VGA 16 màu; SVGA

Đa số ứng dụng cần hệ thống hiển thị 256 màu và độ phân giải

800x600 pixel

CD-ROM chọn Tuỳ CD-ROM hoặc DVD

4X trở lên

CD-ROM hoặc DVD 8X trở lên

Bàn phìm/chuột Bàn phím và chuột tương thích với Windows 98

Thiết bị khác Modem, sound card, Network interface card

II.3.2 Cài đặt hệ điều hành Windows

Trước khi cài đặt hệ điều hành Windows vào máy tính, cần phải thực hiện một số bước chuẩn bị sau:

ƒ Kiểm tra cấu hình máy đáp ứng yêu cầu cấu hình tối thiểu của phiên bản Windows muốn cài đặt

ƒ Xác định cách thức cài đặt: Nâng cấp hay cài mới

ƒ Xác định cách thức khởi động máy tính: Đĩa mềm, đĩa setup, ổ cứng

ƒ Xác định đĩa cứng và ổ đĩa sẽ cài đặt HĐH

ƒ Chuẩn bị các đĩa Driver cho các thiết bị (Sound, Graphic, Network Card, Modem, )

Quá trình cài đặt hệ điều hành Windows

ƒ Nếu cài đặt ở dạng nâng cấp, chạy tập tin setup.exe hoặc winnt.exe trong đĩa Setup sau khi đã đóng hết các chương trình ứng dụng đang thi hành trong hệ thống

ƒ Nếu cài đặt mới, khởi động máy tính bằng đĩa khởi động Đối với các phiên bản Windows 9x, quá trình khởi động và cài đặt có thể tách rời nhau Windows NT, 2000 và XP nên được khởi động bằng đĩa Setup

ƒ Chương trình cài đặt kiểm tra cấu hình hệ thống của máy tính

ƒ Người dùng chọn ổ cứng và partition sẽ cài đặt HĐH Windows 2000, XP cho phép tổ chức phân vùng các partition, format và xác định hệ thống quản lý tập tin (FAT hay NTFS) ngay trong quá trình cài đặt Windows 9x và NT yêu cầu công việc này phải được thực hiện trước

khi cài đặt

ƒ Chương trình cài đặt kiểm tra partition và copy các tập tin cơ bản cần cho quá trình cài đặt HĐH tiếp theo

ƒ Chương trình cài đặt định vị primary partition, sửa đổi master boot record để BIOS có thể nhận diện sự có mặt của HĐH trên máy

ƒ Chương trình cài đặt tìm kiếm thông tin về các thiết bị phần cứng đang có trong máy

ƒ Chương trình cài đặt cài đặt và đăng ký các tập tin thành phần của HĐH

ƒ Chương trình cài đặt xoá bỏ các tập tin tạm được phát sinh trong quá trình cài đặt

Các thông tin cấu hình trong quá trình cài đặt HĐH

ƒ Tạo đĩa dự phòng để sửa lỗi trong quá trình cài đặt nếu có

ƒ Tên máy

ƒ Vị trí địa lý, thời gian, ngôn ngữ sử dụng

ƒ Account cho các người dùng hệ thống

ƒ Địa chỉ mạng (thường là địa chỉ IP), tên domain của hệ thống mạng

Công việc sau khi hoàn tất việc cài đặt hệ điều hành

ƒ Cài đặt các trình điều khiển thiết bị mà HĐH chưa nhận ra hoặc không tự động hỗ trợ

ƒ Cài đặt các phần mềm sẽ sử dụng trong hệ thống

Bài 3 WINDOWS EXPLORER & MY COMPUTER

Tóm tắt

Lý thuyết 5 tiết - Thực hành 15 tiết

buộc

Bài tập làm thêm

Bài học này sẽ cung cấp cho

học viên các kỹ năng để làm

việc trên môi trường

Windows, nắm vững các thao

tác với tập tin, thư mục trên

I Sử dụng Windows

Để làm việc hiệu quả với máy tính, yêu cầu trước tiên đối với người sử dụng là phải sử dụng thành thạo các chức năng của hệ điều hành

I.1 Các khái niệm cơ bản

Khi bắt tay vào sử dụng Windows, người dùng phải làm quen với một số đối tượng giao diện cơ bản, các điều khiển và các thao tác với chuột, bàn phím

Hình 3.1: Cửa sổ (window) và các thành phần trong cửa sổ

Hình 3.2: Hộp thoại (dialog) và các điều khiển cơ bản

Windows sử dụng một số các điều khiển cơ bản như được mô tả trong hình vẽ Cửa số chứa các điều khiển này gọi là hộp thoại (dialog) Khi trong hộp thoại có nhiều điều khiển, chỉ có một điều khiển tương tác với người dùng, khi đó ta nói điều khiển đó đang nhận tiêu điểm (focus)

