Quản lý nhà nước về kinh tế

Tuy nhiên, kinh tế thị trường nếu để tự do phát triển nó cũng sẽ sinh ra rất nhiều những hạn chế như: nền kinh tế dễ rơi vào tình trạng khủng hoảng, tình trạng độc quyền do cạnh tranh th

MỤC LỤC

I. Lời nói đầu 2

II. Cơ sở lý thuyết về chức năng quản lý nhà nước về kinh tế 4

2.1 Khái niệm chức năng quản lý nhà nước về kinh tế: 4

2.2 Chức năng của quản lý nhà nước về kinh tế 4

2.2.1.Chức năng định hướng: 5

2.2.2.Chức năng tạo lập môi trường cho sự phát triển 5

2.2.3.Chức năng điều tiết 6

2.2.4.Chức năng kiểm tra, giám sát 6

2.3 Các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế theo giai đoạn tác động 7

III Thực tiễn vận dụng các chức năng trong quản lý nhà nước về kinh tế ở nước ta hiện nay 8

3.1 Vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước ta: 8

3.2 Chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế ở nước ta: 9

3.3 Nhà nước cần hoàn thiện công cụ quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở VIệt Nam 13

3.3.1 Nhận thức lại các chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế, thực hiện tốt việc phân công, phân cấp trong thực hiện các chức năng 13

VI Kết luận: 15

I Lời mở đầu

Mỗi quốc gia trên thế giới đều có môi trường kinh tế, chính trị và xã hội khác nhau nên đối với mỗi nền kinh tế, nhà nước lại có một cách quản lý kinh tế đặc thù Muốn tìm hiểu mỗi quốc gia có cách quản lý kinh tế ra sao thì chúng ta nên tìm hiểu qua chức năng quản lý nhà nước về kinh tế Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế chính là những đặc trưng riêng có của quyền lực nhà nước trong việc tác động có lựa chọn vào nền kinh tế trong từng giai đoạn

Kinh tế thị trường là một chế độ kinh tế hay phương thức sản xuất có tính lịch sử, nó là thành quả của văn minh nhân loại và được sử dụng nhằm phục vụ cho sự phát triển và thịnh vượng chung của mọi quốc gia, dân tộc Tuy nhiên, kinh

tế thị trường nếu để tự do phát triển nó cũng sẽ sinh ra rất nhiều những hạn chế như: nền kinh tế dễ rơi vào tình trạng khủng hoảng, tình trạng độc quyền do cạnh tranh thị trường tạo ra sẽ dần hạn chế các nguồn lực, hàng hóa công cộng không được thị trường quan tâm, thông tin trên thị trường bất cân xứng, môi trường sinh thái bị phá hủy, sự phân hóa giữa các tầng lớp xã hội ngày càng rõ đe doạ đến tính

ổn định của đất nước Khắc phục những khiếm khuyết của thị trường nhất thiết phải có sự can thiệp của nhà nước Ngày nay, không một quốc gia nào sử dụng cơ chế kinh tế thị trường mà không có sự quản lý, điều tiết của nhà nước bất luận đó

là nhà nước tư bản chủ nghĩa hay nhà nước Xã hội chủ nghĩa Vai trò, chức năng quản lý của nhà nước đối với sự phát triển kinh tế thị trường là một yêu cầu tất yếu

và nâng cao năng lực quản lý nhà nước là điều kiện vô cùng quan trọng để đạt được những mục tiêu mong muốn trên cơ sở phát huy tối đa những mặt tích cực của thị trường và hạn chế tối thiểu những tiêu cực sinh ra từ cơ chế thị trường Mặt khác, sự cần thiết phải thực hiện chức năng quản lý nhà nước về kinh tế còn xuất phát từ bản thân nhà nước Mọi Nhà nước sinh ra đều nhằm nắm giữ quyền lực chính trị, quyền lực kinh tế để điều tiết mọi quan hệ kinh tế - xã hội để phục vụ cho lợi ích của giai cấp cầm quyền Để thực thi quyền lực, Nhà nước phải tiến hành

