Nền kinh tế eu dưới tác động nợ công

Một trong những vấn đề đặt ra cho việc phát triển các chính sách kinh tếnhằm giải cứu nền kinh tế đã và đang bị khủng hoảng là nghiên cứu về nguyên nhân,tác động của các giải pháp nhằm c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ- ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LỚP: KTQT CLC-2

HÀ NỘI-2018

MỤC LỤC

DANH MỤC HÌNH

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Liên Minh Châu Âu là tập hợp gồm 28 quốc gia thành viên được thành lậpbởi Hiệp ước Maastricht vào ngày 1 tháng 11 năm 1993 dựa trên Cộng đồng Châu

Âu Bắt đầu từ một nhóm nhỏ gồm sáu quốc gia láng giềng vào năm 1951, EU pháttriển từng bước trở thành một khối kinh tế chính trị hùng mạnh hàng đầu thế giới màcác nước khác hằng mong muốn, đóng vai trò rất lớn trong thương mại quốc tế vàkinh tế toàn cầu cũng như thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thế giới Những tác độngcủa EU trong nền kinh tế nội tại, dù ít nhiều cũng sẽ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến tìnhhình thương mại và đầu tư của các nước trên thế giới

Trong chính sách tài khóa chính phủ, việc quản lí nợ công luôn là một ván

đề quan trọng luôn được xem xét dưới nhiều góc độ nhằm đẩm bảo khả năng pháttriển đồng thời giữ độ an toàn cần thiết cho nền tài chính quốc gia Nợ công khôngchỉ là nợ của chính phủ mà còn là nợ của toàn bộ nước đó Nếu nợ công vượt quámức khả năng tài chính quốc gia có thể gây lạm phát, làm quốc gia đó mất khả năngthanh toán, hơn thế nữa nó có thể gây khủng hoảng và suy thoái kinh tế Gần đâynhất là cuộc khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp sau đó lan rộng ra khắp các nước thuộckhối liên minh Eu là tiếng chuông cảnh tỉnh cho các quốc gia mang gánh nặng nợcông Tỷ lệ nợ công của Hy Lạp dự kiến tăng lên mức 200% GDP trong năm 2014.Nhìn rộng ra Châu Âu, nợ công của nền kinh tế khu vực đã vượt quá ngưỡng trần60% theo hiệp định Madrid, tăng liên tục qua 5 năm từ 66,3% lên tới 87,9% và dựbáo còn tiếp tục tăng cao Nếu không có những bước đi hợp lí trong tương lai sẽ đẩynền kinh tế mình vào tình trạng khủng hoảng và ảnh hưởng đến cả thế giới

Một trong những vấn đề đặt ra cho việc phát triển các chính sách kinh tếnhằm giải cứu nền kinh tế đã và đang bị khủng hoảng là nghiên cứu về nguyên nhân,tác động của các giải pháp nhằm chỉ ra tính cần thiết và tính phù hợp cho riêng từngthị trường kinh tế Đặc biệt phân tích về giải pháp của các nước nổi trội, cụ thể là 3thị trường: Ireland, Đức và Hy Lạp; tìm ra sự thành công cũng như hạn chế còn tồntại để từ đó đề xuất các giải pháp khả thi hơn

Những năm gần đầy, để khắc phục những khó khăn trong việc tìm ra giảipháp cho cuộc khủng hoảng nợ công kéo dài đến hiện tại, các nhà nghiên cứu đã sửdụng phương pháp định tính cho phép trả lời câu hỏi giải thích về nợ công eu như thếnào, tại sao, cái gì, … Trong bối cảnh đó, câu hỏi nghiên cứu của đề tài được đặt ralà: “NỀN KINH TẾ LIÊN MINH CHÂU ÂU DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CUỘCKHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG” nhằm trả lời các câu hỏi những động thái xử lí của

liên minh châu âu ra sau cụ thể là Hy Lạp, Đức, Ireland và bài học kinh nghiên từcuộc khủng nợ công đó đến chính sách quản lí nợ công của Việt Nam là gì?

