CHUYÊN ĐỀ: KIM LOẠI KIỀM THỔ VÀ HỢP CHẤT

Tại sao thạch nhũ chỉ có thể hình thành trong hang động núi đá vôi? Tại sao pháo hoa có nhiều màu sắc? Hay Thạch cao là gì, vì sao hiện nay nhiều gia đình dùng trần nhà bằng thạch cao?... Rất nhiều hiện tượng thực tế xung quanh cuộc sống của chúng ta . Những thắc mắc đó có thể giải thích bằng hóa học, bằng các tính chất của kim loại kiềm thổ và một số hợp chất của chúng. Vậy kim loại kiềm thổ đứng ở đâu trong BTH? Có tính chất như thế nào? Tác hại và ứng dụng của chúng như thế nào trong đời sống và công nghiệp? Có những dạng câu hỏi lí thuyết và bài tập nào liên quan đến kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng có thể đề cập đến trong đề thi THPT QG? Để giải quyết những câu hỏi trên, tôi xây dựng chuyên đề “KIM LOẠI KIỀM THỔ VÀ HỢP CHẤT”

Trang 1

Nội dung Trang

I NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 VẤN ĐỀ DẠY HỌC CỦA CHUYÊN ĐỀ

4

8Hoạt động 3: III Tính chất hóa học

8Hoạt động 4: IV Trạng thái tự nhiên Ứng dụng và điều chế

10Hoạt động 5: V Một số dạng bài tập về kim loại kiềm thổ 11Dạng 1: Câu hỏi lí thuyết liên quan đến kim loại kiềm thổ 11Dạng 2: Kim loại kiềm thổ tác dụng với H2O, axit HCl, H2SO4 loãng 13Dạng 3: Kim loại kiềm thổ tác dụng với axit có tính oxi hóa mạnh 17Dạng 4: Điều chế kim loại kiềm thổ bằng phương pháp điện phân nóng chảy 20

Hoạt động 4: IV Một số dạng bài tập về hợp chất của canxi 23

Mục lục

Trang 2

Dạng 1: Muối cacbonat tác dụng với dung dịch axit (HCl, H2SO4) và dung dịch

kiềm

23

Dạng 2: CO2 tác dụng với dung dịch kiềm

1 TÁC DỤNG VỚI DUNG DỊCH Ca(OH)2 HOẶC Ba(OH)2

2 TÁC DỤNG VỚI HỖN HỢP DUNG DỊCH KIỀM (NaOH, KOH, Ca(OH)2,

Ba(OH)2)

272733

Hoạt động 4: IV Cách nhận biết ion Ca2+, Mg2+

Trang 3

Tác giả ……….

CHUYÊN ĐỀ: KIM LOẠI KIỀM THỔ VÀ HỢP CHẤT

I NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 VẤN ĐỀ DẠY HỌC CỦA CHUYÊN ĐỀ

Trang 5

…………

Tác hại của nước cứng

Tại sao thạch nhũ chỉ có thể hình thành trong hang động núi đá vôi? Tại sao pháo hoa có nhiều màu sắc? Hay Thạch cao là gì, vì sao hiện nay nhiều gia đình dùng trần nhà bằng thạch cao? Rất nhiều hiện tượng thực tế xung quanh cuộc sống của chúng ta Những thắc mắc đó có thể giải thích bằng hóa học, bằng các tính chất của kim loại kiềm thổ và một số hợp chất của chúng Vậy kim loại kiềm thổ đứng ở đâu trong BTH? Có tính chất như thế nào? Tác hại và ứng dụng của chúng như thế nào trong đời sống và công nghiệp? Có những dạng câu hỏi lí thuyết và bài tập nào liên quan đến kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng có thể đề cập đến trong đề thi THPT QG?

