Giáo án chủ đề sinh 10 virut và ứng dụng (CV 5512)

MỤC TIÊU DẠY HỌC: I.Phát triển năng lực 1.1.Năng lực sinh học I.1.1.Nhận thức sinh học ký hiệu: SH1 - Nêu được khái niệm và các đặc điểm của virus SH1.1 - Trình bày được các thành phần

KẾ HOẠCH BÀI DẠY Chủ đề: VIRUS VÀ ỨNG DỤNG Chủ đề thuộc phần sinh học lớp 10 ở mạch nội dung sinh học vi sinh vật và vi rút thuộc mạch kiến thức vi rút và các ứng dụng.

A YÊU CẦU CẦN ĐẠT

- Nêu được khái niệm và các đặc điểm của virus Trình bày được cấu tạo của virus

- Trình bày được các giai đoạn nhân lên của virus trong tế bào chủ Từ đó giải thíchđược cơ chế gây bệnh do virus

- Kể tên được một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuất chế phẩm sinhhọc; trong y học và nông nghiệp; sản xuất thuốc trừ sâu từ virus

- Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thựcvật và động vật (HIV, cúm, sởi, ) và cách phòng chống Giải thích được các bệnh dovirus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều biến thể

- Thực hiện được dự án hoặc đề tài điều tra một số bệnh do virus gây ra vàtuyên truyền phòng chống bệnh

B MỤC TIÊU DẠY HỌC:

I.Phát triển năng lực

1.1.Năng lực sinh học

I.1.1.Nhận thức sinh học (ký hiệu: SH1)

- Nêu được khái niệm và các đặc điểm của virus ( SH1.1)

- Trình bày được các thành phần cấu tạo của virus (SH1.1)

- Mô tả được diễn biến các giai đoạn nhân lên của virus trong tế bào chủ Từ đó giảithích được cơ chế gây bệnh do virus (SH1.2)

- Kể tên được một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuất chế phẩm sinh học; trong yhọc và nông nghiệp; sản xuất thuốc trừ sâu từ virus (SH1.1)

- Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật và độngvật (HIV, cúm, sởi, ) và cách phòng chống (SH1.1)

I.1.2.Tìm hiểu thế giới sống (ký hiệu: SH2)

- Thiết kế và gia công hoàn thiện mô hình cấu tạo 3 D của virus (SH2 1-2.5, SH3.3)

- Thực hiện được dự án điều tra một số bệnh do virus gây ra (SH2.1-2.5, SH3.3)

- Thực hiện được các dự án biểu diễn kịch, đọc rap, làm thơ, poster tuyên truyền phòngchống các bệnh do virus gây ra…(SH2, SH3)

I.1.3.Vận dụng KT&KN đã học (ký hiệu: SH3)

- Vận dụng kiến thức để giải thích được:

+ Giải thích được việc cần thiết phải tiêm vacxin đầy đủ để phòng bệnh (SH3.1)

+ Giải thích tại sao sử dụng virut trong sản xuất thuốc trừ sâu, ưu điểm so với thuốc trừsâu hóa học (SH3.2.)

+ Giải thích được các bệnh do virus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều biến thể(SH3.2)

+Hiểu về bệnh AIDS, các biện pháp phòng bệnh (SH3.1)

- Vận dụng tuyên truyền cho cộng đồng về phòng chống HIV/AIDS, tiêm vacxin và cácbệnh thông thường có nguyên nhân từ virut (SH3.3)

- Hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh môi trường sống và vệ sinh cá nhân để phòngngừa bệnh do virus Chủ động tiêm vacxin phòng một số bệnh do virus gây ra (SH3.1)

- Sáng tác bài hát, đoạn rap để tuyên truyền về phòng chống COVID 19 (SH2.1-2.5;SH3.3)

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: giải quyết các tình huống; phân tích được tìnhhuống trong học tập, phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề, hình thành và kết nốicác ý tưởng trong qua trình thực hiện các dự án, thiết kế cấu trúc của VR

II Phẩm chất hướng tới

-Trách nhiệm: có trách nhiệm bảo vệ bản thân và cộng đồng trước đại dịch covid 19 vànhững bệnh khác do virus gây ra

-Trung thực: trung thực khi thu thập và xử lý số liệu điều tra

-Chăm chỉ: có ý chí vượt qua khó khăn khi thực hiện dự án điều tra, có tinh thần học tậpchăm chỉ

- Nhân ái: tôn trọng và giúp đỡ người bệnh đúng cách, không kì thị bệnh nhân mắcCovid 19, HIV

C.

CHUẨN BỊ

I Chuẩn bị của GV

- Phương tiện trực quan: Hình, video, phiếu học tập, laptop,

- Công cụ đánh giá: bảng quan sát, bảng đánh giá sản phẩm,

II Chuẩn bị của HS

- Bài báo cáo dự án đã thực hiện, bảng tự đánh giá

- SGK, tài liệu hỗ trợ học tập đã sưu tầm được

- Mô hình cấu tạo của virus trần, virus có vỏ ngoài dạng 2D và mô hình về hình thái củamột số virus dạng 3D

- Giấy A0, màu, thước kẻ,

D.

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

I Hoạt động khởi động

1 Mục tiêu của hoạt động

- Tạo hứng thú, năng lượng tích cực cho HS

- Kích thích trí tò mò, mong muốn khám phá tìm hiểu chủ đề VR và ứng dụng

2 Tổ chức hoạt động

- GV cho HS xem video bài hát Ghen Covy, suy nghĩ và trả lời câu hỏi

https://www.youtube.com/watch?v=gIuxtVJoH5Q&list=RDBtulL3oArQw&index=12

- Tại sao nói đại dịch COVID-19 đang là nỗi kinh hoàng của toàn nhân loại?

3.Dự kiến sản phẩm: HS thảo luận trả lời có thể đúng hoặc không đúng các câu hỏi, tạo

hứng thú cho các em tìm hiểu bài, GV hướng dẫn HS tìm ra câu trả lời hoàn thiện trongquá trình thực hiện chủ đề

Vậy “virus là gì?”, “làm thế nào để virus tăng số lượng?”, “bệnh do virus gây ralây truyền bằng những phương thức nào?”, “phải chăng virus luôn là nỗi kinh hoàngcủa nhân loại?”

II.

Hoạt động hình thành kiến thức

Hoạt động 1: Tìm hiểu về khái niệm, đặc điểm của virus

1.1.Mục tiêu của hoạt động

- NLSH: Nêu được khái niệm và các đặc điểm của virus

- Phát triển NL: NL giao tiếp & hợp tác, tự học

1.2 Nội dung

- Khái niệm virus

- Tiêu chí phân loại virus

1.3 Phương pháp, kĩ thuật dạy học

- GV cho HS quan sát hình ảnh, thảo luận nhóm (6 HS/1 nhóm)và trả lời các câu hỏi

- GV có thể giải thích cho HS một số thuật ngữ mà hs chưa hiểu ( khuẩn lạc)

1 Trong thí nghiệm trên, vì sao Ivanopxki không quan sát thấy mầm bệnh khi xem dịch

ép dưới kính hiển vi?

2 Vì sao Ivanopxki khẳng định có những “mầm độc” gây ra bệnh khảm thuốc lá ?

3 Nếu có “mầm độc” gây bệnh nhưng tại sao khi nuôi cấy dịch ép này trên thạch thì

không thấy có khuẩn lạc trong khi đó thạch là môi trường dinh dưỡng phù hợp với việcnuôi cấy VSV?

4 Nêu khái niệm virus?

5 Theo em vi rút có thể sống độc lập trong môi trường tự nhiên được hay không ? giảithích?

6 Virus có những đặc điểm chung nào?

1.5.Sản phẩm dự kiến

Câu trả lời hoàn thiện của các nhóm

1.6.Đánh giá kết quả hoạt động

- Thông qua sản phẩm là câu trả lời để đánh giá về việc hoàn thành nhiệm vụ của nhóm(NL nhận thức sinh học)

Mức 3: Hoàn thành nhanh và chính xác các câu hỏi

Mức 2: Hoàn thành chưa đầy đủ

Mức 1: Hoàn thành câu hỏi với sự gợi ý của GV

- Thông qua quan sát HS hoạt động để đánh giá về NL giao tiếp, hợp tác, GQVĐ:

=> Hình thành kiến thức: Virut là một dạng sống chưa có cấu tạo tế bào,kích thước siêunhỏ(đo bằng nanomet) và cấu tạo đơn giảngồm lõi axit nu và vỏ protein.Sống kí sinh nội bào bắt buộc

Hoạt động 2 Khám phá cấu tạo, hình thái virus 2.1.Mục tiêu của hoạt động

- NLSH: +Trình bày được các thành phần cấu tạo của virus

+ Mô tả được hình thái của virus có cấu trúc xoắn, khối, hỗn hợp

+ Phân loại virus

- Phát triển NL: NL giao tiếp & hợp tác, tự học

2.2.Nội dung

- Cấu tạo:

+ Các thành phần cấu tạo cơ bản

+ Vỏ ngoài

- Hình thái

+ Cấu trúc xoắn

+ Cấu trúc khối

+ Cấu trúc hỗn hợp

2.2 Phương pháp, kĩ thuật dạy học

- Trực quan - tìm tòi

- Thảo luận nhóm

2.3 Tổ chức hoạt động

GV giao nhiệm vụ: Hãy quan sát các hình vẽ sau và hoàn thành phiếu học tập:

Nhóm 1,2,3 hoàn thanh phiếu số 1 Nhóm 4,5,6 hoàn thành phiếu số 2

PHIẾU SỐ 1: CẤU TẠO VI RÚT

2.1 CẤU TẠO VI RÚT TRẦN

………

………

………

2.2 CẤU TẠO CỦA VI RÚT CÓ VỎ NGOÀI ………

………

………

2.3 VI RÚT CÓ VỎ NGOÀI KHÁC VỚI VI

RÚT TRẦN Ở ĐIỂM NÀO?

PHIẾU SỐ 2: HÌNH THÁI VI RÚT ( Nhóm 4,5,6)

Quan sát hình ảnh kết hợp với đọc thông tin trong sách giáo khoa sinh học 10 ( trang115- 116) và hoàn thành phiếu sau.

Các loại cấu trúc

của vi rút

Ví dụ

Đặc điểm

Theo em vi rút gây dịch bệnh covid 19 thuộc loại cấu trúc nào?

- Gv giao nhiệm vụ , học sinh thảo luận nhóm và hoàn thành phiếu dưới bài tập về nhà.+ Phân biệt virut và vi khuẩn theo bảng sau :

Có cấu tạo tế bào

Chỉ chứa ADN hoặc ARN

Chứa cả ADN và ARN

Chứa ribôxôm

Sinh sản độc lập

2.4.Sản phẩm dự kiến

- Hoàn thành phiếu học tập

2.5.Dự kiến đánh giá kết quả hoạt động

- Thông qua sản phẩm là hoàn thành các yêu cầu của PHT để đánh giá:

Mức 3: Hoàn thành nhanh và chính xác các yêu cầu trong phiếu học tập Mức 2: Hoànthành chưa đầy đủ nội dung của phiếu học tập

Mức 1: Hoàn thành phiếu học tập khi có hướng dẫn và gợi ý của giáo

viên

- Thông qua quan sát HS hoạt động để đánh giá về NL giao tiếp, hợp tác, dựa trên bảngquan sát về các tiêu chí của NL hợp tác

Nhiệm vụ về nhà (HĐ 3 luyện tập, vận dụng): chuyển ra cuối bàiThiết kế mô hình

3D cấu tạo của VR

1.Mục tiêu:

