Mot so van de CNH, HDH sau 20 nam doi moi

Mot so van de CNH, HDH sau 20 nam doi moi

M T S V N V CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ

SAU 20 N M I M I

GS Qu c Sam

I- HI N TR NG V N CÔNG NGHI P HOÁ, HI N I HOÁ

1- Hình thành đ ng l i CNH, H H

Chính sách CNH n c ta đã đ c nêu ra t lâu, nó là quá trình t nhiên và không

th l n tránh trên con đ ng phát tri n c a Vi t Nam c ng nh c a các n c khác trên th

gi i Tuy nhiên, đ n H i ngh đ i bi u toàn qu c gi a nhi m k khoá VII c a ng (1/1994) v n đ CNH g n k t v i H H m i chính th c đ c đ xu t, khi nêu lên nh ng

thành t u quan tr ng v phát tri n kinh t xã h i “ đã và đang t o ra nh ng ti n đ đ a đ t

n c chuy n d n sang m t th i k phát tri n m i, th i k đ y t i m t b c công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t n c”, kèm theo là 7 nhi m v kinh t - xã h i cho th i gian còn l i

c a nhi m k i h i VII

Ti p theo H i ngh gi a nhi m k , ngh quy t H i ngh TW 7 khoá VII (7/1994) đã

c th hoá b c đ u ý t ng CNH, H H nêu trên, đi đ n hình thành m t đ ng l i CNH,

H H cho đ t n c v i m t đ nh ngh a CNH, H H, m c tiêu và quan đi m CNH, H H, các ch tr ng phát tri n công nghi p và khoa h c, công ngh cùng các chính sách và bi n pháp CNH, H H

CNH, H H đ c hi u là “quá trình chuy n đ i c n b n, toàn di n các ho t đ ng

s n xu t, kinh doanh, d ch v và qu n lý kinh t , xã h i t s d ng lao đ ng th công là chính sang s d ng m t cách ph bi n s c lao đ ng cùng v i công ngh , ph ng ti n và

ph ng pháp tiên ti n, hi n đ i, d a trên s phát tri n c a công nghi p và ti n b khoa

h c- công ngh , t o ra n ng xu t lao đ ng xã h i cao”

M c tiêu và các quan đi m CNH, H H nêu ra trong ngh quy t TW7 (khoá VII) v sau đã đ c chu n xác hoá và chính th c hoá trong v n ki n i h i VIII (1996)

i h i VIII đã kh ng đ nh nh ng y u t c b n c a đ ng l i CNH, H H c a

Vi t Nam Trong khi xác đ nh m c tiêu th i gian, t nay đ n n m 2020, ra s c ph n đ u

đ a n c ta c b n tr thành m t n c công nghi p, và nhi m v tr c m t là đ y m nh CNH, H H (n m 1994 nêu đ y t i m t b c CNH), i h i VIII đã tái kh ng đ nh: “M c tiêu c a CNH, H H là xây d ng n c ta thành m t n c công nghi p có c s v t ch t k thu t hi n đ i, c c u kinh t h p lý, quan h s n xu t ti n b , phù h p v i trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t, đ i s ng v t ch t và tinh th n cao, qu c phòng, an ninh v ng

ch c,dân giàu, n c m nh, xã h i công b ng, v n minh” Bên c nh đó, i h i c ng phác

th o m t cách đ nh tính nh ng m c tiêu c th v c c u kinh t , khoa h c công ngh , quan h s n xu t, đ i s ng v t ch t và v n hoá v.v v i m t ch tiêu đ nh l ng duy nh t cho n m 2020 là GDP t ng t 8 đ n 10 l n so v i n m 1990

6 quan đi m v CNH, H H đã đ c thông qua : đ c l p t ch đi đôi v i h p tác

qu c t ; CNH, H H là s nghi p c a toàn dân; ngu n l c con ng i là y u t c b n cho phát tri n nhanh và b n v ng; khoa h c và công ngh là đ ng l c c a CNH, H H; l y hi u

qu kinh t xã h i làm tiêu chu n phát tri n; k t h p kinh t v i qu c phòng - an ninh

Nhi u ch tr ng, chính sách trong ngh quy t i h i VIII tuy xác đ nh cho k

ho ch 5 n m 1996-2000, song có ý ngh a đ nh h ng cho th i gian dài h n

n i h i IX, đ ng l i CNH, H H đ c xây d ng t i h i VIII đã đ c c

th hoá trong Chi n l c phát tri n kinh t xã h i 10 n m đ n 2010, trong đó có bao hàm

ph n chi n l c CNH, H H giai đo n 2001-2010 Chi n l c 10 n m đ ra nhi m v “

t o n n t ng đ đ n n m 2020 n c ta c b n tr thành m t n c công nghi p theo h ng

hi n đ i” (nh n m nh ý theo h ng hi n đ i)

i h i IX đã b sung, hoàn thi n nhi u quan đi m v CNH, H H, hoàn ch nh

đ ng l i CNH, H H và hình thành đ nh h ng chi n l c CNH, H H V n ki n i h i

đ ra yêu c u tìm con đ ng CNH, H H “rút ng n th i gian”, nh n m nh đ n trình đ

công ngh tiên ti n, t ng b c phát tri n kinh t tri th c trong đi u ki n CNH g n v i

H H ngay t đ u và trong su t các giai đo n phát tri n

Trong b i c nh trong n c và qu c t m i, i h i IX đã nh n m nh yêu c u phát tri n v a nhanh, v a b n v ng; xây d ng n n kinh t đ c l p, t ch nh ng ch đ ng h i

nh p qu c t ; đ cao vai trò c a giáo d c đào t o và khoa h c công ngh là n n t ng và

đ ng l c c a CNH, H H; đ y nhanh CNH, H H nông nghi p và nông thôn là nhi m v

Qua 10 n m th c hi n, đ n nay đã đ t đ c nhi u k t qu quan tr ng:

- Công nghi p phát tri n liên t c v i t c đ khá cao (trên 10%/n m) bao g m c công nghi p khai thác, ch bi n, ch tác

- Nông nghi p đã đi vào vòng chuy n d ch c c u theo h ng CNH, H H V n đ CNH, H H nông nghi p và nông thôn đã đ c đ c p nhi u và đang ti p t c nghiên c u

Tuy nhiên, n u so sánh v i m c tiêu chi n l c đ n n m 2010 “t o đ c n n

t ng đ n m 2020 n c ta c b n tr thành m t n c công nghi p theo h ng hi n đ i”

- Nói chung, trong t ch c th c hi n , v n thi u m t cái nhìn bao quát v các khía

c nh liên quan đ n nhau trong đ ng l i CNH, H H Tuy trong ch tr ng có nêu, các

th c hi n v a t o thêm ti n đ v.v Công vi c mang tính chi n l c và quy ho ch này c n

ph i ti p t c nghiên c u, nh t là trong đi u ki n chúng ta v a còn thi u nh ng ti n đ thu n l i, l i v a ch tr ng CNH, H H rút ng n th i gian

3- M t vài đánh giá b c đ u

Trong 10 n m qua, t lúc nêu ra ý t ng m i v CNH, H H (1994), hình thành

đ ng l i CNH, H H (1996) cho th i k m i, hoàn thi n đ ng l i và c th hoá m t

b c (2001) trong Chi n l c phát tri n 10 n m, chúng ta có th kh ng đ nh đ c nh ng đánh giá b c đ u sau:

- Sau khi c b n v t qua đ c kh ng ho ng kinh t - xã h i kéo dài, n m 1994 chúng ta đ xu t đ y t i m t b c quá trình CNH là k p th i, đúng lúc; m c dù các đi u

ki n ti n đ còn ch a đâ đ , nh ng th i c phát tri n nhanh, đu i k p các n c không th

- Trong vi c tri n khai th c hi n CNH, H H, vi c coi tr ng v n đ CNH, H H nông nghi p và nông thôn (nh t là trong giai đo n đ u) và đ y nhanh phát tri n khoa h c

và công ngh là xác đáng, đây c ng là nh ng v n đ khó gi i quy t trong các nhi m v CNH, H H n c ta

- Nh ng công vi c đã tri n khai th c hi n th o h ng CNH, H H tuy có ch m tr

và thi u đ ng b , song đã mang l i, ho c h a h n mang l i, nhi u k t qu tích c c i u này c ng ch ng t đ ng l i CNH, H H đ ra là đúng h ng và kh thi, c n ti p t c hoàn

ch nh và đ y m nh

M c d u đã đ t đ c nhi u thành tích trong h n 10 n m qua, song c v lý lu n và

th c ti n còn c n c p nh t, rút kinh nghi m và làm rõ m t s v n đ v CNH, H H đ trong th i gian t i có th th c s đ y m nh quá trình CNH, H H trong khi th i gian c n

ph i tr thành m t n c công nghi p không còn xa n a

Có th có m y v n đ đáng suy ngh :

a/ V khái ni m và đ c thù c a CNH, H H Vi t Nam N m 1994, H i ngh TW7 (khoá VII) đã đ a ra m t đ nh ngh a khá toàn di n và nêu m t vài tính đ c thù c a Vi t Nam, song đ n nay nh n th c c a chúng ta v phát tri n, CNH, kinh t tri th c, h i nh p

qu c t v.v qua các k i h i VIII và IX đã có nâng cao và tình hình kinh t , công ngh

th gi i và khu v c đã có nhi u bi n chuy n r t nhanh chóng, vì v y khái ni m v CNH,

H H c n đ c c p nh t l i Cùng v i khái ni m chung, c ng c n làm rõ v mô hình,

đi u ki n ti n đ , ph ng th c th c hi n v.v

b/ V tiêu chí c a m t n c công nghi p: Ngh quy t i h i VIII đã nêu ra yêu

c u “t nay đ n n m 2020, ra s c ph n đ u đ a n c ta c b n tr thành m t n c công nghi p” và ngh quy t i h i IX l i nh c l i m c tiêu đó và b sung thêm yêu c u “ theo

h ng hi n đ i” Song cho đ n nay, ch a có tài li u nào c a chúng ta xác đ nh th nào là

m t n c công nghi p, m t n c công nghi p theo h ng hi n đ i và th nào là c b n tr thành m t n c công nghi p N u không làm rõ v n đ này, ít nh t là v nh ng tiêu chí chính, thì s không làm rõ đ c yêu c u c a i h i IX đ t m c tiêu n m 2010 “t o n n

t ng” đ đ n 2020 Vi t Nam c b n tr thành m t n c công nghi p và không có c s đ các i h i s p t i xác đ nh m c tiêu t ng đ i c th cho các n m 2015 và 2020

c/ V vi c g n k t CNH và H H, Ngh quy t i h i IX đã nêu “Công nghi p hoá

g n v i hi n đ i hoá ngay t đ u và trong su t các giai đo n phát tri n”, coi nh cùng

m t quá trình v a công nghi p hoá, v a hi n đ i hoá Tuy nhiên, g n k t nh th nào, b ng

bi n pháp gì, trong t ng giai đo n (10 n m, 5 n m) ra sao thì chi n l c phát tri n 10 n m 2001-2010 ch a nêu c th , và ti n trình th c hi n m y n m qua c ng cho th y, kinh t và công ngh không ph i là th c s đi đ u b c, ngay chi n l c 10 n m phát tri n khoa h c

và công ngh c ng đã thông qua ch m h n chi n l c kinh t xã h i 2- 3 n m

d/ V CNH, H H nông nghi p và nông thôn: Hi n nay khái ni m v công nghi p hoá nông nghi p và nông thôn đã đ c ph bi n ch p nh n và CNH, H H nông nghi p và nông thôn có vai trò đ c bi t quan tr ng đ i v i toàn b v n đ CNH, H H, nh t là trong giai đo n đ u Tuy nhiên, gi i pháp có tính chi n l c đ đ y nhanh quá trình CNH, H H nông nghi p và nông thôn v n ch a đ c xác đ nh c th và đ ng b , h th ng Vi c chuy n d ch c c u nông, ng nghiêp trong m y n m qua đã có k t qu nh t đ nh, song ít nhi u có tính ch t “t phát theo đ nh h ng chung”, thi u m t quy ho ch t ng th và s

ch đ o đ ng b ây c ng là m t v n đ r t ph c t p c a chi n l c phát tri n, c n ti n hành nghiên c u đi sâu và s m gi i quy t

đ/ V phát tri n khoa h c, công nghi p: Hi n nay v nh n th c m i ng i đ u

th ng nh t v vai trò n n t ng và đ ng l c c a khoa h c, công ngh trong ti n trình CNH,

H H, song v i đi u ki n xu t phát th p c a n c ta hi n nay (s l ng cán b , chi phí cho nghiên c u, s l ng b ng phát minh đ c mua v.v ch b ng kho ng 1/10 đ n 1/100 c a các n c xung quanh) thì làm cách nào, ch n gi i pháp chi n l c nào đ khoa h c và công ngh nhanh chóng và th c s tr thành n n t ng và đ ng l c c a m t ki u công nghi p hoá rút ng n còn vài ch c n m thì v n ch a đ c nghiên c u đ y đ

ây là v n đ “đ ng l c c a đ ng l c” mà chi n l c khoa h c, công ngh ph i gi i đáp

e/ V v n đ ch đ o th c hi n: Có c n xây d ng m t chi n l c riêng v CNH,

H H hay ch c n có chi n l c phát tri n kinh t xã h i theo đ ng l i CNH, H H ? ho c theo h ng CNH ho c H H ? Làm th nào đ v a đ y nhanh quá trình CNH, H H, v a

ti p t c t o thêm nh ng ti n đ cho CNH, H H mà giai đo n đ u còn ch a đ y đ ? Làm

th nào đ g n k t phát tri n công nghi p v i phát tri n công ngh , g n k t kinh t công nghi p v i kinh t tri th c? Làm th nào đ luôn luôn t o ra s đ ng b , nh p nhàng trong

d ch chuy n c c u trong quá trình CNH, H H v.v Nh ng v n đ v ch đ o th c hi n nói trên c n có m t s s p x p h p lý trong không gian và theo th i gian, c n có m t quy

ho ch khoa h c đ t o ra hi u qu cao nh t, b o đ m t c đ nhanh và ch t l ng t t

g/ Ngoài nh ng v n đ trên, còn m t s đ tài khác có liên quan đ n CNH, H H

nh v n đ phát tri n d ch v , c i cách th ch v.v song có th thu c ch đ khác nhi u

h n, nên không nêu trong bài vi t này

II - M T S G I Ý:

D i đây xin nêu m t s g i ý ban đ u v 6 v n đ đã nêu ph n trên

1-Nên hi u công nghi p hoá và hi n đ i hoá n c ta nh th nào?

Công nghi p hoá là ch ng đ ng phát tri n t t yêu c a các n n kinh t , đi t kinh t

t nhiên, qua kinh t nông nghi p, sang kinh t công nghi p, đ n kinh t h u công nghi p (có th hi u là kinh t tri th c) Nh ng m i n c hay nhóm n c có nh ng đ c đi m riêng khác nhau, m i th i đ i có nh ng đi u ki n khác nhau, nên con đ ng công nghi p hoá mà

m i n c l a ch n c ng không gi ng nhau Ch ng h n nh các n c ph ng Tây thì coi

nh đã tr i qua ch ng đ ng CNH và đang đi trên ch ng đ ng h u CNH; còn Trung

Qu c là n c đã b c vào quy trình CNH khá lâu nên th ng không nh c đ n CNH nh

m t ch tr ng đ c l p, mà th ng đ t nó nh m t giai đo n c a c quá trình hi n đ i hoá còn kéo dài nhi u th p k trong th i gian t i

n c ta, t H i ngh trung ng 7 khoá VII (1994), CNH, H H đã có m t đ nh ngh a b c đ u T đ nh ngh a đó và qua các gi i thích ti p theo (đ i h i VIII, đ i h i IX),

có th th y CNH, H H n c ta g n k t v i nhau trong cùng m t quá trình, ngay t đ u

và su t trong các giai đo n phát tri n; không đ n thu n là phát tri n công nghi p và công ngh mà c n chuy n bi n toàn di n c s n xu t, kinh doanh, qu n lý và c các m t xã h i,

an ninh; không ph i là vi c riêng c a Nhà n c mà là nhi m v tham gia c a toàn dân, toàn xã h i

Trong b i c nh m y n m g n đây, trong khái ni m và nh n th c chung có nhi u

ti n tri n nh h ng tr c ti p đ n quan ni m v CNH, H H:

- T khái ni m c v áp d ng“ti n b khoa h c – công ngh ” trong đ nh ngh a CNH, H H nêu ph n trên, chúng ta đã chuy n sang ch tr ng đ i m i công ngh hi n

có, đi th ng vào công ngh hi n đ i đ i v i các ngành m i nh n, nh p kh u công ngh

m i, hi n đ i hoá công ngh trong qu n lý, nâng cao hàm l ng tri th c trong các nhân t phát tri n, t ng b c phát tri n kinh t tri th c n c ta ây là m t v quan tr ng trong

đ ng l i công nghi p hoá và hi n đ i hoá c n đ c b sung làm rõ

- Trong các quan đi m ch đ o quá trình CNH và H H, v n đ kinh t đ i ngo i lúc đ u (ngh quy t h i ngh gi a nhi m k khoá VII và đ i h i khoá VIII) m i nêu m c

“m r ng h p tác qu c t , xây d ng m t n n kinh t m ”, sang đ i h i IX đã thành ch

tr ng l n “ch đ ng h i nh p kinh t qu c t ”, “không ng ng t ng n ng l c c nh tranh”trong xu th toàn c u hoá

- Quá trình CNH, H H đang di n ra trong th i k chuy n đ i kinh t sang n n kinh

t th tr ng đ nh h ng xã h i ch ngh a Vì v y, t c đ và ch t l ng c a CNH, H H

ph thu c r t nhi u vào cu c đ i m i kinh t đang đ c ti n hành c v b r ng và nh t là

b sâu

- Trong kho ng 5-10 n m l i đây, nghiên c u v CNH và H H, v phát tri n b n

v ng và v n n kinh t m i trên th gi i c ng có nh ng phát tri n m i mà chúng ta c n tìm

hi u và c p nh t

Trên c s nh ng chuy n bi n đó, chúng ta có th làm rõ h n nh ng đ c đi m c a

đ ng l i CNH, H H n c ta và hình dung ra nh ng đ ng nét c a m t mô hình CNH,

H H trong giai đo n phát tri n m i

Theo ngh a h p, CNH đ c hi u là quá trình chuy n d ch t n n kinh t nông nghi p sang n n kinh t l y công nghi p làm ch đ o, t ch t tr ng lao đ ng nông nghi p chi m đa s gi m d n và nh ng ch cho lao đ ng công nghi p chi m t tr ng l n

h n Theo ngh a r ng, CNH là quá trình chuy n d ch t n n kinh t nông nghi p (hay ti n công nghi p) sang n n kinh t công nghi p, t xã h i nông nghi p sang xã h i công nghi p

và t n n v n minh nông nghi p sang n n v n minh công nghi p Nói g n l i, là quá trình chuy n ti p t m t xã h i nông nghi p sang m t xã h i công nghi p (xã h i đây đ c

hi u theo ngh a r ng), trong đó s thay đ i v kinh t đ c coi là c n b n

Chu trình CNH có th chia làm 3 giai đo n: giai đo n kh i đ u, giai đo n phát tri n

và giai đo n chuy n ti p Giai đo n phát tri n c ng có th chia ra thành 2 đo n nh ( c

b n và hoàn thi n), và giai đo n chuy n ti p b t đ u ti p c n v i yêu c u c a th i k sau,

đ n ngày nay còn ch a k t thúc, trong đó CNH đ c coi là giai đo n đ u c a th i k H H Quá trình H H đó d a vào thuy t ti n hoá cho r ng xã h i luôn luôn phát tri n t th p đ n cao, v a là s thay đ i v tính ch t, v a là m t quá trình đ c xác đ nh v th i gian

Trong bài vi t này, đ ti n xác đ nh ý ngh a c a c m t “công nghi p hoá, hi n đ i hoá”, t “hi n đ i hoá” đ c hi u g n v i ngh a thông d ng c a nó, ngh a là “quá trình đi

t truy n th ng c lên trình đ tiên ti n, hi n đ i”, tính th i gian đây là t ng đ i, trình

đ hi n đ i đ u th k 21(khi chúng ta c b n tr thành m t n c công nghi p) không còn

là trình đ c a gi a th k 20 khi các n c phát tri n hoàn thành công nghi p hoá C ng có

th tính đ n th nguyên th i gian trong khái ni m H H và coi H H di n ti n thành nhi u

đ t, nhi u làn sóng : đ t th nh t x y ra khi xã h i loài ng i chuy n t xã h i ti n nông nghi p (kinh t t nhiên) sang xã h i nông nghi p, đ t th hai t xã h i nông nghi p sang

xã h i công nghi p (kinh t công nghi p), đ t th ba t xã h i công nghi p sang xã h i h u công nghi p (kinh t tri th c); s ti n hoá sau đó ch a k t thúc nh ng đ t th t s có hình

th c và nh ng đ c tr ng gì thì v n còn là v n đ còn b ng Tuy nhiên, có m t s đ c

đi m chung cho m i đ t H H: đó là đ ng l c chính c a H H là s phát tri n c a khoa

h c, công ngh và n n t ng c a các quá trình H H cho đ n nay v n là s chuy n bi n c a

c c u kinh t th hi n trên t tr ng c a nông nghi p, công nghi p, d ch v Kinh t và công ngh v n là hai y u t chính c a s phát tri n

V i ý ngh a c a 2 t CNH và H H nh nêu trên, có th hi u ch tr ng “công nghi p hoá, hi n đ i hoá” c a chúng ta là s k t h p CNH v i yêu c u H H vào trong cùng m t quá trình, xây d ng m t xã h i công nghi p v i trình đ tiên ti n, hi n đ i, thích nghi và ti p c n v i n n kinh t tri th c, xã h i tin h c hoá, môi tr ng toàn c u hoá N i dung trên t ng đ i phù h p v i quan ni m qu c t v xu h ng CNH ki u m i đã nêu

ph n trên, và có th g i m t cách đ n gi n nh v n ki n i h i IX là “công nghi p hoá theo h ng hi n đ i” mà không c n chú thích thêm nh v i c m t g c (“công nghi p hoá,

hi n đ i hoá”)

Theo quan đi m CNH, H H đã hình thành, mô hình công nghi p hoá theo h ng

hi n đ i c a chúng ta mang theo nh ng đ c đi m sau :

CNH g n v i H H, đi đôi v i tin h c hoá, toàn c u hoá, ti p c n v i trình đ tiên

ti n c a s phát tri n

CNH đi theo h ng rút ng n th i gian đ trong kho ng vài ch c n m n c ta có

th c b n tr thành n c công nghi p

Chúng ta ti n hành CNH theo đ nh h ng xã h i ch ngh a v i m c tiêu dân gi u,

n c m nh, xã h i công b ng, dân ch , v n minh, vì v y c n r t chú tr ng cân b ng phát tri n kinh t v i phát tri n xã h i, v n hoá và con ng i

CNH, H H theo h ng phát tri n b n v ng, b o v và c i thi n môi tr ng, s

d ng h p lý và ti t ki m tài nguyên

T ng c ng phát tri n khoa h c, công ngh , t ng b c xây d ng n n kinh t tri

th c, coi khoa h c công ngh và giáo d c đào t o là n n t ng và đ ng l c c a ti n trình CNH

Coi tr ng CNH nông nghi p và nông thôn, nh t là trong giai đo n đ u CNH

o n gi i thích trên có th bao hàm c n i dung, đ c tr ng ch y u, ph ng th c,

t c đ , ph m vi, c n c và tr ng tâm tr ng đi m c a chính sách CNH, mà m i khía c nh

đó đ u có th là m t ch đ c n đi sâu nghiên c u và c th hoá

2 Tiêu chí c a công nghi p hóa và hi n đ i hoá

V n ki n đ i h i VIII nêu “t nay đ n n m 2020, ra s c ph n đ u đ a n c ta c

b n tr thành m t n c công nghi p” V n ki n i h i IX nêu rõ h n: “ đ n n m

2020 n c ta c b n tr thành m t n c công nghi p theo h ng hi n đ i” Song đi u

ch a rõ là l y nh ng tiêu chí nào đ có th x p m t n c vào hàng ng các n c công nghi p hay hàng ng các n c công nghi p theo h ng hi n đ i và đ n đâu thì có th coi là

c b n tr thành m t n c công nghi p hay m t n c công nghi p theo h ng hi n đ i ?

i h i VIII có nêu s b m t s m c tiêu n ng v đ nh tính (tr tiêu chí GDP t ng

g p 8 đ n 10 l n n m 1990) v l c l ng s n xu t, khoa h c công ngh , quan h s n xu t,

đ i s ng v t ch t và v n hoá và coi là n u th c hi n đ c thì s là “m t b c ti n l n trên con đ ng quá đ lên ch ngh a xã h i n c ta”

Trong khí c g ng l ng hoá các tiêu chí đánh giá, c n nghiên c u, xem xét vi c l a

ch n các lo i tiêu chí tiêu bi u và c l ng m c tiêu chí c n đ t, d a trên m t s nguyên

d n, nh ng cho ph n d ch v , nh t là d ch v công ngh cao hay d ch v cao c p N u ch

l y ph n công nghi p ch tác có công ngh m i và ph n d ch v công ngh cao đ xác đ nh tiêu chí CNH và H H thì trong th c t khó bóc tách đ c ra t các s li u th ng kê và

T ng h p v i các tiêu chí đ c dùng r ng rãi trên th gi i đ d so sánh, đánh giá

Các d li u th ng kê c a Vi t nam và qu c t có đ đ tính toán các ch s đ nh

l ng

n gi n, thu n ti n, đ nh ngh a rõ ràng không th nh m l n

Theo các yêu c u trên, có th s b nêu ra m t danh m c các ch tiêu s p x p vào

m y nhóm sau:

Nhóm ch tiêu kinh t có th bao g m :

+ GDP bình quân đ u ng i tính theo s c mua t ng đ ng

+ T tr ng giá tr gia t ng nông nghi p so v i t ng GDP

+ T tr ng s n ph m công ngh m i, công ngh cao trong t ng giá tr xu t kh u + N ng su t lao đ ng bình quân

Nhóm ch tiêu xã h i g m có:

+ T tr ng lao đ ng nông nghi p trong t ng s lao đ ng

+ T tr ng dân s đô th

+ T l th t nghi p th c t đô th

+ Chênh l ch thu nh p gi a nhóm cao nh t và nhóm th p nh t

Nhóm ch tiêu tri th c hoá và v n con ng i:

+ Ch s phát tri n con ng i (HDI)

+ S sinh viên đ i h c đang t i tr ng trên 10000 dân

+ T l s ng i có trình đ đ i h c tr lên trên t ng s ng i trên 6

tu i

+ S bác s trên 10000 dân

+ T l kinh phí R&D trong GDP

+ Kinh phí giáo d c bình quân đ u ng i

Nhóm ch tiêu ch t l ng cu c s ng :

+ Su t t ng t nhiên dân s

+ Tu i th bình quân

+ i n l ng sinh ho t bình quân đ u ng i

+ S đi n tho i trên 100 h dân

+ S s d ng internet trên 100 h dân

Nhóm ch tiêu v s d ng tài nguyên và c i thi n môi tr ng:

+ Chi phí b o v và c i thi n môi tr ng trong GDP

+ T l ch t th i đ c x lý

+ T l s d ng n c s ch

+ L ng nguyên, nhiên li u cho m t đ n v s n ph m

Danh m c nh ng ch tiêu đánh giá trình đ CNH còn có th nhi u h n n a, v n đ này c n đ c nghiên c u và ch n l c k h n theo các yêu c u đã nêu trên i v i m i

ch tiêu, c n xác đ nh tr s ng v i ng ng CNH qu c t đ so sánh v i trình đ hi n t i

c a n c ta, tìm ra m c đ chênh l ch đ có ch ng trình k ho ch ph n đ u đu i k p

Ng ng CNH có th ch n t ng ng v i trình đ bình quân c a các n c phát tri n vào

nh ng n m 60 c a th k tr c ho c nh ng n m 80 - 90 c a nh ng n c công nghi p hoá

m i (NIC) Vì ph i so sánh đ ng th i nhi u ch tiêu và ti n trình CNH m i n c m t khác

nên khó b o đ m t t c các ch tiêu đ u đ t ng ng nh nhau, do đó c n phân tích các

chi u h ng đ có k t qu đánh giá thích h p N u ch c n đ n thu n so sánh v i các n c

đã CNH xem kho ng cách gi a n c ta và các n c đó còn bao xa thì, theo kinh nghi m

n c ngoài, có th ch tính đ n 4 ch tiêu v CNH c đi n : t tr ng giá tr gia t ng nông

nghi p trong GDP; t tr ng lao đ ng nông nghi p trong t ng s lao đ ng; t tr ng dân s