Để giải quyết những câu hỏi trên, tôi xây dựng chuyên đề “KIM LOẠI KIỀM THỔ VÀ HỢP CHẤT”

2 NỘI DUNG VÀ THỜI LƯỢNG CHO CHUYÊN ĐỀ

- Nội dung 1: A Kim loại kiềm thổ (3 tiết)

I Vị trí trong bảng tuần hoàn và cấu hình electron nguyên tử

II Tính chất vật lí

III Tính chất hóa học

IV Trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế

V Một số dạng bài tập về kim loại kiềm thổ

- Nội dung 2: B Một số hợp chất quan trọng của canxi (4 tiết)

I Canxi hiđroxit

II Canxi cacbonat

III Canxi sunfat

IV Một số dạng bài tập về hợp chất của canxi

- Nội dung 3: C Nước cứng (2 tiết)

I Khái niệm

Trang 6

II Tác hại của nước cứng

III Phương pháp làm mềm nước cứng

IV Cách nhận biết ion Ca2+, Mg2+ trong dung dịch

V Bài tập về nước cứng

II TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

NỘI DUNG 1: A KIM LOẠI KIỀM THỔ

1 Mục tiêu

* Kiến thức

HS nêu được: + Vị trí, cấu hình electron lớp ngoài cùng của kim loại kiềm thổ

+ Một số tính chất vật lí của kim loại kiềm thổ

+ Một số ứng dụng của kim loại kiềm thổ

HS hiểu được: + Kim loại kiềm thổ có tính khử mạnh nhất (sau kim loại kiềm) trong số các kim loại

+ Tại sao điều chế kim loại kiềm thổ bằng phương pháp điện phân nóng chảy

- Hứng thú, say mê nghiên cứu khoa học, tích cực trong các hoạt động tập thể

- Thái độ làm việc nghiêm túc, trung thực trong học tập nghiên cứu

* Các năng lực được hướng tới

- Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

- Năng lực làm việc độc lập và hợp tác

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học

- Năng lực vân dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống

2 Phương pháp dạy học

- Phát hiện và giải quyết vấn đề

- Phương pháp dạy học hợp tác (Thảo luận nhóm)

- Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan (thí nghiệm, video, ), SGK

3 Chuẩn bị của GV và HS

- GV : Bảng tuần hoàn , Bảng hằng số vật lý và kiểu mạng tinh thể của KL

6

Trang 7

Hóa chất: dây Mg, dd HCl, HNO3 loãng

Dụng cụ: đèn cồn, đũa sắt, ống nghiệm, kẹp gỗ

4 Các hoạt động dạy học

Hoạt động 1: I Vị trí trong bảng tuần hoàn, cấu hình electron nguyên tử

- Vị trí của kim loại kiềm thổ trong bảng tuần hoàn:

+ Các kim loại kiềm thổ thuộc nhóm IIA, trong mỗi chu kì các kim loại kiềm thổ đứng sau kim loại kiềm

+ Bao gồm các nguyên tố: Be, Mg, Ca, Sr, Ba và Ra ( nguyên tố phóng xạ)

- Bảng một số đặc điểm của các nguyên tố kim loại kiềm thổ:

+ Số oxi hoá: Các ion kim loại kiềm thổ có điện tích duy nhất 2+ Vì vậy trong các hợp chất, nguyên tố kim loại kiềm thổ có số oxi hoá là +2

+ Thế điện cực chuẩn: Các cặp oxi hoá khử của các kim loại kiềm thổ đều có thế điện cực chuẩn rất âm

- Nhận xét:

Trang 8

+ Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi của các kim loại kiềm thổ cao hơn so với các kim loại kiềm Tuy nhiên

sự biến đổi đó, diễn ra không đều đặn vì các kim loại kiềm thổ kết tinh theo những mạng tinh thể khác nhau

+ Khối lượng riêng của các kim loại kiềm thổ lớn hơn khá nhiều so với các kim loại kiềm là do trong tinh thể có nhiều electron hoá trị, vì vậy thực hiện liên kết kim loại mạnh hơn

* Màu của ngọn lửa: khi đốt cháy kim loại Mg cháy sáng với ngọn lửa sáng chói Các kim loại hoặc hợp chất của các kim loại kiềm thổ khác khi cháy cho ngọn lửa có màu sắc đặc trưng:

Ca: đỏ cam Ba: lục hơi vàng (hoặc xanh lá) Sr: đỏ son

*Mg dễ tạo hợp kim với các kim loại khác, hợp kim của Mg có ứng dụng rộng rãi như:

- Macnhali: chứa 10-30% Mg và 30 – 70% Al, có ưu điểm là cứng, bền, dễ chế hóa và bào nhẵn hơn nhôm tinh khiết