Luyện tập, củng cố kiến thức về cấu tạo của virus và hình thái một số loạivirus thông qua HĐ thiết kế và gia công hoàn thiện mô hình cấu tạo 3 D của virus trần,virus có vỏ ngoài và mô hình về hình thái của một số virus

GV tổ chức cho HS báo cáo sản phẩm vào đầu tiết học sau:

- Nhóm 1: Trình diễn mô hình cấu tạo của virus trần, virus có vỏ ngoài kếthợp với bài thuyết trình về cấu tạo của virus

Các nhóm khác nêu câu hỏi, đánh giá vào phiếu đánh giá sản phẩm

- Nhóm 2: Trình diễn mô hình hình thái của virus có cấu trúc xoắn (viruskhảm thuốc lá) kết hợp với thuyết trình về hình thái của virus xoắn

Các nhóm khác nêu câu hỏi, đánh giá vào phiếu đánh giá sản phẩm

- Nhóm 3: Trình diễn mô hình hình thái của virus có cấu trúc khối (virus bạiliệt) kết hợp với thuyết trình về hình thái của virus khối

Các nhóm khác nêu câu hỏi, đánh giá vào phiếu đánh giá sản phẩm

- Nhóm 4: Trình diễn mô hình hình thái của virus có cấu trúc hỗn hợp (phageT2) kết hợp với thuyết trình về hình thái của virus có cấu trúc hỗn hợp

Các nhóm khác nêu câu hỏi, đánh giá vào phiếu đánh giá sản phẩm

- Giới thiệu một số sản phẩm khác để so sánh với sản phẩm của các nhóm đãtrình diễn, tìm ra ưu và nhược điểm của từng sản phẩm để giúp HS sửa chữa, hoàn thiệnsản phẩm của nhóm

Hoạt động 4: Khám phá chu trình nhân lên của virus

4.1.Mục tiêu của hoạt động

- NLSH: Mô tả được diễn biến các giai đoạn nhân lên của virus trong tế bào chủ

- Phát triển NLC: NL giao tiếp & hợp tác, tự học

GV nêu câu hỏi và yêu cầu HS thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi:

Tại sao Bộ Y tế yêu cầu những người đi về từ vùng dịch hoặc có tiếp xúc gầnvới những người nghi ngờ nhiễm virus Corona phải cách ly y tế bắt buộc 14 ngày?

Từ khi Virus xâm nhập vào cơ thể cho đến khi biểu hiện bệnh Virus đã trải quanhững giai đoạn nào?

- Để giải quyết các vấn đề đặt ra, HS chia nhóm thảo luận lắp ghép thông tin,

1 nhóm lên bảng trình bày sản phẩm lắp ghép, mô tả diễn biến xảy ra ở các giai đoạnnhân lên của virus trong tế bào chủ Các nhóm khác tiếp thu thông tin và chất vấn

- GV đưa ra 1 số câu hỏi gợi ý để HS hiểu hơn về quá trình nhân lên của Virus.

- Tại sao virut viêm gan B chỉ xâm nhập vào tế bào gan mà không xâm nhập vào tế bào bạch cầu?

- Tại sao hoạt động nhân lên của virut lại được ví như quân xâm lược trong một quốc

gia đã thất thủ? (gđ sinh tổng hợp khi hệ gen của virut đã nằm gọn trong tế bào, chúng

lập tức ức chế các quá trình tổng hợp của tế bào và kích hoạt bộ máy của tế bào theohướng tổng hợp các thành phần của mình (ví như kẻ xâm lược điều khiển chính quyềncủa quốc gia thất thủ)

4.5.Dự kiến sản phẩm

- Kết quả lắp ghép chu trình nhân lên của VR

- Trả lời câu hỏi của GV nêu ra

4.6.Đánh giá kết quả hoạt động

- GV đánh giá thông qua sản phẩm: chu trình nhân lên của VR hoàn chỉnh

- GV đánh giá thông qua công cụ là bảng quan sát

Bảng quan sát năng lực hợp tác của HS

Lớp: Nhóm:

