Kiểm soát chất thải rắn và chất thải nguy hại

Chu trình x lỦ CTR theo mô hình 3R reduce, reuse, recycle... Khai khoáng công nghi p;.

d n mòn, d lây nhi m, làm ng đ c ầ

Vi t Nam, các ch t th i nguy h i đ c li t kê trong danh m c v b o v môi tr ng (C c b o v môi tr ng -NEA) - do c p TW quy đ nh Quy ch

qu n lý ch t th i nguy h i c a Vi t Nam s 155/1999/Q -TTg (g i t t là quy ch 155)

4

- B xây d ng;

- y ban Nhân dân thành ph / y ban nhân dân các qu n, huy n;

- S Khoa h c Công ngh và Môi tr ng ;

- S Giao thông Công chính;

- Công ty Môi tr ng đô th ;

- S Giao Thông Công Chính thành ph

5

Ch ng 2

CH T TH I R N : THÀNH PH N VÀ C TÍNH

2.1 Thành ph n ch t th i r n

Thành ph n lý, hóa h c c a ch t th i r n đô th r t khác nhau tùy thu c vào t ng

đ a ph ng, vào các mùa khí h u, các đi u ki n kinh t và nhi u y u t khác

H p ph n

% tr ng l ng m (%) Kho ng

45 - 48 16,62 0,45

40 - 46 11,0 0,57 - 0,65

39,05 40,25 0,38

27,18 58,75 0,412

Ngu n: s li u quan tr c - CEETIA

-thu gom th ng qua 2 giai đo nthu gom s c p và thu gom th c p:

thu gom t các h gia đình và t p trung vào ch t p k t v tr m trung chuy n hay bãi chôn l p

t o đi u ki n thu n l i cho các b c ti p theo X lỦ s b nh m m c đích d v n chuy n và d x lý

3.4 Trung chuy n và v n chuy n CTR

Ho t đ ng trung chuy n và v n chuy n ch t th i r n bao g m các đ ng tác: ch t

th i r n ậ thùng ch a (ho c các xe thu gom) ậ chuy n đ n n i t p k t Ho t đ ng trung chuy n có th kinh t khi :

 Các xe thu gom nh , b c xúc th công đ c dùng đ thu gom ch t th i r n sinh ho t và ch đi xa;

 L ng ch t th i r n nhi u ph i ch đi xa;

- Có tr m trung chuy n v i m t s xe thu gom

- Các ph ng ti n l u tr t i ch

8

- tiêu chu n các lo i thùng ch a

3.5 Ph ng ti n và ph ng pháp v n chuy n

Ph i tuân th qui đ nh v v sinh môi tr ng trong khâu v n chuy n

- ph ng ti n v n chuy n thô s hay c gi i

-H th ng xe thùng c đ nh và trang b : h th ng này đ c s d ng r ng r i đ thu gom m i lo i ch t th i r n Nh ng h th ng này đ c s d ng tùy thu c vào

s l ng ch t th i r n c n thu d n và s đi m (ngu n) t o ch t th i r n

9

Ch ng 4 Thu h i, tái ch và x lý CTR

4.1 Khái quát v tái ch và tái s d ng l i CTR

``Chi n l c qu c gia v qu n lý t ng h p ch t th i r n đ n n m 2025, t m nhìn đ n n m 2050`` đ c Th t ng Chính ph phê duy t ngày 17/12/2009

Theo đó t t c các lo i ch t th i r n phát sinh đ u đ c thu gom, tái s d ng, tái ch và x lý tri t đ b ng nh ng công ngh tiên ti n, thân thi n v i môi

tr ng và h n ch kh i l ng ch t th i r n ph i chôn l p đ n m c th p nh t

T các quan đi m trên, chi n l c đ t ra m c tiêu đ n n m 2025, 100% các

đô th có công trình tái ch ch t th i r n th c hi n phân lo i t i h gia đình; 100% t ng l ng ch t th i r n sinh ho t đô th , 100% t ng l ng ch t th i

r n công nghi p không nguy h i và nguy h i, 90% t ng l ng ch t th i r n xây d ng đô th và 90% l ng ch t th i r n phát sinh t i các đi m dân c nông thôn đ c thu gom và x lỦ đ m b o môi tr ng L ng túi nilon s

d ng t i các siêu th và trung tâm th ng m i s gi m 85% so v i n m 2010

Chu trình x lỦ CTR theo mô hình 3R (reduce, reuse, recycle)

 Gi m thi u t i ngu n (reduce)

 Tái ch (recycle): ch t th i có th s d ng đ ch bi n thành các s n ph m

m i s d ng l i cho các ho t đ ng khác Tái ch v t li u: bao g m các ho t

đ ng thu gom v t li u có th tái ch t dòng rác, x lý trung gian và s d ng

v t li u này đ tái s n xu t các s n ph m m i ho c s n ph m khác Tái ch nhi t: bao g m các ho t đ ng khôi ph c n ng l ng t rác th i C ng có th coi ho t đ ng tái ch nh ho t đ ng tái sinh l i ch t th i thông qua:

+ Tái sinh s n ph m chuy n hóa hóa h c th ng dùng ph ng pháp đ t + Tái sinh các s n ph m chuy n hóa sinh h c: thông qua quá trình lên men, phân h y chuy n hóa sinh h c

Các ch t th i r n sinh ho t t i các h gia đình (rác) đ c phân chia thành 3 lo i:

 Rác h u c d phân h y : đ a đ n nhà máy s n xu t phân compost

10

 rác khó tái ch (hi u qu tái ch không cao) nh ng có th cháy đ c s đ a

đ n nhà máy đ t rác thu h i n ng l ng dùng vào m c đích khác

 rác có th tái ch đ c đ a các nhà máy tái ch

Sau khi thu gom rác vào n i quy đ nh, công ty v sinh đ a lo i rác cháy đ c vào lò đ t đ t n d ng ngu n n ng l ng cho máy phát đi n Rác không cháy

đ c cho vào máy ép nh r i đem chôn sâu trong lòng đ t Cách x lỦ rác

th i nh v y v a t n d ng đ c rác v a ch ng đ c ô nhi m môi tr ng

11

 Công ngh ch bi n khí biogas

 Công ngh x lỦ n c rác

 Công ngh tái ch rác th i thành các v t li u và ch ph m xây d ng

 Công ngh tái s d ng các thành ph n có ích trong rác th i

đ c b ng t i chuy n qua h th ng ép nén rác b ng th y l c

 ph ng pháp n đ nh b ng công ngh hydromex, Công ngh này nh m

x lỦ rác đô th (c rác đ c h i) thành các s n ph m ph c v xây d ng, làm v t li u , n ng l ng và s n ph m nông nghi p h u ích

 ph ng pháp sinh h c-phân compost, quá trình n đ nh sinh hóa

 ph ng pháp đ t

Bài đ c thêm XÂY D NG MÔ HÌNH THÍ I M X LÝ CH T TH I R N SINH HO T

C M DÂN C

Cùng v i quá trình phát tri n c a các ngành kinh t , quá trình đô th hóa và s gia

r ng dân s , t ng l ng ch t th i r n trong l u v c không ng ng gia t ng Theo s

li u th ng kê, các t nh trong l u v c sông C u phát sinh kho ng h n 1.500 t n rác

th i đô th m i ngày, ch y u là rác th i sinh ho t T l thu gom ch t th i r n còn

m c th p, trung bình kho ng 40 - 50% trong toàn l u v c Rác th i thu gom

ch a tri t đ và không đ c x lỦ h p v sinh, ch y u là đ ra các bưi rác l thiên làm nh h ng t i môi tr ng nông thôn và s c kh e c ng đ ng

12

Qua kh o sát th c đ a c a các khu v c dân c thu n nông thu c l u v c sông C u,

T ng c c Môi tr ng đư l a ch n 3 c m dân c thu c 3 thôn (V ng Nguy t, Nh Nguy t, Nguy t C u) thu c xư Tam Giang, huy n Yên Phong, đ tri n khai mô hình thí đi m x lỦ ch t th i r n sinh ho t cho c m dân c d c l u v c sông C u

D án đ c xây d ng trên di n tích 1.500m2, n i dung th c hi n c a d án bao

g m: T ch c t p hu n, tuyên truy n nâng cao Ủ th c c ng đ ng trong vi c b o v môi tr ng, t p hu n cho các h gia đình phân lo i rác t i ngu n; Trang b thùng rác cho các h gia đình (m i h 2 thùng rác, 1 thùng đ ng rác vô c , 1 thùng đ c rác h u c d phân h y), trang b xe thu gom rác cho 3 thôn V ng Nguy t, Nh Nguy t và Nguy t c u; xây d ng khu x lỦ rác t p trung cho 3 thôn, đào t o công nhân chuy n giao công ngh s n xu t phân vi sinh ph c v nông nghi p cho đ a

ph ng V i t ng kinh phí đ u t kho ng 1 t đ ng, d án đi vào ho t đ ng s x

lỦ rác th i sinh ho t cho g n 1.500 h gia đình Rác sau khi phân lo i t i các h s

đ c đ a đ n khu x lỦ, rác vô c chôn l p, còn rác h u c s dùng các ch ph m sinh h c lên men đ làm phân bón h u c sinh h c, ph c v canh tác an toàn

D án do Trung tâm T v n và Công ngh môi tr ng (T ng c c Môi tr ng)

ph i h p v i đ a ph ng tri n khai th c hi n D ki n, cu i n m 2009 d án s đi vào ho t đ ng

ây là mô hìnhthí đi m x lỦ ch t th i r n sinh ho t cho c m c dân l u v c sông

C u đ u tiên đ c tri n khai th c hi n Sau khi d án đi vào ho t đ ng s t ch c đánh giá, rút kinh nghi m và nhân r ng mô hình ra các c m dân c trong toàn l u

v c

(ngu n:http://vea.gov.vn/VN/truyenthong/tapchimt/2009)

Xem thêm danh m c CTNH (qd_23-2006-qd-btnmt)

 T vi c tiêu dùng trong dân d ng (ví d vi c s d ng pin, ho t đ ng

nghiên c u khoa h c các Phòng thí nghi m, s d ng d u nh t bôi tr n, c quy các lo iầ)

 D u th i (kho ng 25.000 t n/n m): là l ng d u nh t đư qua s d ng,

 T ngành công nghi p s n xu t và ch bi n d u khí,

 T ngành s n xu t các s n ph m kim lo i, ngành công nghi p chuy n t i

đi nầL ng d u th i này m t ph n đ c tái sinh t i ch , m t ph n đ c các đ n v thu gom (ch y u là t nhân) đ tái sinh, m t ph n đ c thu gom

là nhiên li u đ t, và v n còn m t ph n khác đ c đ tr c ti p xu ng c ng rưnh thoát n c

 Ch t th i ch a (nhi m) d u (kho ng 50.000 t n/n m): bao g m các lo i gi

14

lau dính d u nh t, các thùng và bao bì dính d u nh t,

 T các ngành s n xu t khác nh s n xu t dày dép, da, ngành công nghi p

d u khí, ngành s n xu t các s n ph m kim lo i Các lo i hình ch t th i này nhìn chung c ng đ c thu gom và tái s d ng sau khi đư x lỦ r t s sài (ch y u là r a và s d ng l i) và m t s ít đ c đem đ t, s khác thì th i

th ng ra môi tr ng

 Bùn kim lo i (kho ng 5.000 t n/n m), các lo i bùn nguy h i này đa ph n không đ c th i b m t cách an toàn mà th ng chuyên ch ra kh i nhà máy và đ th ng xu ng các bưi chôn l p c a thành ph

 Bùn t các h th ng x lỦ n c th i

 nhóm các h p ch t đ c xem là các hóa ch t vô c t p có ch ng lo i khá

đa d ng đ c phát sinh ra t các ngành nh s n xu t hóa ch t c b n, thu c

b o v th c v t, xi m kim lo i, s n xu t các s n ph m kim lo i, s n xu t và tái ch c quy chìầ

5.2 Kh i l ng ch t th i r n nguy h i- các y u t nh h ng

T ng kh i l ng ch t th i r n phát sinh c n c m i n m vào kho ng 28 tri u t n

D báo t ng l ng ch t th i r n s phát sinh đ n n m 2015 kho ng 43,6 tri u t n;

n m 2020 kho ng 67,6 tri u t n; n m 2025 kho ng 91 tri u t n.(ngu n

http://vea.gov.vn/VN/quanlymt/Quanlychatthai-caithien/qlchatthai)

Hai ch t th i NH đ c li t vào lo i c c k nguy hi m là kim lo i n ng và ch t

h u c b n Các ch t này có kh n ng tích l y sinh h c trong nông s n, th c ph m

c ng nh trong mô t bào đ ng v t, ngu n n c và t n t i b n v ng trong môi

tr ng gây ra hàng lo t b nh nguy hi m đ i v i con ng i nh vô sinh, quái thai,

d t t tr s sinh tác đ ng lên h mi n d ch gây ra các b nh tim m ch, tê li t h

th n kinh, gi m kh n ng trao đ i ch t trong máu, ung th và có th di ch ng di t t sang th h th 3ầ

4 Ô nhi m không khí trong c n h ;

5 Khai khoáng công nghi p;

16

Ch ng 6 ÁNH GIÁ R I RO VÀ QU N LÝ CT NH

6.1 H th ng phân lo i CT NH- danh m c qu c gia v CT NH

- Phân lo i theo các ngu n ho c dòng th i chính

 Phân lo i d a theo tính nguy h i gây ra cho s c kho con ng i và MT

(tham kh o: ph n ph l c TCVN 6706:2000 Tiêu chu n này quy đ nh

ng ng nguy h i đ phân bi t m t ch t th i là nguy h i ho c là ch t th i ch a

đ n m c nguy h i và ch a gây nguy h i)

 Danh m c ch t th i nguy h i theo các nhóm ngu n ho c dòng th i chính do

B Tài nguyên và Môi tr ng ban hành

 Ch t th i t ngành th m dò, khai thác,ch bi n khoáng s n, d u khí và than

 Ch t th i t ngành s n xu t hóa ch t vô c /hóa ch t h u c

 Ch t th i t nhà máy nhi t đi n và các quá trình nhi t khác

 Ch t th i t các quá trình luy n kim

 Ch t th i t các quá trình s n xu t th y tinh và v t li u xây d ng

 Ch t th i t quá trình x lý che ph b m t, t o hình kim lo i và các v t

 Ch t th i t ngày ch bi t da, lông và d t nhu m

 Ch t th i xây d ng, phá v (k c đ t đào t các khu v c b ô nhi m)

 Ch t th i t các c s tái ch , x lý, tiêu h y ch t th i, x lỦ n c c p

17

sinh ho tvà công nghi p

 Ch t th i t ngành y t và thú y (tr ch t th i sinh ho t c a ngành này)

 Ch t th i t ngành nông nghi p, lâm nghi p, th y s n

 Thi t b , ph ng ti n giao thông v n t i đư h t h n s d ng và ch t th i

t ho t đ ng phá d , b o d ng thi t b , ph ng ti n giao thông v n t i

 Các lo i ch t th i bao bì, ch t h p th , gi lau, v t liêu l c và v i b o v

- Mư CTNH là mư s cho t ng lo i CTNH trong Danh m c CTNH

- Danh m c ch t th i nguy h i + QCVN 07: 2009/BTNMT QUY CHU N

K THU T QU C GIA V NG NG CH T TH I NGUY H I; (tham kh o

l ng th i doanh nghi p có th áp d ng các bi n pháp gi m thi u t i ngu n khác nhau

công ty và v n chuy n ra ngoài

- gđ3 là giai đo n g m các công tác x lý thu h i

- gđ4 là giai đo n v n chuy n c n, tro sau x lý

- gđ5 là giai đo n chôn l p ch t th i

6.2 ánh giá r i ro ậ s phát tán c a CT NH trong môi tr ng đ t, n c và khí quy n

 GRR (risk assessment) đ c s d ng đ cung c p thông tin cho quá trình quy t đ nh ch n l a các b c ti p theo, tuy nhiên GRR ch là nh ng thông tin

đ c tham kh o và đ c s d ng trong QLCT NH

GRR đóng vai trò chính trong vi c quy t đ nh l a ch n:

- các ph ng án đ x lý CT;

18

- ph ng án x lý vùng đ t ô nhi m;

- ph ng án gi m thi u ch t th i sinh ra;

- thi t l p tiêu chu n x lý;

Có hai bi n pháp chính đ gi m thi u t i ngu n: qu n lỦ t t, và thay đ i quá trình

s n xu t (s n xu t s ch)

6.4 S t ng tác c a các CT NH

(xem tài li u)

- thu gom ch t th i: t i ngu n

- th i gian thu gom: tu theo quá trình s n xu t

- v n chuy n đ n khu x lý: theo h p đ ng gi a nhà s n xu t và ch thu gom-x lý

- đóng gói ch t th i: do ch ngu n th i trách nhi m

- qui đ nh đóng gói: bao bì ph i đóng kín, ng n ng a rò r khi v n chuy n, không đ dính CTNH ngoài bao bì

Dán nhãn CTNH v i mã s và d u hi u c nh báo

- nhãn c nh báo phòng ng a và mã s CTNH

- hai lo i nhãn: nhãn báo nguy hi m và nhãn ch d n b o qu n

L u gi nguyên t c k t c u ki n trúc công trình nhà kho

ây là giai đo n cu i c a các ph ng pháp XL

- Chôn l p các CTNH không XL đ c ho c tro/c n c a quá trình XL nhi t

- B i chôn l p theo qui đ nh TCXD

i u 75 Khu chôn l p ch t th i nguy h i

i u 76 Quy ho ch v thu gom, x lý, chôn l p ch t th i nguy h i

21

Ch ng 8

Ch t th i phóng x

8.1 Các ngu n phóng x trong môi tr ng

Môi tr ng phóng x t o nên b i các tia b c x đ n t v tr (g i là tia v

tr ), t các ch t phóng x t n t i kh p n i trong đ t đá, cây c , không khí ó là

nh ng đ ng v phóng x thu c các h phóng x Urani, Thori, đ ng v K-40, đ c

bi t là ch t khí phóng x Radon Các ch t phóng x t nhiên có s n trong đ t đá, cây c Hàm l ng các ch t phóng x t nhiên trong môi tr ng ph thu c vào

v trí đ a lý, ki n t o đ a ch t, lo i cây c

8.2 Phát hi n và phân tích

Ch t th i phóng x có th đ c phân lo i theo nhi u cách khác nhau: theo ngu n g c

ho c theo đ c tính c a chúng

M t s thu c tính chung c a ch t th i phóng x có Ủ ngh a quan tr ng đ i v i vi c l a

ch n k thu t x lý là: tính n đ nh v t lý, thành ph n hoá h c, kh n ng gây cháy, m c phóng x , kh n ng di chuy n trong môi tr ng c a các đ ng v phóng x

Nh v y, s phân lo i ch t phóng x d a vào tính nguy hi m và kh n ng kéo dài tính nguy hi m

Tính nguy hi m c a ch t th i phóng x  quá trình x lý và c t gi

Xác đ nh kh n ng kéo dài tính nguy hi m c a chúng  l a ch n cách th i

Các thi t b phát hi n và phân tích

- Phân tích b ng thi t b quang ph tia

- Thi t b phát hi n ch t đ ng v phóng x RIID: là m t d ng c c m tay có

kh n ng phát hi n các tia gamma và n tron phát ra t các ngu n phóng x g m

h t nhân, các đ ng v phóng x

22

Thi t b Digilert 100 Handheld Digital Radiation Alert® Detector

- Hi n nay có r t nhi u thi t b đo b c x nh máy theo dõi phông phóng x , máy ki m soát phóng x khu v c, li u k môi tr ng và li u k cá nhân

8.3 Ch t phóng x m c đ th p và m c đ cao

phân lo i CT PX d a vào ho t đ phóng x và tr ng thái v t lý (5 lo i)

Lo i 1: Ch t th i phóng x có chu k bán rã dài ngày, m c ho t đ phóng x cao ;

Lo i 2: Ch t th i phóng x có chu k bán rã dài ngày, m c ho t đ phóng x trung bình ;

Lo i 3: Ch t th i phóng x có chu k bán rã dài ngày, m c ho t đ phóng x th p ;

Lo i 4: Ch t th i phóng x có chu k bán rã ng n ngày, m c ho t đ phóng x trung bình ;

Lo i 5: Ch t th i phóng x có chu k bán rã ng n ngày, m c ho t đ phóng x

th p

8.4 V n chuy n ch t phóng x - các tiêu chu n an toàn

(xem thông t v h ng d n v n chuy n an toàn Ch t phóng x TCVN)

- Ngh đ nh s 13/2003/N -CP ngày 19/02/2003 c a Chính ph qui đ nh Danh