Tầm quan trọng của môn Toán trong việc thực hiện mục tiêu Giáo dục Tiểu học: Trong các môn học ở Tiểu học cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí rất quan trọng vì : Toán học với tư
Trang 1PHỤ LỤC
Phần thứ nhất:
1
.
Lý do chọn SKKN:
2
Phần thứ hai :
1
Cơ sở lý luận của vấn đề:
3
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề. 8
Phần thứ ba:
Tài liệu tham khảo.
15
Trang 2Phần thứ nhất:
ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn SKKN:
Thế kỷ XXI là thế kỉ của công nghiệp hoá - hiện đại hoá để đưa đất nước tiến kịp với xu thế của thời đại mới, thì điều trước tiên là phải xây dựng đất nước
có một nền khoa học hiện đại, nền giáo dục tiên tiến và một nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc có sự chắt lọc tiếp thu những tinh hoa của nhân loại
Phát triển nền giáo dục gắn liền với phát triển kinh tế Muốn Đất nước giàu đẹp, tiến kịp với các nước trên thế giới thì nền kinh tế phải phát tiển vượt bậc và nền giáo dục phải không ngừng được nâng cao Giáo dục có nhiệm vụ vô cùng quan trọng và có tính quyết định thành công của chủ nghĩa xã hội Đảng ta thực
sự coi lực lượng giáo dục và đào tạo là lực lượng chiến lược trong mọi giai đoạn phát triển của đất nước
Vì thế trong nghị quyết Trung ương Đảng về giáo dục, đạo tạo và khoa học công nghệ đã xác định: Giáo dục là nguồn quốc sách hàng đầu Để hoàn thành trọng trách mà Đảng và nhà nước ta đã trao cho thì chúng ta phải không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục mà nghiên cứu khoa học là con đường tốt nhất để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và phát triển năng lực sư phạm của những người làm công tác giáo dục để góp phần xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, đưa đất nước tiếp tục tiến kịp xu thế chung của thời đại Trên cơ sở nhận thức được tầm quan trọng của công tác giáo dục cũng như
sự cần thiết của việc nghiên cứu khoa học giáo dục và nhiệm vụ của người làm công tác giáo dục
Vì thế trong những năm gần đây, nhiều trường trong cả nước đã tiến hành đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng “ Lấy học sinh là nhân vật trung tâm ’’ Trong đó phương pháo giảng dạy bộ môn Toán lớp 5 cũng được tiến hành đổi mới Môn Toán là môn học chính của các môn học đang được thực hiện trong Tiểu học, phân môn này được phân ra các mảng kiến thức theo một quy
Trang 3trình phù hợp với nhận thức của học sinh trong đó có các yếu tố hình học Đây là môn học mà học sinh tiếp cận còn trừu tượng so với các môn khác Do đó người giáo viên phải hiểu rõ trách nhiệm, ý nghĩa công việc của mình Từ đó đóng góp tích cực vào sự nghiệp giáo dục chung của dân tộc Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi tự cho mình phải luôn luôn tìm cái mới mẻ để phục vụ trong việc dạy học Đặc biệt là môn Toán nói riêng
Qua thời gian giảng dạy tại trường Tiểu số 2 Lương Thịnh Là một người giáo viên trực tiếp đứng lớp, nhận thức được vai trò quan trọng của việc dạy môn Toán nhằm nâng cao chất lượng dạy học Từ bản thân tôi thấy rằng ngoài việc tích luỹ kiến thức và hiểu biết vững chắc để truyền đạt cho học sinh thì giáo viên phải có phương pháo giảng dạy phù hợp để kích thích sự hứng thú học tập Toán của các em Công tác giảng dạy mà đạt được kết quả cao và đặc biệt tích luỹ được nhiều kinh nghiệm hơn trong giảng dạy Vì vậy, tôi mạnh dạn nghiên
cứu và tìm vài biện pháp để “Nâng cao chất lượng dạy các yếu tố hình học trong môn Toán 5” để khai thác kiến thức một cách có hiệu quả.
Mặc dù đã nghiên cứu rất nhiều tài liệu, vận dụng thực hành và để xây dựng nên đề tài Song vì thời gian có hạn, vì thế không tránh khỏi những sơ suất khi thực hiện Vậy tôi kính mong được sự đóng góp của các cấp lãnh đạo để bản thân tôi được thực hiện tốt hơn
2 Thời gian thực hiện và triển khai SKKN.
- Tháng 1- 5/ 2012 nghiên cứu tìm hiểu
- Tháng 8+9/2012 hoàn thành báo cáo đề tài
Phần thứ hai:
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ (NỘI DUNG CỦA SKKN)
1 Cơ sở lý luận của vấn đề:
a Tầm quan trọng của môn Toán trong việc thực hiện mục tiêu Giáo dục Tiểu học:
Trong các môn học ở Tiểu học cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có vị trí rất quan trọng vì : Toán học với tư cách là khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới thực sự rất cần thiết cho đời sống sinh hoạt lao động Đó cùng là những
Trang 4công cụ rất cần thiết để học các môn khác, để tiếp tục nhận thức thế giới xung quanh và để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn
Khả năng giáo dục nhiều mặt của môn Toán rất to lớn Nó có nhiều khả năng phát triển tư duy Lôgíc, bồi dưỡng và phát triển những thao tác trí tuệ để nhận thức thế giới hiện thực cũng như trừu tượng hoá, khái quát hoá, phân tích, tổng hợp và so sánh, dự đoán Việc chứng minh và bác bỏ nó có vai trò lớn trong việc rèn luyện giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học toàn diện, chính xác, tư duy độc lập, linh hoạt và sáng tạo trong việc hình thành và rèn luyện trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người, góp phần giáo dục ý chí và đức tính tốt như cần cù
và nhẫn nại, ý thức vượt khó
Đối với giáo viên, vấn đề quan trọng, không phải chỉ làm sao dạy được cho học sinh các kiến thức trong chương trình mà còn nắm vững khả năng giáo dục nhiều mặt của môn Toán Người giáo viên phải có ý thức và có kế hoạch khai thác các khả năng giáo dục đó, thông qua biện pháp sư phạm cụ thể góp phần đào tạo học sinh thành những con người có nhân cách phát triển toàn diện
Tầm quan trọng của việc dạy các bài có nội dung hình học trong chương
trình môn Toán ở Tiểu học:
Mục tiêu của quá trình dạy học toán ở tiểu học cơ bản là cung cấp cho học sinh những cơ sở ban đầu về Toán, gồm các kiến thức về số học, đại số, đại lượng và đo đại lượng đặc biệt là giải các bài toán có nội dung hình học được xem là một trong năm nội dung chính của môn Toán ở Tiểu học Và cùng với các nội dung khác góp phần rèn luyện trí tuệ cho học sinh Đồng thời nó cung cấp các biểu tượng ban đầu về các hình giúp học sinh làm quen với cá khái niệm hình học sơ đẳng, tập sử dụng các dụng cụ học tập, hình thành cho các em một
số kĩ năng thực hành hình học như: Nhận biết, phân tích ước lượng các đại lượng hình học; học sinh được rèn luyện năng lực quan sát, so sánh, tổng hợp,
dự đoán từ đơn giản đến phức tạp đến trừu tượng hoá Tạo cho học sinh có khả năng hoạt động, năng lực diễn đạt bằng ngôn ngữ nói viết
Từ các họat động thực tiễn và dựa vào kiến thức tiếp thu được của việc học
về các yếu tố hình học, học sinh sẽ tích luỹ được những kiến thức cần thiết phục
vụ cho đời sống thực tiễn hàng ngày của các em
Trang 5Như vậy yếu tố hình học với vai trò là một trong những nội dung nơ bản, vừa hỗ trợ cho việc học tập các nội dung khác trong chương trình môn Toán ở tiểu học vừa góp phần xây dựng cơ sở cho phân môn toán trung học về môn toán hình học
Vị trí các bài có nội dung hình học ở tiểu học có tầm quan trọng như vậy, nên việc tìm hiểu và lựa chọn các phương pháp dạy học cho phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn này là một việc cần thiết đối với người giáo viên
b Cơ sở thực tiễn:
Những khó khăn hiện nay trong việc dạy học có nội dung hình học ở lớp năm Chúng ta đều biết đặc điểm tư duy của học sinh tiểu học thì cụ thể chiếm
ưu thế Vậy các em thường gặp nhiều khó khăn trong việc lĩnh hội các kiến thức hình học mang tính chất trừu tượng mới mẻ Những biểu tượng về diện tích đối với học sinh là trừu tượng vì giáo viên khó diễn tả dựa trên hình vẽ gợi ý của sách giáo khoa, do đó học sinh khó hình dung được khái niệm này Một số em không phân biệt được biểu tượng chu vi, diện tích từ đó kéo theo những sai lầm khi làm bài toán có lời văn
Ví dụ: Khi cho hai hình có diện tích bằng nhau, các em thường kết luận ngay là chu vi của hai hình bằng nhau
Để giải quyết những khó khăn dó trong quá trình dạy học môn này, người giáo viên phải có trình độ kiến thức tốt về hình học và lòng say mê nghề nhgiệp, biết sử dụng các phương pháp dạy học sao cho hợp lý nhất thì kết quả dạy học mới được nâng cao Nhưng trên thực tế do thói quen hoặc trình độ còn hạn chế nên nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống áp đặt kiến thức một cách gò ép, máy móc, chưa phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay
Để nâng cao chất lượng dạy học các bài có nội dung hình học ở Tiểu học nói chung thì việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học là thiết thực và cần thiết Do vậy đổi mới phương pháo dạy học các bài có nội dung hình học ở lớp 5 đang được vận động áp dụng
2 Thực trạng của vấn đề:
Trang 6Lớp 5A thuộc trường tiểu học số 2 Lương Thịnh nằm ở trung tâm xã Lương Thịnh Phần đa các em là con em dan tộc nên mỗi học sinh có trình độ nhận thức khác nhau, mỗi gia đình có sự giáo dục con em mình một cách, có một số gia đình luôn luôn chăm sóc tới việc học hành của con em mình, bên cạnh đó một số phụ huynh nhận thức về giáo dục còn hạn chế Phần lớn phụ huynh chưa chú ý đến việc học hành của con em, chỉ lo tập trung cho việc phát triển kinh tế của gia đình và chạy ăn từng bữa là chủ yếu Phần lớn các bậc phụ huynh khoán trắng cho giáo viên giảng dạy
Đối với học sinh Tiểu học trong trường nói chung và học sinh lớp 5A do tôi trực tiếp giảng dạy nói riêng Hầu như các em cho là biểu tượng diện tích của một số hình khá trừu tượng
Một số học sinh không phân biệt biểu tượng hình vuông, hình chữ nhật, diện tích Từ đó kéo theo sai lầm khác khi làm bài tập
Ví dụ : Khi dạy hai hình A và B có chu vi bằng nhau thì các em thường kết luận ngay diện tích của hai hình đó bằng nhau
Nguyên nhân dẫn đến sai lầm trên là học sinh quen làm các dạng bài tập áp dụng trực tiếp công thức để tính toán không qua sử dụng hình vẽ làm phương tiện trực quan để giải quyết các bài toán về hình học
* Tìm hiểu vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
* Tìm hiểu nội dung phương pháp thực trạng dạy học về các bài toán có nội dung hình học cho học sinh lớp 5A Trường Tiểu học số 2 Lương Thịnh
* Một số nội dung triển khai công tác đổi mới phương pháp dạy ở Tiểu học
* Xuất phát từ quan điểm của việc chỉ đạo về các định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học, có nhiều phương pháp để triển khai một cách hiệu quả
* Đưa phương pháp và các hình thức dạy học mới vào trường Tiểu học tạo điều kiện cho giáo viên tổ chức dạy học theo nhiều hình thức khác nhau
Dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, trò chơi học tập giáo viên đều là người điều khiển tổ chức hoạt động, học sinh đóng vai trò chủ đạo tham gia vào việc học tập dưới sự dẫn dắt của giáo viên để tìm kiếm chiếm lĩnh kiến thức mới theo khả năng nhận thức riêng của mình, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực kiểm tra đánh giá phù hợp với sự đổi mới phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học và hỗ trợ các phương tiện dạy học, cũng như trang thiết bị nghe
Trang 7nhìn, các dạng phiếu Đó là một trong các phương tiện dạy học có tác dụng to lớn, tạo điều kiện thuận lợi chính là nhận dạng hình vẽ và tạo điều kiện tính toán trên số đo đại lượng hình học như độ dài, diện tích, chu vi, nhận biết vị trí tương đối của các vật, so sánh chiều dài, chiều cao các vật, nhận dạng hình theo số cạnh và số lượng đỉnh (có ba cạnh, bốn cạnh hoặc ba đỉnh, bốn đỉnh)
Nhờ việc so sánh độ dài của các cạnh tương ưng như: hình vuông, hình chữ nhật, hình thoi, hình tam giác, phát hiện hai đường thẳng song song, hai đường thẳng vuông góc bằng cách mô tả các đặc điểm về cạnh, về góc của các hình Nhận dạng các hình có thể tiến hành bằng trực quan, ước lượng bằng mắt hoặc bằng chân tay, bằng các dụng cụ đo về hình thông thường Ghép, cắt hình
từ những mảnh hình khác nhau, bằng que tính, cắt hình theo những đường đã cho rồi ghép các mảnh để tạo thành hình mới
Để nâng cao chất lượng dạyhọc các bài toán có nội dung hình học ở tiểu học nói chung và lớp tôi đang trực tiếp giảng dạy nói riêng Vì vậy ban thân tôi thấy việc triển khai những giải pháp này vào từng nội dung dạy học cụ thể với mức độ phù hợp điều kiện hiện nay là việc thiết thực, để giúp học sinh học tập từng bước trong quá trình đổi mới toàn diện
Trong đề tài này, tôi muốn góp phần nâng cao chất lượng dạy học các bài
có nội dung hình học ở lớp 5A của tôi, cụ thể là dạy về tam giác, hình thang, hình tròn, nhằm phát huy tính tự giác của học sinh, phù hợp với mục tiêu mới của giáo dục hiện nay
Đánh giá thực trạng:
Trong thời gian dạy ở trường đã trên hơn 17 năm liền, tôi đã có điều kiện để tìm hiểu thực tế qua các giờ dạy của chị em đồng nghiệp, trong nhà trường nói chung và chị em dạy khối 5 nói riêng
Tôi thấy đội ngũ giáo viên đã tìm hiểu kỹ bài dạy, truyền thụ đầy đủ kiến thức cơ bản theo yêu cầu của sách giáo khoa và tinh thần phát huy tính tích cực của học sinh Giáo viên đã dùng nhiều gian làm việc với sách giáo khoa và vở bài tập kết hợp với nhiều phương pháp trong bài giảng như phương pháp giảng giải, hỏi đáp gợi mở dẫn dắt học sinh suy nghĩ và tìm hiểu ra được kiến thức của bài
Trong giảng dạy giáo viên có sự chuẩn bị khá kỹ về đồ dùng trực quan
Trang 8Phần luyện tập, giáo viên đã chủ động lựa chọn các bài tập trong sách giáo khoa phù hợp với từng đối tượng học sinh của lớp mình trực tiếp giảng dạy Từ
đó gây được hứng thú học tập cho tất cả các em học sinh trong lớp mình, có hứng thú học tập tốt thì học sinh mới nắm được những kiến thức cơ bản và cần thiết của biểu tượng hình học như về hình vuông, hình chữ nhật, hình tròn, hình tam giác Nắm được công thức tính chu vi, diện tích của hình chữ nhật, hình vuông, hình tam giác, hình tròn, hình thoi Bước đầu học sinh lớp 5A do tôi trực tiếp giảng dạy đã có kỹ năng tính chu vi, diện tích của một số hình, biết áp dụng các biểu tượng đó trong việc giải toán có văn và nắm được kiến thức chín chắn thông suốt
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.
Một số biện pháp chung:
* Biện pháp 1: Đảm bảo tính vừa sức, nghĩa là nội dung bài giảng phù hợp với trình độ nhận thức của đa số học sinh trong lớp Đồng thời phải chú ý nâng cao đảm bảo cho học sinh đều có thể phát huy hết khả năng của mình Cho nên trong bài soạn, giáo viên cần có sự chuẩn bị câu hỏi hay bài tập, giúp học sinh tự rút ra kết luận cần thiết đảm bảo cho học sinh từ trung bình, khá, giỏi đều nắm được kiến thức cơ bản tối thiếu của bài học Đồng thời tạo điều kiện cho học sinh giỏi có thể phát huy khả năng với yêu cầu cao hơn
* Biện pháp 2: Đảm bảo tính trực quan, tạo hoạt động để học sinh nắm kiến thức về các yếu tố hình học nói chung và chu vi, diện tích các hình nói riêng là khá trừu tượng đối với học sinh tiểu học Như vậy, bài giảng phải có sự hỗ trợ của các phương tiện trực quan như hình vẽ, sơ đồ, đồ vật để giúp học sinh tri giác các biểu tượng hay hoạt động trực tiếp với đồ dùng trực quan, đảm bảo sự chính xác bài học thì mới kích thích được hứng thú học tập, phát huy tính tích cực độc lập, tự giác trong quá trình tìm hiểu lĩnh hội tri thức mới của bài học
* Biện pháp 3: Hạn chế tối đa áp đặt, giảng giải cho học sinh; cần phát huy năng lực vốn có để các em nắm kiến thức kỹ năng trên cơ sở học sinh tích cực, chủ động, tự giác học tập Muốn vậy, giáo viên cần có sự đầu tư suy nghĩ nghiên cứu xây dựng bài soạn thật sinh động nhằm kích thích sự tò mò, hứng thú học tập, tạo tình huống để học sinh phát hiện vấn đề và tích cực hoạt động để giải quyết vấn đề của bài học
Trang 9* Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh liên hệ các yếu tố hình học với thực tiễn xung quanh
Một số biện pháp cụ thể:
* Phân loại các hình đối với học sinh.
Ví dụ: Hình hộp chữ nhật, hình lập phương Phân biệt các cặp cạnh:
Đưa học sinh làm việc với các vật thực có dạng cơ bản: Như cắt một hình như hình vẽ trên rồi cắt ghép hình đó thành hình chữ nhật, hình lập phương Luyện tập với nhiều hình dạng khác để củng cố khắc sâu kiến thức cho học sinh
Ví dụ: Hãy đổi chỗ các mảnh hộp diêm để tạo thành hình hộp chữ nhật
và hình lập phương
Về nhận dạng hình: Các em hãy tìm xem vật gì xung quanh ta có dạng hình lập phương, hình hộp chữ nhật: ( Hòm, tủ, hộp phấn, bao diêm, hộp bút )
* Đối với giáo viên:
Giáo viên phải nắm vững kiến thức cơ bản, yêu cầu mức độ dạy hình học, các đối tượng hình học được mô tả theo những đặc điểm của chúng giúp học
Trang 10sinh nắm được những dấu hiệu bản chất và dấu hiệu không bản chất của hình Tuỳ theo thời kỳ học tập học sinh nhận dạng hình trong những hình có chứa đối tượng hình học khác nhau, học sinh sẽ vẽ được những hình trên giấy kẻ ô vuông Giáo viên phải nắm vững các đo đạc, vẽ hình, cắt ghép hình, trò chơi của hình để hướng dẫn học sinh Giáo viên chuẩn bị sử dụng các thao tác chuẩn mực đúng, giảng bài không nên nói quá nhiều và làm việc phải dứt khoát
Tóm lại, thông qua việc nghiên cứu trên các tài liệu có liên quan đến việc dạy các có nội dung hình học ở lớp 5 và việc dự giờ, thăm lớp của các đồng chí giáo viên tổ 4,5 của trường Việc nâng cao chất lượng một số tiết có nội dung hình học, nếu như ta đưa ra một số câu hỏi có tính chất nâng cao và kết hợp với việc sử dụng đồ dùng trực quan tốt thì sau mỗi giờ dạy, học sinh sẽ hiểu bài và nhớ lâu hơn giờ học sẽ đạt được kết quả cao hơn so với tiết mà giáo viên chỉ giảng hết phần nội dung sách giáo khoa
4 Hiệu quả của SKKN.
Qua thực tế giảng dạy trong năm học kì II năm học 2011-2012 và tháng 8+9 năm học 2012-2013 Bản thân tôi đã áp dụng những biện pháp đổi mới dạy Toán có yếu tố hình học ở trên vào việc áp dụng học Toán cho học sinh lớp tôi vào từ CK I đến cuối năm học 2011-2012 Tôi thấy có tính khả quan kết quả cao hơn lúc chưa đổi mới phương pháp dạy học vẫn theo phương pháp thông thường
cụ thể như sau:
Năm
học Thời gian
TS HS
Lớp 5b
Lớp 5b
13 Lớp 5a
Tháng 8/2012