Đổi mới phương pháp dạy và học

* Con đường khuôn mẫu Với việc kiểm tra, thi cử hiện còn nặng về tái hiện kiến thức, nhớ nhiều hơn hiểu và việc chấm thi vẫn theo cách “có ý là có điểm”, ít chú ý đến “sự sáng tạo”, thì hẳn nhiên dạy và học cũng phải

Xã

h i

Th

vi n

Phòng

TN

Inter_

net

B n

h c

Giáo viên

Sinh viên

H Vi t Bình – Khoa C khí máy (S u t m và biên so n)

1- T i sao ph i đ i m i ph ng pháp h c t p?

Lý do th nh t:

V i t c đ phát tri n nhanh chóng c a khoa h c k thu t, vòng đ i c a m i công ngh

đ u r t ng n, tri th c ti p thu đ c qua m y n m h c đ i h c l c h u r t nhanh Trong

tr ng h p đó, không có cách nào khác là ph i trang b ki n th c n n t ng, các k n ng c b n

và cách h c đ t o ra kh n ng, thói quen và ni m say mê h c t p su t đ i

Lý do th hai:

Theo tinh th n thông đi p c a UNESCO v giáo d c trong th k XXI là: “H c đ

bi t, h c đ làm, h c đ làm ng i và h c đ s ng v i nhau” Hi n nay chúng ta ch m i chú

tr ng đ n h c đ bi t, còn ba v n đ sau chúng ta ít chú ý

Lý do th ba:

Ng i h c hi n nay không ch ti p nh n tri th c qua l p h c mà còn ti p nh n tri th c qua nhi u ngu n khác nhau nh v tinh sau đây:

- H c t giáo viên thông qua vi c

lên l p, đây là ngu n thông tin đáng tin

c y

h c t p ho c trao đ i tr c ti p, vi ch c v i

b n làm t ng tinh th n h p tác, giúp đ

nhau

- H c thông qua thí nghi m, th c

hành đ g n h c v i làm, h c lý thuy t đi

đôi v i th c hành

thông tin không th thi u trong m t xã h i

hi n đ i

t p không th thi u c a sinh viên Sách tham kh o, báo, t p chí, sách ngo i v n r t c n thi t đ

m mang ki n th c

- Xã h i là m t ngôi nhà chung, m i thành viên trong đó ph i cùng nhau xây d ng, b o

v H c xã h i là h c s ng v i nhau trong tinh th n đoàn k t, h p tác, chia s

V i các ngu n ki n th c phong phú nh trên, c n có ph ng pháp t h c t t m i có

th đem l i k t qu cao

Lý do th t :

Công ngh thông tin và truy n thông m i có th giúp ng i h c ch n nh p và x lý thông tin nhanh chóng đ bi n thành tri th c Vì th c n nhanh chóng s d ng công ngh m i này m t cách đúng đ n trong h c t p

Lý do th c n m:

M t b ph n không nh sinh viên hi n nay thi u kh n ng t h c và ý th c ch đ ng trong h c t p, kh n ng t duy và kh n ng giao ti p còn th p Vì th c n thay đ i ph ng pháp h c t p đ c i thi n nh ng đi m y u trên

2- Ph ng pháp h c t p có gì m i?

Th c ra, các ph ng pháp h c t p không c n ph i phát minh l i nh ng gì mà ng i ta

đã phát minh t lâu, ch c n h c h i các k t qu nghiên c u c a các n c tiên ti n và th nghi m chúng v i nh ng s a đ i trong các đi u ki n h c t p c a n c ta Sau đây l c d ch

m t s ph ng pháp c b n:

1- c tr c nh ng n i dung đ c giao tr c khi lên l p

2- t câu h i và t tr l i (có th dùng th hai m t đ l u l i)

3- t và gi i quy t các v n đ quan tr ng, sau đó gi i quy t ti p c nh ng v n đ không ph i là c t y u

4- Nh n ra nh ng v n đ quan tr ng và h c l i nó hàng ngày Ghi chép nh ng chú ý trong t ng ngày h c và h th ng l i bài h c l p sau m i tu n

5- B t đ u h c ngay t ngày đ u tiên và gi v ng tinh th n h c t p cho su t khóa h c

Có th thành l p nhóm h c đ cùng gi i quy t các v n đ khó trong khóa h c

3- H c th nào đ hi u k n ng và sáng t o?

1- T p xem xét v n đ d i nhi u khía c nh khác nhau, v i nh ng ngu n thông tin trái

ng c nhau

2- T p suy ngh đ c l p, không b ám nh b i các ý t ng có s n (k c ý t ng c a

nh ng b c th y ho c c a các tr ng phái đang m nh)

3- T p nghi v n khoa h c, không th a mãn tr c nh ng l i gi i đáp ho c gi i pháp đã

đ c ch p nh n nh m t chân lý hay m t c u cánh không đ i

4- T p nghiên c u c n k m t v n đ đang nghi v n (qua th vi n, phòng thí nghi m, trong th c t …)

5- T p lý gi i v n đ ho c x lý tình hu ng theo m t h ng, m t cách khác… đ đ có

th khái quát v n đ m t cách toàn di n và bi n ch ng

6- T p di n đ t ý t ng c a mình cho m ch l c, ng n g n, ch t ch theo m t phong cách riêng, v i nh ng l i l riêng H n ch t i đa s vay m n ki n th c và t ng c a ng i khác

4- c sách tr c khi nghe gi ng (rèn k n ng đ c hi u)

c hi u là k n ng quan tr ng đ t h c và t nghiên c u qua sách, báo, t p chí a

s sinh viên hi n nay không có thói quen đ c sách tr c khi nghe gi ng vì th hi u qu h c

t p th p

Tr c h t c n ph i nói v cách đ c sách tr c khi nghe gi ng nh th nào, sau đó m i bàn đ n cái l i c a vi c làm này, b i vì hi u qu tùy thu c r t nhi u vào cách đ c

Nên đ c theo trình t sau:

1- c nhanh toàn b c xong d ng l i suy ngh m t cách khái quát v nh ng n i dung chính y u đ c đ c p đ n trong bài

2- c l i đ phát hi n nh ng thu t ng và nh ng khái ni m m i Có th là m i g p

l n đ u, ho c b n có c m giác nh đã g p đâu đó r i nh ng v n còn th y l Hãy tìm hi u ý ngh a thu t ng và n i dung các khái ni m

3- c ch m đ hi u t ng ph n G p nh ng ch khó hi u hãy d ng l i suy ngh , c

g ng đ hi u đ n m c t i đa (t i đa so v i kh n ng c a mình ch không ph i t i đa ý c n

ph i hi u) M c đ hi u c a m i ng i r t khác nhau, đ u y không quan tr ng, mi n là b n

đã h t s c c g ng suy ngh Sau khi đ c xong m i đo n b n nên t s p x p m c hi u c a mình làm 3 b c: Hi u đ y t tin, hi u nh ng không t tin l m và ch a hi u, t ng ng có th đánh d u +, +/- và – vào l n u là sách riêng

4- i chi u v i m c tiêu h c t p (trong ph ng pháp d y – h c tích c c, cùng v i

vi c công b ch ng trình và k ho ch d y – h c, các b môn cho sinh viên bi t tr c m c tiêu c a môn h c và m c tiêu c a m i bài) Sau khi “nghiên c u” h t c bài b n nên t đánh giá xem m c tiêu nào mình đã đ t đ oc t ng đ i tr n v n? M c tiêu nào h u nh ch a thu

nh n đ c gì?

5- So n câu h i v nh ng gì b n ch a hi u Ch a hi u mà đ t đ c câu h i khúc tri t

c ng là quý l m! Tr c h t nên đ t nh ng câu h i sát v i m c tiêu h c t p Không nên c

g ng “sáng t o” ra nh ng câu h i th t khó mà ngay c th y nhi u khi c ng ch u (nh ng câu

h i “ch t ng i”) Nh ng c ng ph i nói thêm r ng có nh ng câu h i c a sinh viên r t hay, có khi còn giúp cho th y n y sinh ý t ng m i, h ng nghiên c u m i

c sách tr c khi ghe gi ng có l i gì?

1- B n s d dàng ti p thi khi nghe gi ng và b n đã n m v ng các thu t ng , các khái

ni m Do qu th i gian cho m i bài có h n, th ng th y ch gi i thi u nhanh m t l t nh ng thu t ng , nh ng khái ni m m i Th y càng không có th i gian đ gi ng l i các thu t ng và các khái ni m đã đ c đ c p đ n bài tr c

2- B n s t p trung nghe gi ng h n vì b n mu n xem xét nh ng đi u mình t cho là

hi u, có hi u đúng không? c bi t b n đang tr ng thái ch đón nghe gi ng nh ng đi u khi

đ c sách b n đã h t s c c g ng mà v n ch a hi u đ c, nh “n ng h n ch m a”! Nh ng

ki n th c đó s đ c b n đón nh n và s nh r t lâu

3- B n s ghi chép m t cách ch n l c h n B n không ph i c m đ u c m c ghi chép

t t c nh ng đi u th y gi ng vì b n bi t nh ng gì đã có trong sách, nh ng gì không Cùng v i cái l i này, b n s có nhi u th i gian ch m chú nghe gi ng, b i không ph i lúc nào th y c ng

ch t t c các b n ng ng bút m i gi ng ti p – tr khi th y gi ng theo “ph ng pháp” đ c chính t

4- B n s có đi u ki n tham gia tích c c trong bu i d y – h c Khi th y áp d ng

ph ng pháp d y h c tích c c, s ho t đ ng c a sinh viên trên l p s nhi u h n Th ng thì

th y yêu c u đ c sách tru c Nh ng câu h i th y đ t ra đ th o lu n đòi h i ph i v n d ng

nh ng ki n th c đã có N u không đ c sách tr c, b n s không th tham gia ý ki n ho c có

nh ng s r t h n ch

Cu i cùng c n ph i nh n m nh r ng vi c đ c sách tr c khi nghe gi ng không làm b n

t n têm th i gian n u nhìn bao quát c quá trình h c t p B n l i ích trên s giúp b n nhanh

hi u bài h n, hi u sâu s c h n và nh lâu h n, vì v y th i gian ôn t p rút ng n th ng đ c nhi u h n so v i th i gian b n c n đ đ c sách tr c

Tóm l i đ c sách tr c khi nghe gi ng b n s :

- Ti p thu hi u qu h n

- T p trung nghe gi ng h n

- Ghi chép ch n l c h n

- Tham gia th o lu n tích c c h n

5- Nghe gi ng và ghi chép (rèn luy n k n ng nghe hi u)

1- Ph i th t s ch m chú nghe gi ng, c g ng hi u nh ng v n đ giáo viên truy n đ t Ghi nhanh nh ng ý chính vào t p theo cách hi u c a mình N u ghi tóm t t các ý chính, các chú ý và nh ng v n đ giáo viên m r ng ra ngoài ph m vi giáo trình

Nh ng v n đ chính mà giáo viên th ng gi ng:

- Khái quát v n đ : Giúp sinh viên n m rõ m c đích, n i dung c n nghiên c u

- Gi i thích các v n đ khó (vi c t h c đôi khi không hi u đ c)

- Minh h a các v n đ khoa h c, k thu t b ng hình nh, mô ph ng, phim… giúp sinh viên hi u nhanh h n

- Liên h gi các bài, ch ng v i nhau, liên h v i các môn h c khác, đ ra yêu c u cho sinh viên ôn t p nh ng môn h c tiên quy t

- V n d ng lý thuy t vào th c ti n thông qua bài t p ho c nh ng v n đ th c t đ t ra,

gi i nh ng bài t p khó và nêu rõ các chú ý quan tr ng

2- t câu h i ngay sau khi giáo viên k t thúc m t ti t gi ng

M t nh c đi m l n c a l p h c là s ng i th c s tích c c suy ngh và đ t câu h i cho giáo ciên th ng chi m s ít

3- Tích c c, ch đ ng tham gia các ho t đ ng h c t p do giáo viên h ng d n

Sinh viên nên th c hi n tích c c nh n yêu c u do giáo viên đ ra trong gi h c nh : làm bài t p, th o lu n theo nhóm và thuy t trình

4- H th ng l i các v n đ đã h c sau m i bu i h c và sau m i ch ng, sau đó ghi chép vào s tay

6- H c theo nhóm (rèn luy n k n ng h p tác và chia s )

Sinh viên t đ ng thành l p các nhóm h c t p g m nh ng ng i cùng chuyên môn đ trao đ i kinh nghi m h c t p, trao đ i các thông tin mà m t trong s h v a tìm đ c Tr c khi h c theo nhóm, t ng cá nhân trong nhóm ph i t h c tr c, tùy theo kh n ng ti p thu c a

t ng thành viên mà giúp nhau n m v ng nh ng v n đ khó hi u Quá trình h c th ng di n ra theo các b c:

- M i thành viên nêu nh ng v n đ mình ch a hi u

- Các thành viên khác nói lên cách hi u c a mình v v n đ đó

- Tranh lu n đ tìm ra đáp án đúng

- N u không th ng nh t ý ki n nên tìm giáo viên đ nh gi i đáp

7- H c thuy t trình (rèn luy n k n ng trình bày tr c đám đông)

Thuy t trình tr c đám đông đem l i nh ng hi u qu sau:

- M nh d n tr c đám đông

- Nh bài lâu

- Bi t cách trình bày súc tích, m ch l c, d hi u

- Giúp cho ng i h c t tin h n trong m i công vi c

1- Thông th ng giáo viên đ t v n đ , sinh viên tìm tài li u có liên quan

2- c và hi u k v n đ

3- Trình bày v n đ đó trên gi y ho c trên máy tính theo ý c a mình sao cho đ c th y

d hi u và ng n g n (c g ng s d ng ngôn t c a chính mình, không sao chép gi ng tài li u)

Có th tham kh o ý ki n c a ng i khác

Thuy t trình:

4- Trình bày v n đ tr c l p hay nhóm h c t p (nên s d ng các ph ng ti n nghe nhìn hi n đ i đ minh h a)

5- Các ý ki n ph n bác có th đ c nêu lên

6- Ng i trình bày ph i b o v quan đi m c a mình tr c các ph n bác đó

7- Cu i cùng, nhóm tr ng ho c giáo viên t ng k t l i

8- H c theo cách gi i quy t bài tóan th c t (rèn luy n k n ng t ng h p và v n d ng

ki n th c)

M t môn h c hay m t ch ng trong môn h c th ng nh m gi i quy t m t s bài toán

th c t nào đó c a khoa h c – k thu t hay đ i s ng Trình t h c nh sau:

1- Gi i thi u t ng quát n i dung môn h c, m c đích c n đ t

2- a ra các bài toán trong k thu t ho c s n xu t c n gi i quy t

3- Gi i thi u các tài li u tham kh o

4- Có th h ng d n cách gi i quy t

Sinh viên

5- c và n m v ng lý thuy t liên quan đ n t ng bài toán

6- ra cách gi i quy t c th

7- Tham kh o ý ki n ng i khác

8- Vi t thành tài li u, ch t o s n ph m n u có đi u ki n

9- Trình bày cho giáo viên ho c b n đ c nghe

10- Góp ý và rút ra k t lu n

Mu n gi i quy t các bài toán do yêu c u th c t đ t ra, sinh viên c n có ki n th c sâu

và bi t v n d ng linh ho t, sáng t o Trong các môn h c k thu t, sinh viên th ng ng d ng

ph ng pháp này khi làm án môn h c ho c án t t nghi p, khi đó có th ch t o ra các

mô hình (h c đi đôi v i làm) Theo m t s tài li u, có nh ng môn h c các tr ng đ i h c

l n trên th gi i, sinh viên ch đ c gi i thiêu t ng quan v môn h c và tài li u tham kh o, sau đó giáo viên đ a ra m t lo t tình hu ng ho c bài toán trong th c t Sinh viên gi i quy t

tr n v n các tình hu ng ho c bài toán đó xem nh đã đ t k t qu cao

9- K t lu n

Mong mu n c a ng i vi t là góp thêm m t s ý ki n đ sinh viên tham kh o v n

d ng trong quá trình h c t p Tuy nhiên ph i nói: “ i m i ph ng pháp d y và h c” ch không tách r i ph ng pháp h c nh bài vi t này i u đó cho th y d y và h c có t m quan

tr ng ngang nhau, ph ng pháp h c c a sinh viên ph thu c nhi u vào ph ng pháp d y c a giáo viên, sinh viên có quy n đòi h i các ph ng pháp d y h c tích c c và hi n đ i nh m kích thích quá trình h c