Giáo án theo chủ đề
Trang 1- Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh (1 tiết) – Làm văn.
- Lập dàn ý bài văn thuyết minh (1 tiết) – Làm văn
- Tính chuẩn xác hấp dẫn của văn bản thuyết minh (1 tiết) – Làm văn
- Phương pháp thuyết minh ( 1 tiết) – Làm văn
- Luyện tập viết đoạn văn thuyết minh (1 tiết) – Làm văn
- Tóm tắt văn bản thuyết minh (1 tiết) – Làm văn
Có thể nhóm các bài học trên thành 01 chủ đề và đặt tên cho chủ đề này là: Văn thuyết minh.
Phương pháp dạy học: dạy học tích hợp
Thời gian dạy học: học kì 1 lớp 10
Thời lượng dạy học và kiểm tra đánh giá: 06 tiết (trên lớp)
Hiện nay, các bài học trên đang được dạy tách rời nhau Theo phân phối chương trình, phảimất 5-6 tuần giáo viên mới dạy xong các bài học này Để đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo hướng xây dựng các chủ đề tích hợp, giúp HV gắn lý thuyết với thực hành, vận dụng những kiến thức và kĩ năng đã học vào thực tiễn học tập và đời sống bản than, cần nhóm các bài học trên thành 01 chủ đề để dạy học theo hướng tích hợp liên môn, với việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, giúp cho việc dạy học Ngữ văn gắn với thực tiễn hơn
I Mục tiêu dạy học chủ đề
1 Về kiến thức, kĩ năng, thái độ
1.1 Kiến thức
- Nêu được kết cấu của một văn bản thuyết minh
- Hiểu được vai trò, vị trí và đặc điểm của văn bản thuyết minh trong đời sống con người và những kiến thức cơ bản về tính chuẩn xác, tính hẫp dẫn của văn bản thuyết minh
- Xây dựng được kết cấu cho văn bản phù hợp với đối tượng thuyết minh
- Chỉ ra được những kiến thức cơ bản về việc tóm tắt văn bản thuyết minh
- Xác định rõ yêu cầu của phương pháp thuyết minh
- Tích hợp liên môn với lịch sử địa phương lớp 10: Kiến thức về Chu Văn An,
Nguyễn Trãi, di tích Côn Sơn, Kiếp Bạc và những làng nghề truyền thống của tỉnh Hải Dương để học sinh vận dụng vào làm bài tập
- Sử dụng tương đối thuần thục các phương pháp thuyết minh
- Tóm tắt được một văn bản thuyết minh có nội dung đơn giản về một sản vật, một danhlam thắng cảnh, một hiện tượng văn học
- Vận dụng các kĩ năng đó để viết được một bài văn thuyết minh có đề tài gần gũi với đờisống hoặc công việc học tập của các em Từ đó viết được một bài văn thuyết minh hoànchỉnh
Trang 21.3 Thái độ
- Yêu quý hơn nữa tiếng nói dân tộc.
- Thích thú đọc và viết văn thuyết minh trong nhà trường cũng như theo yêu cầu của cuộc sống
- Trân trọng những di sản văn học mà ông cha ta để lại
- Yêu mến, giữ gìn và phát huy di sản văn học dân tộc
2 Định hướng phát triển năng lực
- Học sinh biết cách thu thập thông tin, tìm ý, dựng đoạn văn và hoàn chỉnh bài văn thuyếtminh
- Năng lực hợp tác với giáo viên để trả lời câu hỏi và giải quyết những tình huống đặt ratrong bài học
- Bồi dưỡng cho học sinh năng lực vận dụng kiến thức đã học để thực hành văn bản
3 Sản phẩm
- Dàn ý một bài văn thuyết minh có đề tài gần gũi và quen thuộc
- Bài văn tóm tắt một văn bản thuyết minh có nội dung đơn giản về một sản vật, một danhlam thắng cảnh, một hiện tượng văn học
- Bài viết văn thuyết minh có đề tài gần gũi với đời sống hoặc công việc học tập của các em
II Chuẩn bị của giáo viên, học viên.
1 Giáo viên
- Giáo án
- Các văn bản thuyết minh
- Các phương tiện dạy học phù hợp
- Giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu chủ đề theo hướng tích hợp liên môn
2 Học viên
- Soạn bài theo hệ thống câu hỏi sách giáo khoa
- Thực hiện nhiệm vụ giáo viên giao
III Tổ chức hoạt động
1 Giới thiệu chung:
Chuỗi hoạt động được thiết kế dựa trên phương pháp dạy học tích hợp các phương pháp chính như sau:
- Phương pháp dạy học lý thuyết
- Phương pháp dạy thực hành
- Phương pháp ra đề làm văn
- Phương pháp chấm và trả bài làm văn
- Phương pháp giao tiếp
- Phương pháp rèn luyện theo mấu
Sử dụng các phương pháp trên, GV sẽ tổ chức chuỗi hoạt động sau:
- GV hướng dẫn HV tìm hiểu các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh (1 tiết)
- GV hướng dẫn HV tìm hiểu và thực hành lập dàn ý bài văn thuyết minh (1 tiết)
- GV hướng dẫn HV tìm hiểu tính chuẩn xác hấp dẫn của văn bản thuyết minh (1 tiết)
- GV hướng dẫn HV tìm hiểu phương pháp thuyết minh ( 1 tiết)
- GV hướng dẫn HV luyện tập viết đoạn văn thuyết minh (1 tiết)
- GV hướng dẫn HV tóm tắt văn bản thuyết minh (1 tiết)
2 Thiết kế, tổ chức hoạt động
Trang 32.1 Hoạt động 1: (1 tiết trên lớp)
Tiết 1:
CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH
a Mục tiêu hoạt động: Giúp HV
-Trình bày và phân tích các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh: kết cấu theo thời gian, không gian, kết cấu theo trật tự logic của đối tượng thuyết minh và nhận thức của người đọc; kết cấu hỗn hợp
- Xây dựng được kết cấu cho bài văn thuyết minh về các đối tượng theo kiểu giới thiệu, trình bày
- Rèn kỹ năng nhận diện, phân tích và xây dựng kết cấu, bố cục văn bản thuyết minh theo
ba kiểu vừa học
- Có ý thức vận dụng các hình thức kết cấu khi viết một bài văn thuyết minh
- Giáo dục thêm những hiểu biết về quê hương, bồi dưỡng lòng tự hào và yêu quê hương đất nước mình
b Tổ chức hoạt động:
I GV giới thiệu chủ đề văn
thuyết minh
GV yêu cầu HS tái hiện lại kiến
thức về văn bản thuyết minh đã
học ở THCS đồng thời giới thiệu
cho HS về chủ đề văn thuyết
minh
II GV hướngdẫn HS tìm hiểu
kÕt cÊu văn bản thuyết minh.
GV yêu cầu HS kể tên 1 hoặc một
số bài văn thuyết minh đã học
hoặc đã viết ở THCS
HV lấy ví dụ
GV yêu cầu HS xác định trình tự
trình bày đối tượng thuyết minh
(kết cấu) trong văn bản vừa nêu?
HS hiểu kết cấu cảu bài văn
thuyết minh là gì?
* Lưu ý: Kết cấu của văn bản
thuyết minh phụ thuộc vào: Đối
tượng, mục đích thuyết minh và
người tiếp nhận
III GV hướng dẫn HS tìm hiểu
các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh.
1 GV yêu cầu HS khai thác
ngữ liệu trong SGK.
I Giới thiệu chủ đề văn thuyết minh
1.Văn bản thuyết minh
- Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản nhằm giới thiệu, trình bày chính xác, khách quan
về cấu tạo, tính chất, quan hệ, giá trị của một
sự vật, hiện tượng, một vấn đề thuộc tự nhiên, xã hội, con người
2.Giới thiệu chủ đề văn thuyết minh
II Khái niệm kết cấu của văn bản thuyết minh
- Kết cấu của văn bản thuyết minh là cách thức tổ chức, sắp xếp nội dung theo một trình tự nhất định
III Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh.
1 Tìm hiểu ngữ liệu
a VB: Héi thæi c¬m thi ë §ång
Trang 4GV gọi HS đọc văn bản “ Hội
thổi cơm thi ở Đồng Vân” GV
chia nhiệm vụ: lớp chia 4 nhóm
thực hiện yêu cầu:
HS trao đổi, cử đại diện trình bày
GV yêu cầu các nhóm lắng nghe,
GV yêu cầu HS dựa vào hai ví dụ,
HS cho biết khi viết bài văn
thuyết minh có thể lựa chọn các
hình thức kết cấu như thế nào?
Trang 5qua phần ghi nhớ SGK.
IV GV hướng dẫn HS luyện
tập.
1 GV yêu cầu HS lựa chọn hình
thức kết cấu khi thuyết minh bài
( thuyết minh dựa vào lịch sử địa
phương về Côn Sơn, Kiếp Bạc
hoặc văn miếu Mao Điền)
+ Giới thiệu Phạm Ngũ Lão
+ Ông có tài đánh đông dẹp bắc
+ Ca ngợi sức mạnh của quân dân đời Trần trong đó có Phạm Ngũ Lão
+ Ông còn băn khoăn về nợ công danh
+ Ông so sánh mình với Gia Cát Lượng thì thấy xấu hổ vì chưa làm được là bao để đền đáp nợ nước
2 Bài 2
Khi đối tượng thuyết minh là một di tích lịch
sử, danh lam thắng cảnh thì nội dung thuyết minh thường là:
-Vị trí địa lí
- Những cảnh quan làm nên vẻ đẹp đặc sắc của đối tượng
- Những truyền thống văn hóa gắn liền với đối tượng
- Cách thưởng ngoạn đối tượng
Lưu ý: cần lựa chọn hình thức kết cấu cho phù hợp
3 Bài 3 Thuyết minh về di tích lịch sử.
a Di tích Côn Sơn.
- Vị trí địa lí: núi Kì Lân tức Côn Sơn cao gần 200m, dài trên 1km thuộc huyện PhượngSơn, nay là phường Cộng Hòa, xã Chí Linh, Hải Dương.Phía Bắc giáp Ngũ Nhạc, phía Tây giáp Kiếp Bạc, phía Nam là núi Phượng Hoàng, phía Đông là Chi Ngại, quê hương của Nguyễn Phi Khanh
- Những cảnh quan làm nên vẻ đẹp di tích Côn Sơn: chùa Kì Lân- sau mở rộng thành Côn Sơn Thiên Tư Phúc tự do Huyền Quangchủ trì
Có 383 pho tượng; cửu phẩm Liên Hoa…
-Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang
là 3 vị tổ xác lập thiền phái này từng tu hành, thuyết pháp ở đây
- Gắn liền tên tuổi, cuộc đời Nguyễn Trãi
Trang 6b Di tích Kiếp Bạc và văn miếu Mao Điền.( HS tự làm).
c) Sản phẩm hoạt động
- Vở ghi nội dung cần đạt
- Một văn bản thuyết minh về di tích lịch sử địa phương
2.2 Hoạt động 2: (1 tiết trên lớp)
Tiết 2:
LẬP DÀN Ý BÀI VĂN THUYẾT MINH
a Mục tiêu hoạt động: Giúp HV
- Biết lập dàn ý bài văn thuyết minh về đề tài quen thuộc
- Giúp học sinh vận dụng những kiến thức và kĩ năng lập dàn ý và về văn thuyết minh để lập được dàn ý cho một văn bản thuyết minh có đề tài gần gũi, quen thuộc
- Rèn luyện kĩ năng thực hành lập dàn ý với những yêu cầu khác nhau như về đồ vật, loài vật, danh thắng, di tích, danh nhân, đặc sản, thể loại văn học…
- Có ý thức nghiêm túc lập dàn ý khi viết văn bản thuyết minh
1 GV yêu cầu HS nhắc lại bố cục
ba phần của một bài văn và nhiệm
vụ của mỗi phần
2 GV bố cục ba phần của một bài
văn có phù hợp với văn bản thuyết
minh không? Vì sao?
3 GV yêu cầu HS so sánh phần mở
bài và phần kết bài của một bài văn
tự sự với mở bài và kết bài của một
bài văn thuyết minh để thấy được
những điểm tương đồng và khác
biệt
4 GV yêu cầu HS xác định trình tự
I Dàn ý bài văn thuyết minh
1 Bố cục bài văn thuyết minh.
+ Mở bài: giới thiệu sự vật, sự việc, đời sống
cụ thể của bài viết
+ Thân bài: nội dung chính của bài viết
+ Kết bài: nêu suy nghĩ, hành động của người viết
2 Nhận xét bố cục của bài văn thuyết minh.
Bố cục ba phần của một bài văn phù hợp với bài văn thuyết minh Bởi lẽ văn bản thuyết minh là kết quả của thao tác làm văn Cũng có lúc người viết phải miêu tả, nêu cảm xúc, trìnhbày sự việc
3 So sánh MB, KB của văn bản thuyết minh và văn bản tự sự.
Nhìn chung là tương đồng giữa văn bản tự sự
và văn bản thuyết minh ở hai phần mở bài và kết bài.Song có điểm khác ở phần kết bài
Ở văn bản tự sự chỉ cần nêu cảm nghĩ của người viết, ở văn bản thuyết minh phải trở lại
đề tài văn bản thuyết minh, lưu lại những cảm xúc, suy nghĩ lâu bền trong lòng độc giả.Điều này thì văn bản tự sự không cần thiết
4 Các trình tự sắp xếp ý.
Trang 7sắp xếp ý ( cho phần thân bài) kế
dưới đây có phù hợp với yêu cầu
một bài văn thuyết minh không? Vì
dàn ý bài văn thuyết minh.
GV yêu cầu HS xác định việc cần
làm để lập dàn ý cho bài văn thuyết
Nhóm 1 Xây dựng dàn ý cho bài
văn thuyết minh giới thiệu một tác
giả văn học( cụ thể: Nguyễn Trãi)
-Theo trình tự thời gian: (từ trước đến nay)…
- Theo trình tự không gian( từ gần đến xa, từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới…).Điều nàytùy thuộc vào từng đối tượng Song nên đi ngược lại( từ xa đến gần, từ ngoài vào trong, từdưới lên trên…)
- Theo trình tự nhận thức của con người( từ quen đến lạ, từ dễ thấy đến khó thấy…)
- Trình tự chứng minh : nên chứng minh cụ thể, ngắn gọn, tiêu biểu.Không có sự phản bác trong văn bản thuyết minh
Lưu ý: Kh«ng b¾t buéc theo mét
Sắp xếp ý: cần bố trí các ý theo hệ thống để giới thiệu được rành mạch và trôi chảy
• Kết bài: Trở lại với phần mở bài và cần nêu
ấn tượng, suy nghĩ, cảm động và lâu bền trong lòng người đọc
Thuyết minh về cuộc đời, sự nghiệp của Chu Văn An
III LuyÖn tËp Bài 1 Xây dựng dàn ý cho bài văn thuyết minh giới thiệu một tác giả văn học :Nguyễn Trãi
(1) Mở bài : Giới thiệu khái quát về NguyễnTrãi (họ tên, tuổi, quê quán,…)
(2) Thân bài :
- Cuộc đời và sự nghiệp văn học :+ Hoàn cảnh xuất thân, truyền thống gia đình,học vấn, đường đời,…
Trang 8Nhóm 2: Xây dựng dàn ý cho bài
văn thuyết minh giới thiệu một tấm
gương học tốt
Nhóm 3 Xây dựng dàn ý cho bài
văn thuyết minh giới thiệu một
phong trào của trường (hoặc của
lớp)
Nhóm 4 Xây dựng dàn ý cho bài
văn thuyết minh về một quy trình
sản xuất (hoặc các bước của một
quá trình học tập)
+ Các chặng đường sáng tác và những tácphẩm chính
- Phong cách nghệ thuật :+ Những đặc điểm nổi bật về nội dung trongsáng tác của Nguyễn Trãi
+ Những đặc sắc nghệ thuật mà trong các sángtác của Nguyễn Trãi
(3) Kết bài :
- Khẳng định về vị trí của Nguyễn Trãi trong
sự phát triển của văn học Việt Nám
- Nêu suy nghĩ, cảm nhận về cuộc đời, sựnghiệp văn chương của Nguyễn Trãi
2 Bài 2 Xây dựng dàn ý cho bài văn thuyết minh giới thiệu một tấm gương học tốt.
(1) Mở bài : Giới thiệu chung về gương học tốt(là ai ? ở đâu ? )
- Suy nghĩ về bài học rút ra cho bản thân
và cho mọi người
3 Bài 3 Xây dựng dàn ý cho bài văn thuyết minh giới thiệu một phong trào của trường (hoặc của lớp).
(1) Mở bài : Giới thiệu chung về phong trào(Là phong trào gì, trong lĩnh vực hoạt độngnào, diễn ra ở đâu ?)
(2) Thân bài :
- Phong trào đã được phát động, hưởngứng ra sao ?
- Diễn biến của phong trào
- Những kết quả cho thấy sự thành công,hiệu quả của phong trào
(3) Kết bài : Ý nghĩa của phong trào
4 Bài 4 Xây dựng dàn ý cho bài văn thuyết minh về một quy trình sản xuất (hoặc các bước của một quá trình học tập).
(1) Mở bài : Giới thiệu chung về quy trình sảnxuất (hoặc các bước của một quá trình họctập)
(2) Thân bài :
- Mô tả quy trình sản xuất (hoặc các bước
Trang 92 GV giao BTVN cho HS:
Lập dàn ý bài văn thuyết minh giới
thiệu về di tích lịch sử Đền Tranh
tại Ninh Giang- Hải Dương
của một quá trình học tập) : bắt đầu như thếnào, diễn biến qua các công đoạn (các bước,các giai đoạn, các quá trình,…) ra sao ?
- Sản phẩm của quy trình sản xuất(hoặc kếtquả của một quá trình học tập) là gì, chấtlượng, giá trị ra sao ?
(3) Kết bài : Nhận xét về quy trình sản xuất(hay các bước của một quá trình học tập)
c) Sản phẩm hoạt động
-Vở ghi nội dung cần đạt
- Dàn ý cho các bài văn thuyết minh: giới thiệu một tác giả văn học Nguyễn Trãi;giới thiệu một phong trào của trường (hoặc của lớp); thuyết minh về một quy trình sảnxuất (hoặc các bước của một quá trình học tập)
2.3 Hoạt động 3: (1 tiết trên lớp)
Tiết 3:
TÍNH CHUẨN XÁC, HẤP DẪN CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH
a Mục tiêu hoạt động: Giúp HV
- Nắm được những kiến thức cơ bản về tính chuẩn xác, hấp dẫn của văn bản thuyết minh
- Biết vận dụng những kiến thức đã học để viết những văn bản thuyết minh một cách chuẩn xác và hấp dẫn
- Nhận diện về các biểu hiện của tính chuẩn xác của văn bản thuyết minh thông qua các ví dụ
- Biết viết bài văn thuyết minh có tính chuẩn xác
- Có ý thức và thái độ nghiêm túc để viết bài văn thuyết minh có tính hấp dẫn và chuẩn xác
của văn bản thuyết minh.
GV yêu cầu hsinh thực hiện các
nhiệm vụ trong Sgk- 24,25
- GV gọi hsinh đọc ngữ liệu
I Tính chuẩn xác trong văn bản thuyết minh.
1 Tính chuẩn xác và một số biện pháp đảm bảo tính chuẩn xác của văn bản thuyết minh.
a Khảo sát ngữ liệu: Phần I.2- Sgk (24)
- Câu (a) có 3 chỗ không chuẩn xác:
+, Chương trình Ngữ Văn 10 không phải chỉ cóVHDG mà còn có VH viết, VHNN
+, Phần VHDG không phải chỉ có ca dao mà còn
Trang 10Trên cơ sở trả lời những câu hỏi
đã nêu, GV yêu cầu HS cho biết:
yêu cầu khi viết vbản thuyết minh
và giải thích vì sao cần có những
yêu cầu đó
2 GV yêu cầu HS nêu những
biện pháp để đạt được sự chuẩn
xác cần khi viết vb thuyết minh.
II GV hướng dẫn HS tìm hiểu
tính hấp dẫn của văn bản thuyết
GV yêu cầu HS phân tích biện
pháp làm cho luận điểm “ Nếu bị
- Văn bản dẫn ở (c) không thể dùng để thuyếtminh về nhà thơ NBKhiêm vì nội dung của nóchỉ là tiểu sử của NBKhiêm chứ không nói đếnNBKhiêm với tư cách nhà thơ
a Khảo sát ngữ liệu: Phần II.2.1 (26) + BT1 (27)
*, Phần II.2.1:
- Câu đầu tiên nêu luận điểm khái quát
- Các câu sau đã đưa hàng loạt những ví dụ cụthể về người và loài vật để làm sáng tỏ luậnđiểm
- Vận dụng tổng hợp các phương pháp liệt kê,nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh, phân tích khiếncho vđề trở nên cụ thể, dễ hiểu, hấp dẫn, sinhđộng
b Ghi nhớ: