Bài thảo luận thứ 5 môn luật dân sự

Người xâm phạm sức khoẻ của người khác phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu.. Mức bồi

Vấn đề 1: Xác định tổn thất về tinh thần được bồi thường. Tóm tắt bản án số 08/2017/DS-ST:

Nguyên đơn bà Vũ Thị Nhị yêu cầu anh Vũ Minh Hiếu phải bồi thường thiệt hại cho bà,

số tiền là 80.440.000.Trong trường hợp anh Vũ Minh Hiếu không đủ tài sản để bồi thường cho bà thì ông Vũ Kim Dư và Bà Nguyễn Thị Huyền phải bồi thường phần còn thiếu Gia đình anh Hiếu cho rằng anh không đánh bà Nhi và không đồng tình với đơn khởi kiện Phán xét của hội đồng xét xử thấy rằng việc xử buộc anh Vũ Minh Hiếu phải bồi thường thiệt hại cho bà Nhị số tiền 80.440.000đồng Trong trường hợp anh Vũ Minh Hiếu không đủ tài sản để bồi thường cho bà thì ông Vũ Kim Dư và Bà Nguyễn Thị Huyền phải bồithường phần còn thiếu là đúng pháp luật.

Câu 1: Những điểm mới của BLDS 2015 so với BLDS2005 về tổn thất tinh thần được bồi thường?

Trả lời:

Trên thực tế, khi phát sinh thiệt hại không chỉ bao gồm thiệt hại vật chất hiện hữu mà còn

có cả thiệt hại về tinh thần Các quy định về tổn thất tinh thần được bồi thường là:

Khoản 2 Điều 609 Thiệt hại về sức khỏe bị

xâm phạm:

“2 Người xâm phạm sức khoẻ của người

khác phải bồi thường thiệt hại theo quy

định tại khoản 1 Điều này và một khoản

tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần

mà người đó gánh chịu Mức bồi thường

Khoản 2 Điều 590 Thiệt hại về sức khỏe bị xâm phạm:

“2 Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác

bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh

bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên

thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì

mức tối đa không quá ba mươi tháng lương

tối thiểu do Nhà nước quy định.”

thần mà người đó gánh chịu Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.”

Khoản 2 Điều 610 Thiệt hại do tính mạng

bị xâm phạm:

“2 Người xâm phạm tính mạng của người

khác phải bồi thường thiệt hại theo quy

định tại khoản 1 Điều này và một khoản

tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần

cho những người thân thích thuộc hàng

thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại, nếu

không có những người này thì người mà

người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng,

người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị

thiệt hại được hưởng khoản tiền này Mức

bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do

các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận

được thì mức tối đa không quá sáu mươi

tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy

định.”

Khoản 2 Điều 591 Thiệt hại do tính mạng

bị xâm phạm:

“2 Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp tính mạng của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại, nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng, người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.”

Khoản 2 Điều 611 Thiệt hại do danh dự,

nhân phẩm, uy tín bị xâm hại:

Khoản 2 Điều 592 Thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm hại:

“2 Người xâm phạm danh dự, nhân

phẩm, uy tín của người khác phải bồi

thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1

Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp

tổn thất về tinh thần mà người đó gánh

chịu Mức bồi thường bù đắp tổn thất về

tinh thần do các bên thoả thuận; nếu không

thoả thuận được thì mức tối đa không quá

mười tháng lương tối thiểu do Nhà nước

quy định.”

“2 Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương

cơ sở do Nhà nước quy định.”

Đối với quy định bồi thường thiệt hại tổn thất về tinh thần do thiệt hại về sức khỏe bị xâm phạm, thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm, thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm ở BLDS 2005 và BLDS 2015 có một số điểm khác biệt chung rõ ràng về mặt chủ thể thực hiện việc bồi thường, đặc biệt là về mức bồi thường tối đa tổn thất về mặt tinh thần cho người bị thiệt hại

- Thứ nhất, xét về mặt chủ thể, người bồi thường ở BLDS 2005 là “người xâm phạm” đã được thay bằng “người chịu trách nhiệm bồi thường” Sự thay đổi này đã mở rộng các đối tượng phải bồi thường, bao hàm cả các đối tượng không phải là người xâm hại nhưng lại

là đối tượng phải chịu trách nhiệm bồi thường trên thực tế Ví dụ như việc cha mẹ chịu trách nhiệm bồi thường cho con cái chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự (Điều

606 BLDS 2005, Điều 586 BLDS 2015) hoặc trong trường hợp pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi đang thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao (Điều 618 BLDS 2005, Điều 597 BLDS 2015) Đặc biệt, sự thay đổi này còn bao hàm cả vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tổn thất tinh thần được gây ra khi chủ thể gây thiệt hại không phải “người xâm phạm” mà là do tài sản, vật nuôi, cây cối, công trình xây dựng, nguồn nguy hiểm cao độ … thì chủ sở hữu là người phải chịu trách nhiệm phải bồi thường thiệt hại do tổn thất về tinh thần