2.Tổng quan tài liệu

Xem xét đến thực trạng của nền kinh tế Hy lạp trong thời kỳ khủng hoảng

và nguyên nhân dẫn tới “sự trượt dài” của nước này có các nghiên cứu của Vũ ThịVân Anh (2014) “Nợ công và xử lý khủng hoảng nợ tại hy lạp -bài học kinh nghiệmđối với việt nam”, Nguyễn Minh Hiếu (2015) “Nợ công của Ireland, Hy Lạp và vấn

đề đặt ra đối với việt nam”, bài báo cáo “Greek Debt Crisis Explained” của TheBalance (2018) và “Why Europe Needs to Save Greece – Project syndicate” củaAnders Borg (T12/2015)

Nghiên cứu của Vũ Thị Vân Anh đã chỉ ra diễn biến trên cơ sở phân tíchcác nguyên nhân, nguồn gốc dẫn đến cuộc khủng hoảng nợ công tại Hy Lạp, đặc biệtphân tích việc giải cứu Hy Lạp khỏi khủng hoảng Đồng thời đánh giá ảnh hưởng củacuộc khủng hoảng tới các nước, đưa ra một số bài học kinh nghiệm và kiến nghị choViệt Nam trong lĩnh vực quản lý nợ công Nguyễn Minh Hiếu làm rõ được một sốvấn đề lý luận thực tiễn về nợ công và khủng hoảng nợ công, nêu lên nguyên nhângây ra cuộc khủng hoảng nợ công và rút ra được gợi ý đối với công tác quản lý nợcông ở Việt Nam nhằm giảm rủi ro tiềm ẩn The Balance nói cụ thể nhất về các độngthái của Hy Lạp trong chính sách kinh tế giữa “bão lũ” khủng hoảng đè chặt quốc gianày Anders Borg thì nêu lên tầm quan trọng của Hy Lạp mặc cho còn nhiều hạn chế

về thể chế kinh tế, chính trị để từ đó vì một tương lai EU vững mạnh

Tuy nhiên các tài liệu trên vẫn còn nhiều hạn chế về nội dung nghiện cứu.Mặc dù nguyên nhân nghiên cứu sâu xa dẫn đến cuộc khủng hoảng ở Hy Lạp tươngđối kéo dài song tuy nhiên luận văn chỉ tập trung chủ yếu nghiên cứu giai đoạn cuộckhủng hoảng tại Hy Lạp bùng nổ từ năm 2009 cho đến hết năm 2015, chưa cập nhậtđược điểm mới trong các chính sách, biện pháp mới nhất của Hy lạp các năm tiếptheo Với The Balance thì đã cập nhật nhanh chóng và đầy đủ các diễn biến trongtình hình kinh tế Hy Lạp song chưa chỉ ra được nguyên nhân, giải pháp để giúp HyLạp thoát khỏi khủng hoảng cũng như chưa phân tích rõ những động thái của Hy Lạpảnh hưởng như thế nào đến chính nó và đến nền kinh tế toàn EU, ảnh hưởng bởinhững gì từ bên ngoài

Ireland cũng là đề tài đáng quan tâm của nhiều tác giả khi nền kinh tế này

bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi cuộc khủng hoảng 2010 Có thể kể đến đề tài của NguyễnMinh Tùng (2011) “Thực trạng và hậu quả nợ công của Ireland”, nghiên cứu củaNguyễn Minh Hiếu (2015) “Nợ công của Ireland, Hy Lạp và vấn đề đặt ra đối vớiviệt nam” và bài báo của Đăng Hoàng Linh (2013) “Bài học từ cuộc khủng hoảng nợcông Ailen cho Việt Nam”

Nghiên cứu của Nguyễn Minh Hiếu làm rõ thực trạng nợ công, khủnghoảng nợ công và nguyên nhân ở Ireland cũng như đề ra các giải pháp mà nước này

đã sử dụng để ứng phó với khủng hoảng nợ công, từ đó rút ra bài học trong việc quản

lý và sử dụng nợ công ở Việt Nam Tuy nhiên nghiên cứu vẫn còn nhiều hạn chế vềthời gian khi chưa cập nhật được đầy đủ về kinh tế Ireland trong những năm gần đâycũng như đóng góp mới của đề tài mới dừng lại ở việc phân tích khái quát về thựctrạng nợ công mà chưa đi sâu để tìm ra bản chất vấn đề trong nợ công Ireland Đề tàicủa Đăng Hoàng Linh chỉ ra diễn biến nợ công và nguyên nhân gây ra hiện tượngnày, nêu ra bài học cho việt nam song chưa đưa ra được giải pháp cụ thể cho Ireland.Nghiên cứu của Nguyễn Minh Tùng thì tập trung vào hậu quả do nợ công gây ra đốivới các mặt của nền kinh tế, đặc biệt chỉ ra thiệt hại mà nước này phải gánh chịubằng việc đưa ra thực trạng khủng hoảng nhưng chưa rút ra được giải pháp cụ thểthông qua các chính sách khả quan cũng như chưa tập trung chỉ ra tương lai của cácchính sách này

Nghiên cứu về khủng hoảng nợ công của Đức có các đề tài của Hà ThanhTùng (2016) “Cộng hòa liên bang đức với cuộc khủng hoảng nợ công” và ĐặngMinh Đức (2012) “Một số điều chỉnh chính sách kinh tế của nước Đức trong bốicảnh nợ công Châu Âu” Đặng Minh Đức đã thể hiện rõ tác động của khủng hoảng

nợ công đến phát triển kinh tế của nước Đức và các giải phát của Đức thông qua cácchính sách thực hiện Dù vậy nghiên cứu vẫn còn nhiều thiếu xót như chưa đưa rađược giải pháp cá nhân, chưa chỉ được nguyên nhân dẫn đến nợ công và thời giannghiên cứu chưa đủ dài để thấy được toàn cảnh cuộc khủng hoảng Nghiên cứu của

Hà Thanh Tùng đã chỉ ra được cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của khủnghoảng nợ công đến nền kinh tế Đức, làm rõ vai trò của Đức trong việc khắc phụckhủng hoảng nợ công kéo dài ở nước này nói riêng và EU nói chung nhưng hướngphân tích nguyên nhân tác động vẫn còn khái quát, chưa chỉ ra nguyên nhân dẫn đếnĐức phải “gồng gánh” cả nền kinh tế EU

Bàn luận về tổng quan nền kinh tế EU trong giai đoạn bị khủng hoảng bởi

nợ công gồm có Ulrich Volz (2012) “Lessons of the European Crisis for RegionalMonetary and Financial Integration in East Asia”, Matías Vernengo (2012) “TheEuro Imbalances and Financial Deregulation: A Post-Keynesian Interpretation of theEuropean Debt Crisis”, Sebastian Missio và Sebastian Watzka (2011) “FinancialContagion and the European Debt Crisis” và báo Tạp Chí Cộng Sản (2013) “Nợ côngcủa nhóm PIIGS: Những điểm tương đồng và khác biệt”

Đưa ra được định nghĩa cơ bản về nhóm PIIGS, Tạp Chí Cộng Sản đã nêulên rõ thực trạng nợ công của nhóm nước này và tìm ra những nguyên nhân chínhgây ra khủng hoảng tuy nhiên chưa đưa ra được các giải pháp cụ thể để khắc phục

tình trạng nợ công Lấy cơ sở đó, Ulrich Volz đã chỉ ra được nguyên nhân cụ thể củatừng nước thông qua các chỉ số CPI, ngân hàng, từ đó đưa ra bài học cho Châu Ánhưng chưa đưa ra được giải pháp khắc phục, các kiến nghị bài học cho Châu Á đãlỗi thời và mang nặng tính lý thuyết Matias Vernengo thì nêu lên hiệu ứng lây landomino của nợ công Châu Âu, giải thích sự liên kết giữa các nước trong khu vựcbằng các số liệu thống kê song chưa có cái nhìn tổng quan về khu vực và thông tinmang tính chung chung chưa giải quyết được vấn đề Sebastian Missio và SebastianWatzka thì lại dựa trên nguyên lý John Maynard Keynes để nêu lên các điều chỉnhcho khủng hoảng của Hy Lạp và Ireland nhưng thời gian nghiên cứu mới chỉ đếnnăm 2013 cũng như chủ yếu đề cập đến lĩnh vực tài chính-ngân hàng, không có sựphát triển của đất nước.

Sau khi nghiên cứu và tìm hiểu những tài liệu có liên quan, nhóm nghiêncứu nhận thấy các tài liệu trước đó đã đề cập đến khủng hoảng nợ công ở EU, tầmquan trọng của nó với kinh tế Châu Âu và toàn cầu, phân tích tác động đến nền kinh

tế nói chung mà chưa phân tích rõ được thực trạng các nhân tố lớn ảnh hưởng đến

“sức khỏe” kinh tế của chính nó Do tính mới mẻ của khủng hoảng nợ công nổi lên ởViệt Nam từ năm 2010 đến nay, hạn chế là chưa có nhiều tài liệu trong nước nghiêncứu chỉ ra được ảnh hưởng và tầm quan trọng đối với Việt Nam

3 Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu và phân tích nguyên sâu, diễn biến, thực trạng và hậu quả củacuộc khủng hoảng này đến nền kinh tế toàn bộ châu âu

- Chỉ ra và phân tích các biện pháp mà châu âu cũng như một số nước cụ

thể là Ireland, Đức và Hy Lạp đã thực hiện để vượt qua khủng hoảng trở lại với nềnkinh tế chung

- Xây dựng những đề xuất cho Việt Nam nhằm khắc phục hiện trạng nợcông hiện tại

- Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Vấn đề 1: Các nước có nên rời khỏi khu vực đồng tiền chung Châu Âu?

 Giả thuyết 1: Đức nên rời bỏ EU

 Giả thuyết 2: Hy lạp rời bỏ EU

Vấn đề 2: Nhân tố nào khiến nền kinh tế EU khủng hoảng?

 Giả thuyết 1: Chi tiếu quá nhiều mà nguồn thu yếu

 Giả thuyết 2: Chính sách tài khóa yếu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Là cuộc khủng hoảng nợ công châu tại 3 nước Đức, Ireland và Hy Lạp

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: 2010-2017

Về nội dung: Phân tích những biện pháp mà Ireland, Đức và Hy Lạp đã làm

và được hỗ trợ để vượt qua khủng hoảng

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp duy vật biện chứng để phân tích, tổng hợp đánh giá nhữngbiểu hiện của cuộc khủng hoảng và những tác động của nó trong mối quan hệ biệnchứng với nhau

- Phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh

-Thu thập dữ liệu được thực hiện qua nhiều kênh thông tin khác nhau:Internet, sách, báo, tạp chí

6 Dự kiến đóng góp của đề tài

Trên cơ sở phân tích các biện pháp mà các nước Đức, Ireland và Hy Lạp đãlàm để vượt qua khủng hoảng để đề xuất các giải pháp giúp Việt Nam có thể dùng đểquản lí nợ công tốt hơn

7 Bố cục bài nghiên cứu:

Bài nghiên cứu gồm 4 chương:

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN – THỰC TIỄN VỀ NỢ CÔNG VÀ CUỘC KHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG CHÂU ÂU: Khái quát về nợ công, khủng hoảng nợ

công và nguyên nhân gây ra khủng hoảng

CHƯƠNG 2: KHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG Ở HY LẠP: tình hình kinh tế và biện

pháp của chính phủ Hy Lạp

CHƯƠNG 3: IRELAND VỚI CUỘC KHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG: Thực trạng

kinh tế và biện pháp của chính phủ Ireland

CHƯƠNG 4: MỘT SỐ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ NƯỚC ĐỨC:

Biến pháp của Đức và vai trò của Đức trong EU

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN – THỰC TIỄN VỀ NỢ CÔNG VÀ CUỘC KHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG CHÂU ÂU

1.1 Những vấn đề cơ bản về nợ công.

1.1.1 Khái niệm về nợ công

Nợ công có rất nhiều định nghĩa và tương đối phức tạp nhưng theo World

Bank (WB) thì “Nợ công là toàn bộ khoản nợ của Chính phủ và những khoản nợ đó được Chính phủ bảo lãnh”.

1.1.2 Chỉ tiêu xác định nợ công và ngưỡng an toàn nợ công

Nợ công với GDP: chỉ số này nói lên tổng quy mô nợ so với thu nhập của

- Dịch vụ trả nợ công không vượt quá 15% kim ngạch xuất khẩu và dịch vụ

trả nợ của Chính phủ không vượt quá 10% chi ngân sách

1.1.3 Khủng hoảng nợ công

Khủng hoảng nợ công là các vấn đề tài chính và kinh tế xảy ra do các quốcgia mất khả năng thanh toán các khoản nợ Chi tiêu ngân sách tăng mạnh và cácnguồn thu không gi tăng kịp khiến thâm hụt ngân sách nặng nề Khủng hoảng nợcông xảy ra là kết quả của sự chi tiêu quá mức đó

1.2 Nguyên nhân đẩy Châu âu vào tình cảnh “biển nợ”

- Vi phạm những nguyên tắc chung trong vấn đề chính sách tài khóa

- Tiết kiệm trong nước thấp dẫn tới phải vay nợ nước ngoài cho chi tiêucông

- Các nước thành viên Eurozone có cơ hội tiếp cận các nguồn vốn đầu tư

nước ngoài dễ dàng, nhưng sự yếu kém trong quản lý vốn vay không chặt chẽ

- Nguồn thu giảm sút khiến không đủ bù đắp chi tiêu.

- Châu Âu vẫn phải đảm bảo mục tiêu duy trì các dịch vụ công và chế độ an

sinh xã hội ở mức khá cao

- Đặc biệt là ở Hy Lạp là làm giả số liệu để đối phó với những điều luật khắc

khe

CHƯƠNG 2: KHỦNG HOẢNG NỢ CÔNG Ở HY LẠP

2.1 Khái quát về nền kinh tế Hy Lạp

Kinh tế Hy Lạp là nền kinh tế mạnh, đứng thứ 28 trên thế giới, tăng trưởngnhanh nhờ việc thực thi các chính sách ổn định kinh tế trong những năm gần đây Làmột quốc gia vận tải biển, Hy Lạp chú trọng và đầu tư cao về ngành công nghiệp vậntải biển và ngành “công nghiệp không khói” du lịch Dưới tác động của khủng hoảng

nợ công Châu Âu và do thiếu kiểm soát trong chi tiêu, kinh tế Hy Lạp từ năm 2010rơi vào tình trạng khó khăn

Hình 2.1 Tổng sản phẩm quốc nội tại Hy Lạp

Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp

2.2 Thực trạng khủng hoảng nợ công của Hy Lạp

2.2.1 Tỷ lệ nợ công và thâm hụt ngân sách

Hình 2.2 Nợ chính phủ và GDP thực của Hy Lạp tính đến 2015

Nguồn: National Statistical Service of Greece, Eurostat

Ngay từ đâu, Hy lạp thường xuyên vượt quá tỷ lệ nợ công, đôi lúc lên đến148,3% GDP vào năm 2010, nợ chính phủ lên đến 328,6 tỷ eur (năm 2010) vượt xachỉ tiêu mà khu vực EURO cho phép

Hình 2.3 Tỷ trọng nợ công trên GDP của Hy Lạp

Nguồn: World Bank

Theo Bộ tài chính Hy Lạp, thâm hụt ngân sách của nước này tăng từ 17,8 tỷUSD vào tháng 7/2010 lên hơn 22 tỷ USD từ tháng 1-6/2011 Thu ngân sách 7 thángđầu năm 2011 giảm 6,4 % trong khi chi tiêu ngân sách tăng 7 Hy Lạp đang đối mặtvới 2 vấn đề thâm hụt cùng một lúc, đó là thâm hụt ngân và thâm hụt cán cân thanhtoán vãng lai Cho đến năm 2013, con số nợ này lên mức 175,1% GDP

Hình 2.4 Hy Lạp và quá trình tái cơ cấu nợ công từ năm 2012

Nguồn: IMF Weo and citi research

Eltstat cho biết thâm hụt ngân sách nhà nước trong năm 2014 lên đến 6,4 tỷeur (khoảng 6,8 tỷ USD), tương đương 3,5% GDP, cao hơn gấp đôi mức 1,3% dochính phủ tiền nhiệm và mức 1,6% do EC dự báo trước đó

Tuy nhiên, vào 25/09/2017 EU thông báo Hy Lạp đã thoát khỏi danh sáchbáo động thâm hụt ngân sách Sau ba gói cứu trợ với các điều kiện hà khắc của EU,ECB và IMF, năm ngoái, Hy Lạp đã đạt thặng dư ngân sách 0,7% GDP và dự kiếnthâm hụt ngân sách sẽ giảm mức thấp 1,2% GDP trong năm này