Giáo án chủ đề sinh 10 chuyển hóa vật chất và năng lượng ở VSV (CV5512)

- Chấm PHT - Chấm điểmthuyết trình - Nhóm HS, GV cùngđánh giá Giải thích các bước tiến hành làm sữa chua, cơm rượu, các hiện tượng trong quá trình lên men; lợi ích của việc ăn sữa chua,

KẾ HOẠCH BÀI DẠY CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở VI SINH VẬT

Thời lượng: 4 tiết

Phân biệt được các kiểu dinh dưỡng ở vi sinh vật (2)

Nêu được một số ví dụ về quá trình tổng hợp và phângiải các chất ở vi sinh vật

(3)

Phân biệt được quá trình lên men, hô hấp ở vi sinh vật (4)

Trình bày được một số phương pháp nghiên cứu visinh vật

2 Thiết bị dạy học và học liệu

Hoạt động Tên phương

tiện, thiết bị Số lượng Yêu cầu Ghi chú

Giáo viên

Hoạt động 1 - Bút lông

- PHT số 1 (giấy A0)

0404

Hoạt động 2 - Nước cất

- Dung dịch nhuộm đơn (xanh mêtylen hoặc fuchsin)

- Dụng cụ thí nghiệm: bình tam giác, đũa khuấy, ống hút, lam kính

và phiến kính khay đựng

- Đoạn video 1

- 4 phiếu/4 nhóm

- 4 phiếu/4 nhóm

- 4 phiếu/ 4 nhóm

- 5 cây bút lông xanh, 5 cây bút lông đỏ

- 16 nam châm

- 1 video

- GV kẻ sẵn 3 cột KWL

- Bút lôngNam châm

- Phiếu học tập

số 4

- Phiếu đánh gia

0420

04 x 2 phiếu04

Học sinh

Hoạt động 1 - Báo cáo trên

giấy A0

- Sản phẩm lênmen

01/1 nhóm

01/1 nhóm

Trình bày kiểuInfographic

và cơm rượu

đã được làm 3ngày

Hoạt động 3 - Sưu tầm tài

liệu về vi sinh vật

- Không giới hạn số lượng

Hoạt động 4 Không có Không có

PP, KTDH chủ đạo

Thiết bị dạy học, học liệu

Phương án đánh giá

Làm được một số sản phẩm lên men từ vi sinh vật (sữa

- PP dạy học thực hành+ KTDH phòng tranh

- Sản phẩm lênmen của học sinh (sữa chua,cơm rượu)

- Chấm PHT

- Chấm mức

độ thành côngcủa sản phẩm lên men

- Chấm điểm thuyết trình

- Nhóm HS,

GV cùng đánh giáVai trò của

vi sinh vật trong đời sống con người và trong tự nhiên

- PP dạy học hợp tác+ KT khăn trải bàn

- Bút lông, giấy A0

- Các tài liệu sưu tầm về vaitrò của vi sinh vật trong các lĩnh vực thực phẩm, y học, môi trường

- Chấm PHT

- Chấm điểmthuyết trình

- Nhóm HS,

GV cùngđánh giá

Giải thích các bước tiến hành làm sữa chua, cơm rượu, các hiện tượng trong quá trình lên men; lợi ích của việc ăn sữa chua, cơm rượu đối với sức khỏe con người

- PP dạy học thực hành

+ KTDH phòng tranh

- Infographic

về các quy trình làm sữa chua, cơm rượu

- Bút lông, giấy A0

- Chấm câutrả lời củanhóm HS

- Nhóm HS

và GV cùngchấm

- Phương pháp nghiêncứu vi sinh vật:

+Nuôi cấy không liên tục

+ Nhuộm đơn

- PP dạy họchợp tác+ KT khăntrải bàn

- Sản phẩm thực hành

- Nhóm HS

và GV cùng đánh giá chéo

Thực hành được hai phương pháp nghiêncứu vi sinh vật thông dụng

- PP dạy họcthực hành

- Kính hiển vi

- Dụng cụ thíngiệm

- Mẫu vật thínghiệm: Sữachua, cơmrượu

- Dung dịchnhuộm màu(xanh metylenhoặc fuchsin)

- GV đánh giáthông qua sảnphẩm (PHT, tiêu bản tạm thời)