Dấu hiệu một điều khiển nhận tiêu điểm là được đóng khung đậm hoặc tô màu xanh vùng chọn hoặc có chứa dấu nháy (caret) chờ nhận lệnh gõ từ bàn phím

ƒ Button: Bấm chuột hay nhấn Spacebar/Enter để thực hiện một lệnh, đóng hay mở một cửa sổ

ƒ TextBox: Nhập dữ liệu vào từ bàn phím

ƒ ComboBox, ListBox: Chọn một trong các mục được liệt kê bằng cách dùng chuột nhắp vào mục đó hoặc dùng các phím mũi tên lên, xuống di chuyển tới mục muốn chọn rồi nhấn Spacebar/Enter

ƒ CheckBox: Chọn một hay nhiều mục được liệt kê bằng cách đánh dấu vào ô vuông bên cạnh Có thể dùng chuột hay nhấn Spacebar để đánh dấu

ƒ OptionBox (RadioButton): Chọn một trong các mục được liệt kê bằng cách đánh dấu vào ô tròn bên cạnh Có thể dùng chuột hay nhấn Spacebar để đánh dấu

I.1.1 Các thao tác sử dụng chuột

Windows là HĐH có giao diện đồ hoạ, người dùng chủ yếu sử dụng chuột để làm việc thay vì phải dùng bàn phím và gõ lệnh Các thao tác chuộc cơ bản trong Windows:

ƒ Nhắp – Click: là thao tác bấm một phím của chuột Nhắp chuột trái là bấm phím trái của

chuột 1 lần, ngược lại với thao tác nhắp chuột phải

ƒ Nhắp đúp – Double click: là thao tác bấm một phím của chuột hai lần liên tiếp Khi nói nhắp

đúp thì thường chỉ dùng nút chuột trái

ƒ Chọn - Select: là thao tác nhắp chuột trên một trên một đối tượng nào đó

ƒ Kéo và thả – Drag and Drop: là thao tác chọn một đối tượng bằng cách nhấn và giữ nút

chuột trái sau đó kéo đối tượng đến một vị trí mới rồi thả nút trái ra

I.1.2 Menu

Menu là công cụ chuẩn của Windows cho phép người dùng yêu cầu chương trình hay bản thân Windows thực hiện các chức năng mong muốn

Hệ thống menu chuẩn bao gồm các thành phần:

ƒ MenuBar – Thanh menu: một thanh ngang chứa các Sub menu

ƒ Sub menu – Menu con: một vùng liệt kê các Menu item

ƒ Menu item – Mục chọn: đại diện cho một chức năng người dùng muốn thực hiện

Ngoài hệ thống menu chuẩn, Windows còn cung cấp một loại menu khác gọi là Popup Menu hay còn gọi menu ngữ cảnh Loại menu này không có MenuBar mà chỉ gồm một Sub menu chứa các menu item

Các thao tác cơ bản với bàn phím

Là HĐH đa nhiệm, Windows cho phép người dùng sử dụng nhiều phím tắt để thực hiện nhanh một chức năng của một ứng dụng mà không cần trực tiếp chọn và làm việc với ứng dụng đó Bản thân Windows cũng có nhiều phím tắt cho các chứa năng cơ bản mà nó cung cấp:

ƒ Alt – Tab: chuyển đổi giữa các ứng dụng

ƒ Alt – Chữ cái: chọn nhanh một mục menu hoặc đối tượng

ƒ Alt – F4: Đóng một ứng dụng

ƒ Ctrl – F4: Đóng một cửa sổ trong ứng dụng

ƒ Ctrl – A: Chọn toàn bộ các dữ liệu trong cửa sổ đang làm việc

ƒ Ctrl – C: Chép dữ liệu, Ctrl – V: Dán dữ liệu, Ctrl – X: chép và xoá dự liệu tại vị trí hiện tại

ƒ Ctrl – S: Lưu tập tin đang làm việc

ƒ Ctrl – Z: Huỷ bỏ hành động vừa thực hiện

ƒ F1: Bật giúp đỡ

ƒ Ctrl – Esc hoặc á: hiện Start menu

ƒ á - E: hiện cửa sổ Windows Explorer để thao tác với tập tin và thư mục

ƒ á - F: hiện cửa sổ tìm kiếm tập tin hay thư mục

ƒ Ctrl – Alt – Del: hiện cửa sổ Task manager để quản lý các chương trình đang thi hành