Những văn bản này giúp các em có cái nhìn toàn diện về quê hương, đất nước, con người Việt Nam: từ vẻ đẹp thiên nhiên của mỗi vùng quê đến lịch sử đấu tranh anh dũng của dân tộc, từ nhữn
Trang 1PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC CỦA GIÁO VIÊN
1 Tên hồ sơ dạy học:
“VẺ ĐẸP CỦA QUÊ HƯƠNG VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM
QUA NHỮNG TÁC PHẨM TRUYỆN, KÍ ”
2 Mục tiêu dạy học:
Quê hương và con người việt Nam là những đề tài gần gũi, quen thuộc đối với mỗi nhà văn, nhà thơ Bởi tình yêu đối với quê hương, đất nước là một thứ tình cảm tự nhiên, ban sơ vốn có trong tâm hồn mỗi người
Trong chương trình ngữ văn 6 tập 2 có một số văn bản cùng thuộc đề tài này, như:
Sông nước Cà Mau( Đoàn Giỏi), Vượt thác( Võ Quảng), Cô Tô( Nguyễn Tuân), Cây tre việt Nam( Thép Mới), Lao xao( Duy Khán), Cầu Long biên- chứng nhân lịch sử
( Thúy Lan), Động Phong Nha( Trần Hoàng).
Những văn bản này giúp các em có cái nhìn toàn diện về quê hương, đất nước, con người Việt Nam: từ vẻ đẹp thiên nhiên của mỗi vùng quê đến lịch sử đấu tranh anh dũng của dân tộc, từ những đặc sản của mỗi vùng miền đến những vẻ đẹp bình dị, đôn hậu nhưng cũng rất đỗi anh hùng của con người dân quê
Nhưng làm thế nào để những vẻ đẹp ấy đến với học sinh một cách tự nhiên, tạo hứng thú khám phá, tìm hiểu cho các em?
Qua thực tế quá trình dạy học, tôi nhận thấy việc tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy là việc làm hết sức cần thiết Các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho các em Tôi đã mạnh dạn thực hiện nhóm những văn bản trên theo chủ đề chung: “ VẺ ĐẸP CỦA QUÊ HƯƠNG VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM QUA NHỮNG TÁC PHẨM TRUYỆN, KÍ” và tích hợp với nhiều môn học khác nhau như địa lí, lịch sử
âm nhạc, mĩ thuật, công dân… Sau đó, tôi hướng dẫn học sinh cùng tham gia tìm hiểu, nghiên cứu, liên hệ thực tế Các em tỏ ra rất hứng thú với cách học này bởi các
em được trực tiếp khám phá, bày tỏ ý kiến của bản thân Từ đó, các em chủ động lĩnh hội tri thức theo những cách cảm, cách nghĩ của riêng mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên
Trong khuôn khổ của bài viết này, tôi xin định hướng một số thao tác tích hợp các kiến thức liên môn như: lịch sử, công dân, sinh học, mĩ thuật, âm nhạc vào tiết: đọc-hiểu văn bản “Cây tre Việt Nam” của nhà văn Thép Mới
Cụ thể, những kiến thức, kĩ năng, thái độ của những môn học sẽ đạt được trong bài dạy như sau:
- Hiểu và cảm nhận được giá trị nhiều mặt của cây tre
- Đọc hiểu mộtvăn bản viếttheo thể kí
- Giúp HS thêm yêu mến và tự hào về quê hương, đất nước
Trang 2- Sự gắn bó giữa tre với cuộc sống của dân tộc Việt Nam, cây tre trởthành biểu tượng của dân tộc Vệt Nam
- Nắm được đặcđiểm nghệ thuậtbài kí: giàu chitiết và hình ảnh,kết hợp miêu tả
và bình luận, lờivăn giàu nhịpđiệu
bắt đầu từ tình yêu đối với những vật gần gũi đối với các em
- Có ý thức giữgìn và trân trọngnhững vẻ đẹpcủa quê hương,đất nước
kì đầy khó khăngian khổ củacha ông trongquá khứ
- Hiểu được tácdụng của cây tretrong lịch sửđấu tranh chốnggiặc ngoại xâmcủa dân tộc
- Kĩ năng sưu tầm tài liệu
- Kĩ năng viết
và trình bày kết quả nghiên cứu
Có thái độ yêuthích môn học
và giáo dục chohọc sinh lòng tựhào dân tộc,lòng biết ơn thế
- Kĩ năng liên
hệ, so sánh
- Kĩ năng phântích đặc điểm
Có tình cảm yêumến, tự hào vớiloài cây bình dị
về kế thừa vàphát huy nhữngtruyền thống tốtđẹp của dân tộctrong thời kìmới
- Kĩ năng liên
hệ thực tiễn của địa phương, đất nước
Giáo dục các emtình yêu đối vớiquê hương đấtnước Khơi dậylòng tự hào dântộc, hình thành
ý thức học tập
để xây dựng đấtnước ngày càngvăn minh
Kĩ năng sưu tầm và phân tíchtài liệu
Bồi dưỡng tâmhồn, tình yêuđối với nhữngnhạc cụ dân tộccủa quê hương
Trang 3Một số nhạc cụ dân tộc
Môn mĩ
thuật:
Vẽ tranh về đềtài cây tre
Cây tre trongđời sống, laođộng
Phát huy trítưởng tượng, ócsáng tạo trongnghệ thuật
- Thể hiện tình yêu đối với cây tre- loại cây bình dị, gắn bó với con người Việt Nam
Kĩ năng
sống
tầm và phân tíchtài liệu từ các nguồn khác nhau( sách báo, tranh ảnh, internet…)
- Kĩ năng liên
hệ thực tiễn
- Kĩ năng viết
và trình bày kết quả nghiên cứu
- Có định hướngnghề nghiệp đểsau này phục vụ
tổ quốc
3 Đối tượng dạy học của dự án
Học sinh lớp 6A- số lượng: 34 học sinh
Đặc điểm:
- Các em là những học trò nông thôn, có điều kiện gần gũi với cây tre của quê hương Điều đó giúp các em dễ dàng tìm hiểu, sưu tầm tài liệu( đặc biệt là những tàiliệu từ thực tế)
- Các em là những học sinh lớp 6, bắt đầu bước sang một môi trường học tập mới, các em sẽ rất hứng thú tham gia vào hình thức dạy học mới mẻ Từ đó các em sẽ tích cực khi được giao vụ
4 Ý nghĩa của dự án:
a Đối với việc dạy và học:
- Việc các em tự nghiên cứu, tự học, tự tư duy sẽ giúp các em lĩnh hội tri thức một cách tự nhiên Từ đó các em sẽ nhớ kiến thức được lâu hơn
Trang 4- Học sinh được rèn luyện, phát huy sự năng động, sáng tạo của mình Học sinh giữ vai trò chủ động, là trung tâm; giáo viên là người hướng dẫn, định hướng Từ đó sẽ hình thành tính cách ham học hỏi, tìm tòi những điều mới lạ của học sinh.
b Đối với thực tiễn xã hội:
Học sinh được trực tiếp tham gia vào quá trình lĩnh hội tri thức, biết vận dụng những kiến thức liên môn đề giải quyết các vấn đề của thực tiễn Từ đó, các em sẽ chủ động hơn trong các tình huống xã hội, giúp các em vững vàng trong cuộc sống sau này
5 Thiết bị dạy học, học liệu.
a Mô tả các thiết bị, đồng dùng dạy học, học liệu:
- Học liệu qua sưu tầm:
+ Tài liệu tham khảo liên quan đến văn bản “ Cây tre Việt Nam”: Lịch sử, công dân,
âm nhạc, mĩ thuật, sinh học
+ Video về hình ảnh cây tre trong đời sống con người
+ Hình ảnh về cuộc sống của cha ông ta thời kì Pháp thuộc
- Giáo viên: thiết kế giáo án dưới dạng powerpoint, sử dụng máy chiếu, đèn chiếu
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học:
a Công tác chuẩn bị:
- Giao cho các tổ sưu tầm các kiến thức liên quan mà em biết theo phiếu chuẩn bịbài của học sinh:
+ Nhóm 1: vận dụng kiến thức về hội họa, vẽ tranh về đề tài “ Cây tre quê em”
+ Nhóm 2: vận dụng kiến thức về đời sống xã hội, trình bày công dụng của cây tretrong đời sống và lao động
+ Nhóm 3: vận dụng kiến thức về môn lịch sử, trình bày vai trò của cây tre tronglịch sử đấu tranh của dân tộc
+ Nhóm 4: vận dụng kiến thức về âm nhạc, kể tên nhạc cụ được làm từ tre, trúc vànhững bài hát nhắc đến hình ảnh cây tre
- Giao cho học sinh tự kiểm tra chéo để các em tự đánh giá lẫn nhau
Trang 5b Phương pháp dạy học:
- Phương pháp đàm thoại, trực quan sinh động
- Phương pháp thảo luận nhóm
c Phương pháp kiểm tra đánh giá:
- Giáo viên kiểm tra trình độ của học sinh thông qua bài tìm hiểu theo tổ ở nhà
- Kiểm tra qua kết quả thảo luận nhóm
- Kiểm tra thông qua bài kiểm tra của giáo viên sau buổi học
d Các bước tiến hành, vận dụng trong giờ dạy:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài(1’):
G cho học sinh xem một đoạn video clip- bài hát “ Vào lăng viếng Bác”- nhạc Hoàng Hiệp- thơ Viễn Phương do ca sĩ Thanh Thúy trình bày Từ đó dẫn dắt vào
bài: “ hình ảnh thân thuộc và gắn bó từ ngàn đời xưa chính là những lũy tre xanh
bao bọc làng quê ”.
Hoạt động 2: Giới thiệu chung(5’):
Giáo viên tổ chức cho học sinh trình bày nội dung đã chuẩn bị về:
+ Tác giả
+ Hoàn cảnh ra đời của văn bản
GV sử dụng máy chiếu giới thiệu ngắn gọn về tác giả và văn bản
Hoạt động 3: Đọc- hiểu văn bản(20’):
Trang 6Bước 1: GV hướng dẫn cách đọc:
Đây là bài văn xuôi chính luận giàu chất trữ tình và chất thơ, nên khi đọc cần thểhiện rõ giọng điệu và nhịp điệu từng đoạn của bài văn Đặc biệt, chú ý những câuvăn và hình ảnh tạo nên sự đối xứng, đối ứng nhịp nhàng, hay những đoạn có nhiềudấu(…) cần đọc chậm, thể hiện được sự ngân vang
Bước 2: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu chú thích:
Bước 3: Tìm đại ý của bài văn:
Bước 4: GV hướng dẫn học sinh tìm bố cục:
- Sử dụng máy chiếu để chiếu sơ đồ bố cục của bài kí để học sinh hình
Tre là biểu tượng của đất nước và dân tộc việt Nam
Tre gắn bó với con người trong cuộc sống hàng ngày.
Tre gắn bó với con người trong trong lao động
Tre gắn
bó với con người trong chiến đấu
Tre gắn
bó với con người trong đời sống tinh thần
Bước 5: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu chi tiết văn bản:
Khai thác theo bố cục của bài, giáo viên sử dụng kiến thức liên môn để
hỗ trợ học sinh hiểu sâu về tác phẩm.
Cụ thể ở phần 1 : Giới thiệu chung về cây tre.
- Bài văn mở đầu bằng một nhận xét có sức khái quát, bao trùm cho toàn bài
Gv yêu cầu học sinh chỉ ra nhận xét đó: “Cây tre là người bạn thân của nông dân
Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam”
- Nhận xét trên được khẳng định dựa trên dẫn chứng:
+ Tre có mặt trên khắp mọi miền đất nước (Đồng Nai, Việt Bắc, Điện Biên Phủ, làng tôi)
+ Với những điểm nổi bật: “mầm non măng mọc thẳng, “dáng tre vươn mộc mạc”,
“vào đâu tre cũng sống, ở đâu tre cũng xanh tốt”, “cứng cáp, dẻo dai, vững chắc”,
“thanh cao, giản dị, chí khí như người”
GV vận dụng kiến thức sinh học: (để giới thiệu cho học sinh rõ hơn về đặc điểmcủa tre)
Trang 7Tre thuộc nhóm thực vật thân gỗ, thuộc Bộ Hòa thảo, Phân họ Tre, một số loàicủa nhóm này rất lớn, và được coi là lớn nhất trong Bộ Hòa thảo Họ tre Việt Namkhá phong phú và đa dạng: tre Đồng Nai, vầu Việt Bắc, trúc Lam Sơn, tre ngút ngànĐiện Biên, nứa, mai hay những khóm tre đầu làng Tre dễ thích nghi với mọi môitrường sống: bờ ao, khô cằn, sỏi đá… Tre thường mọc thành từng bụi, từng khóm Tre có mặt khắp đất nước Việt Nam, từ miền xuôi đến miền ngược, từ đồng bằngđến miền núi
- GV yêu cầu nhóm 1 lên trình bày kết quả chuẩn bị của nhóm mình để cả lớp có cái
nhìn khái quát về hình ảnh cây tre
HS vận dụng kiến thức về môn mĩ thuật:
HS dùng đèn chiếu để chiếu các bức tranh của nhóm
Phần 2: Sự gắn bó của tre với con người và dân tộc Việt Nam:
- Để chứng minh cho nhận định: “ Tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam,
bạn thân của nhân dân Việt Nam”, tác giả đã cho thấy tre gắn bó với con người ở
những lĩnh vực:
+ Tre gắn bó với con người trong cuộc sống hàng ngày
+ Trong lao động
+ Trong chiến đấu bảo vệ tổ quốc
+ Trong đời sống tinh thần
- GV cho cả lớp thảo luận nhóm: tìm các chi tiết cho thấy sự gắn bó của tre trong
từng lĩnh vực
GV theo dõi, hướng dẫn khi các nhóm gặp khó khăn
- GV hướng dẫn HS khai thác nội dung kiến thức của bài, phần “Tre gắn bó với con người trong cuộc sống hàng ngày và trong lao động”
- Liên hệ thực tế: Giáo viên yêu cầu nhóm 2 lên trình bày nội dung đã chuẩn bị của
- Liên hệ với lịch sử đấu tranh của dân tộc: Giáo viên yêu cầu nhóm 3 lên trình bày
nội dung đã chuẩn bị của mình.
HS vận dụng kiến thức văn học, lịch sử ( Ngữ văn 6, truyền thuyết Thánh
Gióng, Lịch sử 6- Bài 27: Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938, Lịch sử 9: kháng chiến chống Pháp) để trình bày về công dụng của cây tre trong lịch sử đấu
tranh bảo vệ Tổ quốc qua sự chuẩn bị ở nhà
GV vận dụng kiến thức lịch sử: Giúp học sinh hình dung được thời kì đầykhó khăn gian khổ của cha ông trong quá khứ, hiểu được tác dụng của cây tre trongcuộc sống của con người, đặc biệt trong lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm củadân tộc: Thép Mới đã nhắc lại quá khứ hào hùng của dân tộc, đặc biệt là thời kì đầucủa cuộc kháng chiến Lúc đó, tương quan lực lượng giữa ta và địch vô cùng chênhlệch, cả dân tộc không có “một tấc sắt trong tay” nên phải dùng tre làm vũ khí
chống lại sắt thép của quân thù Trong lời khai mạc lễ kỉ niệm 30 năm ngày thành
Trang 8lập Đảng, 5-1-1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Đảng ta vĩ đại thật Một ví dụ: Trong lịch sử ta có ghi chuyện vị anh hùng dân tộc là Thánh Gióng đã dùng gốc tre đánh đuổi giặc ngoại xâm Trong những ngày đầu kháng chiến, Đảng ta đã lãnh đạo hàng nghìn hàng vạn anh hùng noi gương Thánh Gióng dùng gậy tầm vông đánh thực dân Pháp”.
“Đảng ta vĩ đại thật Một ví dụ: Trong lịch sử ta có ghi chuyện vị anh hùng dân tộc là Thánh Gióng đã dùng gốc tre đánh đuổi giặc ngoại xâm
Trong những ngày đầu kháng chiến, Đảng ta đã lãnh đạo hàng nghìn hàng vạn anh hùng noi gương Thánh Gióng dùng gậy tầm vông đánh thực dân Pháp”- Lời khai mạc lễ kỉ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng, 5-1-1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh
GV ứng dụng công nghệ thông tin: chiếu video về vai trò của cây tre trong lịch sửđấu tranh của dân tộc
- GV hướng dẫn HS khai thác nội dung kiến thức của bài, phần “Tre gắn bó với con người trong đời sống tinh thần”
- Liên hệ với âm nhạc( những nhạc cụ dân tộc, những bài hát, bản nhạc…): Giáo
viên yêu cầu nhóm 4 lên trình bày nội dung đã chuẩn bị của mình.
HS vận dụng kiến thức âm nhạc
(Âm nhạc 6 Bài 15-âm nhạc thường thức: Sơ lược về một số nhạc cụ phổ biếnLớp 7 Tiết 22: Bài đọc thêm: Tiếng sáo Việt Nam
Lớp 8 Tiết 14: Âm nhạc thường thức: Một số nhạc cụ dân tộc) để kể tên những nhạc
cụ dân tộc làm từ tre, trúc và những bài hát nhắc tới hình ảnh cây tre
Phần 3: Tre là biểu tượng của đất nước và dân tộc Việt Nam
GV yêu cầu HS thảo luận nhóm với câu hỏi sau: Theo em, trong xã hội ngày nay
cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật hiện đại thì liệu cây tre có còn gắn bó với người nông dân như trước nữa không?
GV cho cả lớp thảo luận theo nhóm bàn, GV phát phiếu học tập để các nhóm trình bày.
HS vận dụng kiến thức thực tiễn- xã hội.
GV chốt: khẳng định lại tầm quan trọng của cây tre.
Tác giả đã gợi mở cho chúng ta một hướng suy nghĩ đúng đắn: dù sau này, sắt thép,
xi măng có thay thế một phần cho tre nứa, thì nứa tre cũng vẫn còn tỏa bóng mát làng quê, hóa thân vào âm nhạc, vào từng đường nét văn hóa Việt Nam Bởi với tất
cả những giá trị và phẩm chất của mình, cây tre đã ăn sâu vào tâm hông người Việt, thành biểu tượng cao quý của dân tộc Việt Nam
Trang 9VG chiếu video : “ Cây tre trong đời sống hiện đại ”
GV tích hợp với môn công dân( Giáo dục học sinh lòng yêu mến, tự hào vềtruyền thống của dân tộc Đất nước dù văn minh nhưng không được đánh mất bản
sắc “ hòa nhập nhưng không hòa tan”)
Lớp 9 Bài 7: Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc
Hoạt động 4: Tổng kết(5’).
Hoạt động 5: Luyện tập(5’).
e Hoạt động của giáo viên:
- Nghiên cứu chương trình, các tài liệu có liên quan:
+ Tiến hành soạn bài giảng điện tử, giáo án kèm theo sau đó giảng dạy trên lớp
g Hoạt động của học sinh:
- Tìm hiểu theo yêu cầu của giáo viên ở nhà
GIÁO ÁN MINH HỌA:
Tiết 109 Văn bản: CÂY TRE VIỆT NAM
I/MỤC TIÊU BÀI HỌC:
và bình luận, lời văn giàu nhịp điệu
+ Vận dụng các kiến thức của các bộ môn: lịch sử, công dân, mĩ thuật, âm nhạc
+ Kĩ năng viết và trình bày kết quả nghiên cứu
+ Kĩ năng liên hệ thực tiễn của địa phương, đất nước
+ Kĩ năng sống: giao tiếp và hợp tác khi làm việc nhóm; làm chủ bản thân và tự nhận thức.
3 Về thái độ:
+ Giúp HS thêm yêu mến và tự hào về quê hương, đất nước bắt đầu từ tình yêu đối với những vật gần gũi đối với các em Từ đó có ý thức giữ gìn và trân trọng những
vẻ đẹp của quê hương, đất nước
+ Có định hướng nghề nghiệp để sau này phục vụ tổ quốc
4 Định hướng phát triển năng lực:
Trang 10- Năng lực chung; năng lực tư duy, giải quyết vấn đề, tự học, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ.
- Năng lực riêng: thuyết trình, vẽ tranh, hát…
II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
2 Kiểm tra bài cũ : (3’)
- Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh đã giao về nhà theo từng tổ
- Giáo viên nhận xét -> cho điểm theo tổ
3 Bài mới :
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức
Hoạt động khởi động
Hoạt động 1: Giới thiệu bài(1’):
G cho học sinh xem một đoạn
video clip- bài hát “ Viếng lăng
Bác”- nhạc Hoàng Hiệp- thơ Viễn
Phương do ca sĩ Thanh Thúy
trình bày
H: Lời bài hát trên nhắc đến
loài cây nào rất quen thuộc với
các em?
Dẫn: Các em ạ, dường như mỗi
dân tộc trên thế giới đều có một
loài cây hoặc một loài hoa mang
ý nghĩa biểu tượng Với người
dân Việt Nam, hình ảnh thân
thuộc và gắn bó từ ngàn đời xưa
chính là những lũy tre xanh bao
bọc làng quê Dưới con mắt nhìn
của nhà báo lừng danh Thép Mới
thì hình ảnh đó còn mang những
vẻ đẹp riêng, đậm đà, sâu lắng
Vẻ đẹp ấy chúng ta sẽ được khám
phá trong bài học ngày hôm nay-
văn bản “Cây tre Việt Nam”.
Theo dõi
Nhắc đến cây tre