CON NGƯỜI CÓ THỂ CHẾ NGỰ ĐỘNG ĐẤT

Cảnh điêu tàn của thảm họa trên Ấn Độ Dương mới đây đặt ra cho loài người một câu hỏi: Chẳng lẽ chúng ta không có cách nào để vừa cải tiến được hệ thống cảnh báo, vừa thực sự ngăn ngừa n

Trợ giúp - Tìm kiếm - Danh sách thành viên - Lịch ghi nhớ

Xem trang chính: Con người có thể chế ngự động đất?

Diễn đàn khoa học kỹ thuật > KHOA HỌC TỰ NHIÊN > Địa Lý

news-hunter

Jan 2 2005, 07:56 PM

Liệu những cảnh hoang tàn như thế này ở Phuket, Thái Lan, có thể được chặn trước?

Cảnh điêu tàn của thảm họa trên Ấn Độ Dương mới đây đặt ra cho loài người một câu hỏi: Chẳng lẽ chúng ta không có cách nào để vừa cải tiến được hệ thống cảnh báo, vừa thực sự ngăn ngừa những trận động đất kinh hoàng diễn ra

Trong mùa đông, các quan chức ở nhiều vùng miền núi đã ngăn ngừa những trận lở tuyết lớn bằng cách kích nổ những vụ trượt lở nhỏ, thậm chí phải dùng đến cả đại bác quân sự Hiểm họa cháy rừng ở một vài nơi được giảm bớt bằng những "đám cháy nhỏ có kiểm soát", nhằm ngăn chặn sự tích luỹ những thân cây chết - yếu tố gây nên những vụ hoả hoạn lớn

Một trận động đất là hệ quả sau cùng của một quá trình tích luỹ ứng suất (sức căng) chậm chạp, dai dẳng lên các bề mặt đá đang cố gắng trượt qua nhau, bị đẩy đi bằng những chuyển động nằm sâu trong lòng trái đất Lực này tích luỹ ngày một nhiều, và đá cố gắng kháng cự lại nó đến mức tối đa Đến một lúc nào đó, đá không giữ nổi nữa, hai mảng thạch quyển đột ngột trượt qua nhau, giải phóng năng lượng dưới dạng các sóng địa chấn

Lớp vỏ bề mặt trái đất bị phân chia thành một vài mảng lớn và một số mảng nhỏ hơn Chúng di chuyển vài centimét mỗi năm, cưỡi trên những lớp đá nửa nóng chảy sền sệt ở bên dưới.

Trên đất liền, các cú rung lắc này được cảm nhận như những trận động đất; dưới biển, sự trồi sụt của vỏ trái đất dẫn tới sự hình thành các con sóng thần có thể băng qua các đại dương trong vài giờ và rồi đổ ụp xuống vùng nước nông của một lục địa nào đó dưới dạng các con sóng vĩ đại

Trong một chừng mực nào đó, con người đã tình cờ kích thích động đất, cung cấp cho các nhà khoa học ý tưởng về sự giải phóng ứng suất có chủ ý, nhằm giảm bớt thiệt hại do những trận động đất "thật" gây ra Song, các nhà địa chất cảnh báo rằng việc thay thế một trận động đất lớn bằng một loạt trận nhỏ hơn có thể khiến con người rơi vào nguy hiểm cao hơn

Ý tưởng thuần hoá động đất

Khi các mảng này di chuyển, chúng tách ra xa nhau hoặc xô lại gần nhau, giải phóng động đất dọc theo biên giới giữa các mảng 1- Các mảng rời xa nhau, khiến cho phần ở giữa sụt xuống

2- Đới hút chìm, nơi mảng đáy biển bị cuốn xuống dưới mảng lục địa

3- Nơi hai mảng nghiến lên nhau, chúng không mạnh như ở đới hút chìm, song có sức phá huỷ lớn hơn do ở gần bề mặt

4- Hai mảng lục địa xô vào nhau, khiến đất đá uốn nếp và dâng lên thành núi

5- Magma dâng lên qua khe nứt giữa đáy biển, khiến đáy biển mở rộng ra.

Con người đã kích thích động đất tự nhiên thông qua một loạt hành động trên mặt đất, chủ yếu là khi xây dựng những hồ chứa nước lớn Dưới trọng lượng của nước tích luỹ trong hồ, các lớp đá ở bên dưới bị nén lại và trượt đi

Việc đào hầm vào lòng đất cũng là những kịch bản rõ nhất về động đất nhân tạo

Năm 1961, quân đội Mỹ đã khoan một cái giếng chứa chất thải sâu 3.600 mét vào núi Arsenal ở Colorador, phía đông bắc Denver Bắt đầu vào tháng 3/1962, chất thải lỏng chứa asen được bơm xuống giếng Sau đó, một điều thú vị đã xảy ra: một loạt trận động đất bất thường xuất hiện trong vùng Vào cuối năm 1962, đã có gần 200 trận động đất Đầu tiên chúng chỉ nhỏ, nhưng đến tháng 12 chúng đã phá huỷ vài ngôi nhà ở những thị trấn gần đó Trong vòng 5 năm kế tiếp, động đất tăng lên cả về tần số và cường độ, và đến tháng 4/1967, một trận động đất đo được tới 5 độ richter

Mối liên hệ giữa cái giếng chất thải và những trận động đất nhanh chóng được xác nhận,

và việc bơm chất thải ngừng lại Tuy nhiên, các cơn rung lắc vẫn tiếp tục Vì thế vào năm sau đó, quân đội Mỹ bắt đầu cho rút chất lỏng từ giếng lên, trong nỗ lực làm giảm động đất Và quả thực đến một mức nào đó, khi sự chèn ép của chất lỏng vào lớp đá sâu ngừng lại, động đất cũng tắt dần

Chuyện xảy ra là khối chất lỏng dường như có tác dụng "bôi trơn" các lớp đá, vốn đã chịu ứng suất Theo nghĩa đó, quân đội đã không tạo ra động đất, mà chỉ đẩy nhanh quá trình của nó bằng cách khiến cho các khối đá dễ trơn trượt hơn Thay cho một trận động đất lớn sẽ xảy ra sau vài thế kỷ nữa, Colorador đã hứng chịu một loạt rung lắc nhỏ

Liệu nguyên lý này có thể áp dụng được cho những đứt gãy nguy hiểm hơn? Về lý thuyết, nhờ các giếng sâu chúng ta có thể đưa chất lỏng vào một đoạn của đới đứt gãy, trong khi các giếng khác ở đầu kia của đoạn sẽ hút chất lỏng ra, nhờ thế sẽ giải phóng ứng suất một cách vô hại Quá trình này có thể tiếp tục từ đoạn này đến đoạn khác, cho đến khi cả đới đứt gãy bị thuần hoá, đón đầu một trận động đất dữ dội có thể xảy ra bất chợt trong tương lai

Những trở ngại

Giả thuyết này "được nhắc lại cứ sau vài năm, nhưng không may nó lại tiềm chứa những nguy hiểm chết người theo vài cách thức nào đó", William Ellsworth, trưởng nhóm thảm họa động đất tại Hiệp hội khảo sát địa chất Mỹ, cho biết

"Trước tiên, phải mất 1.000 trận động đất cấp 6 mới giải phóng hết năng lượng của một trận động đất cấp 8", ông nói Nhưng vì những trận động đất nhỏ cũng khá nghiêm trọng, nên tốt hơn cả là giới hạn các trận động đất nhân tạo xuống cấp 4 - điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta phải tạo ra 1 triệu rung lắc nhỏ hơn để tránh một chấn động khổng lồ

"Nhân số lần động đất ước tính với chi phí để tạo ra nó, bạn sẽ có được bản quyết toán vượt xa các chi phí có thể mất mát trong một trận động đất lớn", Ellsworth nói

Ngoài ra, Ellsworth cũng giải thích "không có gì đảm bảo rằng bạn có thể ngăn cản một trận cấp 4 không biến thành một trận cấp 6 hoặc cấp 8, đặc biệt là ở thời điểm bắt đầu quá trình Vì thế, dự định tốt đẹp của bạn có nguy cơ sẽ tạo ra một tai biến mà bạn đang muốn tránh"

Thomas J Ahrens, một giáo sư địa vật lý tại Viện Công nghệ California, đồng ý với cảnh báo của Ellsworth Giống như "Công viên khủng long kỷ Jura", những động đất nhân tạo như vậy có thể "dễ dàng vượt khỏi tầm kiểm soát", ông nói

Cũng có ý kiến cho rằng thảm họa là ở chỗ, khi ta cố gắng nặn ra một trận đất, thì có nguy cơ nó sẽ kích thích một trận động đất khác không được biết tới Một trở ngại nữa

mà ý tưởng này cần vượt qua là vấn đề pháp lý

Có lẽ một trăm năm nữa, các nhà địa vật lý sẽ lập được bản đồ những đứt gãy trong vỏ trái đất, và các kỹ sư địa lý sẽ đào những cái giếng bôi trơn để điều chỉnh quá trình trượt của vỏ trái đất, nhờ thế làm giảm được tác hại của những chấn động lớn, bất ngờ gây ra

Từ nay đến đó là cuộc chạy đua của các nhà khoa học, kỹ thuật và các vụ kiện tụng

Thuận An (theo MSNBC)

nguyenducanh

Jan 28 2005, 02:44 PM

nếu con người chúng ta không gây ô nhiễm môi trường thì không bị như thế này rồi Đây là phiên bản "lo-fi" (đơn giản) của nội dung chính giúp bạn xem nội dung trang web nhanh hơn Để xem phiên bản chính đầy đủ với hình ảnh vui lòng bấm vào đây

Diễn đàn KTCN được phát triển bởi BabyWolf

Dựa trên nền Invision Power Board(Trial) v2.0.0 © 2008 IPS, Inc

Thiết kế website bởi Công ty Cổ phần Đầu tư Giải Pháp Việt