Tiêu chí đánh giá Điểm tối đa Điểm GVđánh giá

1 Chia sẻ hiểu biết, có tinh thần trách

2 Các thành viên trong nhóm biết lắng

nghe ý kiến của các thành viên khác 15

3 Tập trung cao độ thực hiện nhiệm vụ

được giao, không làm việc riêng 15

4 Lắp ráp đúng thông tin các mảnh

5

-Đối với nhóm thuyết trình: tự tin,

thu hút, linh hoạt, trả lời được câu hỏi

chất vấn

-Đối với nhóm chất vấn: lắng nghe

nghiêm túc nội dung thuyết trình, đưa ra

được câu hỏi hay

30

Tổng điểm được đánh giá:

Chú thích: Từ 80-100: Tốt.Từ 60- 75: Khá.Từ 40 - 55: Trung bình.<40: Chưa đạt.

Hoạt động 5: Tìm hiểu về HIV/AIDS và miễn dịch

5.1.Mục tiêu của hoạt động

- NLSH: +Nêu được khái niệm, con đường lây truyền, các giai đoạn phát triển của bệnh

và biện pháp phòng ngừa HIV

+ Phân biệt được miễn dịch đặc hiệu và miễn dịch không đặc hiệu.

- Phát triển NL: NL giao tiếp & hợp tác, tự học

5.2.Nội dung

- HIV/AIDS

- Miễn dịch

5.3.Phương pháp, kĩ thuật dạy học

- Kỹ thuật sử dụng sơ đồ tư duy

- Trực quan - tìm tòi

5.4.Tổ chức hoạt động

- GV giới thiệu 1 sơ đồ tư duy, phân tích những ưu điểm của sơ đồ, yêu cầu

HS hoạt động nhóm, xây dựng sơ đồ tư duy về HIV/AIDS trên giấy A0

-HS tự lực làm việc, trưng bày và giới thiệu sản phẩm

- GV cho HS làm bài tập sau:

Đọc đoạn thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi

Miễn dịch (MD) không đặc hiệu là miễn dịch tự nhiên mang tính bẩm sinh, khôngđòi hỏi phải có sự tiếp xúc trước với kháng nguyên Đó chính là hàng rào bảo vệ cơ thểgồm: da, niêm mạc không cho vi sinh vật (VSV) xâm nhập; Hệ thống nhung mao củađường hô hấp trên đẩy các VSV ra khỏi cơ thể; Dịch axit của dạ dày phá hủy VSV mẫncảm axit; Nước mắt, nước tiểu rửa trôi VSV; Đại thực bào, bạch cầu trung tính giết

VSV bằng cơ chế thực bào Vai trò: Giúp cơ thể miễn dịch trước khi cơ chế miễn dịchđặc hiệu phát huy tác dụng.

Miễn dịch đặc hiệu là miễn dịch được hình thành để đáp ứng lại một cách đặc hiệu

sự xâm nhập của kháng nguyên lạ ( virut, vi khuẩn) gồm: MD thể dịch và MD tế bào

Hình Khái quát về MD động vậta.Thế nào là miễn dịch? b So sánh miễn dịch không đặc hiệu và miễn dịch đặc hiệuc.Tiêm phòng vacxin có tác dụng gì?

5.4.Sản phẩm dự kiến

- Sơ đồ tư duy

- Bảng so sánh miễn dich đặc hiệu và miễn dịch không đặc hiệu

5.5.Đánh giá kết quả hoạt động

- Thông qua sản phẩm là sơ đồ tư duy để đánh giá: Mức 3: Hoàn thành nhanh, đẹp, đủnội dung

Mức 2: Hoàn thành không đầy đủ nội dung hoặc chậm hoặc chưa đẹp Mức 1: Chưahoàn thành sơ đồ tư duy hoặc còn sai sót nhiều

- Thông qua sản phẩm là câu trả lời để đánh giá:

Mức 3: Hoàn thành nhanh và chính xác các yêu cầu Mức 2: Hoàn thành không đầy đủnội dung

Mức 1: Hoàn thành nhiệm vụ học tập khi có hướng dẫn và gợi ý của

GV

- Thông qua quan sát để đánh giá về NL hợp tác, giao tiếp

Hoạt động 6 Tìm hiểu về bệnh truyền nhiễm và phòng chống bệnh truyền nhiễm:

6.1Mục tiêu của hoạt động:

- Năng lực học sinh:

+ Trình bày được KN bệnh truyền nhiễm

+ Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật, động vật và cách phòng chống bệnh truyền nhiễm

+ Thực hiện được một số phiếu học tập trắc nghiệm điều tra một số bệnh do vi rút

Gây ra và vận động tuyên truyền giúp mọi người phòng chống dịch bệnh

- Phát triển năng lực: tự nghiên cứu để giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp, hợp tác làm việc theo nhóm

6.2 Nội dung cần đạt:

- Khái niệm bệnh truyền nhiễm

- Phương thức lây truyền bệnh truyền nhiễm

- Các bệnh truyền nhiễm thường gặp do virus

- Cách phòng tránh bệnh truyền nhiễm

6.3 Phương pháp, kĩ thuật dạy học:

- Nghiên cứu, thảo luận nhóm

- Tư vấn bằng phiếu trắc nghiệm để khảo sát học sinh trên lớp học

- Thống kê kết quả tư vấn

6.4.Tổ chức hoạt động:

Chia lớp thành 4 nhóm: Phân công cụ thể:

Nhóm 1: Tìm hiểu khái niệm bệnh truyền nhiễm, nhận phiếu trả lời trắc nghiệm các câuhỏi tư vấn về bệnh truyền nhiễm và phòng chống bệnh truyền nhiễm

Nhóm 2: Tìm hiểu về các phương thức lây truyền bệnh truyền nhiễm, tìm một số loại vecxin phòng chống bệnh, nhận phiếu trả lời trắc nghiệm các câu hỏi tư vấn về bệnh truyền nhiễm và phòng chống bệnh truyền nhiễm

Nhóm 3 Tìm hiểu các bệnh thường gặp do virut( nêu ví dụ), nhận phiếu trả lời trắc nghiệm các câu hỏi tư vấn về bệnh truyền nhiễm và phòng chống bệnh truyền nhiễm.Nhóm 4 Tìm hiểu cách phòng tránh bệnh truyền nhiễm, và tuyên truyền vận động cách phòng tránh bệnh do vi rút côvi -19, nhận phiếu trả lời trắc nghiệm các câu hỏi tư vấn

về bệnh truyền nhiễm và phòng chống bệnh truyền nhiễm

GV giúp học sinh tự nghiên cứu, nắm nội dung kiến thức và đại diện trình bày nội dung

- HS phải xác định được mục tiêu và nhiệm vụ được giao

- Xác định được công cụ thực hiện: PHT, Phiếu trắc nghiệm tư vấn, tài liệu liên quan đén nội dung bài học, sgk, bảng nhóm, vở ghi chép

- Thực hiện thảo luận nhóm:

+ Nghiên cứu lý thuyết, thu thập thông tin

+ Tìm hiểu về bệnh do virut côvi=19 gây ra

+ Sử dụng hình ảnh tuyên truyền, vận động phòng chống bệnh côvi-19

- Tổng kết và nhận xét kết quả: phân công mỗi nhóm có thư kí ghi chép để tổng kết.Sau đó tự đánh giá chéo từng nhóm

6.6 Đánh giá kết quả hoạt động

- Đánh giá quá trình thực hiện hoạt động nhóm và sự tiến bộ của mỗi HS trong suốt thờigian thực hiện thông qua công cụ:

+ Bài báo cáo của nhóm về nội dung đã thực hiện