Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 Tiết : 38 Đọc văn: Ngày soạn:1 4.11.2009 (Nguyễn Trãi) I .M ụ c tiêu : Giúp học sinh: 1.Kiến thức : - Cảm nhận vẻ đẹp của bức tranh ngày hè và vẻ đẹp tâm hồn của tác giả. 2. Kó năng : Rèn kó năng đọc -Kỹ năng phân tích bài thơ Nôm . 3. Thái độ:Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, tình cảm gắn bó với cuộc sống của người dân. II.Chuẩn bò: 1. Chuẩn bò của giáo viên: -Giáo viên thiết kế giáo án, làm một số sơ đồ biểu bảng (tranh: chân dung Nguyễn Trãi, mô hình, …) 2. Chuẩn bò của học sinh: -Học sinh đọc bài, soạn bài, tìm chân dung Nguyễn Trãi. III. Hoạt động d ạ y h ọ c: 1 . n đònh tình hình lớp : (1phút) Kiểm tra só số, vệ sinh phòng học, đồng phục . 2. Ki ể m tra bài c ũ : (5phút) - Qua nội dung của hai câu đầu trong bài “Tỏ lòng”, em cảm nhận được gì về tư thế, tầm vóc của con người và thời đại nhà Trần ? - Tâm sự của Phạm Ngũ Lão trong bài thơ: “Tỏ lòng” đã giáo dục em lối sống như thế nào để xứng đáng là một công dân trong xã hội ta hiện nay ? 3. Giảng bài m ớ i : * Giới thiệu bài : (1phút) Nguyễn Trãi không chỉ là tác giả của thiên cổ hùng văn Đại cáo bình Ngô, của Côn Sơn ca, Phú núi Chí Linh viết bằng chữ Hán mà còn là một trong những người Việt Nam đầu tiên làm thơ bằng chữ Nôm. Chứng tích còn lại cho đến nay là Quốc âm thi tập. Tuy nằm trong phần thơ “Bảo kính cảnh giới”, nhưng nhiều bài thơ lại không hề răn dạy ai mà chỉ là những khúc tâm tình, những tâm sự của nhà thơ về con người, cuộc sống và bản thân. Bài“Bảo kính cảnh giới” – số 43/61 này là như thế. -Tiến trình bài dạy: Thời gian Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung 10’ Hoạt động1 : Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung: Gọi 1 học sinh đọc phần Tiểu dẫn và trình bày nội dung của phần này. Hoạt động1 : Học sinh tìm hiểu chung: Quốc âm thi tập gồm 254 bài – là tập thơ nôm cổ nhất. Nội dung: Thể hiện vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn A.Tìm hi ểu chung: -1. Xuất xứ: Trích từ: “ Quốc âm thi tập viết bằng chữ Nôm” của Nguyễn Trãi. “ Bảo kính cảnh giới” -2. Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 1438-1439 lúc tác Giáo án 10 cơ bản - 1 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 15’ _ Hiệu Ức Trai, quê Chi Ngại (Chí Linh- Hải Dương), sau dời về Nhò Khê (Thường Tín-Hà Sơn Bình). _ Anh hùng dân tộc, nhà văn hóa lớn. ng đã để lại di sản phong phú về các mặt chính trò , quân sự, văn hóa, văn học cho nước nhà Hoạt đôïng 2: Hướng dẫn học sinh đọc -hiểu: -Bài thơ này thuộc giai đoạn nào, thành phần văn học nào, nội dung, chủ đề nào?( Tích hợp bài Khái quát…). - Chú ý đọc bằng giọng thể hiện tâm trạng thanh thản, vui, sảng khoái. Chú ý ngắt nhòp . Câu 1: nhòp 1/2/3 2 - 4 / 3 3 - 3 / 4 4 - 3 / 4 5 - 4 / 3 6 - 4 / 3 7 - 4 / 3 8 - 3 / 3 - Sau đó hướng học sinh tìm hiểu một số từ ngữ cổ trong Sách giáo khoa. - Tác giả cảm nhận thiên nhiên bằng những giác quan nào? – Trong bài thơ có nhiều động từ diễn tả Trãi, lý tưởng nhân nghóa, tình yêu thiên nhiên, con người, khát vọng về một cuộc sống thanh bình, hạnh phúc cho nhân dân . Hình thức: Phần lớn theo thể thất ngôn bát cú xen lục ngôn. Hoạt đôïng 2: Học sinh đọc -hiểu: Câu đầu: Tâm trạng thanh thản trước thiện nhiên: Rồi/hóng mát / thû ngày trường. _ “Rồi”: nhàn nhã, không vướng bận điều gì. _ Cả câu: cảm nhận về thời gian của người sống trong nhàn rỗi, tâm hồn thanh thản. 5 câu kế: cảnh ngày hè: *. Cảnh thiên nhiên ngày hè: _ Đùn dùn: dồn dập tuôn ra. Giương: giương rộng ra. Phun, tiễn: Ngát, nức. Gợi tả sức sống căng đầy chất chứa từ bên trong tạo vật. _ Màu xanh của tán lá đùn đùn tán rợp giương ra, cây lựu bên hiên liên tục phun những giả về ở ẩn tại Côn Sơn, trông nom chùa Tư Phúc. -3. Thể loại: Thất ngôn bát cú có xen lục ngôn ( câu 1- câu 8) thể hiện tính dân tộc hoá- Tác dụng: Diễn tả tự nhiên, linh hoạt. 4. Chủ đề: Qua việc miêu tả cảnh thiên nhiên trong buổi chiều hè nhà thơ gửi gắm ước mơ lo cho dân hạnh phúc, ấm no. B.Đọc – Hiểu: I/- Đọc: II/-Tìm hi ể u v ă n b ả n: 1.Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên cuộc sống. - Thời gian: Lầu tòch dương: Cuối ngày: sự tàn lụi, chấm hết >< Động từ :Đùn đùn, giương, phun  Sự sống không dừng lại, . đđang thôi thúc bên trong, đang chứa căng sự sống. - Cảnh vật: +Màu sắc: Lục, đỏ, hồng  Đẹp, hài hòa. +m thanh : Lao xao, dắng dỏi Mùa hè, làng chài : bình dò, thân quen, yên bình . +Hương vò:Tiễn  Tỏa ngát. * Nghệ thuật: Nhòp ¾ , động từ đặc tả, dùng từ giàu sức gợi cảm : cảnh thiên nhiên mùa hè chan hoà âm thanh, màu sắc đường nét, sinh động, đầy sức sống  lòng yêu thiên nhiên, yêu đời, yêu cuộc sống. 2. Tấm lòng với dân, với nước: Giáo án 10 cơ bản - 2 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 5’ 5’ trạng thái của cảnh. Hãy chỉ ra và nêu tác dụng gợi hình, gợi cảm. - Cảnh có sự hài hoà giữa âm thanh, màu sắc, con người. Hãy phân tích và làm sáng tỏ? - Giáo viên gợi cho học sinh nhớ lại tiểu sử Nguyễn Trãi - Âm điệu câu thơ lục ngôn kết thúc bài thơ khác âm điệu những câu thơ 7 chữ? Sự thay đổi âm điệu như vậy có tác dụng gì trong việc thể hiện tình cảm của tác giả ? Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh tổng kết: -Đánh giá nghệ thuật toàn bài ? Chủ đề của bài thơ Hoạt động4: Cho học sinh luyện tập tại lớp bài 1-2. Đối với bài tập 1, giáo viên theo dõi sự tiếp thu kiến thức từ bài học và cách diễn đạt của học sinh. bông hoa đỏ thắm, sen hồng ngoài ao sực nức mùi hương * Cảnh sinh hoạt của nhân dân và ước mong của nhà thơ: _ Các từ tượng thanh: lao xao đặt trước chợ cá, dắng dỏi đặt trước cầm ve làm nổi bật không khí nhộn nhòp của chiều hè nơi làng quê. Sự đồng cảm, giao cảm giữa con người và cảnh vật. Vẻ đẹp tâm hồn của Ng. Trãi. Cảnh thiên nhiên với đủ màu sắc, đường nét, hương thơm, âm thanh tràn đầy sức sống. Tâm trạng phấn chấn của tác giả trong một ngày hè thanh thản. 2 câu cuối: niềm thiết tha với đời: _ Ngu cầm: đàn của vua Thuấn – sự lo toan của vua cho dân có thêm của cải. _ Với niềm phấn chấn trong 1 ngày hè thanh thản, Nguyễn Trãi ao ước có cây đàn Ngu cầm để gảy khúc Nam phong ca ngợi cảnh dân giàu, đủ, khắp bốn phương trời. Dân giàu, nước mạnh chính là mục đích sống suốt đời của Nguyễn Nghệ thuật: Câu cuối là câu lục ngôn ngắn gọn, nhòp 3/3, cách dùng điển tích  Mong muốn nhân dân khắp nơi đều ấm no hạnh phúc  Tình cảm yêu nước, yêu dân thiết tha. C.Tổng kết: _ Nội dung: vẻ đẹp thiên nhiên: giản dò, thanh cao, tràn đầy sức sống. Vẻ đẹp tâm hồn: yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, chan hòa với thiên nhiên, canh cánh nỗi niềm ưu ái với dân với nước. _ Nghệ thuật: Có sự sáng tạo về hình thức thơ, câu thất ngôn xen lục ngôn, các câu đối chỉnh tề, sử dụng từ láy rất tài tình. D.Luyện tập: Làm bài tập 1-2 sách giáo khoa Bài tập: Phân tích quan hệ giữa cảnh và tình trong bài Cảnh ngày hè. * Trong bài thơ, mối quan hệ giữa cảnh và tình được thể hiện rất hài hòa. Bài thơ tả cảnh ngày hè, tất cả cảnh vật đều bừng bừng sức sống, có sức tỏa rộng lan xa trong không gian. Cảnh ấy biểu hiện tình cảm yêu đời, yêu cảnh vật thiên nhiên của tác Giáo án 10 cơ bản - 3 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 Trãi. Vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi. Hoạt động 3: Học sinh tổng kết: Đánh giá toàn bài. Hoạt động4: Học sinh luyện tập tại lớp bài 1-2. giả. Cùng với tiếng đàn ve, nhà thơ mong có chiếc đàn của vua Thuấn để gảy thêm một tiếng cho muôn nơi người dân đều được hưởng cảnh giàu có, no đủ. Cảnh sắc và tình cảm có sự hòa điệu, cộng hưởng sâu sắc. Nhà thơ tả cảnh không chỉ vì cảnh, mà còn vì niềm rung động trong lòng mình. 4/ Củng cố: _ Cảnh ngày hè được miêu tả với những hình ảnh, chi tiết nào? Những hình ảnh chi tiết ấy thể hiện cảm nhận của tác giả về thiên nhiên và cuộc sống như thế nào? _ Bài thơ thể hiện tâm trạng và mong ước gì của tác giả? _ Bài thơ này khác với thơ Đường luật ở chỗ nào? Các câu lục ngôn ở đây có ý nghóa gì về mặt tiết táu nhòp điệu? Dặn dò học sinh chuẩn bò cho tiết học tiếp theo: ( 3 phút) - Ra bài tập về nhà : Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống và tấm lòng của tác giả đối với dân, với nước được miêu tả như thế nào ở trong bài? -Chuẩn bò bài: -Soạn bài : - Đặc điểm của tác giả tự sự là gì ? nhân vật văn học là gì ? thế nào là nhân vật chính . - Đọc trước ở nhà bài “Tóm tắt văn bản tự sự dựa theo nhân vật chính” để tìm hiểu các loại nhân vật trong tác phẩm tự sự. Vai trò của nhân vật chính và yêu cầu tóm tắt văn bản dựa theo nhân vật chính là gì ? - Đọc lại truyền thuyết An Dương Vương – Mỵ Châu – Trọng Thuỷ để vận dụng tóm tắt truyền thuyết này theo nhân vật chính là An Dương Vương IV. Rút kinh nghiệm, bổ sung :  Câu 1: Bài thơ “Cảnh ngày hè” được sáng tác trong hồn cảnh nào? A. Giữa cuộc kháng chiến chống qn Minh. B. Khi cuộc kháng chiến chống qn Minh vừa kết thúc thắng lợi. C. Lúc tác giả đang ra sức giúp vua Lê xây dựng đất nước. D. Lúc tác giả về q ẩn dật.  Câu 2: Từ nào dưới đây khơng phải là từ Hán - Việt? A. H lục B. Thạch lựu C. Hồng liên D. Tịch dương Giáo án 10 cơ bản - 4 - – Nguyễn Văn Mạnh Trường THPT Tam Quan Năm học 2008 - 2009 . . . . . . . Giáo án 10 cơ bản - 5 - – Nguyễn Văn Mạnh . giữa cảnh và tình trong bài Cảnh ngày hè. * Trong bài thơ, mối quan hệ giữa cảnh và tình được thể hiện rất hài hòa. Bài thơ tả cảnh ngày hè, tất cả cảnh. người sống trong nhàn rỗi, tâm hồn thanh thản. 5 câu kế: cảnh ngày hè: *. Cảnh thiên nhiên ngày hè: _ Đùn dùn: dồn dập tuôn ra. Giương: giương rộng ra. Phun,