Giáo án chuyên đề chuyen de su dung BDKN

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ: SỬ DỤNG BẢN ĐỔ KHÁI NIỆM ĐỂ ÔN TẬP, CỦNGCỐ, HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC MỘT SỐ NỘI DUNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 12 THPT --- Người thực hiện: Nguyễn Viết Trung  Đơn v

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ: SỬ DỤNG BẢN ĐỔ KHÁI NIỆM ĐỂ ÔN TẬP, CỦNG

CỐ, HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC MỘT SỐ NỘI DUNG TRONG CHƯƠNG

TRÌNH SINH HỌC 12 THPT

- Người thực hiện: Nguyễn Viết Trung

 Đơn vị công tác: THPT Thạch Bàn

 Thời gian thực hiện: Học kỳ I- Năm học 2015 – 2016

 Địa điểm thực hiện: Trường THPT Thạch Bàn

Nội dung 1: Khi hệ thống hóa kiến thức cho HS về tạo giống bằng công nghệ tế bào,

GV tiến hành như sau:

Bước 1: GV giới thiệu sơ đồ tổng quát về tạo giống bằng công nghệ TB (Hình 1)

Bước 2: Gv yêu cầu HS quan sát, thảo luận

Bước 3: HS quan sát, nghiên cứu sơ đồ GV đưa ra

Bước 4: GV yêu cầu HS trình bày những hiểu biết của mình về nội dung sơ đồ Từ đó rút

ra nội dung chính

Hình 1: Bản đồ các hình thức tạo giống bằng công nghệ tế bào

Tạo giống bằng công nghệ tế bào

Nuôi cấy hạt

phấn Nuôi cấy

TBTV in vitrô

Chọn dòng

TB xôma Dung hợp TB trần Cấy truyềnphôi Nhân bản vô tính

MT nhân tạo

Các mô khác nhau

Cây trưởng thành

MT nhân tạo

Dòng TB BD

số lượng NST

BD tốt

TBTV 2n

Thành xenlulôzơ

Vi phẫu

Cây lai

ĐV cho

Phôi

ĐV mang

dòng

TB 1n

Cây 2n

hoặc

gồm

lấy

lấy loại

rồi

rồi

Các phương pháp

Tạo giống TV

Các phương pháp

Tạo giống ĐV

Nuôi

trong

Hạt

phấn 1n

Nuôi trong

TBTV 2n (chồi, lá )

Nuôi trong

TBTV 2n

Đưa vào

Nhân TB xôma 2n (ĐV số 1)

Nuôi trong

TBC noãn bào (ĐV cái 2)

Cấy vào

Xử lý

enzim thành

MT nhân tạo

Cừu Dolly

thành

Cấy vào Phôi

Ví dụ

ĐV cái

số 3

hợp

MT chuẩn

Tạo thành

Hoocmôn sinh trưởng

hoặc

tạo

chọn Dung hợpthành

TB trần

mọc

TB lai thành

mọc Lưỡng bội hoá

C2 C1

Lưỡng bội

hoá

Dòng

TB 2n

mọc cây 1n

được

chọn lọc

in vitrô

biệt hóa

Mô sẹo

Dòng TB

ĐB gen Dòng TB

đơn bội (n)

Nội dung 2: Khi dạy ôn tập cho học sinh về cơ chế di truyền GV thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: GV chuẩn bị bản đồ dưới dạng khuyết thiếu (Hình 2)

Hình 2: Bản đồ cơ chế di truyền

Bước 2: Cho HS đọc lại SGK, các tài liệu liên quan, trao đổi nhóm Yêu cầu Các em hãy hoàn thành nội dung còn trống vào sơ đồ trên cho phù hợp

Bước 3: HS thảo luận nhóm và hoàn thành sơ đố

Bước 3: GV yêu cầu các em báo cáo kết quả

Bước 4: HS báo cáo kết quả, các thành viên khác nhận xét, bổ sung

?

?

Loài SSVT

Cấp độ phân tử

Loài SSHT

Cơ chế di truyền

Tính

trạng Cá thể con Cá thể con Cá thể con

Cấp độ tế bào

?

?

Môi trường

?

?

?

?

?

Tự sao

Hình 3: Đáp án bản đồ cơ chế di truyền

\

Như vậy sau khi hoàn thành bản đồ nêu ra HS sẽ thấy được bức tranh toàn cảnh về vật chất và cơ chế di truyền, từ đó HS sẽ hiểu rỏ hơn bản chất vấn đề Đặc biệt thấy được mối quan hệ hữu cơ giữa các loại kiến thức nêu ra

Nội dung 3:Khi dạy về gen GV có thể sử dụng bản đồ khái niệm theo các bước sau:

mARN

ADN

PROTEIN

Loài SSVT

Cấp độ phân tử

Tính

trạng

Cá thể con

Cá thể con

Cá thể con

Loài SSHT

gt đực (n) gt cái (n)

Hợp

tử

Cơ chế di truyền

Cấp độ tế bào

Phiên mã

Dich mã

Môi trường

Trực phân

Nguyên phân

Giảm phân

Nguyên phân Thụ tinh

Tự sao

SƠ ĐỒ CƠ SỞ VẬT CHẤT VÀ CƠ CHẾ DI TRUYỀN

Bước 1: Giáo viên cung cấp bản đồ dưới dạng khuyết thiếu

Các sự kiện:

Sơ đồ khái niệm gen:

Bước 2: GV cung cấp các sự kiện, Tuy nhiên các sự kiện này được sắp xếp lộn xộn, chưa thành hệ thống

Bước 3: GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK, trao đổi nhóm, kết hợp với những kiến thức đã

có sắp xếp các sự kiện (các ý) đã cho vào trong bản đồ sao cho hợp lí

Bước 4: HS nghiên cứu, thảo luận hoàn thành bản đồ

Bước 6: GV nhận xét và đưa ra bản đồ chính xác

Gen điều hòa đảm nhận cấu trúc, chức

năng TB.

Vùng điều hoà

Vùng kết

thúc

exôn Gen không

phân mảnh

Gen phân mảnh

Vùng mã hóa

Một đoạn phân tử ADN mang thông tin mã hóa cho một sản phẩm xác định (chuỗi pôlipepit hoặc ARN).

Gen cấu trúc

sản phẩm sản phẩm

Các loại

cấu trúc

SV nhân thực

SV nhân sơ

gọi

Gen

gọi

là Exôn+

intrôn

đảm nhận cấu trúc, chức năng TB động của gen kháckiểm soát hoạt

Cụ thể:

GV: Em hãy nghiên cứu, lựa chọn các sự kiện cho dưới đây sắp xếp vào các vị trí còn trống trong bản đồ sao cho hợp lí

Sau khi HS hoàn thành xong giáo viên nhận xét và đưa ra đáp án chính xác

Đáp àn:

Nội dung 4:Khi hướng dẫn HS hệ thống các quy luật di truyền GV tiến hành thức sau:

* GV cung cấp cho HS các quy luật và hiện tượng di truyền

* GV nhắc lại bản chất các quy luật

Một đoạn phân tử ADN mang thông tin mã hóa cho một sản phẩm xác định (chuỗi pôlipepit

hoặc ARN).

Gen cấu trúc Gen điều hòa

đảm nhận cấu trúc, chức năng TB động của gen kháckiểm soát hoạt

Vùng điều hoà

Vùng mã hoá

Vùng kết thúc

sản phẩm sản phẩm

Các loại

cấu trúc

SV nhân thực

SV nhân sơ

gọi

là exôn

Gen không

phân mảnh

Gen phân

mảnh

là

Gen

gọi là Exôn+

intrôn

* GV tổ chức cho HS thảo luận

* HS tiến hành thảo luận theo nhóm và tự lập sơ đồ

* GV tổ chức cho HS báo cáo và đưa ra một số câu hỏi cho HS thảo luận, sau khi HS báo cáo GV đưa ra đáp án và nhận xét từng nhóm

Đáp án: Hệ thống các quy luật và hiện tượng di truyền

Hệ thống

các quy

luật di

truyền

Gen ngoài

nhân

Gen trong

nhân Nhiều gen trên 1 NST

Một gen trên 1 NST

Gen trên NSTthường

Gen trên NST giới

tính

Phân li, phân li độc lâp, tác động riêng rẽ

Các gen liên kết hoàn toàn

Các gen liên kết không hoàn toàn

Phân li độc lâp, tác động qua lại

Gen quy định tính trạng giới tính

Gen quy định tính trạng thường nhưng liên kết với NST giới tính

Tương tác bổ sung

QL phân li độc lập

QL đồng tính và phân tính

Tương tác át chế Tương tác cộng gộp

Liên kết gen

Hoán vị gen

Di truyền giới tính

DT liên kết với g.tính

DT qua TBC

Di truyền ngoài NST

Tương tự như vậy GV có thể sử dụng nhiều loại bản đồ khác nhau để củng cố, hệ thống hóa kiến thức cho HS Vấn đề cốt yếu ở đây là GV phải bỏ nhiều thời gian để xây dựng các loại bản đồ có chất lượng Việc sử dụng bản đồ có thể tiến hành trên lớp hoặc

GV có thể giao cho HS về nhà tự hoàn thành

Nội dung 5:Khi hướng dẫn HS hệ thống phần biến dị GV có thể tiến hành như sau

GV xây dựng bản đồ còn HS tự chọn nội dung diền vào bản đồ

* GV cung cấp sơ đồ dưới dạng khuyết thiếu hoàn toàn

3

4

13.

14

15.

7

17

18.

19

20.

9

10

16

21

22.

23.

24.

25

26

8

5

6

Các

loại

biến dị

1

2

11

12

27

* GV yêu cầu HS thảo luận và điền các nội dung thích hợp vào các số từ 1 đến 27

* GV tổ chức cho HS thảo luận, đồng thời đưa ra một số gợi ý giúp các em có định hướng trong việc thực hiện yêu cầu

* HS tiến hành thảo luận theo nhóm điền nội dung theo yêu cầu (Dưới sự đinh hướng của GV)

* GV tổ chức cho HS báo cáo và đưa ra một số câu hỏi cho HS thảo luận, sau khi HS báo cáo GV đưa ra đáp án và nhận xét từng nhóm

Đáp án: Hệ thống các quy luật và hiện tượng di truyền (Đáp án xem phần phụ lục)