- Electron: gồm 83%Mg, 10%Al, 5%Zn và 2% Mn, có đặc tính nhẹ hơn nhôm, bền hơn thép và chịu được sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ

Hoạt động 3: III Tính chất hóa học

Tính chất đặc trưng: Tính khử mạnh (yếu hơn kim loại kiềm)

- Trừ BeO, tất cả các oxit của kim loại kiềm thổ đều tác dụng với nước cho dung dịch bazơ

c Tác dụng với các phi kim khác:

- Khi đun nóng các kim loại kiềm thổ tác dụng mãnh liệt với các phi kim mạnh như halogen, lưu huỳnh, nitơ tạo ra muối

M + X2→MX2

M + S→MS

8

Trang 9

3M + N2 INCLUDEPICTURE "http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/Muitennhietdo.jpg" \* MERGEFORMATINET INCLUDEPICTURE

"http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/Muitennhietdo.jpg" \* MERGEFORMATINET INCLUDEPICTURE

- Do thế điện cực chuẩn của cặp oxi hoá- khử Eo

2H+/H2 = 0,00V, thế điện cực chuẩn của cặp oxi hoá khử củakim loại kiềm thổ có giá trị từ -2,90V

đến -1,85V Nên các kim loại kiềm đều khử dễ dàng ion H+ của dung dịch axit (HCl, H2SO4 loãng) thành

H2

- Phản ứng: M + 2H+ →M2+ + H2

b.Tác dụng với dung dịch axit HNO 3 , H 2 SO 4 đặc:

- Tác dụng với dung dịch HNO3 loãng: các kim loại nhóm IIA có tính khử mạnh có thể khử N+5 của dung dịch HNO3 loãng xuống các số oxi hoá thấp

Ví dụ: 4M + 10HNO3 →4M(NO3)2 + NH4NO3 + 3H2O

- Tác dụng với HNO3 đặc : Tạo NO2

M + 4HNO3 → M(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O

- Tác dụng với H2SO4 đặc và nóng : tạo SO2

M + 2H2SO4 →MSO4 + SO2 + 2H2O

3 Tác dụng với H 2 O

- Be không tác dụng với H2O dù ở nhiệt độ cao

- Mg tác dụng chậm với H2O ở nhiệt độ thường tạo ra Mg(OH)2, tác dụng nhanh với hơi nước ở nhiệt độ cao tạo thành MgO

Trang 10

4 Tác dụng với dung dịch bazơ

- Chỉ có Be phản ứng được với dung dịch bazơ để tạo muối berilat và khí H2

- Phản ứng : Be + 2NaOH →Na2BeO2 + H2

Hoạt động 4: IV Trạng thái tự nhiên Ứng dụng và điều chế

1 Trạng thái tự nhiên

- Kim loại kiềm thổ chỉ tồn tại trong thiên nhiên ở dạng hợp chất

- Khoáng vật quan trọng cần nhớ: berin( Be3Al2Si6O18); Cacnalit (KCl MgCl2.6H2O); Magiezit

(MgCO3); Đôlomit (MgCO3.CaCO3)

Trang 11

3 Điều chế

- Nguyên tắc: Khử ion kim loại kiềm thổ: M2+ + 2e → M

- Phương pháp: Điện phân nóng chảy muối của chúng.

Ví dụ: CaCl2 INCLUDEPICTURE "http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTenDPNC.jpg" \* MERGEFORMATINET INCLUDEPICTURE

"http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTenDPNC.jpg" \* MERGEFORMATINET INCLUDEPICTURE

"http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTenDPNC.jpg" \* MERGEFORMATINET Ca + Cl2

Hoạt động 5: V Một số dạng bài tập về kim loại kiềm thổ

Dạng 1: Câu hỏi lí thuyết liên quan đến kim loại kiềm thổ Câu 1: Dãy gồm các kim loại có cấu tạo mạng tinh thể lập phương tâm khối là:

A Be, Mg, Ca B Li, Na, K C Na, K, Mg D Li, Na, Ca

Câu 2: Dãy gồm các kim loại có cùng kiểu mạng tinh thể lập phương tâm khối là:

A Na, K, Ca B Na, K, Ba C Li, Na, Mg D Mg, Ca, Ba

Câu 3: Dãy gồm các kim loại đều có cấu tạo mạng tinh thể lập phương tâm khối là:

A.Na, K, Ca, Ba B Na, K, Ca, Be C Li, Na, K, Mg D Li, Na, K, Rb Câu 4: Nhận định nào sau đây không đúng với kim loại nhóm IIA:

A Nhiệt sôi biến đổi không tuân theo qui luật

B Nhiệt độ nóng chảy tăng dần theo chiều tăng nguyên tử khối.

C Kiểu mạng tinh thể không giống nhau

D Năng lượng ion hóa giảm dần

Câu 5: Từ Be đến Ba có kết luận nào sau sai:

A Bán kính nguyên tử tăng dần B Nhiệt nóng chảy tăng dần.

C Điều có 2e ở lớp ngoài cùng D Tính khử tăng dần

Trang 12

Câu 6: Kim loại không phản ứng với nước ở nhiệt độ thường:

Câu 7: Cho các kim loại: Be, Mg, Ca, Li, Na Kim loại có kiểu mạng tinh thể lục phương là:

Câu 8: Kim loại không khử được nước ở nhiệt độ thường là:

Câu 9: Theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân các kim loại nhóm IIA có:

A Bán kính nguyên tử tăng dần B Năng lượng ion hóa giảm dần

C Tính khử của nguyên tử tăng dần D Tính oxi hóa của ion tăng dần.

Câu 10: Không gặp kim loại kiềm thổ trong tự nhiên ở dạng tự do vì:

A Thành phần của chúng trong thiên nhiên rất nhỏ

B Kim loại kiềm thổ hoạt động hóa học mạnh.

C Kim loại kiềm thổ dễ tan trong nước

D Kim loại kiềm thổ là những kim loại điều chế bằng cách điện phân

Câu 11: Nhận xét nào sau đây không đúng

A Các kim loại kiềm thổ có tính khử mạnh

B Tính khử của các kim loại kiềm thổ tăng dần từ Ba đến Be.

C Tính khử của các kim loại kiềm thổ yếu hơn kim loại kiềm trong cùng chu kì

D Ca, Sr, Ba đều tác dụng với nước ở nhiệt độ thường

Câu 12: Nguyên tử X có cấu hình electron là: 1s22s22p63s23p64s2 thì ion của X sẽ có cấu hình

A 1s22s22p63s23p64s24p2 B 1s22s22p63s23p6

C 1s22s22p63s23p64s23d2 D 1s22s22p63s23p63d24s2

Câu 13: Ứng dụng nào dưới đây của Mg không đúng

A Dùng chế tạo một số hợp kim có tính chịu lực

B Dùng điều chế phân bón hóa học đa lượng

C Dùng trong quá trình tổng hợp chất hữu cơ

D Dùng để chế tạo hợp kim nhẹ trong công nghiệp sản xuất máy bay, tên lửa và ô tô

Câu 14: Dùng phương pháp nào để điều chế kim loại nhóm IIA

12

Trang 13

A Điện phân nóng chảy B Điện phân dung dịch

Câu 15: Cho Ca vào dung dịch NH4HCO3 thấy xuất hiện:

A Kết tủa trắng và khí mùi khai bay lên

B Ban đầu có khí thoát ra, rồi kết tủa trắng và khí mùi khai bay lên

C Kết tủa trắng, sau đó tan dần D Có khí mùi khai bay lên

Câu 16: Cho sơ đồ : Ca  A  BCD Ca

Công thức của A, B, C, D lần lượt là

A CaCl2, CaCO3, Ca(HCO3)2, CaSO4 B Ca(NO3)2,CaCO3, Ca(HCO3)2, CaCl2

C CaCl2, Ca(HCO3)2, CaCO3, Ca(OH)2 D CaO, CaCO3, Ca(NO3)2 , CaCl2

Câu 17: Trong các tính chất : (1) tác dụng với H2O ở nhiệt độ thường (2) tác dụng với axit (3) khử được ion kim loại khác trong dung dịch muối (4) tác dụng với phi kim

Kim loại kiềm thổ không có tính chất

A (1) B (2) C (3) D (4)

Câu 18: Cho dãy các kim loại: Fe, Na, K, Ca Số kim loại trong dãy tác dụng được với nước ở nhiệt độ

thường là

Câu 19: Khi cho Ca kim loại vào các chất dưới đây, trường hợp nào không có phản ứng của Ca với nước?

A H2O B dd HCl vừa đủ C dd NaOH vừa đủ D dd CuSO4 vừa đủ

Dạng 2: Kim loại kiềm thổ tác dụng với H 2 O, axit HCl, H 2 SO 4 loãng ( H A → 1/2H2 + A) Phương pháp

- Tác dụng với nước : Các kim loại đứng trước Mg tác dụng được với nước ở nhiệt độ thường tạo dung

dịch kiềm và giải phóng khí H2 Mg phản ứng chậm ở nhiệt độ thường)

 Tính khối lượng bazơ thu được: mhhbazo=mhhkl+mOH

- Trung hòa dung dịch thu được bằng dung dịch axit, yêu cầu tính thể tích (nồng độ) của dung dịchaxit: + -

2 H

n =n =2n

Trang 14

- Một hỗn hợp hai kim loại tan được trong nước có thể xảy ra 2 khả năng: hoặc cả 2 kim loại đều tác dụng vớinước ở điều kiện thường, hoặc chỉ có một kim loại tác dụng với nước tạo dung dịch kiềm, kim loại còn lại tácdụng với dung dịch kiềm mới sinh ra.

- Tác dụng với dung dịch axit: Kim loại đứng trước Mg khi tác dụng với dung dịch axit sẽ phản ứng với

axit trước, nếu dư kim loại mới có phản ứng với nước

- Tác dụng với dung dịch muối: Kim loại nhóm IA, IIA (trừ Mg, Be) tác dụng với dung dịch muối thì

chúng sẽ phản ứng với nước trước, sau đó xét đoán khả năng phản ứng của phản phẩm tạo thành với dungdịch muối

Ví dụ 2: Hòa tan hết 9 gam hỗn hợp hai kim loại kiềm thổ thuộc 2 chu kì liên tiếp bằng dung dịch HCl dư

thì thu được 3,36 lít khí (đktc) Hai kim loại này là:

Trang 15

Ví dụ 3: Hòa tan hết hỗn hợp X gồm K và Ba vào nước được dung dịch X và có 7,84 lít khí H2 bay ra (đktc) Cần dùng bao nhiêu ml dung dịch HCl 2M để trung hòa hoàn toàn ¼ dung dịch X?

Ví dụ 4: Hòa tan hết 8,75 gam hỗn hợp X gồm Ca và 1 kim loại Y có hóa trị II bằng dung dịch H2SO4

loãng thấy có 5,6 lít H2 thoát ra ở đktc Mặt khác, cho 6,08 gam Y vào dd H2SO4 2M thì không hết 190 ml

dd H2SO4 X là kim loại nào?

Ví dụ 5: Hòa tan hết 29,76 gam hỗn hợp X gồm kim loại kiềm thổ R và oxit của nó trong dung dịch

H2SO4 loãng, dư ta thu được 90 gam muối khan Kim loại R là:

Hướng dẫn giải

Trang 16

Gọi số mol R và RO lần lượt là a và b

A kết tủa BaSO4 B BaSO4 và H2SO4 dư

C Ba(OH)2 và H2SO4 dư D Ba(OH)2

Câu 3: Hỗn hợp X gồm hai kim loại A ,B ở hai chu kì liên tiếp của nhóm IIA Lấy 0,88 g X cho tan hoàn

toàn trong ddHCl dư thấy tạo ra 672 ml khí (đktc) Cô cạn dd thu được m g muối khan

Câu 4 Cho 2 gam một kim loại thuộc nhóm IIA tác dụng hết với dung dịch HCl tạo ra 5,55g muối

clorua Kim loại đó là kim loại nào sau đây ?

Câu 5 Cho 1,67 gam hỗn hợp gồm hai kim loại ở 2 chu kỳ liên tiếp thuộc nhóm IIA tác dụng hết với

dung dịch HCl (dư), thoát ra 0,672 lít khí H2 (ở đktc) Hai kim loại đó là (cho Be = 9, Mg = 24, Ca = 40,

Sr = 87, Ba = 137)

A Be và Mg B Mg và Ca C Sr và Ba D Ca và Sr

Câu 6 X là kim loại thuộc phân nhóm chính nhóm II (hay nhóm IIA) Cho 1,7 gam hỗn hợp gồm kim

loại X và Zn tác dụng với lượng dư dung dịch HCl, sinh ra 0,672 lít khí H2 (ở đktc) Mặt khác, khi cho

16

Trang 17

1,9 gam X tác dụng với lượng dư dung dịch H2SO4 loãng, thì thể tích khí hiđro sinh ra chưa đến 1,12 lít (ởđktc) Kim loại X là

A Ba B Ca C Sr D Mg.

