Biện pháp dạy học là tìm cách thức, con đường để tiến hành tổ chức chohọc sinh tích cực hoạt động để tiếp thu tri thức và hình thành kĩ năng, kĩ xảo.Trong quá trình tổ chức cho học sinh
Trang 1PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Về mặt lý luận
Bước sang một thế kỷ mới, xã hội đang có nhiều bước tiến về mọi mặttrong cuộc sống Trong xu thế đó giáo dục được xem là mục tiêu lớn nhất mà tấtcả các quốc gia trên thế giới đều quan tâm Không nằm ngoài xu thế đó, ViệtNam cũng xem “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” với mục tiêu phát triển conngười một cách toàn diện: đức, trí, thể, mĩ Nền tảng cho sự phát triển đó chínhlà bậc tiểu học Nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự pháttriển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng
cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa,bước đầu xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân Trong đó giáo dục đoạ đứclà nền tảng cho sự hình thành nhân cách của người học sinh
Nắm bắt được vấn đề đó, môn đạo đức được xem là 1 trong 9 môn học bắtbuộc ở trường tiểu học theo quyết định 2975/GD-ĐT ngày 14-10-1994 của BộGD&ĐT Môn học đạo đức sẽ giúp các em có hiểu biết ban đầu về một sốchuẩn mực đạo đức và pháp luật ban đầu phù hợp với lứa tuổi trong quan hệ củacác em với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng, môi trường tự nhiên và ýnghĩa của việc thực hiện những chuẩn mực đó Đặc biệt từng bước hình thànhnhững kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xungquanh theo chuẩn mực đã học, kĩ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xửphù hợp với chuẩn mực trong các quan hệ và tình huống đơn giản Để làm đượcnhư vậy nhất thiết học sinh phải thực hành, luyện tập một cách thường xuyên,liên tục và có hệ thống Việc dạy học tiết 2 môn đạo đức là bước đầu cho quátrình đó
2 Về mặt thực tiễn
Thực tế hiện nay cho thấy, mỗi bài đạo đức được dạy trong 2 tiết, tiết 1 cómục tiêu và phương pháp dạy khác với tiết 2 tuy nhiên giáo viên chỉ dạy tiết 2một cách qua loa, hình thức nên chất lượng dạy học rất thấp Đặc biệt nhiềugiáo viên đã không thấy được vị trí và vai trò của tiết 2, chính vì vậy họ khôngđầu tư công sức, tìm tòi biện pháp để dạy tiết 2 có hiệu quả nên không gây đượchứng thú cho học sinh Từ đó chất lượng giờ học không cao
Trang 2Điều mà nhiều người rất quan tâm là làm thế nào để nâng cao chất lượngdạy học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học Mặc dù vậy, những đề tài, tài liệunghiên cứu vấn đề này còn rất ít Xuất phát tình hình trên cần có “một số biệnpháp để nâng cao chất lượng dạy học tiêt 2 môn đạo đức ở tiểu học” Đó cũnglà nội dung của đề tài này.
Nhằm nâng cao chất lượng dạy học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học
II GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
Đại bàn trường tiểu học Tân Thành B
III KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
3 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn đạo đức ở tiểu học
4 Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp để nâng cao chất lượng dạy
học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học
IV GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu đưa ra được các biện pháp dạy học giúp học sinh thực hành luyệntập có thể sẽ nâng cao chất lượng dạy học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học
5 Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
6 Đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học tiết 2 mônđạo đức ở tiểu học
7 Tiến hành thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả các biện phápđề ra
VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
8 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: đọc và phân tích các tài liệuliên quan
9 Phương pháp điều tra: Tiến hành tìm hiểu các biện pháp mà giáoviên sử dụng trong dạy học tiết 2 môn đạo đức hiện nay
10.Phương pháp quan sát
11.Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Trang 312.phương pháp thống kê toán học
II KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU (Năm học 2007 – 2008)
- Tháng 9: Lập đề cương, điều tra tìm hiểu vấn đề nghiên cứu
- Tháng 11: Nghiên cứu cơ sở lý thuyết đề tài
- Tháng 12-2: Đề ra biện pháp và thực nghiệm áp dụng
- Tháng 3: Điều chỉnh
- Tháng 4: Hoàn thành
Trang 4PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀCHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN
CỨU VII CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Biện pháp và biện pháp dạy học
1.1 Biện pháp là gì?
Theo từ điển Tiếng Việt thì biện pháp là tìm cách thức nào đó để thựchiện một hành động Muốn làm một việc gì đó trước hết chúng ta phải có nhữngbiện pháp cụ thể để tiến hành một cách hiệu quả nhất Nếu không có biện phápphù hợp sẽ dẫn đến tình trạng mất phương hướng hoặc làm việc không có hiệuquả
1.2 Biện pháp dạy học là gì?
Biện pháp dạy học là tìm cách thức, con đường để tiến hành tổ chức chohọc sinh tích cực hoạt động để tiếp thu tri thức và hình thành kĩ năng, kĩ xảo.Trong quá trình tổ chức cho học sinh hoạt động để chiếm lĩnh tri thức giáo viênphải có cách thưức phù hợp với đặc điểm môn học, với từng tiết dạy
1.3 Biện pháp dạy học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học là gì?
Theo phân phối chương trình Bộ GD-ĐT mỗi bài đạo đức được tiến hànhtrong 2 tiết Tiết 1 cung cấp cho học sinh tri thức đạo đức, chuẩn mực đạo đức.Tiết 2 tổ chức cho học sinh luyện tập, thực hành để hình thành thói quen vàhành vi đạo đức Cho nên biện pháp dạy học tiết 2 môn đạo đức là tìm ra cáchthức, con đường hợp lý để tổ chức cho học sinh thực hành, luyện tập hình thành
kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi Đồng thời lựa chọn cách ứng xử phù hợp đểcác em bước đầu hình thành thói quen và hành vi đạo đức
Học sinh tiểu học có đặc điểm là chóng thuộc, mau quên Chính vì vậy thựchành là việc rất quan trọng và cần thiết Tổ chức cho học sinh luyện tập và thựchành ở tiết 2 là quá trình vận dụng tri thức ở tiết 1 để đưa ra cách ứng xử phù
Trang 5hợp Chính vì vậy biện pháp ở đây chính là làm thế nào để tổ chức cho học sinhluyện tập thực hành có hiệu quả.
2 Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học
Học sinh tiểu học là giai đoạn phát triển đời người Đây là giai đoạn rấtquan trọng, đặt nền tảng cho sự phát triển của các giai đoạn tiếp theo Học sinhtiểu học là những trẻ em từ 6-10 tuổi, một trình độ phát triển có những đặc trưngriêng, luôn có sự biến đổi về tâm lý, về cơ thể, về nhận thức Khi bước chân vàotrường tiểu học là bước ngoặt lớn trong cuộc đời của trẻ vì ở đây hoạt động chủđạo là hoạt động học khác với trường mẫu giáo hoạt động vui chơi Hơn nữa hệthống cơ quan cơ thể có sự thay đổi và đang phát triển nhưng chưa hoàn thiện.Đặc biệt là bộ não của trẻ không nằm ngoài sự biến đổi đó Cho nên quá trìnhnhận thức của học sinh tiểu học đang trong thời kì phát triển mạnh
Quá trình nhận thức của học sinh tiểu học gắn liền với tình cảm và cảmxúc Các em thường chú ý đến những sự vật cụ thể, sinh động, màu sắc hấp dẫnnên trong giờ học mà khô khan, sơ sài sẽ làm cho học sinh dễ mệt mỏi, chánnản Tư duy còn mang đậm màu sắc, âm thanh, tình cảm nên giờ học cần sinhđộng, hấp dẫn để thu hút hứng thú học tập của học sinh
Do đó trong dạy học tiết 2 môn đạo đức giáo viên cần tạo cho học sinh họctập một cách say mê bằng phương pháp và hình thức luyện tập sinh động
VIII CƠ SỞ THỰC TIỄN
3 Thực trạng sử dụng các biện pháp trong dạy họct tết 2 môn đạo đức hiện nay.
Qua quá trình điều tra và quan sát thì nhận thấy rằng: Số giáo viên nhậnthức được vai trò đúng đắn của tiết 2 môn đạo đức và sử dụng các biện pháphợp lý rất ít, phần lớn giáo viên dạy giống như tiết 1
Ngoài ra một số giáo viên có dạy tiết 2 nhưng dạy một cách qua loa hìnhthức Do đó họ không chú tâm cho việc tìm tòi khai thác bài học làm cho giòhọc đơn điệu, nhàm chán Giáo viên chưa phân biệt được sự khác nhau giữa tiết
1 và tiết 2, thông thường họ chỉ cho học sinh làm các bài tập trong vở bài tậpđạo đức nên không hứng thú được học tập của học sinh Có thể nói các tiết 2môn đạo đức hầu như chất lượng còn thấp do giáo viên sử dụng các biện phápchưa hợp lý
Trang 64 Nguyên nhân của thực trạng
2.1 Về phía giáo viên
Giáo viên ở các trường tiểu học hiện nay trình độ chuyên môn nghiệp vụcòn chênh lệch nhau Do vậy kĩ năng nghề nghiệp cũng như nghiệp vụ sư phạmcủa giáo viên cũng khác nhau Nhiều giáo viên còn hạn chế trong việc khai thácnội dung tiết 2 môn đạo đức
2.2 Ngoài ra còn một số nguyên nhân nữa là do cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học môn đạo đức còn hạn chế.
Sau năm 2000, cơ sở vật chất và đồ dùng dạy học có phần được tăngcường Tuy nhiên đồ dùng dạy học phục vụ cho môn đạo đức còn hạn chế.Chính sự thiếu thốn về trang thiết bị, do đó môn đạo đức cũng làm cho tiết dạykhông cao
Những nguyên nhân trên đã phần nào đã làm hạn chế chất lượng tiết 2.thiết nghĩ mỗi giáo viên cần nhận thức dược vai trò tiết 2, phải đào tạo đúngchuẩn, có ý thức, có tinh thần trách nhiệm cao, yêu nghề, yêu trẻ thì những hạnchế trên có thể khắc phục được
IX TIỂU KẾT
Trong chương I là những phân tích về cơ sở lý luận về thực tiễn của vấnđề nghiên cứu Từ đó đề xuất một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy họctiết 2
Trang 7CHƯƠNG II: MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY
HỌC TIẾT 2 MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TIỂU HỌC.
I MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TIẾT 2 MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TIỂU HỌC.
Biện pháp 1: Nâng cao trình độ nhận thức cho giáo viên về dạy học tiết 2 môn đạo đức
Như chúng ta đã biết, hiện nay trình độ giáo viên còn chênh lệch, kéotheo đó là nhận thức về vai trò tiết 2 môn đạo đức chưa đúng đắn Họ chủ yếudựa vào hệ thống bài tập và vở bài tập đạo đức để phân chia tiết dạy mà chưanhận thức được hệ thống bài tập tiết 2 khác hẳn về bản chất so với hệ thống bàitập tiết 1 Đó là những bài tập mang tính chất thực hành, luyện tập Chính vìvậy, mỗi giáo viên phải thấy được tiết thực hành này chiếm vị trí hết sức quantrọng trong việc hình thành nhân cách học sinh Đây chính là tiết học mà bướcđầu giúp các em hình thành kĩ năng ứng xử, nhận xét hành vi, tập một số thaotác theo chuản mực hành vi trước khi các em bước ra ngoài xã hội
Từ việc nhận thức được việc đó, người giáo viên phải đầu tư cho việctìm tòi, khai thác nội dung bài học, lựa chọn phương pháp, hình thức và phươngtiện dạy học hợp lý Có như vậy thực hành luyện tập của học sinh mới có hiệuquả
Để làm được điều đó, việc bồi dưỡng nâng cao kiến thức, năng lựcchuyên môn cho giáo viên cần được tăng cường, cần tổ chức các buổi đề xuấtsáng kiến kinh nghiệm hay các lớp chuyên đề dành riêng cho tiết 2 môn đạođức
Biện pháp 2: Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy học mới.
Mỗi phương pháp dạy học đạo đức đều có mặt mạnh và hạn chế riêng
Do đó cần sử dụng kết hợp nhiều phương pháp trong mỗi tiết dạy Tuỳ vào nộidung, tính chất của từng bài mà có thể vận dụng linh hoạt các phương pháp theocác mức độ khác nhau Bởi vì không có một phương pháp dạy học nào là vạn
Trang 8năng Đặc biệt trong dạy học tiết 2 môn đạo đức, cần chú ý phối hợp giữaphương pháp dạy học truyền thống (đàm thoại, giảng giải, thi đua…) và phươngpháp mới (thảo luận nhóm, đóng vai, trò chơi ….)
Ví dụ: bài “ Cảm ơn và xin lỗi” lớp 1, với 2 hoạt động dạy học chúng tacần kết hợp các phương pháp: Thảo luận nhóm, đóng vai, đàm thoại Giáo viêncho học sinh tiến hành thảo kuận nhóm 2 sau đó đại diện các nhóm báo cáo traođổi trước lớp (hoạt động 1) Thông qua tình huống học sinh thảo luận nhóm lớp,phân và đóng vai để xử lý tình huống (hoạt động 2)
Sự phối hợp đó được vận dụng trong hầu hết các tiết 2 môn đạo đức ởcác lớp 1, 2, 3, 4, 5 như vậy giáo viên phải biết sử dụng, lựa chọn để phối hợpcác phương pháp dạy học một cách nhuần nhuyễn để phát huy tính tích cực củahọc sinh, tránh tình trạng chỉ sử dụng một phương pháp trong mỗi tiết dạy
Biện pháp 3: Sử dụng phối hợp các hình thức thực hành
Một số hình thức thực hành trong dạy học tiết 2 môn đạo đức ở tiểu học
- Sự liên hệ của học sinh: học sinh sử dụng tri thức or tiết 1 đểnhận xét, đánh giá hành vi của mình Đối với hình thức này giáo viên phải biếtcách đặt vần đề, gợi ý cho học sinh khéo léo, tế nhị
- Giải quyết các bài tập nhận thức thông qua các tình huốnggiáo viên đưa ra cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực hành vi hoặc nhận xétđánh giá hành vi của nhân vật trong tình huống
- Ngoài ra còn một số hình thức khác: Hoạt cảnh, gặp gỡ tiếp xúcvới mọi lứa tuổi để học sinh học cách ứng xử
Trong một số tiết học chúng ta không nên chỉ sử dụng một hình thức dạy họcduy nhất mà phải kết hợp các hình thức thực hành với nhau
Ví dụ: Bài “Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước” lớp 3 giáo viên có thể sửdụng hình thức: Giải quyết bài tập nhận thức và liên hệ thực tế hoặc sưu tầmtranh ảnh có nội dung tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước
Với việc sử dụng kết hợp các hình thức thực hành như vậy sẽ giúp họcsinh rèn luyện một cách đa dạng hơn về chuẩn mực đạo đức
Biện pháp 4: Sử dụng các phương tiện dạy học hợp lí
Trang 9Phương tiện dạy học đóng vai trò như là các công cụ để thực hiệnphương pháp Như vậy giữa phương tiện và phương pháp có quan hệ chặt chẽvới nhau Phương pháp sẽ không thể thực hiện được nếu không có phương tiệntương ứng, phương tiện sẽ trở nên “vô bổ” nếu không được sử dụng ở phươngpháp nào cả Rõ ràng là đối với những phương pháp khác nhau thì cần nhữngphương tiện khác nhau.
Khi dạy học tiết 2 môn đạo đức với các phương pháp và hình thứctrình bày ở trên cần sử dụng một số phương tiện sau:
1 Phiếu bài tập
Bao gồm các phiếu bài tập cá nhân và phiếu bài tập nhóm Đối với phiếubài tập cá nhân dnàh cho việc đánh giá, nhận xét hành vi đạo đức, điều tra, báocáo phiếu bài tập nhóm dành cho thảo luận nhóm, điều tra theo nhóm
Phiếu bài tập là phương tiện thường xuyên được dùng trong các tiết dạy
2 Các dụng cụ đồ vật
Có thể là trang phục, vật dụng cho các trò chơi sắm vai, băng giấy, tranhảnh Đặc biệt cần có bộ thẻ xanh, thẻ đỏ, thẻ vàng cho mỗi lớp để học sinh bàytỏ thái độ, ý kiến của mình về các hành vi đạo đức mà giáo viên đưa ra
3 Một số điều đáng chú ý là giáo viên cần khai thác kho tàng văn học dân tộc và thế giới.
Trong kho tàng văn học nghệ thuật của dân tộc và thế giới có nhiều tácphẩm mang nội dung giáo dục đạo đức sâu sắc với nhiều hình thức khác nhaunhư: ca dao, tục ngữ, thơ ca, bài hát…có tác dụng gợi những tình cảm đạo đứctrong sáng, mạnh mẽ thôi thúc trẻ hành động Cần triệt để lựa chọn, khai thácsử dụng những loại hình nghệ thuật này như một phương tiện dạy học đắc lựclàm cho giờ học trở nên nhẹ nhàng, sinh động
Ví dụ: bài “Tích cực tham gia các hoạt động nhân đạo” lớp 4 giáo viên chohọc sinh tìm một số câu ca dao, tục ngữ nói về lòng nhân ái
Biện pháp 5: Sử dụng đa dạng các hình thức dạy học
Hình thức tổ chức dạy học là biểu hiện bề ngoài của quá trình dạy học, nóchỉ tính chất của số học sinh mà giáo viên tác động, chỉ địa điểm nơi tiến hànhdạy học, chỉ tính chất thời gian tiến hành việc dạy học Việc chọn hình thức tổ
Trang 10chức dạy học rất quan trọng vì nó phản ánh tính chất hoạt động sư phạm củagiáo viên, các mối quan hệ mà học sinh tham gia, những điều đó liên quan trựctiếp đến chất lượng giờ học.
Trong quá trình dạy học tiết 2 môn đạo đức có thể sử dụng các hình thứctổ chức dạy học như sau:
1 Hình thức dạy học lớp bài
Việc lên lớp tiết 2 tiến hành theo thời khoá biểu lớp học, ở đây giáo viêncó thể hướng dẫn học sinh theo các dạng sau:
1.1 Dạy học toàn lớp
Dạng tổ chức này được vận dụng khi giáo viên cần thông báo, giải thích,hướng dẫn chung cho cả lớp thực hiện nhiệm vụ, tổ chức cho cả lớp cùng traođổi ý kiến, cùng nghe đại diện các nhóm báo cáo, khi giáo viên tổng kết ý kiếncủa học sinh
1.2 Dạy học theo nhóm
Giáo viên tổ chức lớp thành các nhóm nhỏ, tối ưu nhất là nhóm có 4-6 họcsinh Các học sinh trong từng nhóm sẽ cùng nhau thực hiện nhiệm vụ giáo viêngiao Nhờ đó mà từng em có điều kiện để bày tỏ ý kiến bản thân, thể hiện khảnăng thực hiện hành vi của mình và cung chịu trách nhiệm chung về công việccủa nhóm Khi dạy tiết 2 môn đạo đức, có thể vận dụng dạng tổ chức này kếthợp với phương pháp thảo luận nhóm, điều tra, báo cáo…
1.3 Hình thức dạy học cá nhân
Là hình thức giáo viên giao việc cho từng cá nhân, qua đó tạo điều kiệntối đa để phát huy năng lực cua học sinh, thực hiện dạy học cá thể hoá và cũngnhờ đó giáo viên thu thập, xử lý các thông tin ngược Dạng tổ chức này đượcvận dụng chủ yếu với các phương pháp đánh giá hành vi, xử lý tình huống đạođức, điều tra, báo cáo…
Khi sử dụng hình thức dạy học lớp bài thì nhất thiết giáo viên phải sửdụng toàn bộ ba dạng tổ chức của nó Có như vậy chất lượng giờ học mới nânglên một cách toàn diện
2 Hình thức dạy học ngoài lớp
Trang 11Chủ yếu là ngoài sân trường, nơi công cộng, việc lựa chọn địa điểm nàyphụ thuộc trước hết vào nội dung bài học.
Ví dụ: bài “ Tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước” lớp 3 giáo viên có thể chohọc sinh tham quan và xem xét các nguồn nước mà trường sử dụng
Trên đây là những biện pháp được đề xuất nhằm nâng cao chất lyượng tiết
2 môn đạo đức ở tiểu học Để khẳng định tác dụng của các biện pháp đó là cóhiệu quả cần đưa vào áp dụng trong các tiết học cụ thể
1 Mục đích thực nghiệm
Mục đích thực nghiệm là nhằm kiểm tra tính hiệu quả của các biện phápđã đề xuất
2 Đối tượng thực nghiệm
Mặc dù các biện pháp đã đề xuất nhằm nâng cao chất lượng tiết 2 mônđạo đức ở tiểu học nhưng do điều kiện và thời giam mêm những biện pháp chỉthực hiện áp dụng trong tổ khối 5 bắt đầu từ học kì I năm học 2007 – 2008
Bảng 1: Kết quả xếp loại học lực môn đạo đức của khối lớp 5 học kì I
LỚP
T.SỐ HS
Trang 12Tiến hành thiết kế một số giáo án sử dụng các biện pháp đã đề xuất vàodạy trong các tiết 2 môn đạo đức của khối từ tháng 12 đến cuối tháng 4
4 Phân tích kết quả thực nghiệm
4.1 Kết quả học lực
Sau khi tiến hành áp dụng các biện pháp đề xuất vào tiết học trong khối,kết quả như sau:
Bảng 2: Kết quả xếp loại học lực môn đạo đức khối lớp 5 cuối năm học
2007 – 2008
LỚP
T.SỐ HS