- Khái niệmVSV

- Kể tên cácnhóm visinh vật

- PP trựcquan

+ KT KWL+KT độngnão

- Mẫu vật sữachua, cơmrượu

-Tranh ảnh vikhuẩn lactic,nấm men, nấmmốc

- Tranh ảnh về

độ lớn các bậccấu trúc củathế giới sống

- Tranh ảnh về

hệ thống phânloại 5 giới củaWhittaker và

-HS, nhóm,

GV cùngđánh giá

- Các kiểudinh dưỡng

ở vi sinhvật

- PP dạy họchợp tác

+ KT độngnão

-Phiếu học tập

số 1

- Bút lông,giấy A0, máytính, máychiếu

- Chấm điểmphiếu học tập

- Quá trìnhtổng hợp vàphân giảicác chất ở visinh vật

- Ví dụ

- PP giảiquyết vấnđề

+ KT mảnhghép

+ KT khăntrải bàn

- Các sảnphẩm ứngdụng quá trìnhphân giải và

VSV: nướcmắm, nướctương, bộtngọt, giấm,…

- Bút lông,giấy A0, máy

chiếu

Quá trìnhlên men, hôhấp ở visinh vật

- PP dạy họchợp tác+ KT độngnão

Chuyển giao nhiệm vụ (tuần trước)

- Trước buổi học 1 tuần, GV yêu cầu

HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm ở

nhà:

- Tìm hiểu quy trình làm sữa chua, cơm

rượu

- Làm báo cáo kết quả thực hành

- Tiếp nhận nhiệm vụ được giao

- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viêntrong nhóm

- Lên kế hoạch thực hiện nhiệm vụ

- Tìm hiểu quy trình làm sữa chua, cơm rượu

- Làm sữa chua, cơm rượu theo dõi

- Làm báo cáo kết quả thực hành

Báo cáo nhiệm vụ (20 phút)

- GV kiểm tra và nhận xét quá trình làm

việc ở nhà của các nhóm dựa trên

nhiệm vụ đã giao

- GV yêu cầu các nhóm trưng bày sản

phẩm lên khu vực triển lãm phòng

tranh

- GV tổ chức cho HS tham quan, thảo

luận và thưởng thức sản phẩm của từng

nhóm

- GV yêu cầu các nhóm hoàn thiện bài

báo cáo thực hành (PHT Số 1)

- GV tổ chức thảo luận chung và nêu

thêm một số câu hỏi

- Báo cáo công việc và sản phẩm làm việc ở nhà

- Các nhóm trưng bày bài báo cáo thực hành(giấy A0) và sản phẩm lên men tại khu vực triểnlãm phòng tranh

- Tại mỗi khu vực, đại diện nhóm sẽ trình bàytóm tắt sản phẩm của nhóm Các nhóm khác quansát, nhận xét, thưởng thức, đặt câu hỏi

- Các nhóm trả lời các câu hỏi của nhóm khác vàthảo luận theo kĩ thuật “khăn trải bàn” (PHT Số

1) một số câu hỏi của GV:

+ Ngoài ứng dụng làm sữa chua, cơm rượu, visinh vật còn có những ứng dụng nào trong thựctiễn?

+ Vi sinh vật có những vai trò gì trong thực tiễn?

Kết luận, nhận định (10 phút)

GV kết luận: Vai trò và ứng dụng của vi sinh vật trong thực tiễn

- Chỉnh sửa, hoàn thiện phiếu học tập số 1

- Các nhóm tự đánh giá và đánh giá chéodựa vào phiếu đánh giá hoạt động 1

Hoạt động 2 [Tìm hiểu về phương pháp nghiên cứu vi sinh vật: Nuôi cấy không liên tục và Nhuộm đơn] (45 phút)

a Mục tiêu

(5), (8), (12)

b Nội dung hoạt động

- Nhóm 1 (chia thành 2 nhóm nhỏ:1A và 1B) và Nhóm 3 (chi thành 2 nhóm nhỏ: 3A và3B): Thực hành nuôi cấy không liên tục: Làm sữa chua

- Nhóm 2 (chia thành 2 nhóm nhỏ: 2A và 2B) và Nhóm 4 (chia thành 2 nhóm nhỏ: 4A và4B): Thực hành nuôi cấy không liên tục: Làm cơm rượu

- Nhóm 1 (1A và 1B) và 3 (3A và 3B): Thực hành nhuộm đơn phát hiện vi khuẩn lactictrong sữa chua

- Nhóm 2 (2A và 2B) và 4 (4A và 4B): Thực hành nhuộm đơn phát hiện nấm men trongcơm rượu

c Sản phẩm học tập

- Môi trường nuôi cấy không liên tục: sữa chua và cơm rượu (đã làm ở hoạt động 1)

- Báo cáo trên giấy A0 (Thiết kế dạng Infographic), có minh họa các hình ảnh minh chứngquá trình tự làm sữa chua, cơm rượu (đã làm ở hoạt động 1)

- Tiêu bản tạm thời VSV có trong các môi trường nuôi cấy không liên tục

- Hoàn thành phiếu học tập số 2

d Tổ chức hoạt động

Chuyển giao nhiệm vụ (ở nhà)

- GV yêu cầu HS chuẩn bị mẫu vật (4

nhóm chuẩn bị sữa chua, 4 nhóm chuẩn

bị cơm rượu)

- Tiếp nhận các nhiệm vụ được giao

- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viêntrong nhóm

- Lên kế hoạch thực hiện nhiệm vụ

Thực hiện nhiệm vụ (25 phút)

- Thông qua hoạt động 1 và làm thực

hành tại nhà (làm sữa chua, cơm rượu),

- Các nhóm nhận nhiệm vụ và dụng cụ để làmviệc nhóm (giấy A0, bút lông,…) theo kĩ thuật

GV đưa ra các câu hỏi cho các nhóm

thảo luận và hoàn thành phiếu học tập số

2, giám sát các nhóm thảo luận; gợi ý,

hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ

- GV tổ chức thực hành nhuộm đơn phát

hiện VSV trong trong môi trường nuôi

cấy không liên tục (sữa chua, cơm rượu):

+ GV lưu ý về những quy tắc an toàn

+ Qua đó, rút ra phương pháp nuôi cấy khôngliên tục

- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viêntrong nhóm

- Làm thực hành theo trình tự các bước, theodõi, ghi chép, vẽ/ chụp lại hình kết quả thựchành

- Làm báo cáo kết quả thực hành:

+ Vẽ/ chụp lại hình kết quả thực hành

+ Mô tả các bước tiến hành nhuộm đơn VSVthông qua thiết kế dạng Infographic

+ Qua đó, rút ra phương pháp nhuộm đơn VSV

Báo cáo nhiệm vụ (15 phút)

- GV kiểm tra và nhận xét quá trình làm

việc ở nhà của các nhóm dựa trên nhiệm

- Chỉnh sửa, hoàn thiện phiếu học tập số 2

- Các nhóm tự đánh giá và đánh giá chéo dựavào phiếu đánh giá hoạt động 2

Hoạt động 3 [Tìm hiểu chung về vi sinh vật] (45 phút)

a Mục tiêu

(1), (2), (11)

b Nội dung hoạt động: Nhóm HS thực hiện các hoạt động

- Thảo luận nhóm theo kĩ thuật KWL về vi sinh vật.

- Quan sát tranh ảnh, các mẫu vật, theo dõi đoạn video về vi sinh vật.

- Nghiên cứu tài liệu để hoàn thành phiếu học tập số 3, 4 và 5

c Sản phẩm học tập

- Kết quả thảo luận nhóm theo kĩ thuật KWL.

- Hoàn thành phiếu học tập 3 và phiếu học tập 4

- Hoàn thành phiếu học tập số 5

d Tổ chức hoạt động

Chuyển giao nhiệm vụ (4 phút)

- GV chia lớp thành 4 nhóm

- GV yêu cầu nhóm HS tiến hành nghiên

cứu tài liệu điền vào 2 cột K, W của

bảng KWL về vi sinh vật

+ Cột K : Hãy nói những gì các em đã

biết về vi sinh vật?

+ Cột W: Em muốn biết thêm những

thông tin gì về vi sinh vật?

- GV yêu cầu nhóm HS theo dõi mẫu vật

sữa chua, cơm rượu, tranh ảnh về vi

khuẩn lactic và nấm men, tranh ảnh về

độ lớn của các bậc cấu trúc của thế giới

sống, tranh về hệ thống phân loại 5 giới

của Whittaker và Margulis, đoạn video

để hoàn thành phiếu học tập số 3 HS

làm thảo luận và báo cáo

- GV yêu cầu nhóm HS nghiên cứu tài

liệu, vận dụng kiến thức để hoàn thành

phiếu học tập số 4 và số 5

- GV yêu cầu các nhóm hoàn thành bảng

- Các nhóm nhận nhiệm vụ và dụng cụ để làmviệc nhóm (giấy A0, bút lông,…)

KWL (điền vào cột L) sau khi hoàn

- GV tổ chức cho các nhóm thảo luận:

giám sát các nhóm thảo luận; gợi ý,

hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ

- Nhóm HS phân công nhiệm vụ thực hiện điềnvào cột K,W của bảng KWL (giấy A0) về các visinh vật

- Nhóm HS thực hiện yêu cầu của GV: theo dõimẫu vật, quan sát tranh và đoạn video kết hợpnghiên cứu tài liệu do giáo viên cung cấp vàthảo luận để hoàn thành các phiếu học tập số 3,4

và số 5

- GV yêu cầu các nhóm hoàn thành bảng KWL(điền vào cột L) sau khi hoàn thành hoạt động 1

Báo cáo nhiệm vụ (16 phút)

- GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả

làm việc nhóm và thảo luận:

- Yêu cầu các nhóm đánh giá chéo

- Các nhóm báo cáo kết quả thảo luận, các nhómcòn lại theo dõi, nhận xét và góp ý

b Nội dung hoạt động

HS phân biệt được quá trình lên men, hô hấp ở vi sinh vật

HS viết sơ đồ tổng quát biểu thị sự tổng hợp, phân giải một số chất ở VSV.

HS chỉ ra được tổng hợp và phân giải là hai quá trình ngược nhau nhưng thống nhất cùng tồn tại trong TB

(Glucôzơ)n + (ADP-glucôzơ)  (glucôzơ)n+1 + ADP

c Tổng hợp lipit: bằng cách liên kết glixerol và các axit béo.

d Tổng hợp axit nuclêic

Các bazơ nitric, đường 5C, H3PO4  nuclêôtit A.nuclêic

3 Hoàn thành sơ đồ tổng quát biểu thị sự phân giải:

a Phân giải prôtêin

- Phân giải ngoài: Prôtêin  aa

- Phân giải trong: VSV hấp thụ aa  tạo ra năng lượng

b Phân giải pôlysaccarit

- Phân giải ngoài: Pôlysaccarit  đường đơn

- Phân giải trong: VSV hấp thụ đường đơn, phân giải bằng hô hấp hiếu khí, kị khí hoặc lên men

4 Hoàn thành phiếu học tập số 7

d Tổ chức hoạt động

Chuyển giao nhiệm vụ (5 phút)

Yêu cầu HS hoàn thành phiếu học tập số

6

Gv yêu cầu Hs trình bày lại cấu tạo của

các đại phân tử hữu cơ: protein,

cacbohydrat, lipit, axit nucleic

Yêu cầu HS hoàn thành phiếu học tập số 6

Gv yêu cầu Hs trình bày lại cấu tạo của các đạiphân tử hữu cơ: protein, cacbohydrat, lipit, axitnucleic

GV yêu cầu HS hoàn thành sơ đồ tổng hợp và

GV yêu cầu HS hoàn thành sơ đồ tổng

Axit nuclêic(ADN, ARN)

Sơ đồ tổng quát biểu thị sự phân giải:

- Phân giải prôtêin

Sơ đồ tổng quát biểu thị sự phân giải:

- Phân giải prôtêin Prôtêin  ?

- Phân giải pôlysaccarit Pôlysaccarit  ?

Báo cáo nhiệm vụ ( 10 phút)

GV kiểm tra và nhận xét quá trình làm

việc của nhóm dựa trên nhiệm vụ đã giao

dựa trên phiếu học tập số 6 và số 7

GV kiểm tra và nhận xét quá trình làm việc củanhóm dựa trên nhiệm vụ đã giao dựa trên phiếuhọc tập số 6 và số 7

Kết luận, nhận định (5 phút)

Giáo viên kết luận:

- Quá trình hô hấp hiếu khí, kị khí và lên men

- Một số ví dụ về quá trình tổng hợp và phân giải các chất ở vi sinh vật

- Mối quan hệ giữa quá trình tổng hợp và phân giải của vi sinh vật

e Phương án đánh giá (5 phút)

Giáo viên nhận xét quá trình học tập của

học sinh dựa trên phiếu học tập số 6, số 7

và sơ đồ tổng hợp và phân giải các chất ở

Giáo viên tổng hợp đánh giá của học sinh vàđánh giá chung

4 Hồ sơ dạy học (Phụ lục)

4 1 Nội dung dạy học cốt lõi

Hoạt động 1

A Thực hành làm sữa chua tại nhà

I Chuẩn bị đồ dùng để thực hiện bài thực hành

1 Để làm sữa chua phải chuẩn bị

- Sữa hộp nước hoặc sữa bột

- Nước đun sôi để nguội

- Sữa chua để làm men cái

- Dụng cụ đựng, nước ấm, tủ lạnh hay thùng đựng đá để làm lạnh sữa chua

II Quy trình thực hiện

1 Làm sữa chua

Nếu dùng sữa bột để làm:

- 1 ly sữa bột + đường tuỳ ý người sử dụng + 4 ly nước đun sôi để nóng ấm

- Đánh sữa, đường, nước tan đều

- Sữa đường đã nguội, cho trộn vào 1 ly sữa chua đã đánh tan đều (Chú ý bỏ lớp màngbéo trên ly sữa chua trước khi đánh tan rồi trộn)

- Để sữa đã pha trộn sữa chua trong môi trường nóng ấm khoảng 38-40oC, thời gian 3tiếng đồng hồ, thấy sữa sánh đông là được (Cách làm môi trường nóng ấm có thể là từ

ấm đun nước hoặc trong chậu nước nóng để cách thuỷ)

- Sữa chua được giữ trong tủ lạnh hay bình đá được khoảng 12 giờ là có thể sử dụng tốt

Nếu dùng sữa đặc có đường thì:

- Một lon sữa đặc + 3 lon nước sôi để nóng ấm

- Đánh sữa, nước tan đều

- Cho thêm sữa chua đã đánh tan đều

- Để sữa đã pha với sữa chua ở môi trường 38-40oC khoảng 3 giờ

II Các bước thực hiện:

Bước 1: sơ chế nguyên liệu:

- Cho gạo ra rá sau đó vo sạch, nhặt hết bụi bẩn, mày trấu Sau khi vo xong, bạn để chogạo ráo nước tự nhiên Lưu ý là bạn không cần vo kỹ quá để tránh làm mất lớp cám dinhdưỡng của gạo

- Vo nếp sạch rồi bạn bắt đầu ngâm từ 6 đến 10 tiếng (tốt nhất là 8 tiếng) Sau đó bỏ nướcngâm đi và rửa sạch lại nếp lần nữa bạn cần làm nhẹ nhàng tránh làm vỡ hạt nếp

- Phần men đã giã nát, bạn đem chia làm hai phần Rắc toàn bộ phần men thứ nhất lên bềmặt nếp Rắc xong, bạn lật mặt kia của nếp lên và rắc nốt phần còn lại Cuối cùng, bạndùng thìa và đũa đảo để cho men ngấm đều và kỹ vào với nếp.

- Cần làm việc này nhẹ nhàng dể tránh hạt nếp bị vỡ sẽ không được đẹp mắt

Bước 5: Ủ cơm rượu:

- Cuối cùng bạn đem các hộp cơm rượu ủ trong tủ lạnh khoảng 3 ngày bạn sẽ có móncơm rượu thành phẩm có thể ăn được cơm rượu có thể lưu trữ trong tủ lạnh tối đakhoảng 1 tuần

- Cách làm cơm rượu này có thể được áp dụng cho cả nếp cẩm, nếp trắng hay nếp than.Bởi thế nên bạn đừng quá lo lắng về loại gạo mà chỉ cần làm đúng công thức là được

III Một số lợi ích của cơm rượu đối với sức khỏe con người:

- Cơm rượu được dùng để giệt vi khuẩn lưu trú trong hệ tiêu hóa và thường được ăn vàomùng 5/5 âm lịch (Tết Đoan Ngọ) Thế nhưng, không chỉ có lợi cho hệ tiêu hóa, ngày nayngười ta đã phát hiện ra những lợi ích tuyệt vời của cơm rượu trong phòng nhiều bệnh tật

- Thành phần nguyên liệu làm cơm rượu là gạo nếp, đặc biệt là gạo nếp cẩm có chứa mộthàm lượng lớn các chất chống oxy hóa có tên là anthocyanin Chất này có tác dụng bảo

vệ tim mạch, ngăn ngừa quá trình phá hủy ADN – yếu tố gây ra bệnh ung thư

- Nguyên liệu chính để chế biến cơm rượu là gạo nếp loại ngon còn vỏ lụa, cụ thể lànhững loại gạo giàu dinh dưỡng như gạo nếp lứt – loại gạo có hạt màu nâu vàng; gạo nếpcái hoa vàng, gạo nếp than Các loại nếp này khi dùng làm cơm rượu vẫn giữ được cácgiá trị dinh dưỡng phong phú từ vỏ lụa như các gluxit, lipit, protit, vitamin chủ yếu làvitamin B1 cùng nhiều loại muối khoáng khác

- Cơm rượu là món ăn rất tốt cho hệ tim mạch, có thể dùng để dẫn thuốc vào thần kinh và

tỳ vị Hơn nữa, khi nghiên cứu về lợi ích của cơm rượu, các chuyên gia đã cho rằng đây

là món ăn có thể giúp làm giảm nồng độ cholesterol xấu trong máu Do vậy, với nhữngngười bị dị ứng hoặc không phù hợp sử dụng các loại thuốc huyết áp có thể dùng cơmrượu như một loại thuốc thay thế