- Thứ hai, so với BLDS 2005 thì ở BLDS 2015, mức phạt bồi thường thiệt hại ở các trường hợp đều có chiều hướng tăng lên nhằm nâng cao sự mạnh mẽ và tính răn đe của pháp luật Cụ thể, ở các trường hợp có quy định bồi thường tổn thất về tinh thần, mức phạt bồi thường khi các bên không có sự thỏa thuận có sự thay đổi như sau:

+ Mức bồi thường tổn thất về tinh thần do thiệt hại về sức khỏe bị xâm phạm được nâng lên từ “mức tối đa không quá ba mươi tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định” đến

“mức tối đa không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định”;

+ Mức bồi thường tổn thất về tinh thần do thiệt hại về tính mạng bị xâm phạm được nâng lên từ “mức tối đa không quá sáu mươi tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định” đến

“mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương

cơ sở do Nhà nước quy định”;

+ Mức bồi thường tổn thất về tinh thần do thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm hại được nâng lên từ “mức tối đa không quá mười tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định” đến “mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định”

Việc thay đổi căn cứ tính mức bồi thường thiệt hại là “mức lương tối thiểu” ở BLDS 2005 bằng “mức lương cơ sở” ở BLDS 2015 chỉ thay đổi về câu từ nhưng xét về tính chất thì hai mức trên chỉ là căn cứ dựa vào để tính mức bồi thường thiệt hại cụ thể, mức lương cơ

sở hiện nay được quy định tại Nghị quyết số 99/2015/QH13 của Quốc hội khóa 13 ngày 11/11/2015 về dự toán ngân sách nhà nước năm 2016 là 1.210.000đ và được áp dụng từ ngày 01/05/2016

Câu 2: Theo pháp luật hiện hành tổn thất về tinh thần khitài sản đã bi xâm phạm có được bồi thường hay không ?Vì sao?

Trả lời:

Cụ thể Điều 589 BLDS 2015 Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm:

“Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm bao gồm:

1 Tài sản bị mất, bị huỷ hoại hoặc bị hư hỏng;

2 Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sảnbị mất, bị giảm sút;

3 Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phụcthiệt hại;

4 Thiệt hại khác do luật quy định.”

Quy định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm chỉ liệt kê thiệt hại vật chất không đề cập tới tổn thất về tinh thần

Đối với thiệt hại về tài sản: Tổn thất về tinh thần khônghoàn toàn bị loại trừ khi tài sản bị xâm phạm

Bởi trên thực tế có những tài sản có giá trị rất lớn về tinh thần đối với một chủ thể như kỷ vật của gia đình Việclàm hư hỏng, mất mát tài sản có thể gây tổn thất về tinh thần cho chủ sở hữu như mất ăn, mất ngủ, đau buồn…

Thiết nghĩ nếu tổn thất về tinh thần tồn tại thực tế thì nên được bồi thường Ở nước ngoài, chẳng hạn như Pháp, bên cạnh việc chấp nhận thiệt hại về vật chất, Tòa án không ít lần buộc người xâm phạm tài sản phải bồi thường tổn thất về tinh thần khi ai đó làm chết động vật gần gũi với người như chó, ngựa đua…

Ở Châu Âu, Tòa án Châu Âu về quyền con người đã cho rằng tổn thất về tinh thần có thể tồn tại khi tài sản bị xâm phạm Do vậy, tùy từng trường hợp cụ thể mà chúng ta chấp nhận sự tồn tại tổn thất về tinh thần và cho người bị thiệt hại được quyền bồi thường Qua việc pháp luật không quy định việc bồi thường tổn thất về tinh thần là một điều còn thiếu sót, cần được khắc phục Hiện theo pháp luật hiện hành thì chưa có quy định

Câu 3 Đoạn nào của án cho thấy Tòa án đã áp dụng các quy định về tổn thất tinh thần của BLDS 2015 trong các vụ việc trên?

Trả lời:

Đoạn cho thấy Tòa án đã áp dụng các quy định về tổn thất tinh thần của BLDS 2015 trong bản án số 08 là:

“ Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 156 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Hội đồng xét xử sẽ áp dụng quy định tại khoản 2 Điều 590 BLDS2015 ”

Câu 4: Cho biết suy nghĩ của anh chị về việc Tòa án không áp dụng BLDS 2005 mà

áp dụng BLDS 2015 trong các vụ việc trên liên quan đến tổn thất tinh thần.

Trả lời:

Theo nhóm thảo luận thì việc Tòa án không áp dụng BLDS 2005 mà áp dụng luật 2015 vì khi áp dụng BLDS 2015 thì mức phạt bồi thường thiệt hại ở các trường hợp đều có chiều hướng tăng lên nhằm nâng cao sự mạnh mẽ và tính răn đe của pháp luật Cụ thể, ở các trường hợp có quy định bồi thường tổn thất về tinh thần, mức phạt bồi thường khi các bên không có sự thỏa thuận có sự thay đổi

Khi sử dụng BLDS 2015 thì về mặt chủ thể, người bồi thường ở BLDS 2005 là “người xâm phạm” đã được thay bằng “người chịu trách nhiệm bồi thường” Việc Tòa án áp dụng BLDS 2015 mở rộng các đối tượng phải bồi thường, bao hàm cả các đối tượng không phải là người xâm hại nhưng lại là đối tượng phải chịu trách nhiệm bồi thường trên thực tế

Vấn đề 2: Xác định thiệt hại vật chất được bồi thường khi tính mạng bị xâm phạm.

Câu 1: Những điểm mới của BLDS 2015 so với BLDS 2005 về thiệt hại vật chất khi tính mạng bị xâm phạm?

Trả lời:

Về thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm, Điều 591 BLDS 2015 xác định thiệt hại bao gồm:

“Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo quy định tại Điều 590 của Bộ luật này Chi phí

hợp lý cho việc mai táng, tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa

vụ cấp dưỡng, thiệt hại khác do luật quy định”

Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp tính mạng của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại, nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại

đã trực tiếp nuôi dưỡng, người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định

Có thể thấy, BLDS 2015 đã có quy định mới mang tính tiến bộ hơn và khắc phục được tồn tại, hạn chế của BLDS năm 2005, đó là: BLDS năm 2015 đã nâng mức bồi thường tối

đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định; mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định Việc nâng mức bồi thường lên là phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội hiện nay

BLDS 2015 xác định thiệt hại do xâm phạm tính mạng bao gồm cả “thiệt hại do sức khỏe

bị xâm phạm”, do đó sẽ khắc phục, hạn chế được tình trạng thương tâm hiện nay trong một số vụ án tai nạn giao thông, tài xế cố tình đâm chết nạn nhân để mức bồi thường ít hơn so với việc xâm phạm sức khỏe của nạn nhân Theo quy định của BLDS năm 2005, trên thực tế xảy ra nhiều trường hợp gây thiệt hại về sức khỏe khi xác định thiệt hại lớn hơn xác định thiệt hại về tính mạng Bởi vì, khi gây thiệt hại về sức khỏe người chịu trách nhiệm bồi thường sẽ phải chịu cả trách nhiệm cứu chữa, hồi phục sức khỏe, chăm sóc, chi phí bồi thường nuôi sống cho nạn nhân mất khả năng lao động

Câu 2: Đoạn nào của quyết định số 60 cho thấy Tòa án đã chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí vé máy bay và thuê ô tô với tư cách là chi phí hợp lý cho việc mai táng ?

Trả lời:

Đoạn cho thấy Tòa án đã chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí vé máy bay và thuê ô tô với tư cách là chi phí hợp lý cho việc mai táng là: “Hội đồng xét xử xét thấy, chi phí hợp

lý cho việc mai táng anh Quyên gồm: Chi phí vé máy bay 5.175.000đ, tiền thuê ô tô từ sân bay tới bệnh viện 500.000, tiền thuê xe ô tô chở thi hài anh Quyên về quê 22.000.000, tiền bồi dưỡng lái xe 600.000, tiền chi phí trên đường đưa thi hài anh Quyên về quê 2.000.000;… tiền xe chở người bị hại đi mai táng 1.500.000đ…”

Câu 3: Nghị quyết số 03 của HĐTP có quy định chi phí đi lại dự lễ tang được bồ thường không? Nêu rõ cơ sở pháp lý khi trả lời?

Trả lời:

Khoản 4 mục I của nghị quyết số 03/2006 thì không có quy định cụ thể chi phí đi lại dự lễ tang có được bồi thường hay không, nhóm xin trích một số điều luật ra để phân tích như sau:

“ 4 Chi phí hợp lý

Các khoản chi phí hợp lý quy định tại các điểm a và c khoản 1 Điều 609, các điểm b và c khoản 1 Điều 610 và điểm a khoản 1 Điều 611 BLDS là chi phí thực tế cần thiết, phù hợp với tính chất, mức độ của thiệt hại, phù hợp với giá trung bình ở từng địa phương tại thời điểm chi phí.”

Trích điểm b khoản 1 điều 610 BLDS 2005: “b) Chi phí hợp lý cho việc mai táng.”

Trích điểm b khoản 1 điều 590 BLDS 2015: “b) Chi phí hợp lý cho việc mai táng.”

