Tính hệ thống phân biệt giữa văn hóa và phản văn hóa, giữa các nền văn hóa với nhau; nóđặt con người vào những khuôn mẫu nhất định, trong đó, bảng giá trị vừa là mục tiêu, vừa là tấm biể
Trang 1Câu hỏi 2: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển KT-XH” (Đảng Cộng sản Việt Nam - văn kiện ĐH VIII – Trang 110) Bằng lý luận
văn hóa đã học, đồng chí hãy phân tích nhận định trên.
Câu hỏi 7: “ Văn Hóa là nền tảng tinh thần của XH, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc
đẩy sự phát triển KTXH”.
_
Nước ta đang tiến hành công cuộc CNH-HĐH đất nước, đây là quá trình tất yếu trong phát triển đi lên; quá trình đó không chỉ có tăng trưởng kinh tế mà phải là sự chuyển biến tích cực và đồng bộ trên các mặt: con người, xã hội, văn hóa; mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên; phải đảm bổ yếu tố bền vững trong từng bước phát triển Kinh nghiệm thế giới cho thấy công nghiệp hóa không gắn liền với phát triển văn hóa và con người sẽ dẫn đến những thảm họa về xã hội và môi trường Phát triển văn hóa
và con người là động lực của sự phát triển KT-XH, là điều kiện thực hiện công nghiệp hóa, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển KT-XH
Theo UNESCO, văn hóa là tổng thể các giá trị phức hợp của các mặt tình cảm, tri thức, vật chất
và tinh thần của một xã hội, bao gồm cả phương thức sống, các quyền cơ bản, những truyền thống Dấu ấn của văn hóa được ghi trực tiếp lên các sản phẩm xã hội, trong đó có quá trình sản xuất của xã hội.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.” Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống
và đòi hỏi sự sinh tồn”.
Theo quan niệm trên, văn hóa là toàn bộ những thành tựu mà con người sáng tạo ra vì “lẽ sinh tồn”, vì “mục đích của cuộc sống” và để “thích ứng những nhu cầu của đời sống” Bằng lao động, con người đã cải biến tự nhiên, tạo ra “thiên nhiên thứ hai” phục vụ cho sự sinh tồn của mình; qua đó, con người cũng cải biến luôn phần tự nhiên bên trong bản thân mình; thiên nhiên thứ hai ấy chính là văn hóa.
Ở phương diện này, con người là chủ thể của văn hóa, văn hóa phản ánh mối quan hệ giữa con người với
tự nhiên.
Với tư cách là ngôn ngữ, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, phương thức sinh hoạt … Văn hóa là môi trường sống của con người Văn hóa nuôi dưỡng bảo bọc con người Như nhà xã hội học người Mỹ Parker nhận xét: người không đẻ ra người, đứa trẻ chỉ trở thành người trong quá trình văn hóa hóa, tức quá trình học tập để trở thành nhân cách văn hóa Văn hóa như một cơ chế di truyền ngoài sinh học, di truyền bằng con đường xã hội Nói cách khác văn hóa sáng tạo ra con người, văn hóa phản ánh mối quan hệ giữa người với xã hội.
Hoạt động của con người là hoạt động sản xuất giá trị, tìm kiếm giá trị để thỏa mãn nhu cầu Hoạt động kinh tế nghiêng về phía cái lợi, khoa học hướng đến cái chân, đạo đức hướng đến cái thiện, nghệ thuật vươn đến cái mỹ Giá trị được đánh giá tùy thuộc vào không gian, thời gian và chủ thể định giá Vì vậy, có sự khác biệt trong quan niệm về giá trị giữa các cộng đồng khác nhau, điều này ít nhiều làm nên bản sắc của từng cộng đồng Giá trị là chổ dựa để con người đối chiếu với xã hội mà điều chỉnh hành vi,
do đó, văn hóa biểu hiện mối quan hệ của con người không chỉ với tự nhiên, xã hội mà còn với chính bản thân mình.
Về bản chất, văn hóa được con người tạo ra như một phương thức tồn tại đặc thù; văn hóa hìnhthành và phát triển những năng lực của con người và văn hóa là hệ thống giá trị phản ánh khát vọng vươntới chân-thiện-mỹ của con người Văn hoá biểu thị mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, quan hệ giữacon người với xã hội và quan hệ giữa con người với bản thân Văn hoá mang tính nhân sinh, tính lịch sử vàtính hệ thống Văn hoá có chức năng sáng tạo và tích luỹ giá trị, chức năng giáo dục và là động lực thúcđẩy sự phát triển của xã hội
Thứ nhất, văn hóa mang tính nhân sinh, phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của con người Nói
đến văn hóa là nói đến những giá trị người, phần con người thêm vào giới tự nhiên; những gì chống lại conngười là phản văn hóa Tính nhân sinh làm nên chức năng sáng tạo và tích lũy giá trị Văn hóa là kết quảcủa quá trình cải biến thế giới, của sự “sáng tạo theo các qui luật của cái đẹp” Qua đó, năng lực bản chấtngười không ngừng được bộc lộ và hoàn thiện Mỗi nền văn hoá là một phương thức tự thể hiện sự sángtạo của con người Sáng tạo văn hóa đã mở rộng vô hạn thế giới vật chất hữu hạn Sự giàu có của các nền
Trang 2phản ánh sự giàu có của tâm hồn con người.
Thứ hai, là sự tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt của con người, văn hóa mang tính lịch sử Tính
lịch sử không chỉ khiến văn hóa có một bề dày mà còn hình thành nên truyền thống và bản sắc của từngnền văn hóa; liên kết quá khứ, hiện tại và tương lai; nó làm nên chức năng giáo dục của văn hóa Văn hóa
là nền tảng cho nhân cách và trí tuệ của từng cá nhân; đóng vai trò kiến tạo con người, hướng con ngườivào điều hay lẽ phải, xa lánh cái xấu Sức mạnh và hiệu quả chức năng giáo dục của văn hóa là ở chổ nóhuy động toàn bộ năng lực tinh thần và tác động tới chổ sâu kín nhất của tâm hồn, biến quá trình giáo dụcthành tự giáo dục, tác động thành tự tác động Chức năng giáo dục duy trì sự phát triển liên tục của lịch sửcũng như điều chỉnh, định hướng các hoạt động của con người
Thứ ba, là những giá trị phụ thuộc vào không gian, thời gian và chủ thể định giá, văn hóa mang
tính hệ thống Tính hệ thống phân biệt giữa văn hóa và phản văn hóa, giữa các nền văn hóa với nhau; nóđặt con người vào những khuôn mẫu nhất định, trong đó, bảng giá trị vừa là mục tiêu, vừa là tấm biển chỉdẫn hành vi của con người; điều này khiến văn hóa có chức năng là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội.Với tư cách là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt, văn hóa tự nó đã là “guồng quay” của đời sống;
thiếu phương thức vận hành ấy, xã hội không thể phát triển Hồ Chí Minh từng nói “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.
Ba chức năng trên thống nhất với nhau một cách hữu cơ Nhờ sáng tạo và tích lũy giá trị mà vănhóa có chức năng giáo dục và từ đó trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội
Theo quan niệm phổ biến, văn hóa được phân thành hai mảng là văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể Văn hóa vật thể tồn tại dưới dạng vật thể như tác phẩm kiến trúc, điêu khắc, danh lam, thắng cảnh,
v.v Văn hóa phi vật thể bao gồm những sản phẩm không có hình thể, tồn tại dưới dạng giá trị, được ghi
nhớ trong ký ứng cộng đồng như các giá trị tinh thần của dân tộc (lòng yêu nước, lòng nhân ái, ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết v.v.), các huyền thoại, truyền thuyết, lễ hội, tín ngưỡng dân gian v.v Cách
phân chia này chỉ có ý nghĩa tương đối Văn hóa vận hành như một chỉnh thể, cả trong những yếu tố vậtthể lẫn phi vật thể Không có các giá trị phi vật thể, cái vật thể không làm thành văn hóa; không có cái vậtthể, cái phi vật thể không có nơi để biểu hiện
Với tư cách là phương thức sản xuất tinh thần, văn hóa chịu sự qui định của phương thức sản xuấtvật chất, tức cơ sở kinh tế của một chế độ xã hội nhất định Sự qui định này được thể hiện:
Thứ nhất là, kinh tế phát triển, xét đến cùng là kết quả của sự phát triển năng lực của con người.
Con người là chủ thể của văn hóa, những năng lực của nó sẽ được biểu hiện ra trong các thành tựu vănhóa
Thứ hai là, kinh tế phát triển sẽ làm gia tăng nhu cầu Sự phồn sinh của nhu cầu sẽ đưa đến sự phồn
sinh của văn hóa
Thứ ba là, kinh tế phát triển tạo điều kiện cho sự chăm lo phát triển văn hóa, cụ thể là đầu tư cho
con người, cơ sở vật chất-kỹ thuật để phát triển giáo dục-đào tạo, khoa học-công nghệ, các dịch vụ vuichơi giải trí v.v thậm chí cả văn học nghệ thuật
Tuy nhiên, văn hóa có tính độc lập tương đối so với kinh tế Văn hóa không phải là sản phẩm thụđộng của kinh tế Sự tác động của kinh tế đối với văn hóa không phải là sự tác động trực tiếp, tức khắc Vìvậy không hẳn đời sống vật chất được nâng cao thì đời sống văn hóa cũng được nâng cao và ngược lại.Mặt khác, văn hóa có khả năng thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội
Văn hóa cũng chịu sự qui định của chính trị Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Văn hóa, nghệ thuật, cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị” Tư
tưởng chính trị làm nên nội dung ý thức hệ của văn hóa, qui định nội dung giai cấp của văn hóa Chế độchính trị tác động đến văn hóa bằng cách thức quản lý, hệ thống chính sách, pháp luật Ở cả hai phươngdiện, chính trị định hướng phát triển văn hóa Văn hóa không thể tách rời chính trị Trong những bối cảnh
cụ thể văn hóa phải lấy chính trị làm sứ mệnh Sự tiến bộ của văn hóa chính là ở chỗ nó đứng về một nềnchính trị tiến bộ
Văn hóa cũng có tính độc lập tương đối so với chính trị Văn hóa có thể biến thành sức mạnh vậtchất tham gia lật đổ chế độ chính trị một khi sự phát triển của lực lượng sản xuất cho phép Dễ thấy rằngnhững cuộc cách mạng xã hội thường có sự chuẩn bị của các tiền đề văn hóa
Trong suốt lịch sử lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi văn hóa là một bộ phận quan trọng của sự
nghiệp cách mạng: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đầy
sự phát triển KT-XH Quan điểm này được cụ thể hóa trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5, khóa VIII
“Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” và được khẳng
định lại trong Kết luận hội nghị Trung ương 10, khóa IX
Trang 3Nếu kinh tế là nền tảng vật chất của đời sống xã hội, thì văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, góp phầntạo nền móng của xã hội Nền móng có vững chắc thì sự phát triển của đất nước mới lành mạnh Nói vănhóa là nền tảng tinh thần có nghĩa là coi văn hóa là tổng thể các giá trị, các tiềm năng sáng tạo của đấtnước Muốn phát triển cần phải dựa vào các giá trị đó, phải khai thác và phát huy các giá trị đó Thông qua
thực tế kiểm nghiệm, Đảng ta chỉ ra rằng: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; văn hóa thể hiện sức sống, sức sáng tạo phát triển và bản lĩnh của một dân tộc.
Văn hóa là nền tảng tinh thần, đòi hỏi phải đặt văn hóa vào vị trí quan trọng Cũng như kinh tế tạonên giá trị vật chất-nền tảng vật chất và nền tảng tinh thần tạo những điều kiện cần và đủ để xã hội tồn tại
và phát triển Thiếu điều kiện vật chất thì không có sự tồn tại của con người, nhưng thiếu điều kiện tinhthần thì xã hội không thể phát triển được Trong quá trình tồn tại và phát triển của lịch sử, cơ sở vật chất vàtinh thần thường xuyên thấm lẫn vào nhau và hỗ trợ lẫn nhau Nền tảng tinh thần suy yếu, xã hội sẽ lâmvào khủng hoảng, các tệ nạn xã hội xuất hiện và sự phát triển kinh tế sẽ gặp khó khăn
Mỗi một quốc gia, dân tộc trong quá trình hình thành và phát triển, cải tạo tự nhiên, lao động sảnxuất, tổ chức xã hội…đã hình thành và tích lũy một hệ thống những kinh nghiệm, những tri thức về tựnhiên, về tư duy, hình thành và phát triển cho mình những giá trị, những truyền thống, chuẩn mực xã hội.Giá trị là kết quả hoạt động sáng tạo của con người và được xem là giá trị có ý nghĩa được cộng đồngkhẳng định, bảo vệ; có vai trò liên kết cộng đồng và định hướng cho hoạt động của cộng đồng Còn chuẩnmực xã hội là sự cụ thể hóa giá trị, là những quy định nhằm điều chỉnh hành vi ứng xử của con người.Chuẩn mực đạo đức thông qua xã hội tác động đến lương tâm, không bị pháp luật điều chỉnh nhưng qua dưluận xã hội tác động làm điều chỉnh những hành vi ấy đúng chuẩn mực của xã hội
Văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triển KT-XH
Văn hóa là mục tiêu của phát triển KT-XH, nghĩa là sự phát triển kinh tế phải nhằm mục đích nângcao chất lượng đời sống xã hội, tạo cơ sở vật chất cho sự phát triển lành mạnh về đời sống tinh thần, trongmỗi chính sách KT-XH luôn đòi hỏi phải bao hàm nội dung và mục tiêu văn hóa Muốn vậy, văn hóa phảiđiều tiết sự phát triển của kinh tế, gắn sự phát triển của kinh tế với tiến bộ xã hội Văn hóa thể hiện trình độphát triển về ý thức, trí tuệ, năng lực sáng tạo của con người Với sự phát triển của văn hóa, bản chất nhânvăn, nhân đạo của mỗi cá nhân và cả cộng đồng được bồi dưỡng và phát huy, trở thành giá trị cao quý vàchuẩn mực của toàn xã hội Những hiểm họa mà loài người đang phải đối mặt như ô nhiểm môi trường,mất cân bằng sinh thái, khủng hoảng kinh tế, phân hóa giàu nghèo có nguyên nhân quan trọng là nhiềuhoạt động kinh tế chỉ nhắm vào lợi ích kinh tế trước mắt mà không tính đến hiệu quả xã hội
Ở nước ta, việc xác định văn hóa là mục tiêu của sự phát triển kinh tế-xã hội còn thể hiện tính ưuviệt của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng Đó là chế độ xã hội coi việc con người đượcgiải phóng, được phát triển tự do, hài hòa,được hưởng hạnh phúc là mục tiêu cao nhất Suốt quá trình lãnhđạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn xem văn hóa là một mục tiêu quan trọng Trong Cương lĩnh xây
dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng xác định:
Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người
có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị
và hợp tác với các nước trên thế giới.
Vai trò động lực của văn hóa trong sự phát triển kinh tế-xã hội được thể hiện qua việc văn hóa pháttriển con người và tạo môi trường xã hội thuận lợi, điều tiết các hoạt động kinh tế-xã hội Với việc conngười là động lực của sự phát triển như trên thì văn hóa cũng được xem là động lực của sự phát triển kinhtế-xã hội, bởi con người và văn hóa gắn liền với nhau Với chức năng hướng tới cái chân-thiện-mỹ, vănhóa định hướng phát triển nhân cách cá nhân và cộng đồng, khơi dậy tiềm năng sáng tạo vô tận của conngười để phát triển kinh tế-xã hội
Ngày nay, một đất nước giàu hay nghèo không chỉ ở chỗ có nhiều hay ít lao động, vốn, kỹ thuật vàtài nguyên thiên nhiên mà còn ở chỗ có khả năng phát huy tiềm năng sáng tạo của nguồn lực con ngườihay không Tiềm năng sáng tạo này nằm trong các yếu tố cấu thành văn hóa, nghĩa là trong sự hiểu biết,tâm hồn, đạo lí, lối sống, trình độ thẩm mỹ của mỗi cá nhân và cộng đồng Hàm lượng trí tuệ, hàm lượngvăn hóa trong các lĩnh vực của đời sống con người càng cao thì khả năng phát triển kinh tế-xã hội càng lớn
và hiện thực
Trang 4lợi cho phát triển kinh tế-xã hội Thông qua các giá trị, chuẩn mực xã hội và truyền thống văn hóa địnhhướng cho việc lựa chọn và xác định mô hình phát triển kinh tế-xã hội.
Nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế, đứng trước xu thế toàn cầu hóa, nền kinh tế cònthấp kém so với một số nước trong khu vực và trên thế giới Để văn hóa phát huy đúng nghĩa là nền tảngtinh thần của xã hội, là mục tiêu, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội như quan điểm củaĐảng, chúng ta cần phải chăm lo phát triển văn hóa:
Một là, củng cố và tiếp tục xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, phong phú, đa dạng:
Đưa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệuquả; xây dựng nếp sống văn hoá trong các gia đình, khu dân cư, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, trường
học, làm cho các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt đời sống, được thể hiện cụ thể trong sinh hoạt, công tác, quan hệ hằng ngày của cộng đồng và từng con người, tạo sức đề kháng đối với các sản phẩm độc hại.
Tiếp tục đẩy mạnh việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, lối sống có văn hóa; xây dựng nếp sống văn minh
trong việc cưới, tang, lễ hội; ngăn chặn và đẩy lùi các hủ tục, bạo lực, gây rối trật tự công cộng, mại dâm,
ma tuý, cờ bạc Sớm có chiến lược quốc gia về xây dựng gia đình Việt Nam, góp phần giữ gìn và phát triển những giá trị truyền thống của văn hoá, con người Việt Nam, nuôi dưỡng, giáo dục thế hệ trẻ Đúc
kết và xây dựng hệ giá trị chung của người Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá vàhội nhập quốc tế
Tăng cường đầu tư và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hoá ở các cấp Xãhội hoá các hoạt động văn hoá, chú trọng nâng cao đời sống văn hoá ở nông thôn, vùng khó khăn, thu hẹpdần khoảng cách hưởng thụ văn hoá giữa các vùng, các nhóm xã hội, giữa đô thị và nông thôn
Hai là, phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật; bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá truyền thống, cách mạng:
Tiếp tục phát triển nền văn học, nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, giàu chấtnhân văn, dân chủ, vươn lên hiện đại, phản ánh chân thật, sâu sắc đời sống, lịch sử dân tộc và công cuộcđổi mới đất nước; cổ vũ, khẳng định cái đúng, cái đẹp, đồng thời lên án cái xấu, cái ác Khuyến khích tìm
tòi, thể nghiệm những phương thức thể hiện và phong cách nghệ thuật mới, đáp ứng nhu cầu tinh thần lành mạnh, đa dạng và bồi dưỡng lý tưởng, thị hiếu thẩm mỹ cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ Bảo vệ sự
trong sáng của tiếng Việt Khắc phục yếu kém, nâng cao tính khoa học, sức thuyết phục của hoạt động lý
luận, phê bình văn học, nghệ thuật, góp phần hướng dẫn sự phát triển của sáng tạo văn học, nghệ thuật,
từng bước xây dựng hệ thống lý luận văn nghệ Việt Nam
Hoàn thiện và thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, về bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của dân tộc Gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ phát triển văn hoá, văn nghệ, bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá với phát triển du lịch và hoạt động thông tin đối ngoại nhằm truyền bá sâu rộng các giá trị văn hoá trong công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ và người nước ngoài Xây dựng và thực hiện các chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá, ngôn ngữ, chữ viết
các dân tộc thiểu số Xây dựng và thực hiện các chính sách, chế độ đào tạo, bồi dưỡng, chăm lo đời sốngvật chất, tinh thần, tạo điều kiện để đội ngũ những người hoạt động văn hoá, văn học, nghệ thuật sáng tạonhiều tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật
Ba là, phát triển hệ thống thông tin đại chúng:
Chú trọng nâng cao tính tư tưởng, phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục, tổ chức và
phản biện xã hội của các phương tiện thông tin đại chúng vì lợi ích của nhân dân và đất nước; khắc phục
xu hướng thương mại hoá, xa rời tôn chỉ, mục đích trong hoạt động báo chí, xuất bản Tập trung đào tạo,bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ hoạt động báo chí, xuất bản vững vàng về chính trị, tư tưởng, nghiệp vụ và có
năng lực đáp ứng tốt yêu cầu của thời kỳ mới Rà soát, sắp xếp hợp lý mạng lưới báo chí, xuất bản trong
cả nước theo hướng tăng cường hiệu quả hoạt động, đồng thời đổi mới mô hình, cơ cấu tổ chức, cơ sở vật chất - kỹ thuật theo hướng hiện đại.
Phát triển và mở rộng việc sử dụng internet, đồng thời có biện pháp quản lý, hạn chế mặt tiêu cực,ngăn chặn có hiệu quả các hoạt động lợi dụng internet để truyền bá tư tưởng phản động, lối sống khônglành mạnh
Bốn là, mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về văn hoá:
Đổi mới, tăng cường việc giới thiệu, truyền bá văn hoá, văn học, nghệ thuật, đất nước, con ngườiViệt Nam với thế giới Mở rộng, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thông tin đối ngoại, hợp tác quốc
tế trong lĩnh vực văn hoá, báo chí, xuất bản Xây dựng một số trung tâm văn hoá Việt Nam ở nước ngoài và trung tâm dịch thuật, quảng bá văn hoá Việt Nam ra nước ngoài
Trang 5học, nghệ thuật đặc sắc của nước ngoài với công chúng Việt Nam Thực hiện đầy đủ cam kết quốc tế về
bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả các sản phẩm văn hoá Xây dựng cơ chế, chế tài ngăn chặn, đẩy lùi, vô hiệu hoá sự xâm nhập và tác hại của các sản phẩm đồi trụy, phản động; bồi dưỡng và nâng cao
sức đề kháng của công chúng, nhất là thế hệ trẻ
Tóm lại, xác định văn hóa là nền tảng của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát
triển KT-XH, một mặt đánh giá cao vị trí, vai trò quan trọng của văn hóa; mặt khác, cũng để khẳng địnhmột chân lý là chỉ có đặt văn hóa trong sự phát triển, gắn văn hóa với sự phát triển, nghĩa là văn hóa phảibén rễ trong kinh tế thì kinh tế mới phát triển được Sự nghiệp văn hóa, suy cho cùng là vì con người, như
nhận định của Đảng ta: Nhiệm vụ trung tâm của sự nghiệp văn hóa là bồi dưỡng con người Việt Nam về trí tuệ, bản lĩnh, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, nhân cách, xây dựng thế giới quan khoa học, nhân sinh quan XHCN, hướng con người tới những giá trị Chân - Thiện – Mĩ Vì vậy trong quá trình phát triển kinh
tế - xã hội, cần coi trọng chính sách đầu tư cho văn hóa, đầu tư cho con người, khuyến khích và tạo điềukiện để nhân dân tham gia phát triển và sáng tạo văn hóa, đồng thời hưởng thụ văn hóa ngày càng nhiềuhơn
Trang 6BÀI 3: XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC
Câu hỏi 21: Trong văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 8 của đảng Cộng sản Việt
Nam có đoạn: "mọi hoạt động văn hóa văn nghệ, nhằm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho sự nghiệp phát triển XH" (Trích văn kiện đại hội ĐB lần thứ 8 NXB chính trị QUỐC GIA - trang 110) Bằng lý luận văn hóa ? ồng chí hãy phân tích luận điểm trên.
Câu hỏi 1: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn
diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực, sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia
đình, cộng đồng, xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam - văn kiện ĐH IX – Trang 104) Vận dung lý
luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng, đồng chí hãy làm rõ vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?
Câu hỏi 4: Vận dụng hiểu biết về lý luận và đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt
Nam, hãy phân tích vì sao Nghị quyết hội nghị TW 5 xác định “Nền văn hóa của ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc"?
Câu hỏi 14: Trong VK ĐH VIII có đoạn: “mọi hoạt động VH, văn nghệ phải nhằm xây
dựng và phát triển nền VH tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người VN về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trường VH lành mạnh cho sự phát triển XH” (VKVIII-NXB CT Quốc gia HN 1996 trang 110) Bằng lý luận VH đồng chí hãy phân tích luận điểm trên.
Thuật ngữ Văn hóa xuất hiện từ lâu đời trong ngôn ngữ nhân loại và cho đến nay văn hóa vẫn
là một trong những khái niệm phức tạp và khó xác định Theo UNESCO, văn hóa là tổng thể các giá trị phức hợp của các mặt tình cảm, tri thức, vật chất và tinh thần của một xã hội, bao gồm cả phương thức sống, các quyền cơ bản, những truyền thống Dấu ấn của văn hóa được ghi trực tiếp lên các sản phẩm xã hội, trong đó có quá trình sản xuất của xã hội.
Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa tám khẳng định: “Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước” Chúng ta biết rằng, hoạt động của con người là hoạt động sản
xuất giá trị, tìm kiếm giá trị để thỏa mãn nhu cầu Trong đó, hoạt động kinh tế hướng đến cái lợi, khoahọc tìm đến cái chân, đạo đức hướng đến cái thiện, nghệ thuật vươn đến cái mỹ Giá trị được đánh giátùy thuộc vào không gian, thời gian và chủ thể định giá Vì vậy, có sự khác biệt trong quan niệm về giátrị giữa các cộng đồng khác nhau, điều này ít nhiều làm nên bản sắc của từng cộng đồng
Nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế, nền kinh tế còn thấp kém so với một số nướctrong khu vực và trên thế giới Để văn hóa phát huy đúng nghĩa là nền tảng tinh thần của xã hội, làmục tiêu, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội như quan điểm của Đảng Chúng ta cần phảichăm lo phát triển văn hóa, xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Dựa vào lý luận của chủ nghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta coi trọng vai trò
của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội Với tư cách là phương thức sản xuất tinh thần của xãhội, văn hóa chịu sự chi phối của guồng máy kinh tế-nền sản xuất vật chất của xã hội Tuy nhiên, vănhóa không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế Trong những điều kiện thuận lợi, văn hóa có thể trởthành một nguồn lực quan trọng đối với sự phát triển kinh tế-xã hội Nhận thức sâu sắc vai trò của vănhóa với sự nghiệp cách mạng của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi nâng cao dân trí Ngườinói “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã chủ trương xây dựng một xã hội văn hóa cao, đề
ra nhiệm vụ xây dựng đất nước là phải vừa phát triển kinh tế, vừa phát triển văn hóa Vai trò quantrọng của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội đã được Đảng đúc kết trong văn kiện hội nghị
lần thứ 5, Ban Chấp hành trung ương khóa VIII: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội”.
Mô hình văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là sự kế thừa và tính nhất quán trong đườnglối văn hóa của Đảng Đề cương về văn hóa Việt Nam của Đảng (1943) đã chủ trương xây dựng nềnvăn hóa Việt Nam tân dân chủ với ba nguyên tắc vận động là dân tộc hóa, khoa học hóa, và đại chúng
Trang 7hóa Mỗi giai đoạn cách mạng Đảng ta luôn có sự điều chỉnh, bổ sung phù hợp tuy cách diễn đạt cókhác nhau, nhưng luôn chú trọng hai đặc trưng là tính dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Cơ sở thực tiển của nền văn hóa dân tộc Việt nam là được xây dựng từ thành quả lao động
sáng tạo, từ sự đấu tranh kiên cường, bền bỉ của quá trình dựng nước và giữ nước, là kết quả giao lưu,tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh trên thế giới Tất cả những điều ấy đã hun đúc nên tâm hồn,khí phách và bản lĩnh Việt Nam giúp dân tộc tồn tại và phát triển trong mọi hoàn cảnh
Mở cửa hội nhập và giao lưu quốc tế, tiến hành công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước lànhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân trong giai đoạn cách mạng hiện nay, nhằm thực hiện hai nhiệm vụ
chiến lược là bảo vệ Tổ quốc và làm cho “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Đó
là quá trình cải biến xã hội sâu sắc, tạo sự thay đổi về cơ cấu kinh tế, kết cấu xã hội, làm tăng nhanhnhu cầu văn hóa của các tầng lớp dân cư và quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội; tạo ra nhiều cơ hội
để nước ta tiếp thu những thành tựu của khoa học-công nghệ, của văn hóa, văn minh nhân loại; đồngthời cũng đặt chúng ta trước những thách thức mới trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc Toàn cầu hóađang làm mờ dần ranh giới giữa các quốc gia, đưa đến hiện tượng nhất thể hóa đời sống nhân loạithông qua các sản phẩm vật chất và tinh thần; là xu thế áp đặt văn hóa và “đế quốc chủ nghĩa” trong
văn hóa: đem giá trị của dân tộc này áp đặt cho dân tộc khác, lấy sản phẩm văn hóa của dân tộc này thay thế hoặc lấn áp sản phẩm văn hóa của dân tộc khác bằng sức mạnh kinh tế và công nghệ hiện đại Điều này dẫn đến nguy cơ làm nghèo nàn đời sống tinh thần của nhân loại, đi ngược với xu hướng
tiến bộ và đúng đắn của loài người Lịch sử đã chứng minh rằng: văn hóa là linh hồn của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa suy thì dân tộc suy, văn hóa mất thì dân tộc diệt vong.
Chủ trương xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc từ thực trạng suy thoái vănhóa, mà nhất là suy thoái về tư tưởng, đạo đức và lối sống đã làm ảnh hưởng xấu đến phát triển kinhtế-xã hội, đến môi trường sống lành mạnh và đến mục tiêu phát triển con người Thực tiễn đang đòi hỏiphải cấp bách chấn hưng nền văn hóa dân tộc, phát huy nguồn lực con người phục vụ cho sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
“Tiên tiến” có nghĩa là đi trước và tiến bộ Tính chất tiên tiến của nền văn hóa dân tộc Việt Nam hiện đại được biểu hiện ở những đặc trưng cơ bản sau:
Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa thể hiện tinh thần yêu nước và tiến bộ Phát huy chủ
nghĩa yêu nước và truyền thống đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường để xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh
Mác-Nền văn hóa tiên tiến phải thấm nhuần tinh thần nhân văn cách mạng Giải phóng con
người khỏi mọi áp bức bóc lột, khỏi sự tha hóa, tạo điều kiện cho con người phát triển toàn diện từ thểchất đến tinh thần Tính tiên tiến của nền văn hóa Việt Nam hiện đại thể hiện ở chỗ luôn lấy con ngườilàm trung tâm, lấy hạnh phúc của con người làm mục đích phấn đấu cao nhất
Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa mang tinh thần dân chủ Chỉ có dân chủ mới đảm bảo
mọi quyền lợi cũng như mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân lao động được thực hiện và phát huymột cách đầy đủ nhất; là tiền đề quan trọng cho sự phát triển văn hóa Càng thực hiện dân chủ, văn hóacàng phát triển Văn hóa càng phát triển, càng góp phần tích cực vào sự hoàn thiện con người, hoànthiện xã hội
Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa mang tính hiện đại Ngoài hệ tư tưởng, các lĩnh vực
như giáo dục, khoa học-công nghệ phải tiến kịp và hòa nhập với trình độ chung của thế giới Nền vănhóa Việt Nam hiện đại phải có khả năng tham gia giải quyết tốt những vấn đề toàn cầu như chiến tranh
và hòa bình;thảm họa môi trường, dịch bệnh, bùng nổ dân số, đói nghèo, tệ nạn xã hội
Tính chất tiên tiến còn thể hiện ở hình thức biểu hiện, phương tiện truyền tải nội dung Nội
dung tiên tiến cần phải được chuyển tải bởi những hình thức thể hiện hiện đại, phù hợp Điều này gópphần làm cho các sản phẩm văn hóa của dân tộc thêm sinh động và giàu sức sống hơn Nền văn hóatiên tiến phải có kết cấu hạ tầng hiện đại với những mạng lưới các thiết chế văn hóa phát triển đồng bộ,đáp ứng nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hóa của nhân dân
Trong bối cảnh toàn cầu hóa văn hóa hiện nay, nếu một dân tộc không đủ bản lĩnh và khả năngsáng tạo nên cái riêng sẽ có nguy cơ biến thành cái bóng mờ của dân tộc khác Vì vậy, nền văn hóa
Việt Nam tiên tiến phải được xây dựng trên cơ sở đậm đà bản sắc dân tộc Bản sắc dân tộc được hiểu
là đặc trưng cốt lõi, là sắc thái, dung mạo riêng làm nên tính đặc thù của một dân tộc
Trang 8Văn hóa ra đời trong quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng dân tộc, là yếu tố cấuthành dân tộc, thể hiện trình độ trí tuệ, đặc điểm về tâm hồn, nhân cách và lối sống của dân tộc Dođiều kiện địa lý, lịch sử của mỗi dân tộc có những đặc điểm khác nhau nên văn hóa dân tộc cũng cónhững nét đặc thù Nói tới bản sắc dân tộc là nói tới yếu tố đặc sắc, bền vững của nền văn hóa dân tộc,thể hiện đặc tính dân tộc, cốt cách, bản lĩnh, tâm hồn, lối sống, cách cảm, cách nghĩ, cách tư duy vànhững khát vọng, những biểu tượng của dân tộc ấy Bản sắc dân tộc tạo nên sức mạnh cố kết, duy trì
và phát triển đời sống cộng đồng với tư cách là một dân tộc Đó là bộ “gen” bảo tồn dân tộc, bộ lọc đểhấp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại
Bản sắc dân tộc Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn nǎm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân-gia đình-làng xã-Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống Bản sắc vǎn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo Quan
điểm của Đảng ta trong công tác xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắcdân tộc:
Vǎn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội Chǎm lo vǎn hóa là chǎm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội Thiếu nền
tảng tinh thần tiến bộ và lành mạnh, không quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển kinh tếvới tiến bộ và công bằng xã hội thì không thể có sự phát triển kinh tế-xã hội bền vững Phát triển kinh
tế phải nhằm mục tiêu vǎn hóa, vì xã hội công bằng, vǎn minh, con người phát triển toàn diện Vǎn hóa
là kết quả của kinh tế đồng thời là động lực của sự phát triển kinh tế Các nhân tố vǎn hóa phải gắn kếtchặt chẽ với đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, kỷcương biến thành nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển
Nền vǎn hóa mà chúng ta xây dựng là nền vǎn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Tiên
tiến là yêu nước và tiến bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo chủnghĩa Mác- Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vì hạnh phúc và sự phát triển toàndiện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên.Tiên tiến không chỉ về nội dung tư tưởng mà cả trong hình thức biểu hiện, trong các phương tiệnchuyển tải nội dung Bảo vệ bản sắc dân tộc phải gắn kết với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu cóchọn lọc vǎn hóa các dân tộc khác Giữ gìn bản sắc dân tộc phải đi liền với chống lạc hậu, lỗi thờitrong phong tục, tập quán, lề thói cũ
Nền vǎn hóa Việt Nam là nền vǎn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Nước ta có 54 dân tộc anh em cùng sinh sống Mỗi dân tộc đều có những giá trị và sắc thái
vǎn hóa riêng Các giá trị và sắc thái đó bổ sung cho nhau, làm phong phú nền vǎn hóa Việt Nam vàcủng cố sự thống nhất dân tộc là cơ sở để giữ vững sự bình đẳng và phát huy tính đa dạng vǎn hóa củacác dân tộc anh em
Xây dựng và phát triển vǎn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng Mọi người Việt Nam phấn đấu vì dân giàu, nước mạnh, xã hội
công bằng, vǎn minh đều tham gia sự nghiệp xây dựng và phát triển nền vǎn hóa nước nhà Côngnhân, nông dân, trí thức là nền tảng khối đại đoàn kết toàn dân, cũng là nền tảng của sự nghiệp xâydựng và phát triển vǎn hóa dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước Đội ngũ trí thức gắn bóvới nhân dân giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển vǎn hóa
Vǎn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển vǎn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng Bảo tồn và phát huy những di sản vǎn
hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị vǎn hóa mới, xã hội chủ nghĩa, làm cho những giátrị ấy thấm sâu vào cuộc sống toàn xã hội và mỗi con người Trong công cuộc đó, "xây" đi đôi với
"chống", lấy "xây" làm chính Cùng với việc giữ gìn và phát triển những di sản vǎn hóa quý báu củadân tộc, tiếp thu những tinh hoa vǎn hóa thế giới, sáng tạo, vun đắp nên những giá trị mới, phải tiếnhành kiên trì cuộc đấu tranh bài trừ các hủ tục, các thói hư tật xấu, nâng cao tính chiến đấu, chống mọimưu toan lợi dụng vǎn hóa để thực hiện "diễn biến hòa bình"
Muốn xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời gian tới cần tập trung làm tốt những nhiệm vụ cụ thể sau:
Trang 9Một là, xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới Mục tiêu cao cả của
chủ nghĩa xã hội là hạnh phúc của con người, sự phát triển tự do và toàn diện của con người với những
đức tính là có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,
có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Có ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung Có lối sống lành mạnh, nếp sống vǎn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái Lao động chǎm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, nǎng suất cao
vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực.
Hai là, xây dựng môi trường vǎn hóa Tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng, bản, xã,
phường, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, nông trường, lâm trường, trường học, đơn vị bộ đội ), các vùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi ) đời sống vǎn hóa lành mạnh, đáp ứng những nhu cầu vǎn
hóa đa dạng và không ngừng tǎng lên của các tầng lớp nhân dân
Ba là, phát triển sự nghiệp vǎn học - nghệ thuật Văn học nghệ thuật là nhu cầu thiết yếu
trong đời sống tinh thần, là bộ phận trọng yếu của văn hóa dân tộc Phát triển văn học, nghệ thuật lànhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Để pháttriển văn học, nghệ thuật, cần chăm lo đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ; nâng cao chất lượngsáng tác, thẩm định tác phẩm Nâng cao thị hiếu thẩm mỹ và trình độ thưởng thức nghệ thuật của côngchúng, nhất là tầng lớp thanh thiếu niên, nhi đồng; tạo điều kiện để nhân dân tham gia sáng tác, biểudiễn và thưởng thức các tác phẩm nghệ thuật có chất lượng
Bốn là, bảo tồn và phát huy các di sản vǎn hóa Di sản vǎn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng
đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu vǎn hóa
Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị vǎn hóa truyền thống (bác học và dân gian),
vǎn hóa cách mạng, bao gồm cả vǎn hóa vật thể và phi vật thể
Năm là, phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ Coi trọng giáo dục
đạo lý làm người, ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, đạođức lối sống, nếp sống vǎn hóa, lịch sử dân tộc và bản sắc dân tộc, ý chí vươn lên vì tương lai của mỗingười và tiền đồ của đất nước; bồi dưỡng ý thức và nǎng lực phát huy giá trị vǎn hóa dân tộc, tiếp thutinh hoa vǎn hóa nhân loại Hoạt động khoa học xã hội-nhân vǎn, khoa học tự nhiên và công nghệ phảigóp phần đắc lực giải quyết các vấn đề đặt ra trên lĩnh vực vǎn hóa, thúc đẩy các hoạt động vǎn hóa,thông tin, vǎn học, nghệ thuật
Sáu là, phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng Từng bước hiện đại hóa
hệ thống thông tin đại chúng và thực hiện chiến lược truyền thông quốc gia phù hợp đặc điểm nước ta
và xu thế phát triển thông tin đại chúng của thế giới Đẩy mạnh thông tin đối ngoại Tận dụng thànhtựu của mạng Internet để giới thiệu công cuộc đổi mới và vǎn hóa Việt Nam với thế giới, đồng thời cóbiện pháp hiệu quả ngǎn chặn, hạn chế tác dụng tiêu cực qua mạng Internet cũng như qua các phươngtiện thông tin khác Không ngừng nâng cao trình độ chính trị và nghề nghiệp, chất lượng tư tưởng, vǎnhóa của hệ thống truyền thông đại chúng Khắc phục xu hướng thương mại hóa hoạt động báo chí, xuấtbản
Bảy là, bảo tồn, phát huy và phát triển vǎn hóa các dân tộc thiểu số Bảo tồn, phát huy những
giá trị truyền thống và xây dựng, phát triển những giá trị mới về vǎn hóa, vǎn học, nghệ thuật của cácdân tộc thiểu số Đi đôi với việc sử dụng ngôn ngữ, chữ viết phổ thông, khuyến khích thế hệ trẻ thuộcđồng bào các dân tộc thiểu số học tập, hiểu biết và sử dụng thành thạo tiếng nói, chữ viết của dân tộcmình.Đào tạo đội ngũ trí thức thuộc đồng bào các dân tộc thiểu số và tạo điều kiện để trí thức, cán bộdân tộc thiểu số trở về phục vụ quê hương Xây dựng nếp sống vǎn minh, gia đình vǎn hóa, mở rộngmạng lưới thông tin ở vùng dân tộc thiểu số
Tám là, chính sách vǎn hóa đối với tôn giáo Bảo đảm cho các tôn giáo hoạt động bình
thường trên cơ sở tôn trọng pháp luật, nghiêm cấm xâm phạm tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng.Thực hiện nhất quán chính sách đại đoàn kết dân tộc; tuyên truyền giáo dục khắc phục tệ mê tín dịđoan; chống việc lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng thực hiện ý đồ chính trị xấu Chǎm lo phát triển kinhtế-xã hội, giúp đỡ đồng bào theo đạo xóa đói giảm nghèo, nâng cao dân trí, chǎm sóc sức khỏe, xâydựng môi trường vǎn hóa, thực hiện tốt trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc
Trang 10Chín là, mở rộng hợp tác quốc tế về vǎn hóa Làm tốt việc giới thiệu vǎn hóa, đất nước, con
người Việt Nam với thế giới; tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân vǎn, khoa học, tiến bộ của nướcngoài Phổ biến những kinh nghiệm tốt xây dựng và phát triển vǎn hóa của các nước Ngǎn ngừa sựxâm nhập các sản phẩm vǎn hóa phản động, đồi trụy Giúp đỡ cộng đồng người Việt Nam ở nướcngoài hiểu biết tình hình nước nhà, thu nhận thông tin và sản phẩm vǎn hóa từ trong nước ra, nêu caolòng yêu nước, tự tôn dân tộc, giữ gìn truyền thống, bản sắc dân tộc, phát huy trí tuệ, tài nǎng sáng tạo,đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước
Mười là, củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế vǎn hóa Hoàn thiện thể chế vǎn hóa tǎng
cường vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, vai trò làm chủ của nhân dân và lực lượngnhững người hoạt động vǎn hóa, tạo nhiều sản phẩm và sinh hoạt vǎn hóa phong phú, đa dạng, theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa Nâng cao chất lượng hoạt động của các thiết chế vǎn hóa hiện có, sắpxếp hợp lý các cơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp và kinh doanh, nâng cấp các đơn vị vǎn hóa -nghệ thuật trọng điểm, tạo chất lượng mới cho toàn ngành
Xây dựng các thiết chế vǎn hóa ở cơ sở Hoàn chỉnh các vǎn bản luật pháp về vǎn hóa, nghệthuật, thông tin trong điều kiện của cơ chế thị trường; ban hành các chính sách khuyến khích sáng tạo,nâng mức đáp ứng nhu cầu hưởng thụ vǎn hóa của nhân dân
Tóm lại, sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa ở nước ta hiện nay có nhiều thời cơ
thuận lợi, song cũng đứng trước những thách thức to lớn Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bảnsắc dân tộc vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội Mọi hoạt động vănhóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thểchất, năng lực, sáng tạo, ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống cóvăn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy conngười tự hình thành nhân cách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêunước, ý chí tự lực, tự cường, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Trang 11BÀI 4: XÂY DỰNG LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA Câu hỏi 6: Năm 1947 tuyên truyền về việc xây dựng đời sống mới trong nhân dân, chủ tịch
Hồ Chí Minh đã viết “Nếu mọi người đều cố gắng làm đúng đời sống mới thì dân tộc nhất định sẽ phú
cường” (Hồ Chí Minh toàn tập - Tập 5 – NXBQG Hà nội – 1955 – Trang 99) Từ quan điểm trên,
đồng chí hãy phân tích vị trí, vai trò của lối sống đối với sự phát triển của KTXH và những vấn đề liênquan đến hoạt động xây dựng lối sống văn hóa hiện nay ?
Sau cách mạng tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc xây dựng đời sống
mới trong nhân dân Người cho rằng “Nếu mọi người đều cố gắng làm đúng đời sống mới thì dân tộc
nhất định sẽ phú cường” Phong trào xây dựng đời sống mới là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng ta
trên lĩnh vực văn hóa nhằm xây dựng cuộc sống khoa học, lành mạnh từ gia đình đến thôn, xóm, phố,phường Đây là cuộc vận động cách mạng, là cuộc đấu tranh chống lại cái cũ, lạc hậu để xây dựng đờisống mới tươi trẻ và tiến bộ Ngày nay, khi đất nước đang trong quá trình phát triển, hội nhập quốc tếsâu rộng, trong sự tác động phức tạp của nền kinh tế thị trường thì việc xây dựng đời sống mới càng có
ý nghĩa hơn bao giờ hết và nội hàm đời sống mới giai đoạn hiện nay được hiểu thực chất như một lốisống có văn hóa
Lối sống là tổng thể những dạng hoạt động sống ổn định của con người (cá nhân và cộng đồng), được vận hành theo một bảng giá trị xã hội trong sự thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế-xã hội nhất định.
Những hoạt động sống ổn định này làm nên nếp sống Lối sống dựa vào một bảng giá trị xãhội, nghĩa là nó tuân theo một lẽ sống nhất định Những điều kiện của hình thái kinh tế-xã hội nhấtđịnh qui định mức sống và chất lượng sống Nếp sống, lẽ sống, mức sống và chất lượng sống là nhữngmặt khác nhau của lối sống
Toàn bộ những thói quen được hình thành trong cuộc sống hàng ngày, những thói quen trongsản xuất, chiến đấu, trong mọi quan hệ xã hội và trong sinh hoạt riêng tư của mỗi con người chính là
Nếp sống Nếp sống chung của cộng đồng còn được gọi là tập quán Nếp sống lâu đời, ăn sâu vào đời sống xã hội, được gọi là phong tục Nếp sống có các đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, đó là những thói quen được lập đi lặp lại, trở thành nét đặc trưng trong sinh hoạt của cá nhân và cộng đồng Thứ hai,
thói quen ấy là kết quả tương tác giữa hoạt động sống của con người với điều kiện tự nhiên và xã hội,
vì vậy, nếp sống phản ánh khả năng thích nghi và sức sáng tạo của con người trong điều kiện sống cụ
thể Thứ ba, nếp sống là kho tàng của những kinh nghiệm sống mà con người có được, nó lưu giữ tri thức của xã hội và làm nên sự đa dạng của lối sống Thứ tư, nếp sống của cộng đồng là khuôn mẫu
ứng xử của cá nhân
Lẽ sống là mặt ý thức của lối sống, bao hàm sự lựa chọn của con người về một lối sống dựa
trên quan niệm về các giá trị xã hội Lẽ sống giải thích cho mục đích sống và trả lời cho câu hỏi sống
để làm gì Chúng ta có thể nhận diện lẽ sống qua các đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, lẽ sống gắn với
một thế giới quan nhất định, nó phản ánh nhận thức của con người về giá trị của bản thân trong các
mối quan hệ ứng xử, nghĩa là quan niệm về chân-thiện-mỹ Thứ hai, lẽ sống là chỗ dựa cho hành vi,
nó làm nên bảng giá trị định hướng cho lối sống Lẽ sống tốt đẹp giúp lối sống trở nên tự giác và có ý
nghĩa Thứ ba, tuy phản ánh nhận thức của con người, nghĩa là mang tính chủ quan, song trong lẽ sống
cũng có mặt khách quan, nó chịu sự tác động của lẽ sống chung của cộng đồng và yêu cầu của sự pháttriển xã hội
Mức sống phản ánh sự thỏa mãn nhu cầu của con người nói riêng và của xã hội nói chung;
mức độ thỏa mãn này có thể đo lường trực tiếp bằng số lượng Mức sống cho thấy trình độ của nền sảnxuất vật chất cũng như của lối sống Tuy nhiên, cùng một trình độ sản xuất vẫn có nhiều mức sốngkhác nhau Mức sống còn liên quan đến các chỉ số đánh giá sự phát triển của một quốc gia, sự pháttriển con người Có hai cách tiếp cạnh mức sống là xem xét mức thỏa mãn nhu cầu hoặc xem xét tậphợp các điều kiện sống như điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường Mức sống là điều kiệnquan trọng để có một lối sống tốt đẹp Xem nhẹ mức sống là không đúng, nhưng tuyệt đối hóa ý nghĩacủa mức sống trong đánh giá lối sống cũng là sai lầm Sống đẹp, cơ bản không phải là sống đầy đủ mà
là sống có ý nghĩa
Chất lượng sống phản ánh sự thỏa mãn nhu cầu của con người nhưng không thể đo lường trực
tiếp bằng số lượng Đó là một tập hợp của nhiều chỉ số trên nhiều lĩnh vực xã hội như việc làm, nhà ở,dân số, giáo dục, y tế, pháp luật, giao thông, tình trạng đói nghèo, môi trường, nước sạch, mức độ tộiphạm Chất lượng sống cho thấy hiệu quả của sự thỏa mãn nhu cầu, được xác định chủ yếu từ những
Trang 12điều kiện về môi trường sống lành mạnh trên cả ba mặt kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội, đảm bảo việcphát triển con người, đem lại hạnh phúc cho con người Kinh tế phát triển, mức sống nâng cao chưahẳn đã giúp nâng cao chất lượng sống Chất lượng sống không chỉ gắn với trình độ của nền sản xuấtvật chất mà còn phụ thuộc vào trình độ tổ chức xã hội, văn hóa, pháp luật, bản chất của chế độ xã hội
Lối sống là một thành tố của văn hóa, là mặt văn hóa của cuộc sống Nói đến vai trò của lối sống đối với con người và xã hội cũng chính là nói đến một phần vai trò của văn hóa đối với đời
sống Lối sống xã hội nói chung có vai trò:
Thứ nhất là, tổ chức đời sống, liên kết cộng đồng, qua đó giúp xã hội ổn định và phát triển.
Lối sống có phạm vi rộng lớn, bao trùm lên mọi lĩnh vực của đời sống, mọi hoạt động của con người
Vì vậy, có rất nhiều phương diện để nhận dạng lối sống như: Theo hình thái kinh tế-xã hội; theo giai cấp; theo vùng miền, sinh thái; theo nghề nghiệp; theo lứa tuổi Mặt khác, lối sống cũng gắn với các
thiết chế xã hội-văn hóa, vì vậy mà có lối sống gia đình, lối sống làng xã, lối sống tôn giáo Như vậy,lối sống có mặt khách quan lẫn chủ quan, có sự qui định của môi trường tự nhiên và xã hội nhưng cũng
có sự lựa chọn của cá nhân Trong từng phương diện, từng thiết chế, mặt khách quan của lối sống hiện
ra như là khuôn mẫu cho hành vi của cá nhân Bất cứ ai cũng phải học tập, tuân theo cách thức chungcủa cộng đồng trong lao động sản xuất, ăn, mặc, ở, đi lại Với ý nghĩa này, lối sống giữ vai trò tổ chứcđời sống, liên kết con người trên các phương diện dân tộc, giai cấp, khu vực dân cư qua đó xây dựngnhững giá trị chung, làm cho xã hội ổn định và phát triển
Thứ hai là, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống Lối sống là kho tàng tích lũy kinh
nghiệm sống của nhân loại và dân tộc Tri thức của con người về thế giới được bảo tồn và ứng dụngtrong các phong tục, tập quán, trong cách ăn, mặc, ở, đi lại, lao động sản xuất Lối sống đảm bảo tínhliên tục của lịch sử, con người không phải mò mẫm lại từ đầu những kinh nghiệm mà tổ tiên đã trảiqua Mặt khác, lối sống làm công việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống, giữ gìn bản sắc dântộc Trong giao lưu văn hóa, lối sống là lĩnh vực tiếp xúc trực tiếp nên rất dễ bị ảnh hưởng Vì vậy giữgìn bản sắc dân tộc trong lối sống là vấn đề rất quan trọng
Thứ ba là, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội Ẩn chứa trong lối sống là kỹ năng, là
lương tâm, đạo lý, khát vọng v.v của con người Lẽ sống cao quí tạo động lực để con người lao động
và cống hiến, góp phần tích cực vào sự phát triển của đất nước Ở phía ngược lại, sự suy thoái của lốisống có ảnh hưởng xấu đối với sự phát triển Trong sự nghiệp xây dựng đất nước hiện nay, Đảng ta chủtrương xây dựng lối sống có văn hóa như một biện pháp để phát huy vai trò của con người và văn hóatrong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội
Lối sống có văn hóa là lối sống tốt đẹp, phù hợp với các giá trị đạo đức của dân tộc và xu thế phát triển tiến bộ của thời đại, của nhân loại, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhân cách để phục vụ cho sự nghiệp phát triển đất nước Lối sống có văn hóa mà chúng ta xây dựng là lối sống có những
đặc trưng cơ bản sau:
Thứ nhất là, yêu lao động, hăng say lao động để xây dựng và phát triển đất nước Lao động
là ngọn nguồn của sự hoàn thiện con người Hoạt động lao động cũng là hoạt động sống căn bản mà ở
đó con người biểu hiện mình, đóng góp phần mình vào sự phát triển của cộng đồng Yêu lao động,hăng say lao động là biểu hiện của lòng yêu nước và trách nhiệm công dân Yêu lao động đòi hỏi mỗi
cá nhân phải tích cực học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ về mọi mặt để có thể cống hiến nhiềunhất cho đất nước
Thứ hai là, tôn trọng các giá trị đạo đức và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật Đạo đức
hàm nghĩa các qui tắc, chuẩn mực hình thành từ thói quen Nói đến đạo đức là nói đến cái thiện, đếnlòng tốt nảy sinh trong quan hệ giữa con người với con người, thể hiện ở lòng yêu thương và tôn trọngcon người Đạo đức được điều chỉnh bởi dư luận xã hội Xây dựng lối sống cũng chính là xây dựngnền văn hóa đạo đức
Pháp luật là hệ thống các qui tắc ứng xử mang tính bắt buộc chung, thể hiện ý chí của giai cấpthống trị, do nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện trên cơ sở giáo dục, thuyết phục và cưỡng chế
Được xây dựng dựa trên những chuẩn mực giá trị, cả đạo đức lẫn pháp luật đều góp phần điềuchỉnh hành vi con người sao cho phù hợp với yêu cầu và lợi ích chung của xã hội Nếu như pháp luậtchỉ thâm nhập vào một số mặt nhất định của đời sống, đạo đức lại có vai trò điều tiết tất cả các quan hệ
xã hội, thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống Với nghĩa này, người ta thường nói pháp luật là đạođức tối thiểu còn đạo đức là pháp luật tối đa Tôn trọng các giá trị đạo đức và nghiêm chỉnh chấp hành
Trang 13pháp luật chính là biểu hiện của một trình độ văn hóa cao Qua đó, cá nhân mới có thể xác lập được sựhài hòa trong các mối quan hệ với tư cách vừa là một nhân cách văn hóa vừa là một công dân.
Thứ ba là, quan tâm và tham gia tích cực vào những vấn đề chung của xã hội Cuộc sống
của mỗi cá nhân, gia đình không thể tách rời đời sống chung của xã hội, của đất nước Sự quan tâm vàtham gia tích cực vào các vấn đề chung của xã hội thể hiện ý thức trách nhiệm của công dân, sự gắn bóvới cộng đồng và đất nước Thái độ thờ ơ, vô trách nhiệm của công dân đối với những vấn đề chungcủa đất nước là biểu hiện của lối sống vị kỷ rất đáng lên án
Thứ tư là, có ý thức tôn trọng và bảo vệ môi trường sống Tự nhiên được xem là thân thể vô
cơ của con người Con người và tự nhiên sống trong mối quan hệ cộng tồn, cộng sinh và cộng cảm.Lối sống cổ truyền của người Việt Nam là tổng số những biện pháp để thích ứng với môi trường tựnhiên Ứng xử với tự nhiên cũng là ứng xử với đồng loại, bởi lẽ môi trường sống là tài sản chung củanhân loại Trong điều kiện hiện nay, nguy cơ chiến tranh, nạn khủng bố, bệnh tật đang đe dọa sự sốngtrên hành tinh thì lòng yêu chuộng hòa bình, hợp tác với nhân dân các nước đấu tranh vì độc lập dântộc, dân chủ và tiến bộ xã hội cũng là phẩm chất quan trọng của lối sống có văn hóa
Lối sống, cùng với tư tưởng và đạo đức, là những lĩnh vực then chốt của văn hóa Xây dựng lốisống có văn hóa là một nhiệm vụ của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc Nhiều năm qua, những lĩnh vực này có sự suy thoái nghiêm trọng kéo dài ảnh hưởng xấu đối với
con người và xã hội Do vậy cần phải thực hiện tốt các giải pháp sau:
Thứ nhất là, kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống, xây dựng nền văn hóa đạo đức của
xã hội Điểm tựa của lối sống chính là các giá trị đạo đức Xây dựng lối sống thực chất là xây dựng
nền văn hóa đạo đức Để xây dựng nền văn hóa đạo đức, cần kế thừa, phát huy những giá trị đạo đức
truyền thống, trong đó có đạo đức Hồ Chí Minh Những phẩm chất đạo đức truyền thống như lòng yêu nước, nhân ái, cần kiệm, liêm chính đã tỏa sáng trong nhân cách Hồ Chí Minh, là tấm gương cho việc
thực hành đạo đức trong Đảng và trong nhân dân Dưới tác động của tăng trưởng kinh tế và xu thế toàncầu hóa, thang giá trị đạo đức Việt Nam có những biến đổi nhanh, phức tạp, thậm chí đảo lộn, có thểdẫn đến lệch lạc nhân cách Việc giáo dục đạo đức cho công dân, đặc biệt là cho thế hệ trẻ để xây dựnglối sống có văn hóa là cực kỳ quan trọng
Thứ hai là, phát triển một nền kinh tế lành mạnh Lối sống và đạo đức chịu sự qui định chặt
chẽ bởi những quan hệ kinh tế Nền kinh tế thiếu lành mạnh, vận hành trong điều kiện luật pháp khôngnghiêm, phân hóa giàu nghèo quá lớn sẽ kích thích lối sống thực dụng, tâm lý chạy theo đồng tiền,làm giàu bằng mọi giá bất chấp pháp luật Kinh tế lành mạnh, pháp luật nghiêm minh, phân phối lợiích được thực hiện đúng theo năng lực và sự cống hiến của con người sẽ giúp định hướng và sự sắpxếp các thang bậc giá trị trở nên đúng đắn, nhân cách sẽ tránh được sự phát triển lệch lạc Sự phát triểncủa nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã giúp nâng cao đời sống vật chất
và tinh thần của nhân dân Bên cạnh đó, sức mạnh của đồng tiền đang làm gia tăng tệ nạn xã hội và tộiphạm, đạo đức suy thoái nghiêm trọng, quan hệ giữa người và người trở thành quan hệ trao đổi, muabán Việc khắc phục những ảnh hưởng xấu từ mặt trái của nền kinh tế thị trường đang đặt ra cấp bách.Điều này có vai trò quan trọng của quản lý nhà nước, của pháp luật
Thứ ba là, tăng cường công tác xây dựng Đảng Trong việc xây dựng lối sống và đạo đức xã
hội thiết chế nhà nước giữ vai trò quan trọng Là cơ sở chính trị của lối sống, nhà nước điều hành phápluật, xây dựng một nền kinh tế lành mạnh đáp ứng được nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân,đảm bảo công bằng và dân chủ, giúp cho pháp luật và đạo đức làm tốt vai trò điều chỉnh mọi hoạt động
của đời sống Quan tâm giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên để mỗi cán bộ, đảng viên thực sự là tấm gương sáng về phẩm chất, đặc điểm, lối sống, hết lòng vì nhân dân, vì sự nghiệp cách mạng.
Thứ tư là, phát huy vai trò của giáo dục-đào tạo và văn học, nghệ thuật Nhà trường đóng vai
trò quan trọng chỉ sau gia đình trong việc giáo dục nhân cách, hình thành lối sống tốt đẹp cho conngười Bên cạnh việc dạy chữ, nhà trường phải chú trọng rèn luyện đạo đức và lối sống, tức là dạy làmngười, dạy cách sống, cách ứng xử hài hòa với tự nhiên và xã hội Thể hiện khát vọng hướng tới chân-thiện-mỹ, văn học, nghệ thuật có sức mạnh to lớn trong giáo dục, định hướng nhân cách và lối sốngcủa con người Thông qua những hình tượng đẹp đẽ và giàu tính nhân văn, văn học, nghệ thuật khơidậy và nuôi dưỡng những tình cảm lành mạnh, thị hiếu thẩm mỹ tốt đẹp, lẽ sống cao quí góp phầnhoàn thiện nhân cách
Thứ năm là, khôi phục những thuần phong mỹ tục và bài trừ các hủ tục Phong tục, tập quán
là bộ phận của lối sống dân tộc Toàn bộ khuôn mẫu văn hóa, qui tắc ứng xử của một dân tộc được
Trang 14sàng lọc, tập hợp trong các phong tục, tập quán tốt đẹp Thuần phong và mỹ tục là hình ảnh cụ thể củavăn hóa dân tộc, là kho tàng gìn giữ nét đẹp của tính cách và tâm hồn dân tộc Khôi phục thuần phong
mỹ tục chính là bảo tồn những giá trị tốt đẹp của quá khứ trong lối sống hiện tại Bên cạnh việc khôiphục thuần phong mỹ tục, cần kiên quyết xóa bỏ những tập tục lạc hậu, không phù hợp với lối sốnghiện tại Đây là việc phải tiến hành thường xuyên, trên cơ sở phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao đờisống vật chất và tinh thần của nhân dân, nâng cao trình độ dân trí, giáo dục hệ tư tưởng Mác-Lê-nin và
tư tưởng Hồ Chí Minh cho nhân dân v.v
Tóm lại, lối sống cùng với tư tưởng và đạo đức, là những lĩnh vực then chốt của văn hóa Xây
dựng lối sống có văn hóa là một trong những nội dung của hoạt động xây dựng con người nhằm đápứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước