Thấy được cái hay mà nhân vật ự bộc lộ trong truyện “Tam đại con gà”.. - Hiểu được cái cười và thấy được thái độ của nhân dân với bản chất tham nhũng của quan lại địa phương.. Nắm được b
Trang 1Ngày soạn: 30-9-2014
Tiết:
TAM ĐẠI CON GÀ NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Giúp học sinh hiểu được mâu thuẫn trái tự nhiên trong cách ứng phó của anh học trò dốt mà hay khoe khoang Thấy được cái hay mà nhân vật ự bộc lộ trong truyện “Tam đại con gà”
- Hiểu được cái cười và thấy được thái độ của nhân dân với bản chất tham nhũng của quan lại địa phương Đồng thời thấy được tình cảnh bi hài của người lao động khi lâm vào cảnh kiện tục Nắm được biện pháp gây cười của truyện trong “Nhưng nó phải bằng hai mày”
2 Kỹ năng
- Rèn kĩ năng đọc, phân tích, cảm thụ truyện cười
3 Thái độ
- Giáo dục học sinh ko nên giấu dốt và có thái độ phê phán những người tham nhũng, hối lộ
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: SGK, sách giáo viên, thiết kế bài giảng lớp 10
2 Học sinh: SGK, Tài liệu tham khảo, vở soạn
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định trật tự lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Giới thiệu bài mới
Trong vô vàn những yếu tố làm nên cuộc sống của mỗi chúng ta, tiếng cười đóng một vai trò hết sức quan trọng Đúng như ông cha ta vẫn nói “một
nụ cười bằng mười tang thuốc bổ” Đặc biệt tiếng cười trong truyện cười dân gian Việt Nam, bên cạnh yếu tố mua vui, giải trí còn chứa đựng trong đó những thông điệp sống ý nghĩa và giá trị phê phán sâu sắc Để hiểu thêm,
chúng ta tìm hiểu hai câu chuyện “ Tam đại con gà” và “ Nhưng nó phải
bằng hai mày”.
Trang 24 Thiết kế bài học
Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
?Em hãy nhắc lại khái niệm
truyện cười?
? Có mấy loại truyện cười? VD?
?Truyện “Tam đại con gà” và
“Nhưng nó phải bằng hai mày”
thuộc loại truyện nào?
GV: yêu cầu học sinh đọc tác
phẩm, giữ được thái độ khách
quan
? Câu mở truyện có ý nghĩa gì?
I.TÌM HIỂU CHUNG
1 Khái niệm truyện cười
Là tác phẩm tự sự dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ, kết thúc bất ngờ, kể về những sự việc xấu, trái tự nhiên trong cuộc sống, có tác dụng gây cười, nhằm mục đích giải trí, phê phán
2 Phân loại truyện cười: 2 loại
+ Truyện cười khôi hài: nhằm mục đích giải
trí mua vui và ít nhiều có tính giáo dục (Ai nuôi tôi)
+ Truyện trào phúng: phê phán,châm biếm.
(Lợn cưới áo mới, Thà chết còn hơn)
=> Truyện Tam đại con gà và Nhưng nó
phải bằng hai mày là truyện cười trào
phúng
II ĐỌC- HIỂU 1.Văn bản “Tam đại con gà”
a.Câu mở truyện:
- Giới thiệu nhân vật chính là thầy đồ: thầy
đồ dốt nát nhưng hay nói chữ, thích khoe khoang
- Nêu mâu thuẫn trái tự nhiên được khái
quát qua câu thành ngữ: “xấu hay làm tốt,
Trang 3?Tiếng cười đã bật ra từ ngay
câu đầu này chưa? Vì sao?
GV dẫn dắt: Tiếng cười chưa bật
ra, mới ở dạng tiềm năng Tiếng
cười có được nhờ các tình huống
gây cười
?Tình huống thứ nhất mà anh
thầy đồ phải giải quyết là gì? Ý
nghĩa của nó? (cho thấy khả
năng, trình độ của thầy ntn?)
?Cách xử lí của thầy đồ ra sao?
Ý nghĩa của cách xử lí đó?
GV: Lẽ ra ko biết thầy đồ phải
về tra cứu sách vở hoặc hỏi
những người hiểu biết nhưng
thầy lại đi hỏi thần bằng cách
gieo tiền sấp ngửa may rủi
Người xưa vẫn có câu “đường
đi hay tối, nói dối hay cùng”
Sự dốt nát của thầy sẽ bị lật tẩy
ở tình huống tiếp theo
dốt hay nói chữ”.
=> Tiếng cười chưa bật ra, mới ở dạng tiềm năng, chưa có biểu hiện gì đáng cười, chưa biết anh ta dốt như thế nào
b.Các tình huống gây cười:
* Tình huống thứ nhất
-Gặp chữ kê trong cuốn “Tam thiên tự” thầy
không đọc được mà trò lại hỏi gấp
Trình độ, khả năng của thầy đồ dốt đến mức chữ tối thiểu trong sách dạy
vỡ lòng cho trẻ cũng ko biết
-Cách xử lí của thầy đồ:
• Nói liều: “Dủ dỉ là con dù dì”
->thầy vừa dốt kiến thức sách vở, vừa dốt kiến thức thực tế
• Giấu dốt, thận trọng dặn học trò đọc khẽ để giữ thể diện cho mình
• Xin bài âm dương, được thần đồng
ý->đắc chí tin mình hoàn toàn đúng, tự cho mình giỏi->yêu cầu học trò đọc to
->Thầy đồ vừa dốt vừa mê tín
->Nhân dân còn chê cười cái dốt của vị thổ công, không nên mê tín 1 cách mù quáng
Trang 4?Tình huống thứ 2 xảy đến với
thầy đồ là gì? Trước tình huống
đó, thầy đồ có suy nghĩ gì và xử
lí ra sao?
?Cách biện bạch của thầy đồ,
theo em, cho thấy thầy là người
thông minh nhanh trí hay đó chỉ
là sự láu cá, lí sự cùn?
GV: trên đời ko có con dủ dỉ,
dù dì là loài chim ăn thịt cùng
họ với cú, ko thể là chị con
công Hơn nữa con công và con
gà là 2 loài hoàn toàn khác
nhau,ko có mqh nào
?Theo em,câu chuyện này có ý
nghĩa phê phán điều gì?
GV giới thiệu: Trong XHPK, sự
công bằng, lẽ phải trái không có
nghĩa gì ở chốn công đường
Điêù đó được cụ thể hoá qua
truyện cười “Nhưng nó phải
bằng hai mày”
? trước khi xử kiện các nhân vật
*Tình huống thứ 2: chạm trán với chủ nhà
- Nghĩ thầm: “Mình đã dốt Thổ Công nhà
nó cũng dốt nữa”-> nhận thức được mình
dốt và thậm chí nhạo báng cái dốt của thổ công
-Cách xử lí: thầy giải thích vòng vo, vô căn
cứ: “dù dỉ là con dù dì,dù dì là chị con
công, con công là ông con gà”.
Lời giải thích vòng vo, phi logic, chỉ
là lí sự cùn Thầy đồ càng giấu dốt, càng bộc lộ bản chất dốt của mình->tiếng cười đạt đến cao trào
c.Ý nghĩa của câu chuyện
Tiếng cười trong truyện mang ý nghĩa phê phán, giáo dục cao:
-Phê phán hạng người dốt mà còn giấu dốt -Nhắc nhở, khuyên răn mọi người chớ nên giấu dốt, hãy mạnh dạn học hỏi không ngừng
2.Văn bản “Nhưng nó phải bằng hai mày”
a Trước khi xử kiện
Trang 5đc miêu tả ntn?
?Các chi tiết ấy phản ánh điều
gì?
? tác giả dân gian đã xây dựng
tình huống nào?
? Khi xử kiện thầy lí đã xử ra
sao? ở đây cái cười được miêu
tả như thế nào?
+ Viên lí trưởng “Nổi tiếng xử kiện giỏi”
+ Cải và Ngô đánh nhau ,và đều đút lót cho thầy
=> Gợi trí tò mò cho người đọc, gây sự hấp dẫn và lôi cuốn
=> Lí trưởng “Phụ mẫu chi dân”, bảo vệ công lí ở nông thôn mà xử kiện giỏi thì thật đáng khen Nhưng lại xảy ra mâu thuẫn : thầy xử giỏi>< Ngô, Cải đều đút lót Vậy thầy Lí đâu phải người xử giỏi-> một cách giới thiệu mỉa mai
b Khi xử kiện
-Đặt nhân vật vào tình huống cụ thể: Xử kiện và kết quả xử kiện Ngô thắng Cải thua -Cái cười được miêu tả đầy kịch tính qua cử chỉ và hành động gây cười:
+ Đó là cử chỉ “Cải vội xoè năm ngón tay
ngẩng mặt nhìn thầy lí khẽ bẩm”.
=> Cử chỉ ấy của Cải như muốn nhắc thầy
lí số tiền anh ta “lót” trước Lấy hành động thay cho lời nói
+ “Thầy lí cũng xoè năm ngón tay trái úp
lên năm ngón tay mặt” => Cử chỉ ấy phù
hợp với điều thầy lí thông báo với Cải liền
đó Nó cũng một ẩn nghĩa khác: đó là lẽ phải đã bị đồng tiền che mất
Trang 6?Em có nhận xét gì về nhân vật
Ngô và Cải?
?Nêu ý nghĩa của truyện?
->Sự kết hợp giữa cử chỉ và lời nói đó làm bật lên tiếng cười
*Hình ảnh Ngô và Cải
Đây là 2 người nông dân trong xã hội phong kiến xưa, vì muốn được kiện nên cả hai tìm cách đút lót Người lao động do những thói xấu đã lâm vào tình trạng vừa bi, vừa hài, vừa đáng thương lại vừa đáng trách
c Ý nghĩa
-Phê phán giai cấp thống trị tham nhũng, vạch trần lối xử kiện vì tiền
- Phê phán hành động hối lộ của 1 bộ phận nông dân lao động
-> có tác dụng giáo dục trong nội bộ nhân dân 1 cách sâu sắc, thấm thía về bài học trong cs
3 Nét đặc sắc trong truyện cười dân gian
- Truyện cười rất ngắn gọn Truyện phải gói kín mở nhanh mới tạo bất ngờ
- Kết cấu chặt chẽ, mọi chi tiết hướng tới sự gây cười Tiếng cười rộ lên ở cuối truyện
- Tuyện thường ít nhân vật, nhân vật chính
là đối tượng của tiếng cười
- Ngôn ngữ giản dị nhưng rất tinh, rất sắc, nhất là ngôn ngữ và cử chỉ của nhân vật ở cuối truyện
Trang 7III Tổng kết
Ghi nhớ: SGK
IV Luyện tập