đô th trong t ng dân s ; giá tr GDP bình quân đ u ng i tính theo s c mua t ng đ ng

(Ng ng CNH gi i h n d i t ng ng có th l y l n l t là 15%, 20%, 60% và kho ng

h n 6000 USD) đ n gi n hoá trong so sánh, c ng có th s d ng m t ch s t ng h p

kém chính xác h n, b ng cách dùng m t s tr ng s cho m i nhóm ch tiêu và m i ch tiêu

v i đi u ki n t ng s các tr ng s c a các ch tiêu trong m t nhóm và c a các nhóm trong

t ng th đ u b ng 1

C ng c n ph i nói rõ r ng ph ng pháp dùng h th ng ch tiêu đánh giá không ph i

bao gi c ng cho k t qu đáng tin c y, có khi còn d n đ n nh ng k t qu l n l n Vì m t

m t, trong vi c đánh giá m t tình tr ng hay m t trình đ phát tri n, không th l ng hoá

đ c h t các y u t xem xét, nh t là các đánh giá v ch t l ng nh ch t l ng cu c

s ng, ch t l ng c a s phát tri n; đ ng th i s ch tiêu s d ng không th quá l n trong

khi s bi n s c a tình hình th c t l i g n nh là vô cùng M t khác, s ch quan trong

vi c l a ch n tiêu chí và ch tiêu, trong cách tính toán các tham s và xác đ nh các tr ng s

tính toán v.v không tránh kh i đ a thêm sai s vào trong bài toán Vì v y, c ng nên gi

m c đ th n tr ng nh t đ nh trong khi s d ng các k t qu phân tích ch tiêu phát tri n, tuy

bi t r ng khó tìm đ c ph ng pháp đánh giá đ n gi n h n vàcho k t qu t ng minh h n

có công c phân tích có đ tin c y t t, vi c xác đ nh các ch tiêu CNH n c ta

c n đ c nghiên c u m t cách đ ng b , hoàn ch nh và chu đáo làm c s ph ng pháp

cho các nghiên c u kinh t dài h n và đ ng th i cung c p t li u cho vi c xây d ng các

quy ho ch và k ho ch phát tri n đ n 2010, 2015, 2020.v.v

3- V g n k t công nghi p hoá và hi n đ i hoá

Trong xu th toàn c u hoá kinh t và đ i m i công ngh trên th gi i đang di n ra

v i t c đ cao, nh n th c rõ n u không đu i k p đ c s phát tri n c a các n c trong giai

đo n hi n nay thì kh n ng b g t ra bên rìa c a l ch s là khó tránh kh i, chúng ta đã đ ra

m c tiêu đ n n m 2020 c b n tr thành m t n c công nghi p theo h ng hi n đ i Mu n

v y, ph i đ ng th i ti n hành hai cu c chuy n d ch c c u, v a CNH v a H H, v a xây

d ng n n kinh t công nghi p v a t ng b c xây d ng n n kinh t tri th c Quá trình kép

đó đã đ c kh ng đ nh t i h i VIII và đ c làm rõ h n i h i IX v i yêu c u s g n

k t CNH và H H ph i th c hi n ngay t ban đ u và su t trong các giai đo n phát tri n

V i kinh nghi m t đ i m i kinh t trong 20 n m qua và g ng phát tri n c a các n c đi

tr c, chúng ta có c s đ tin r ng nhi m v k t h p đó không nh ng ch là c n thi t đ đi

lên mà c ng là kh thi trong đi u ki n tr c m t c a Vi t nam Tuy nhiên, m t s v n đ

c n làm rõ thêm

Chúng ta có kh n ng đu i k p các n c trong m t th i gian h p lý không? N u so

sánh v i vài n c xung quanh thì th i gian đu i k p là khá dài Thí d , v i Thái Lan, thu

nh p c a ng i Thái hi n nay g p kho ng 4 l n c a ng i Vi t, t c đ t ng tr ng thu

nh p liên t c là trên 3 %/n m, Vi t nam là 6% /n m Sau 30 n m mà t c đ t ng tr ng gi

thi t không thay đ i, thu nh p c a ta t ng 6 l n, c a Thái t ng 2.5 l n, lúc đó ta c ng v n

ch a đu i k p Ho c tính v i Trung qu c thu nh p m y n m qua kho ng g p đôi c a ta,

n u gi thi t t c đ t ng tr ng thu nh p đ u ng i c a Trung Qu c liên t c không th p

h n 6 % /n m thì kho ng cách gi a 2 n c ch có doãng ra ch không th co h p l i đ c Bài toán đu i k p tính v i 2 n c trên h u nh không kh thi Tuy nhiên, n u tính so sánh

v i bình quân c a các nhóm n c mà chúng ta c n đ t m c tiêu đu i k p, nh nhóm các

n c đang phát tri n, nhóm các n c châu Á hay m c trung bình c a th gi i v.v, thì k t

c c bài toán l i hoàn toàn khác Tr c h t, tính v i nhóm các n c đang phát tri n, bình quân thu nh p g n đây g p 2,8 l n c a ta nh ng t c đ t ng tr ng có th ch kho ng 1,5

%/n m, chúng ta s c n kho ng 20 n m đ đu i k p và b t đ u v t lên tr c So v i bình quân toàn c u, hi n nay h n ta 4 l n, t c đ t ng tr ng kho ng 1.7%/n m, s c n h n 30

n m đ ta đu i k p Th m chí so v i m c kh i đ u c a các n c phát tri n mà t c đ t ng

tr ng liên t c th ng r t th p, chúng ta c ng s th y th i gian đu i k p là có gi i h n K t

qu tính toán trên cho th y chúng ta có th đu i k p đ c bình quân c a th gi i và ti p c n

v i m c kh i đ u c a các n c phát tri n trong m t th i gian h u h n, song l i h u nh khó đu i k p đ c m t s n c đang phát tri n có t c đ t ng tr ng cao và đang CNH,

H H thu n l i Có th hi u r ng, đ i v i đa s các n c đang phát tri n, vi c đu i k p các

n c phát tri n h u nh còn xa v i, nh ng v i m t s n c có đi u ki n, có chi n l c phát tri n t t, thì vi c đu i k p v n có th th c hi n đ c ó là kinh nghi m c a các n c NIC, đó c ng là v n đ mà lý thuy t kinh t h c phát tri n có th ch ng minh C ng l u ý thêm là n u tính GDP b ng ph ng pháp s c mua t ng đ ng thì bài toán so sánh gi a ta

v i Thái lan và Trung qu c c ng không thay đ i nhi u, song tính so sánh v i các n c

t ng đ i phát tri n thì s có l i cho nh ng n c nh ta, th i gian đu i k p s càng rút

ng n H n n a, nh ng c tính trên đây m i ch xét đ n m t y u t t ng tr ng v kinh t

là thu nh p bình quân đ u ng i, c ng ch a tính đ n nh h ng c a t giá h i đoái đang

có l i cho ch s t ng tr ng c a nh ng n c nh Vi t nam và ch a k đ n kh n ng có

th có b c phát tri n đ t bi n khi có c h i nh d ki n c a Chi n l c phát tri n kinh t

xã h i Và có th hình dung đ n m t th i gian nào đó, m t s n c đang phát tri n có l i

th s tr c sau không bao nhiêu, g n nh cùng b c vào th gi i phát tri n Các nhà nghiên c u hi n đ i hoá c a Trung qu c đã tính ra r ng n n kinh t Trung qu c s hoàn thành CNH vào n m 2020 và cu i th k 21 s đ c x p trong 10 n c phát tri n hàng

đ u c a th gi i Các nhà kinh t Vi t nam c ng nên tính th xem v i đà phát tri n kinh t

xã h i nh 5 n m v a qua thì bao nhiêu n m n a chúng ta s th c hi n đ c h t các ch tiêu “CNH theo h ng hi n đ i”, hay ng c l i, mu n hoàn thành CNH vào kho ng n m

2020 thì c n có t c đ t ng tr ng kinh t hàng n m là bao nhiêu và c n t p trung nhi u công s c vào vi c c i thi n nh ng ch tiêu nào trong phát tri n kinh t xã h i

Bên c nh v n đ “đu i k p” còn có ý t ng công nghi p hoá rút ng n th i gian mà

v n ki n i h i IX đã đ c p đ n úng là v i nh p đ phát tri n c gi nh hi n nay thì

đ n n m 2020, GDP bình quan đ u ng i c a n c ta v n ch kho ng trên d i 2000 USD/n m.V i m c thu nh p đó, các ch tiêu phát tri n khác c ng khó có kh n ng đ t cao

đ c, và yêu c u “c b n tr thành m t n c công nghi p theo h ng hi n đ i" có th ch

th hi n trên m t s ch tiêu s l ng, còn ch t l ng c a s phát tri n thì khó b o đ m và giai đo n “hoàn thi n công nghi p hoá” sau 2020 ch c ch n s g p nhi u tr c tr Vì v y

h ng CNH rút ng n không th ch nhìn vào m t s ch tiêu đ nh l ng mà ph i b o đ m tính toàn di n c a yêu c u phát tri n b n v ng; con đ ng kh thi nh t là nhanh chóng phát tri n công ngh m i, v a làm n n t ng, v a làm đ ng l c cho phát tri n theo h ng CNH,

H H Phát tri n công ngh có th thúc đ y s phát tri n kinh t xã h i th ng xuyên, liên

t c v i t c đ cao, đ ng th i t o nh ng c s c n thi t đ khi có đi u ki n thu n l i thì

th c hi n đ c nh ng b c nh y v i t c đ đ t xu t cao h n Cách nhìn y đã đ c th thi n trong Ngh quy t i h i IX b ng câu nói c đi n “v a có b c tu n t , v a có b c