quản lý mọi lĩnh vực của xã hội, trong đó có lĩnh vực quản lý kinh tế đối với nền kinh tế quốc dân để tác động thúc đẩy nền kinh tế phát triển đúng theo định hướng mục tiêu của giai cấp cầm quyền, đối với nhà nước ta mục tiêu đó chính là “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Ngày nay, lực lượng sản xuất phát triển, trình độ xã hội hóa sản xuất cao do cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật tạo ra, cho nên sự quản lý của Nhà nước về kinh tế càng cần thiết hơn

Trong thời kỳ hiện nay, cảng tìm hiểu rõ về chức năng của quản lý nhà nước

về kinh tế, chúng ta sẽ tìm ra được nhiều phương pháp để giúp đất nước phát triển bền vững, theo đúng con đường mà Đảng và Nhà nước đã lựa chọn Chính vì vậy, tôi sẽ đi sâu vào đề tài: “Các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế Lý luận và thực tiễn”

II Cơ sở lý thuyết về chức năng quản lý nhà nước về kinh tế.

II.1 Khái niệm chức năng quản lý nhà nước về kinh tế:

Về vai trò quản lý kinh tế của nhà nước, bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân nên với vai trò chủ thể quản lý của nền kinh tế, Nhà nước phải thực thi quyền lực của nhân dân, bảo vệ lợi ích của quốc gia, lợi ích của nhân dân đồng thời cũng là cơ quan đại diện cho nhân dân làm chủ sở hữu mọi tài sản thuộc sở hữu toàn dân Nhà nước xây dựng mô hình kinh tế thị trường và vận hành nền kinh tế bằng cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, định hướng

xã hội chủ nghĩa Hiện nay, vai trò quản lý nhà nước rất quan trọng thể hiện qua các mặt như: Nhà nước phải tạo điều kiện thúc đẩy thị trường, đồng thời điều tiết thị trường để nền kinh tế ổn định, phát triển; Nhà nước phải hạn chế khuyết tật của

cơ chế thị trường và khuyết điểm yếu kém của chính bộ máy Nhà nước; Nhà nước phải vận hành nền kinh tế bằng cơ chế quản lý mới, định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với bản chất Nhà nước ta

Trong điều kiện hiện nay, để góp phần xác định đầy đủ khái niệm về chức năng của nhà nước, cần tiếp cận phạm trù chức năng của nhà nước gắn liền với bản chất

và vai trò của Nhà nước đối với đời sống xã hội, đồng thời trong mối quan hệ chặt chẽ với chức năng kinh tế, chức năng chính trị của Nhà nước Như vậy, từ phạm trù chức năng của nhà nước thể hiện vai trò của nhà nước đối với đời sống xã hội

có thể hình thành nên khái niệm chức năng kinh tế của Nhà nước như là một bộ phận của khái niệm chức năng nhà nước, cũng như chức năng xã hội, chức năng

chính trị của Nhà nước Từ đó có thể định nghĩa: “chức năng quản lý nhà nước về kinh tế là hình thức biểu hiện phương hướng và giai đoạn tác động có chủ đích

của Nhà nước, là tập hợp những nhiệm vụ khác nhau mà Nhà nước phải tiến hành trong quá trình quản lý kinh tế đất nước.”

2.2.Chức năng của quản lý nhà nước về kinh tế.

Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế được hiểu là những nhiệm vụ tổng quát

mà nhà nước phải thực hiện để phát huy vai trò và hiệu lực của mình

Các chức năng chính:

1 Định hướng cho sự phát triển của nền kinh tế

2 Tạo lập môi trường cho sự phát triển kinh tế

3 Điều tiết hoạt động kinh tế

4 Kiểm tra giám sát hoạt động kinh tế

Cụ thể:

Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế được hiểu là những nhiệm vụ tổng quát mà nhà nước phải thực hiện để phát huy vai trò và hiệu lực của mình

2.2.1.Chức năng định hướng:

– Định hướng cho sự phát triển kinh tế là việc xác định con đường và hướng

dự vận động của nền kinh tế nhằm đạt đến mục đích ( mục tiêu ) nhất định.Căn cứ vào điều kiện kinh tế – xã hội của đất nước trong từng thời kỳ

– Chức năng định hướng:

+ Trong nền kinh tế thị trường nhà kinh doanh và tổ chức kinh tế được tự chủ kinh doanh thường chạy theo thị trường một cách bị động, dễ gây ra thua lỗ thất bại

và đổ vỡ,gây thiệt hại cho nền kinh tế

+ Nhà nước phải định hướng nền kinh tế phát triển theo quỹ đạo và mục tiêu kinh tế – xã hội đã được Đảng và nhà nước định ra.Nhà nước định hướng phát triển kinh tế và hướng dẫn các nhà kinh doanh , các tổ chức kinh tế hoạt động định hướng theo mục tiêu chung của đất nước

+ Nhà nước sử dụng các công cụ quản lý , cách thức và phương pháp tác động gián tiếp

2.2.2.Chức năng tạo lập môi trường cho sự phát triển

– Môi trường cho sự phát triển kinh tế là tập hợp tất cả các yếu tố , điều kiện tạo nên khung cảnh tồn tại và phát triển của nền kinh tế

– Bao gồm các loại môi trường:

+ Môi trường kinh tế, Môi trường pháp lý, Môi trường chính trị , Môi trường văn hóa – xã hội, Môi trường kỹ thuật, môi trường dân số, môi trường quốc tế

– Nhà nước phải đảm bảo các môi trường cho nền kinh tế phát triển

– Nhà nước phải làm gì để tạo lập môi trường cho sự phát triển kinh tế

2.2.3.Chức năng điều tiết.

– Nhà nước sử dụng quyền năng chi phối của nhà nước lên các hành vi kinh tế của chủ thể trong nền kinh tế , ngăn chặn các tác động tiêu cực đến quá trình hoạt động kinh tế,ràng buộc chúng phải tuân thủ các quy định đã có sẵn,nhằm bảo đảm

sự phát triển bình thường của nền kinh tế

– Lý do nhà nước điều tiết:

+ Nhà nước phải điều tiết nền kinh tế thị trường

+ Quá trình phát triển kinh tế chịu sự tác động của nhiều nhân tố,yếu tố không

ổn định do nhiều nhân tố khách quan tạo nên nhà nước cần phải điều tiết

+ Nhà nước điều tiết quan hệ kinh tế vĩ mô , điều tiết quan hệ cung cầu,quan

hệ lao động sản xuất , quan hệ phân phối,quan hệ phân bố các nguồn lực

– Nhà nước phải làm gì để điều tiết chức năng này :

+ Nhà nước phải xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ và thực thi hệ thồng chính sách Ví dụ : chính sách tiền tệ,tài chính,thu nhập…

+ Nhà nước bổ sung các hàng hóa khi cần thiết hỗ trợ công dân lập nghiệp + Bổ sung cho thị trường hàng hóa và dịch vụ khi cần thiết.Khi nền kinh tế cần một số mặt hàng mà tư nhân không cung cấp được

– Phương thức bổ sung :

+ Bổ sung trực tiếp

+ Bổ sung gián tiếp nhà nước đóng vai trò tiêu dùng

2.2.4.Chức năng kiểm tra, giám sát.

– Quá trình hoạt động kinh tế luôn diễn ra không bình thường Do đó thường xuyên kiểm tra giám sát để phát hiện những nguy cơ tiêu cực để quản lý

– Nội dung kiểm tra giám sát :

+ Việc thực hiện đường lối chủ trương, chính sách và các kế hoạch, pháp luật + Việc sử dụng các nguồn lực

+ Việc bảo vệ môi trường

+ Khai thác tài nguyên, xử lý chất thải

+ chất lượng sản phẩm và hàng hóa

2.3.Các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế theo giai đoạn tác động.

Theo giai đoạn tác động, quản lý nhà nước về kinh tế có các chức năng sau:

- Định hướng phát triển kinh tế đất nước: là quyết định trước những nhiệm vụ, những mục tiêu và những chiến lược phát triển kinh tế đất nước trong khoảng thời gian thường là 5 năm, 10 năm hoặc lâu hơn Đây là chức năng cơ bản nhất trong các chức năng quản lý của Nhà nước và các chức năng quản lý khác phải căn cứ vào đó để thực hiện

- Lập kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội: là tập hợp các mục tiêu

ở cấp quốc gia hay khu vực và các giải pháp nhằm thực hiện các mục tiêu đó Nhà nước phải xây dựng các kế hoạch phát triển quốc gia dài hạn và trung hạn Kế hoạch dài hạn kéo dài 10 đến 20 năm hoặc lâu hơn, kế hoạch trung hạn kéo dài trong 5 năm với những mục tiêu và giải pháp cụ thể hơn Các kế hoạch trung hạn được cụ thể hóa thành các kế hoạch hàng năm, kết hợp với hệ thống ngân sách chính phủ và có tính đến viện trợ từ bên ngoài đã được phê duyệt để thực hiện, triển khai

- Thiết lập khung khổ pháp luật về kinh tế: là tổng thể các quy phạm pháp luật

do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức, quản lý và hoạt động sản xuất – kinh doanh giữa các doanh nghiệp với nhau và với các đơn vị hữu quan khác Luật kinh tế là hành

lang an toàn nhất cho các hoạt động kinh tế, đồng thời xác định địa vị pháp lý cho các tổ chức và đơn vị kinh tế Trên cơ sở đó tạo lập cơ sở pháp lý cho các hoạt động và Nhà nước thực hiện sự quản lý của mình đối với các hoạt động đó

- Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách, các công cụ và đòn bẩy kinh tế: Chính sách là tổng thể các phương thức, biện pháp, phương tiện nhất định được nhà nước sử dụng nhằm tác động đến cá nhân, nhóm người, xã hội để đạt tới các mục tiêu bộ phận, trong quá trình thực hiện các mục tiêu tổng thể phát triển kinh tế

- xã hội như: chính sách tài chính, chính sách tiền tệ - tín dụng, chính sách kinh tế đối ngoại

- Tổ chức và điều hành các hệ thống kinh tế trong nước hoạt động: với chức năng tổ chức, sản xuất, nhà nước phải hình thành các tổ chức kinh tế theo nghành, theo vùng, theo các thành phần kinh tế và theo loại hình sản xuất – kinh doanh cũng như các trung tâm khoa học đào tạo và các đơn vị sự nghiệp, phục vụ cho phát triển kinh tế Với chức năng điều hành, Nhà nước phối hợp với hoạt động giữa các cơ quan, đơn vị trong nền kinh tế quốc dân, đảm bảo những mối quan hệ cần thiết trong quá trình thực hiện những mục tiêu kế hoạch của đất nước

- Kiểm tra, kiểm soát nền kinh tế: chức năng này nhằm kịp thời phát hiện những sai sót, ách tắc, đồng thời phát hiện những cơ hội, vận hội tốt trong quá trình thực hiện kế hoạch kinh tế, xã hội của đất nước, dự đúng định hướng kế hoạch Nhà nước đã đề ra

- Điều chỉnh hoạt động của nền kinh tế: là những tác động bổ sung của Nhà nước đến nền kinh tế, nhằm sửa chữa những sai sót và tận dụng các thời cơ để phát triển kinh tế Điều chỉnh về kinh tế của nhà nước được thực hiện thông qua các công cụ và chính sách quản lý kinh tế như pháp luật, kế hoạch, chính sách, các đòn bẩy kinh tế,…

III Thực tiễn vận dụng các chức năng trong quản lý nhà nước về kinh tế

ở nước ta hiện nay.

3.1.Vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước ta:

- Khẳng định trước hết bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì nhân dân Để quản lý kinh tế, Nhà nước đóng vai trò chủ thể quản lý, làm cho nền kinh tế tăng trưởng, đi đôi với giải quyết tốt các vấn đề xã hội, tạo điều kiện để nhân dân sống và làm ăn theo pháp luật;

- Về mặt Nhà nước, thì Nhà nước là cơ quan thực thi quyền lực của nhân dân, bảo vệ lợi ích của quốc gia, chủ sở hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu; vận hành nền kinh tế bằng cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa;

Vai trò của Nhà nước ta trong nền kinh tế thị trường rất nặng nề và quan trọng:

+ Nhà nước phải tạo điều kiện thúc đẩy thị trường ra đời phù hợp với xu hướng thời đại, đồng thời phải điều tiết thị trường để nền kinh tế ổn định và phát triển

+ Nhà nước phải kiên quyết đấu tranh khắc phục, hạn chế tối đa những khuynh hướng: phân hóa giàu nghèo quá mức và tâm lý sùng bái đồng tiền, vì đồng tiền mà chà đạp lên nhân phẩm, đạo đức… đồng thời hạn chế và khắc phục khuyết điểm, yếu kém của bộ máy Nhà nước

+ Nhà nước phải vận hành nền kinh tế bằng cơ chế quản lý mới, định hướng

Xã hội chủ nghĩa phù hợp với bản chất của Nhà nước ta

Như vậy, Nhà nước tạo lập đồng bộ các loại thị trường, quản lý, điều tiết nhịp nhàng, có hiệu lực làm cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển

3.2 Chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế ở nước ta:

Trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường, được vận hành bằng cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước được xác định là chức năng quản lý kinh tế vĩ mô với các nội dung cơ bản như sau:

- Thứ nhất, Nhà nước phải tạo được môi trường và điều kiện cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường Bảo đảm sự ổn định về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội cho sự phát triển của nền kinh tế Duy trì pháp luật trật tự

an toàn xã hội, thi hành nhất quán các chính sách và thể chế theo hướng đổi mới,

ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, khống chế lạm phát, điều tiết các quan hệ thị trường

Tạo môi trường tâm lý, trong quá trình nhận thức của cán bộ đảng viên và nhân dân phải hiểu cơ chế thị trường, nhận thức được tính hai mặt của cơ chế

- Thứ hai, phải dẫn dắt và hỗ trợ những nổ lực phát triển thông qua chiến lược,

kế hoạch, các chính sách kinh tế, sử dụng có trọng điểm các nguồn lực kinh tế quốc doanh, tạo nguồn lực để phát triển kinh tế Nhà nước trong những ngành, những lĩnh vực trọng yếu như: kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội, hệ thống tài chính, ngân hàng, bảo hiểm xã hội, những cơ sở sản xuất và thương mại dịch vụ quan trọng, một số doanh nghiệp thực hiện những nhiệm vụ có quan hệ đến quốc phòng – an ninh, khai thông các quan hệ kinh tế

- Thứ ba, Nhà nước phải hoạch định và thực hiện các chính sách xã hội Tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, ngay trong từng bước

và trong suốt quá trình phát triển Công bằng xã hội phải thể hiện ở khâu phân phối

tư liệu sản xuất lẫn ở khâu kết quả sản xuất, ở việc tạo điều kiện cho mọi người đều có cơ hội phát triển và sử dụng tốt năng lực của mình

Khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với tích cực xóa đói, giảm nghèo; thu hẹp khoảng cách và trình độ phát triển về mức sống giữa các vùng, các tầng lớp dân cư, giải quyết việc làm cho người lao động

Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn, đáp nghĩa”, nhân hậu vv…