SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÁI NGUYÊNTRUNG TÂM GDTX PHỔ YÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM "PHƯƠNG PHÁP GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC" Giáo viên: Nguyễn Thị Đan Phượng Tổ : Tự nhiên Môn dạ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÁI NGUYÊN
TRUNG TÂM GDTX PHỔ YÊN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
"PHƯƠNG PHÁP GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC
SINH TRONG GIỜ HỌC"
Giáo viên: Nguyễn Thị Đan Phượng
Tổ : Tự nhiên Môn dạy : Sinh học Chủ nhiệm lớp: 11A Trung Tâm GDTX Phổ Yên
Trang 3Mục Lục
Phần 1: Đặt vấn đề 2
1 Lý do chọn đề tài 2
2 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu 2
Phần 2: Nội dung 3
1 Cơ sở lý luận 3
1.1 Phương pháp gây hứng thú cho học sinh thông qua phương tiện trực quan (PTTQ) 3
1.2 Phương pháp thúc đẩy động động cơ học tập của học sinh thông qua hoạt động nhóm 3
1.3 Phương pháp sử dụng trò chơi trong giờ học 4
2 Thực trạng 4
3 Áp dụng thực tiễn khi dạy bài 29: Cấu trúc các loại virut- sinh học 10 ban cơ bản 4
Phần 3: Kết luận 14
Tài liệu tham khảo 15
Trang 4Phần I- đặt vấn đề
1 Lý do chọn đề tài
Để cú một giờ dạy tốt, tạo sự hứng thỳ cho học sinh thỡ đũi hỏi người giỏo viờn phải biết cỏch vận dụng nhiều phương phỏp dạy học Mỗi phương phỏp đều
cú những ưu nhược điểm riờng Vậy, làm thế nào để giờ dạy đạt chất lượng và hiệu quả cao? Yờu cầu này đũi hỏi người giỏo viờn phải luụn hoàn thiện mỡnh khụng chỉ về trỡnh độ chuyờn mụn mà cả về phương phỏp dạy học và thủ thuật dạy học
Là một giỏo viờn dạy bộ mụn, tụi luụn chăn trở là phải dạy làm sao cho học sinh hiểu bài và phỏt huy được tớnh tớch cực, sỏng tạo ở cỏc em Chớnh vỡ vậy, tụi thiết ghĩ, việc trau dồi phương phỏp khụng phải của riờng ai mà là vấn
đề chung cho mọi giỏo viờn Cựng một vấn đề, xong người thầy phải làm thế nào
để nú đơn giản nhất, dễ hiểu nhất khi truyền đạt cho cỏc em, giỳp cỏc em hiểu và khắc sõu được vấn đề Trong vụ vàn phương phỏp dạy học "hay" của cỏc đồng nghiệp mà tụi đó học được Tụi xin đúng gúp một số ý kiến của bản thõn để làm sao đạt được cỏi đớch cuối cựng là sự hiểu biết, chất lượng và kiến thức của học trũ
2, Đối tượng, phạm vi và kế hoạch nghiờn cứu
2.1 Đối tượng, phạm vi nghờn cứu
Học sinh trung tõm giỏo dục thường xuyờn Phổ Yờn
2.2 Kế hoạch nghiờn cứu
- Áp dụng đối với khối 10 Một lớp ỏp dụng phương phỏp gõy hứng thỳ cho học sinh, lớp cũn lại ỏp dụng phương phỏp thụng thường trong suốt năm học 2014-2015
- Cú kế hoạch cụ thể từng thỏng, kỡ và năm học
Trang 5PHẦN II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
"Phương pháp gây hứng thú cho học sinh trong giờ học"
1 Cơ sở lý luận
1.1 Phương pháp gây hứng thú cho học sinh thông qua phương tiện trực quan (PTTQ)
Tất cả các phương pháp dạy học trực quan như tranh, ảnh, ảnh động, đồ vật thật đều gây hứng thú cho học sinh trong học tập Đây là phương pháp hiệu quả nhất, vì:
- PTTQ giúp cho việc dạy học cụ thể hơn, vì vậy tăng khả năng tiếp thu kiến thức về các sự vật, hiện tượng, các quá trình phức tạp mà bình thường học sinh khó nắm vững
- PTTQ giúp giáo viên có nhiều thời gian và cơ hội thuận lợi để tổ chức, hướng dẫn HS tự chiếm lĩnh tri thức mới
- PTTQ gây được sự chú ý, khơi dậy tình cảm và gây được sự cuốn hút đối với học sinh
- Sử dụng phương pháp trực quan, giáo viên có thể đánh giá được một cách khách quan khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh
- PTTQ là công cụ đắc lực cho giáo viên trong quá trình tổ chức, hoạt động, học tập ở tát cả các khâu của quá trình dạy học như: Tạo động cơ học tập
và kích thích hứng thú nhận thức, hình thành kiến thức mới, củng cố và kiểm tra kiến thức của học sinh
- Sử dụng PTTQ giúp rút ngắn thời gia giảng giải của giáo viên, việc lĩnh hội tri thức của học sinh nhanh hơn, vững chắc hơn
1.2 Phương pháp thúc đẩy động động cơ học tập của học sinh thông qua hoạt động nhóm
Khi chia nhóm ra để hoạt động, học sinh sẽ có cơ hội tương tác, hay nói cách khác là trực tiếp học từ bạn mình, từ đó rút ra được những kiến thức mà
vì nhiều lí do các em chưa thể lĩnh hội được Phương pháp này sẽ phát huy được tính tự lập của học sinh Các em sẽ tự suy nghĩ, suy luận, thảo luận để cùng tìm
ra một phương án tốt nhất Và đây chính là điều người giáo viên cần dù phương
án các em đưa ra có đúng với đáp án hay không thì những kiến thức các em vừa thảo luận sé hằn sâu vào bộ nhớ của các em, giúp các em hiểu bài và nhớ lâu hơn
Tất cả các học sinh đều hoạt động kể cả học sinh yếu vì các em sẽ bị lôi cuốn vào những hoạt động sôi nổi của bạn ngay trước mắt mình Điều này cũng
sẽ giúp các em nhút nhát trở nên bạo dạn hơn
Như đã nói ở trên, học sinh chỉ có được động cơ học tập khi các em cảm thấy có hứng thú đối với môn học và thấy được sự tiến bộ của mình Do vậy, ngoài việc sử dụng các tình huống lôi cuốn học sinh vào những hoạt động trong lớp, giáo viên phải biết khích lệ, động viên các em trong học tập
Trang 61.3 Phương pháp sử dụng trò chơi trong giờ học
Việc biết sử dụng các trò chơi trong dạy học nhằm tạo cho học sinh có hứng thú hơn trong giờ học Vì vậy, giáo viên cần phải vận dụng các trò chơi trong các bài học, giúp học sinh "học mà chơi, chơi mà học" Tuy nhiên, tùy vào từng bài cụ thể mà giáo viên có thể ra trò chơi cho phù hợp với mục đích của bài học
2 Thực trạng
Bắt nhịp với yêu cầu đổi mới phương pháp trong dạy học, hiện nay hầu hết các giáo viên đã có ý thức sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại, soạn bài,
tổ chức, hưỡng dẫn học sinh học tích cực hơn Tuy nhiên, việc lạm dụng các phương pháp này không đúng cách không nhưng không đạt hiệu quả mà còn làm cho học sinh cảm thấy đơn điệu tạo điều kiện cho học sinh thêm ỷ nại vào bạn, lười suy nghĩ Để khắc phục tình trạng nêu trên trong các tiết dạy của mình tôi
đã sử dụng một số phương pháp gây hứng thú với bộ môn thông qua phương pháp trực quan và hoạt động nhóm
3 Áp dụng thực tiễn khi dạy bài 29: Cấu trúc các loại virut- sinh học 10 ban cơ bản
CHƯƠNG III VIRUT VÀ CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM
BÀI 29 CẤU TRÚC CÁC LOẠI VIRUT
I.Mục tiêu
1.Kiến thức
Sau khi học xong bài này,học sinh cần:
-Mô tả được hình thái và cấu tạo chung của virut
-Nêu được ba đặc điểm của virut
2.Kĩ năng
Học sinh rèn một số kĩ năng:
-Quan sát tranh hình,phát hiện kiến thức
-Phân tích,tổng hợp,khái quát kiến thức
-Vận dụng kiến thức giải thích các hiện tượng thực tế
3 Thái độ
HS nhận thức được tác hại của một số virut, giải thích được các hiện tượng trong đời sống
II.Phương tiện,phương pháp dạy học
1.Phương tiện
- Các hình vẽ phóng to trong SGK:hình thái,cấu tạo một số virut,sơ đồ thí nghiệm của Franken và Conrat
- Sơ đồ thí nghiệm của D.I.IVanopxkiphát hiện ra virut
Trang 7- Bài giảng điện tử(powerpoint),máy chiếu,máy vi tính,
- Phiếu học tập
2.Phương pháp
-Vấn đáp trực quan,tư duy tìm tòi
-Hoạt động nhóm
III.Tiến trình dạy học
1.Ôn định lớp:Kiểm tra sĩ số
2.Kiểm tra bài cũ:không kiểm tra
3.Nội dung trọng tâm
Đặc điểm hình thái,cấu tạo chung của virut
4.Bài mới
Đặt vấn đề: Ngày nay, người ta cho rằng virut là tác nhân gây bệnh nguy
hiểm nhất, số người chết vì dịch bệnh do virut gây ra còn lớn hơn số người chết trong tât cả các cuộc chiến tranh,nạn đói,động đất,lũ lụt và tai nạn giao thông cộng lại
Tuy nhiên,nhiều loại virut cũng đươc khai thác để phục vụ lợi ích cho con người như sản xuất thuốc trừ sâu,dùng để chữa các bệnh di truyền
Vậy,virut là gì?Virut có đặc điểm,cấu tạo hình thái như thế nào?
→ Giáo viên dẫn vào bài
Nội dung
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
Hoạt động 1: Tìm hiểu
khái niệm virut
GV chiếu slide thứ 5,6
Năm 1892 nhà bác học
người Nga Ivanopski đã
làm thí nghiệm như sau:
- Ông lấy dịch ép của lá
cây thuốc lá bị bệnh
khảm cho lọc qua màng
lọc vi khuẩn, với dịch
chiết thu được này ông
tiến hành 3 thí nghiệm:
+ Soi dưới kính hiển vi
quang học Không
quan sát thấy mầm
bệnh
+ Nuôi cấy trên môi
trường thạch Không
có khuẩn lạc
+ Nhiễm vào lá cây
lành Cây bị bệnh
- Qua thí nghiệm trên em
có nhận xét gì về kích
- Rất nhỏ bé, nhỏ hơn rất nhiều kích thước
I Khái niệm
1 Sự phát hiện ra virut
Trang 8thước của yếu tố gây
bệnh (so với vi khuẩn)?
- Qua thí nghiệm đem
dịch chiết thu được soi
dưới kính hiển vi
→không quan sát thấy
mầm bệnh, điều đó
chứng tỏ virut có cấu
tạo tế bào chưa?
- Em có nhận xét gì về
cách thức dinh dưỡng
của virut?
- Vậy virut là gì?
- GV chuẩn kiến thức
- GV bổ sung: Virut có
kích thước nhỏ bé
10-100nm, virut lớn nhất
bằng 1/10 vi khuẩn
E.coli, virut nhỏ nhất
bằng 1/100 vi khuẩn
E.coli
- Vậy virut có cấu tạo
như thế nào?
- GV chiếu slide số 7:
Đây là hình ảnh cấu tạo
virut trần và virut có vỏ
ngoài
- Em hãy quan sát hình
và nêu đặc điểm cấu tạo
chung của virut ở hình
a và hình b?
GV chuẩn kiến thức
của vi khuẩn
- Chưa có cấu tạo tế bào
- Nuôi trên môi trường thạch →không thấy khuẩn lạc Nhưng khi đem cấy vào lá cây lành thì cây bị bệnh
→Virut sống kí sinh bắt buộc trong tế bào chủ
- Trả lời
- Đều bao gồm: Lõi axit nucleic và vỏ
2 Khái niệm
- Là thực thể sống:
+ Chưa có cấu tạo tế bào
+ Kích thước siêu nhỏ(nanomet)
+ Sống kí sinh nội bào bắt buộc
II Cấu tạo và hình thái 1.Cấu tạo
- Gồm 2 thành phần cơ bản:
Trang 9Phân tích thành phần
nucleotit của các axit
nucleotit tách chiết từ 4
chủng virut người ta thu
được kết quả sau:
Chủng A:
A=U=G=X=25%
Chủng B:
A=T=G=X=25%
Chủng C: A=U=20,G=X=
30%
Chủng D: A=X=25%,
G=T=25%
Hãy xác định axit
nucleic của 4 chủng virut
trên?
- Như vậy, hệ gen của virut
có đặc điểm gì?
- GV chuẩn kiến thức
- GV chiếu slide số 8: Đây
là sơ đồ minh họa thí
nghiệm của Franken và
Conrat năm 1957, thí
nghiệm tiến hành như
sau:
Đầu tiên ông tách lõi
ARN ra khỏi vỏ protein
của 2 chủng virut A và B
Cả 2 chủng đều có khả
năng gây bệnh cho cây
thuốc lá nhưng khác nhau
ở các vết tổn thương trên
lá Lấy axit nucleic của
chủng A trộn với protein
của chủng B thì chúng sẽ
- A: ARN mạch kép B: AND mạch kép C: ARN mạch đơn D: AND mạch đơn
- Trả lời
+ Lõi: Axit nucleic (hệ gen)
+ Vỏ: Protein (capsit)
Nucleocapsit
a Lõi axit nucleic
- Cấu tạo:
+ AND hoặc ARN
+ Mạch đơn hoặc kép
Trang 10tự láp ráp để tạo thành
virut lai Nhiễm chủng
virut lai vào cây thì cây
sẽ bị bệnh
- Phân lập từ lá cây bị
bệnh sẽ được chủng virut
A hay B? Tại sao?
- Vậy chức năng của hệ
gen virut là gì?
- Vậy, vỏ capsit sẽ có cấu
tạo và chức năng như thế
nào?
- GV chiếu slide số 9
- Quan sát hình, một em
cho cô biết:
+ Đơn vị cấu tạo nên vỏ
capsit là gì?
+ Vỏ protein bao bên
ngoài lõi Vậy, chức năng
của vỏ là gì?
- GV chiếu slide số 10
+ Virut hecpet có số
lượng capsome là 72,
kích thước 150-200nm
+ Parvovirut có 12
capsome, kích thước
18-26nm
Qua ví dụ trên em có
nhận xét gì về mối quan
hệ giữa kích thước và số
lượng capsome của virut?
- GV chiếu slide số 9
GV hỏi: Điểm khác biệt
giữa 2 loại vi rut ở hinh a
và hình b?
- Dựa vào sgk trang 114
một bạn cho cô biết vỏ
- Chủng virut A Vì virut lai mang hệ gen của chủng A
Axit nucleic mang thông tin di truyền
- Từ các đơn vị protein gọi là capsome
- Bảo vệ lõi axit nucleic
- Virut có kích thước càng lớn thì số lượng capsome càng nhiều
- Virut ở hình b có thêm vỏ ngoài Trên
bề mặt vỏ ngoài có gai
- Trả lời
- Chức năng: Lưu trữ và truyền đạt thông tin di truyền
b Vỏ capsit
- Được cấu tạo từ các đơn vị protein gọi là capsome
- Chức năng: Bảo vệ lõi axit nucleic
- Một số virut có thêm vỏ
Trang 11ngoài có đặc điểm gì?
- GV bổ sung: Vỏ ngoài
thực chất là màng sinh
chất của tế bào chủ
nhưng được virut cải
tạo và mang kháng
nguyên đặc trưng cho
virut
- GV chuẩn kiến thức
- GV bổ sung: Vì virut
chưa có cấu tạo tế bào
nên chưa được gọi là cơ
thể mà chỉ được coi là
một dạng sống đặc biệt
gọi là hạt virut (virion)
- Những virut không có vỏ
ngoài là virut trần
- Với cấu tạo đơn giản như
vậy thì virut sẽ có đặc
điểm cấu tạo hình thái như
thế nào?
- GV chiếu slide số 12:
Hình thái của một số virut
Dựa vào hình vẽ kết hợp
sgk cho cô biết: Dựa vào
hình thái ngoài của virut
người ta chia làm mấy loại
virut?
- Kết hợp nghiên cứu sgk
tìm hiểu đặc điểm hình
thái các loại cấu trúc virut
bằng cách hoàn thành
phiếu học tập sau Trong 5
phút (chiếu slide 13)
- GV nhận xét và đưa ra
đáp án phiếu học tập
- Trả lời
- Lớp chia 4 nhóm thảo luận
- Đại diện trình bày
- Lớp nhận xét
ngoài:
+ Lipit kép
+ Protein
glycoprotein;
+ kháng nguyên + Bám lên bề mặt tế bào chủ
- Virut trần: Không có vỏ ngoài
2 Hình thái.
- Cấu trúc xoắn.
- Cấu trúc khối
- Cấu trúc hỗn hợp
Trang 12(chiếu slide 14).
- Ngoài những đặc điểm
chung về cấu tạo và hình
thái của virut thì mỗi
virut cũng có những đặc
điểm, cấu tạo, hình thái
và phương thức sống
riêng Dựa vào sự khác
biệt đó để phân loại virut
- Theo em người ta căn cứ
vào những tiêu chuẩn nào
để phân lọa virut? Ứng
với mỗi loại tiêu chuẩn
đó sẽ có những loại virut
nào?
- Có rất nhiều tiêu chuẩn
để phân loại virut như
căn cứ vào hệ gen virut,
cấu tạo vỏ ngoài, đặc
điểm hình thái hoặc vật
chủ…
- Dựa vào axit nucleic chia
vi rut làm mấy nhóm?
GV chuẩn kiến thức
- GV bổ sung:
+ Virut AND: Đậu mùa,
viêm gan B, hecpet…
+ Virut ARN: virut cúm,
virut viêm não nhật
bản…
- Dựa vào hình thái có cấu
trúc xoắn, cấu trúc khối
và cấu trúc hỗn hợp
- Theo em vi sinh vật có
thể kí sinh ở những vật
chủ nào?
- Trả lời
- Trả lời
III Phân loại
a Dựa vào axit nucleic
Có 2 loại:
Virut chứa: AND hoặc ARN, mạch đơn hoặc kép,mạch thẳng hoặc vòng
b Dựa vào hình thái
c Dựa vào vật chủ.
- Dựa vào vật chủ:
+ Virut ở người và động vật
+ Virut ở vi sinh vật + Virut ở thực vật
Trang 13- GV bổ sung: Virut ở
động vật chứa ADN hoặc
ARN, virut ở vi sinh vật
chứa ADN và virut ở
thực vật chủ yếu chứa
ARN
- Ngoài ra nếu căn cứ vào
đặc điểm của vỏ thì có
virut trần và virut có vỏ
- GV hỏi:
+ Em có đồng ý với ý
kiến cho rằng virut là thể
vô sinh?
- Có thể tách riêng axit
nucleic ra khỏi vỏ protein
thành hai chất riêng như
là các hợp chất hóa học,
khi trộn lẫn chúng lại có
thể tự lắp ghép trở lại tạo
thành hạt virut Khi đưa
vào tế bào chủ nó có khả
năng nhân lên tạo thế hệ
virut mới mang đầy đủ
vật chất di truyền giống
như một thể sống
+ Theo em có thể nuôi
cấy virut trong môi
trường nhân tạo như ở vi
khuẩn không?
- GV chiếu slide 15: So
sánh sự khác biệt giữa
virut và vi khuẩn bằng
cách điền “+” hoặc “-“
vào bảng dưới đây
- GV liên hệ việc phòng
trống các loại bệnh dịch
như cúm (H1N1, H5N1 ),
AIDS
Do đó cần cách li
nguồn bệnh,tránh lây
lan
- Trả lời
- Không Vì virut là sống kí sinh nội bào bắt buộc, chúng chỉ nhân lên trong tế bào sống
Trang 145 Củng cố
Sử dụng câu hỏi tự luận và trắc nghiệm để giáo viên và học sinh đánh giá
được mức độ lĩnh hội kiến thức trong bài bằng việc tổ chức chơi trò chơi ô chữ may mắn
Trò chơi sử dụng 7 ô, trong đó có một ô thưởng điểm và một ô chúc mừng nếu
HS mở phải ô chữ này 5 ô còn lại khi mở ra sẽ có các câu hỏi cụ thể liên quan tới bài học Nếu học sinh trả lởi đúng câu hỏi trong ô đó sẽ được thưởng điểm, nếu không trả lời đúng sẽ nhường quyền trả lời cho bạn khác
6 Dặn dò
• Đọc lại bài và trả lời câu hỏi sgk
• Đọc mục em có biết
• Chuẩn bị bài sự nhân lên của virut trong tế bào chủ Tìm hiểu chu trình nhân lên của virut, tác hại và cách phòng tránh bệnh AIDS
Phụ lục
1 Phiếu học tập
Phiếu học tập
(Dựa vào sgk trang 116 tìm hiểu đặc điểm cấu trúc của các loại virut và hoàn
thành phiếu học tập trong 3 phút)
Loại cấu trúc Đặc điểm Đại diện
Cấu trúc xoắn
Cấu trúc khối
Cấu trúc hỗn hợp
Đáp án Loại cấu trúc Đặc điểm Đại diện
Cấu trúc xoắn Capsome sắp xếp theo chiều xoắn của axit nucleic Virrut khảm thuốc lá, virut cúm, virut sởi
Cấu trúc khối Capsome sắp xếp theo hình khối đa diện với 20 mặt đa giác
đều
Virut bại liệt, virut HIV, virut Hecpet