Câu 7 Hoà tan hoàn toàn 2,9 gam hỗn hợp gồm kim loại M và oxit của nó vào nước, thu được 500 ml

dung dịch chứa một chất tan có nồng độ 0,04M và 0,224 lít khí H2 (ở đktc) Kim loại M là

A Ca B K C Na D Ba

Câu 8 Hỗn hợp X gồm Mg và MgO được chia thành 2 phần bằng nhau Cho phần 1 tác dụng hết với

dung dịch HCl thu được 3,136 lít khí (đktc); cô cạn dung dịch và làm khô thì thu được 14,25g chất rắnkhan A Cho phần 2 tác dụng hết với dung dịch HNO3 thì thu được 0,448 lít khí Y (đktc), cô cạn dung dịch

và làm khô thì thu được 23 gam chất rắn khan B

a Phần trăm khối lượng của Mg trong hỗn hợp X là

Câu 11 Cho 24,8 gam hỗn hợp gồm kim loại kiềm thổ và oxit của nó tác dụng với dung dịch HCl dư thu

được 55,5g muối khan Tìm kim loại M?

A Ca B Sr. C Ba D Mg

Câu 12 Cho 10 gam một kim loại kiềm thổ tác dụng hết với nước thoát ra nhiều hơn 5,6 lít khí (đktc )

Kim loại kiềm thổ đó có kí hiệu hóa học là ?

Trang 18

Ví dụ 1 Hòa tan 2,4 gam kim loại X vào dung dịch HNO3 dư thu được 0,448 lít khí Nitơ ở đktc ( giả sử phản ứng chỉ tạo ra khí N2 duy nhất) Xác định X.

Ví dụ 2: Cho 3,48 gam Mg tan hết trong dung dịch hỗn hợp gồm HCl (dư) và KNO3, thu được dung dịch

X chứa m gam muối và 0,56 lít (điều kiện tiêu chuẩn) khí Y gồm N2 và H2 Khí Y có tỉ khối so với H2

Ta thấy: 2.0,145> 0,02.10+ 0,005.2 Vậy có NH4+ tạo thành

Vì hỗn hợp khí thu được có H2 nên DD thu đc ko còn ION NO3

Muối gồm: MgCl2: 0,145 mol; NH4Cl :a mol; KCl: b mol

ĐLBTe: 2.0,145= 0,02.10+ 0,005.2 + 8.a  a= 0,01 mol

ĐLBTNT Nito: n KNO3=2n N2 + n NH4Cl = 2.0.02+ 0.01=0,05 mol.KCl: b = 0,05mol(bảo toàn K) m= 0,145.95+ 0,01.53,5 +0,05.74,5 = 18,035g

Câu 3 Cho 2,16 gam Mg tác dụng với dung dịch HNO3 (dư) Sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu

được 0,896 lít khí NO (ở đktc) và dung dịch X Khối lượng muối khan thu được khi làm bay hơi dung dịch X là

A 8,88 gam B 13,92 gam. C 6,52 gam D 13,32 gam

18

Trang 19

Câu 4: Cho 3,6 gam Mg tác dụng hết với dung dịch HNO3 (dư), sinh ra 0,672 lít khí X (sản phẩm khử

Câu 6: Đốt cháy 16,96 gam hỗn hợp gồm Fe và Mg trong oxi một thời gian thu được hỗn hợp rắn X Hòa

tan hết X trong 242 gam dung dịch HNO3 31,5% thu được dung dịch Y chỉ chứa các muối có khối lượng 82,2 gam và 1,792 lít (đktc) hỗn hợp khí Z gồm N2O và NO có tỉ khối so với He bằng 10,125 Cho NaOH

dư vào dung dịch Y, lấy kết tủa nung ngoài không khí đến khối lượng không đổi thu được 25,6 gam rắn khan Nồng độ C% của Fe(NO3)3 trong Y gần đúng nhất với:

Câu 7: Đốt cháy m gam hỗn hợp gồm Mg và Fe trong oxi một thời gian thu được (m + 4,16) gam hỗn

hợp X chứa các oxit Hòa tan hoàn toàn X trong dung dịch HCl vừa đủ thu được dung dịch Y chứa (3m + 1,82) gam muối Cho AgNO3 dư vào dung dịch Y thu được (9m + 4,06) gam kết tủa Mặt khác hòa tan hết3,75m gam hỗn hợp X trong dung dịch HNO3 loãng dư thu được dung dịch Z chứa m’ gam muối Giá trị của m’ là :

Câu 8: Cho 30 gam hỗn hợp X gồm Mg, MgO, Mg(NO3)2 tan hết trong dung dịch Y chứa m gam

H2SO4.Sau phản ứng ta thu được dung dịch Z chỉ chứa 1 muối duy nhất và 4,48 lít khí NO (đktc).Giá trị

Trang 20

Ví dụ 2: Điện phân nóng chảy muối clorua của một kim loại nhóm IIA thu được 3,36 lít khí (đktc) ở anot

và 20,55 gam kim loại ở catot Công thức hóa học của muối trên là:

Câu 2: Người ta điện phân muối clorua của một kim loại nhóm IIA ở trạng thái nóng chảy sau một thời

gian ở anot thoát ra 8,064 lít khí (đktc) và thấy có 8,64 gam kim loại ở catot Công thức hóa học củamuối trên là:

Câu 3: Điện phân nóng chảy hết 63,63 gam hỗn hợp hai muối clorua của hai kim loại kiềm thổ R thu

được 14,112 lít khí (đktc) ở anot và m gam ở catot Giá trị m là:

NỘI DUNG 2: B MỘT SỐ HỢP CHẤT QUAN TRỌNG CỦA CANXI

1 Mục tiêu

* Kiến thức

HS nêu được: một số ứng dụng quan trọng của một số hợp chất quan trọng của KL kiềm thổ như:

Ca(OH)2, CaCO3, CaSO4.2H2O

HS hiểu

Tính chất hóa học của các hợp chất Ca(OH)2, CaCO3, CaSO4.2H2O

* Kĩ năng

20

Trang 21

- Dự đoán tính chất hoá học, kiểm tra dự đoán bằng thí nghiệm và kết luận về tính chất của một số hợpchất kim loại kiềm thổ: Ca(OH)2, CaCO3, CaSO4

- Viết PTHH dạng phân tử và ion rút gọn minh hoạ t/c hoá học của một số hợp chất trên

- Giải thích được một số hiện tượng thực tế

- Giải một số bài tập về muối cacbonat, hidroxit của kim loại kiềm thổ

* Thái độ

- Hứng thú, say mê nghiên cứu khoa học, tích cực trong các hoạt động tập thể

- Thái độ làm việc nghiêm túc, trung thực trong học tập nghiên cứu

* Các năng lực được hướng tới

- Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

- Năng lực làm việc độc lập và hợp tác

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học

- Năng lực vân dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống

2 Phương pháp dạy học

- Phát hiện và giải quyết vấn đề

- Phương pháp dạy học hợp tác (Thảo luận nhóm)

- Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan (thí nghiệm, video, ), SGK

3 Chuẩn bị của GV và HS

- GV : Hình ảnh về thạch nhũ trong các hang động, sản phẩm từ thạch cao, các mẫu đá vôi

- hoá chất và dụng cụ để tiến hành thí nghiệm: sự biến đổi muối CaCO3 và Ca(HCO3)2: dd HCl,CaCO3, Ca(OH)2

- HS : Chuẩn bị bài mới

4 Các hoạt động dạy học

Hoạt động 1: I Canxi hiđroxit (Ca(OH) 2 )

a Tính chất:

- Canxi hiđroxit là chất rắn màu trắng, ít tan trong nước (độ tan ở 25oC là 0,12g/100g H2O )

- Dung dịch canxi hiđroxit là một bazơ mạnh

+ Tác dụng với thuốc thử màu: Làm quỳ tím hoá xanh, làm phenolphthalein không màu hoá hồng

+ Tác dụng với dung dịch axit, oxit axit: Phản ứng tạo muối

Ca(OH)2 + 2HCl →CaCl2 + 2H2O

Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O

Ca(OH)2 + 2CO2 →Ca(HCO3)2

(Giáo viên làm thí nghiệm sục khí CO2 vào dung dịch Ca(OH)2 cho đến dư cho học sinh quan sát và viết phương trình giải thích hiện tượng)

Trang 22

+ Tác dụng với dung dịch muối : Phản ứng thường tạo ra bazơ mới.

Ca(OH)2 + CuSO4 →CaSO4 + Cu(OH)2

+ Tác dụng với halogen:

2Ca(OH)2 + 2Cl2 →CaCl2 + Ca(ClO)2 + 2H2O

b Ứng dụng:

Chế tạo vữa xây nhà Khử chua đất trồng trọt Chế tạo clorua vôi dung để tẩy trắng và khử trùng

Hoạt động 2: II Canxi cacbonat (CaCO 3 )

a Tính chất:

- Canxi cacbonat là chất rắn màu trắng, không tan trong nước

- Canxi cacbonat là muối axit yếu và không bền:

+ Nhiệt phân: CaCO3 INCLUDEPICTURE

Trang 23

INCLUDEPICTURE "http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTen2Chieu12.jpg" \*

MERGEFORMATINET INCLUDEPICTURE

"http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTen2Chieu12.jpg" \* MERGEFORMATINET INCLUDEPICTURE "http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTen2Chieu12.jpg" \*

"http://www.trunghieult.com/images/stories/Nam/MuiTen2Chieu12.jpg" \* MERGEFORMATINET

Ca(HCO3)2

Chiều (1): giải thích sự xâm thực của nước mưa đối với đá vôi.”nước chảy đá mòn”

Chiều (2): giải thích sự tạo thành thạch nhũ trong các hang động, sự tạo thành cặn đá vôi trong ấm đun nước

- Canxi sunfat là chất rắn, màu trắng, ít tan trong nước

- Tuỳ theo lượng nước kết tinh trong muối canxi sunfat, ta có 3 loại:

+ Thạch cao sống: CaSO4.2H2O

+ Thạch cao nung: CaSO4.0,5H2O hoặc CaSO4.H2O

+ Thạc cao khan: CaSO4

- Khi đun nóng đến 1600C thạch cao sống biến thành thạch cao nung

CaSO4.2H2O  0t CaSO4.H2O + H2O

b Ứng dụng:

Trang 24

Thạch cao nung có thể kết hợp với nước tạo thành thạch cao sống và khi đông cứng thì giãn nở thể tích,

do vậy thạch cao rất ăn khuôn được dung để đúc tượng

Thạch cao sống dung để sản xuất xi măng

Hoạt động 4: IV Một số dạng bài tập về hợp chất của canxi

Dạng 1: Muối cacbonat tác dụng với dung dịch axit (HCl, H 2 SO 4 ) và dung dịch kiềm

Nếu MCO3 + H2SO4 → MSO4 + H2O + CO2 Thì mmuối sunfat = mmuối cacbonat + 36nCO 2

- Các muối hidrocacbonat mới tác dụng với dd kiềm

mmuối clorua = mmuối cacbonat + 11 nCO 2 =102 + 11.1,1 = 114,1 gam

Ví dụ 2: Hòa tan hoàn toàn 61,4 gam hỗn hợp XCO3 và Y2CO3 bằng dung dịch H2SO4 dư thu được dung dịch A và 0,5 mol khí Hỏi khi cô cạn dung dịch A thu được bao nhiêu gam muối khan?

Khí sinh ra là CO2

mmuối sunfat = mmuối cacbonat + 36 nCO 2 = 61,4 + 36.0,5 = 79,4 gam

Ví dụ 3: Hòa tan hoàn toàn 59,475 gam hỗn hợp CaCO3, Na2CO3, KCl, K2CO3 bằng dung dịch HCl dư thu được dung dịch Y và 10,08 lít khí CO2 (đktc) Hỏi khi cô cạn dung dịch Y thu được bao nhiêu gam muối khan?

nCO 2 = 0,45 mol

24

Định dạng
Số trang	49
Dung lượng	1,5 MB