Theo nghị quyết số 03/2006 thì chi phí hợp lý cho việc mai táng bao gồm: “các khoản tiền mua quan tài, các vật dụng cần thiết cho việc khâm liệm, khăn tang, hương, nến, hoa, thuê xe tang và các khoản chi khác phục vụ cho việc chôn cất hoặc hỏa táng nạn nhân theo thông lệ chung Không chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ, bốc mộ…”

Như vậy theo nghị quyết này không đề cập đến chi phí dự lễ tang, mà chỉ để cập đến cho phí được dùng để mai táng tức chi phí cho người đã mất, còn người đi dự lễ tang thì không có quy định và đây không phải là chi phí phục vụ cho việc mai táng người đã chết nên theo nhóm thảo luận thi nghị quyết số 03/2006 không quy định chi phí đi lại dự lễ tang, vì vậy chi phí đi lại dự lễ mai táng không được bồi thường

Câu 4: Trong vụ việc trên tòa án có cho biết ai bỏ ra chi phí máy bay và thuê ô tô trên không?

Trả lời:

Nhóm dựa vào đoạn sau trong quyết định “theo tính chất mức độ phạm tội phạm tội… 13.609.000đ.” để đưa ra ý kiến sau đó là Tòa án không cho biết ai bỏ ra chi phí máy bay

và ô tô, mà tòa án đã xác định tổng toàn bộ số tiền các bị cáo phải chi trả rồi tùy theo mức

độ của các bị cáo mà bồi thường hợp lý và đủ số tiền phải bồi thường

Câu 5: Căn cứ vào thực tiễn xét xử, cách giải quyết trên có thuyết phục không? Vì sao?

Trả lời:

Căn cứ vào thực tiễn xét xử, cách giải quyết trên thuyết phục Vì trên thực tế chi phí vé máy bay và thuê ô tô có thể được xem là chi phí hợp lí cho việc mai táng phù hợp với tập tục địa phương và cần thiết trong trường hợp này Theo NQ 03/HĐTP “2 Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm; 2.2 Chi phí hợp lý cho việc mai táng bao gồm: các khoản tiền mua quan tài, các vật dụng cần thiết cho việc khâm liệm, khăn tang, hương, nến, hoa, thuê

xe tang và các khoản chi khác phục vụ cho việc chôn cất hoặc hỏa táng nạn nhân theo thông lệ chung Không chấp nhận yêu cầu bồi thường chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây

mộ, bốc mộ ” Phần in nghiêng là danh sách mở cho thấy Pháp luật dân sự ngầm cho phép xem xét chi phí máy bay và thuê ô tô có thể được xem là chi phí hợp lí cho việc mai táng Nhưng chi phí đó phải hợp lí có căn cứ, phải phục vụ gắn liền việc mai táng và phải

do những người có quan hệ thân thích gần gũi với nạn nhân

Câu 6: Nếu đó là chi phí mà cháu nạn nhân bỏ ra để đi dự tang lễ thì có được bồi thường không? Vì sao?

Trả lời:

Nếu là chi phí do cháu nạn nhân bỏ ra để đi sự thì theo nhóm thảo luận chi phí này không được bồi thường, vì theo nghi quyết số 03 của HĐTP như đã nêu ở câu 3 thì chi phí này không phục vụ cho việc mai táng nên không được bồi thường

Câu 7: Trong hai vụ việc trên, Toà án đã buộc người gây thiệt hại bồi thường tiền cấp đương cho ai? Đoạn nào của bản án cho câu trả lời?

Trả lời:

Trong bản án 26 thì Tòa án buộc người gây thiệt hại phải bồi thường tiền cấp dưỡng cho Chu Đức P là con chưa thành niên của người bị hại sinh ngày 31/12/1999 và không buộc người gây thiệt hại bồi thường tiền cấp dưỡng cho cha mẹ người bị hại về già do pháp luật không quy định Đoạn cho thấy là “Hiện nay người bị hại Chu Văn D có một người con… nên không được Hội đồng xét xử xem xét và giải quyết”

Trong bản án số 60 thì Tòa án đã buộc người gây thiệt hại phải bồi thường tiền cấp dưỡng cho cháu Phạm Thị Thu Trang sinh ngày 28/12/2002 là con chung chưa thành niên của anh Quyên với chị Lương và không buộc người gây thiệt hại bồi thường tiền cấp dưỡng cho cháu Phạm Quỳnh Nga sinh ngày 28/10/2005 là con chung chưa thành niên của anh Quyên và chị Bảy mà giao cho ông Phạm Văn Y là ông nội cháu Trang theo yêu cầu của chị Lương Đoạn cho thấy: “Về trợ cấp nuôi con của người bị hại, đại diện người bị hại… theo yêu cầu của chị Nguyễn Thị Lương”

Câu 8: Suy nghĩ của anh chị về hướng giải quyết trên của tòa án liên quan đến người được bồi thường tiền cấp dưỡng?

Trả lời: