Chuong 4 BT DDSH

Sự tuyệt chủng và mất cân bằng sinh thái Sự mất đi của hàng loạt các loài sinh vật trong một thời kỳ nhất định nào đó được gọi là hiện tượng tuyệt chủng... • Ngày nay, do sự phát triển

Chương IV- BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC

I CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC

1 Khái niệm chung

Sự đa dạng của các sinh vật trên Trái đất ngày nay là kết quả của quá trình tiến hóa lâu dài trong lịch sử phát triển của sinh giới

Ngày nay, người ta dự đoán có khoảng trên 30 triệu loài sinh vật hoặc

có thể lên tới 100 triệu loài hiện sống trên Trái đất, trong đó chỉ có hơn 1,7 triệu loài đã được phát hiện và mô tả Số loài bị tuyệt chủng để lại hoá thạch trong các địa tầng dự đoán khoảng 100 lần lớn hơn các loài hiện sống

Việt Nam được Quốc tế công nhận là một trong 10 trung tâm ĐDSH cao nhất trên Thế giới Với nhiều kiểu rừng, đầm lầy, sông suối, rạn san hô, tạo nên môi trường sống cho 3.498 loài cá, 296 loài bò sát, 162 loài ếch nhái, 1.009 loài chim, 310 loài thú hoang dã, 7.750 loài côn trùng, 7.894 loài động vật không xương sống thủy sinh, 1.973 loài tảo, 687 loài rong, gần 12.000 loài thực vật

Đặc biệt gần đây các nhà khoa học đã công bố nhiều loài mới cho khoa học bổ sung vào danh lục các loài động, thực vật của Việt Nam và trên Thế giới Việc mô tả các cá thể Tê giác một sừng liên quan đến các bức ảnh chụp được vào tháng 8/2001 ở VQG Cát Tiên

đã cho thấy Việt Nam là một trong những quốc gia có ĐDSH cao

Việt Nam còn là một trong 12 “trung tâm giống gốc” của nhiều loài cây trồng, vật nuôi với hàng chục giống gia súc và gia cầm trên Thế giới

Đặc biệt các giống lúa, khoai, có những loài được coi là có nguồn gốc từ Việt Nam Việt Nam còn là trung tâm phát tán của các loài cá thuộc họ cá Chép (Cyprinidae) và nhiều nòi chó (loài phụ) trên Thế giới đều bắt nguồn từ loài Chó Phú Quốc ở Việt Nam

• Tuy nhiên, vào những năm cuối của thế kỷ XX, các hoạt động công nghiệp của con người ngày một gia tăng, việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên quá mức,…các chất thải không được kiểm soát nên ô nhiễm môi trường đã trở thành vấn đề toàn cầu

• Tình hình đó đã ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người và suy giảm ĐDSH Nhiều loài động, thực vật bị suy giảm nhanh về số lượng, thậm chí một số loài đang đứng trước bờ vực bị tuyệt chủng

Trong khi đó, nhu cầu cơ bản và sự sống còn của con người lại phụ thuộc rất lớn vào ĐDSH của Trái đất Nếu những nguồn tài nguyên này bị giảm sút thì cuộc sống của chúng ta và các đời con cháu mai sau sẽ bị đe dọa và phải đối mặt với những hiểm họa khôn lường về môi trường, tài nguyên sinh học

• Theo Tổ chức y tế Thế giới (WHO) mỗi năm có khoảng 160.000 người chết do ảnh hưởng của sự nóng lên toàn cầu, trung bình hàng ngày có 5.000 người chết vì các bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí trong nhà và con số này có thể tăng lên gấp đôi vào năm 2020

• Với tốc độ suy giảm ĐDSH như hiện nay, sẽ có khoảng 5-10% số loài trên Thế giới bị tiêu diệt vào những năm 2020 và đến năm 2050

số loài bị tiêu diệt có thể lên đến 25% số loài đã mô tả Nếu trước đây cứ khoảng một Thế kỷ có một loài bị tiệt chủng thì vài năm gần đây người ta tính rằng bình quân cứ 7 phút có một loài bị tiệt chủng

• Khi ở các nước phát triển và đang phát triển phải trả giá cho sự mất mát này thì con người mới bắt đầu chú ý đến việc bảo tồn ĐDSH

• Bắt đầu là từ Hội nghị Thượng đỉnh bàn về vấn đề môi trường và

ĐDSH được tổ chức tại Brazil vào tháng 6 năm 1992 Sau hội nghị

đó có 156 Quốc gia đã ký vào công ước về ĐDSH và bảo vệ chúng

• Từ đó, nhiều hội thảo được tổ chức và nhiều cuốn sách mang tính

chất chỉ dẫn ra đời nhằm hướng dẫn và đưa ra các phương pháp

để bảo tồn ĐDSH, làm nền tảng cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững trong tương lai

• Bảo tồn ĐDSH là một nguyên lý khoa học được xây dựng trên

những nỗ lực đó

2 Sự tuyệt chủng và mất cân bằng sinh thái

Sự mất đi của hàng loạt các loài sinh vật trong một thời kỳ nhất định nào đó được gọi là hiện tượng tuyệt chủng

Theo Raup, 1979 thì hiện tượng tuyệt chủng lớn nhất

có lẽ xảy ra vào cuối kỷ Permi (khoảng 250 triệu năm trước công nguyên) làm cho khoảng 77 đến 96% số loài động vật biển bị tuyệt chủng

Những biến động khác của khí hậu do động đất, hoạt động trở lại của nhiều núi lửa, làm cho nhiều loài động, thực vật không còn điều kiện sống thích hợp để tồn tại

Sự tuyệt chủng này phải cần đến khoảng 50 triệu năm sau thông qua quá trình tiến hóa thì số lượng loài động vật biển mới có thể phục hồi lại được

• Ngày nay, do sự phát triển càng cao của xã hội, con người đã can thiệp và khai thác tự nhiên quá mức nên đã góp phần làm cho tốc độ tuyệt chủng của nhiều loài sinh vật tăng hơn nhiều so với việc hình thành các loài mới Quá trình này không còn tuân theo quy luật tự nhiên nên sự mất cân bằng sinh thái là điều không thể tránh khỏi.

• Cân bằng sinh thái là sự cân bằng của các mối quan hệ giữa sinh vật với môi trường Trong quá trình tiến hóa của sinh vật, sự cân bằng này được

gọi là sự cân bằng tự nhiên

• Tuy nhiên cân bằng sinh thái tự nhiên là cân bằng động, nó luôn bị mất đi

sự cân bằng tương đối và luôn được phục hồi Một khi sự cân bằng bị phá

vỡ thì người ta gọi là mất cân bằng sinh thái Hậu quả của mất cân bằng sinh thái dẫn đến sự tiêu diệt các cá thể, quần thể, quần xã thậm chí phá hủy cả HST

• Ngày nay khi nền công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa,… đang phát triển nhanh trên Thế giới thì hiện tượng mất cân bằng sinh thái đã và đang xảy ra ở nhiều nơi và ngày càng nghiêm trọng

II BẢO TỒN ĐDSH TRONG SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

1 Khái niệm về bảo tồn ĐDSH

Bảo tồn ĐDSH là một khoa học đa ngành, được xây dựng nhằm hạn chế các mối đe dọa đối với ĐDSH Sự đe dọa làm suy thoái ĐDSH là do: sự khai thác tự nhiên quá mức, sự thoái hóa và biến mất sinh cảnh, nạn ô nhiễm môi trường, các loài nhập nội, sự du canh, du cư, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, Vì vậy, nội dung của bảo tồn ĐDSH cần phải đạt được 2 mục tiêu chính :

• Tìm hiểu những tác động tiêu cực do các hoạt động của con người gây ra cho các loài, các quần xã và đối với các HST.

• Xây dựng các phương pháp tiếp cận để hạn chế sự tuyệt chủng của các loài và nếu có thể được sẽ cứu các loài đang bị đe dọa bằng cách đưa chúng trở lại với HST tương

2 Tại sao phải bảo tồn ĐDSH

* Lý do đạo đức

Cơ sở đạo đức của bảo tồn thiên nhiên được nhấn mạnh tại hiến chương

“Thế giới vì thiên nhiên” do Đại hội đồng Liên hợp Quốc đưa ra:“Mỗi một dạng

của sự sống là độc nhất, nó cần được tồn tại mà không kể tới giá trị của

nó đối với con người và để sống hòa hợp với các sinh vật khác, hành động của con người cần chịu sự hướng dẫn của một quy tắc về đạo đức”

Theo nguyên tắc đó, mọi sinh vật sống trên hành tinh chúng ta đều có quyền tồn tại, bình đẳng ngang nhau Các sinh vật phải nương tựa vào nhau

để sinh sống, sinh vật này là chỗ dựa của sinh vật kia Chúng tạo thành một chuỗi liên hoàn tồn tại trong thiên nhiên, mà mỗi sinh vật là một mắt xích trong chuỗi liên hoàn đó

Khi chúng ta làm suy giảm sự phong phú về ĐDSH trên Thế giới, xem như đã vô tình loại trừ nhiều dạng sống mà chúng có quyền được tồn tại, phát triển, đồng thời chúng ta đã hủy hoại nền tảng của nguồn cảm hứng về thẩm

mỹ, nghệ thuật và văn hóa của con người.

Sự mất mát về ĐDSH có thể làm cho chất lượng cuộc sống của con người bị giảm sút và cản trở xã hội loài người trong quá trình phát triển

* Lý do cân bằng sinh thái

ĐDSH cần phải được bảo tồn nhằm giữ cho sinh quyển ở trạng thái cân bằng và thực hiện được chức năng của nó Trong HST, không có một loài sinh vật nào là không cần thiết cho sự duy trì các quá trình sinh thái cơ bản trên Trái đất

Chẳng hạn, sự phá hủy rừng trên diện rộng làm thay đổi chu kỳ carbon, dẫn tới tăng hàm lượng carbon trong không khí Hàng năm

có tới 17 triệu - 25 triệu ha rừng trên Thế giới bị đốt cháy

Vì vậy, đã làm mất đi cả hai nguồn tái tạo O2, gia tăng CO2 do đốt cháy, giảm khả năng hấp thụ từ thực vật của rừng quang hợp

Từ đó, hàm lượng CO2 tăng từ 0,028% vào những năm 1950 đã lên tới 0,035% vào năm 2000 Điều đó đã tác động mạnh đến khí hậu toàn cầu, làm biến đổi nhiệt độ theo xu thế ấm lên của bầu không khí tầng đối lưu và tác động nghiêm trọng đến ĐDSH, sức khỏe và cuộc sống bình thường của con người…

Do vậy mất rừng, mất cân bằng sinh thái là mất tất cả

* Lý do kinh tế

Phát triển bền vững là nguyên tắc cơ bản của phát triển kinh tế, xã hội và xu thế tự nhiên của HST Vì vậy, bảo tồn ĐDSH tức là đã bảo vệ được nền kinh tế một cách bền vững.

ĐDSH còn là nguồn nguyên liệu quý trong việc tăng sản lượng lương thực, thực phẩm, phát triển giống cây trồng, vật nuôi cả chất lượng sản phẩm, tính chống chịu và mức độ an toàn lương thực, thực phẩm sạch Nguồn tài nguyên này có một ý nghĩa thương mại cung cấp kim ngạch cho nền kinh tế trên nhiều mặt.

Lý do rất quan trọng trong nhiệm vụ bảo tồn ĐDSH là cần phải sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên sinh vật cho hiện tại và cho tương lai nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng lớn cho nhân loại

Vấn đề là nguồn tài nguyên ĐDSH có vai trò kinh tế đặc biệt như vậy, nhưng đang bị suy thoái nghiêm trọng cần phải được bảo tồn và phát triển bền vững chúng

* Lý do thẩm mỹ

Những cảnh đẹp thiên nhiên bao giờ cũng gắn liền với cảnh

quan, cây cỏ và muông thú Các

tác phẩm văn học nghệ thuật chỉ

có thể được hình thành khi con

người gắn với thiên nhiên Đó là

nguồn cảm hứng cho các nhà văn,

* Những giá trị tiềm ẩn

Cho đến nay, phần lớn giá trị của ĐDSH chưa được phát hiện và khai thác, nghĩa là tiềm năng của ĐDSH chưa được nhận thức một cách đầy đủ

Các nhà khoa học cho rằng mới có khoảng 5% tổng số loài cây được nghiên cứu để tìm kiếm các chất phục vụ cho đời sống của con người và có 2.000 loài, chiếm 20% tổng số sinh vật đã được nghiên cứu về tiềm năng Số còn lại đang ẩn chứa nhiều tiềm năng lớn về giá trị của chúng, nhưng vì trình độ khoa học kỹ thuật hiện nay chưa cho phép con người có thể phát hiện tất cả những bí mật của thiên nhiên

Như vậy, con người mới chỉ biết khai thác và sử dụng một phần nhỏ nguồn tài nguyên ĐDSH trên Trái đất, nhiều tiềm năng có giá trị khác chưa được biết đến Những tiềm năng này sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với con người nếu chúng được phát hiện và được khai thác hợp

lý

3 Nội dung của bảo tồn ĐDSH

Để bảo vệ một loài nào đó thì bảo tồn ĐDSH ngoài việc phải nắm rất

kỹ các đặc điểm sinh học, sinh lý, sinh thái, tập tính của loài đó còn phải biết được các đặc điểm thích nghi với môi trường của chúng

Tiếp theo, phải nghiên cứu chúng trong mối quan hệ giữa các cá thể cùng loài, giữa các loài trong quần xã, Biết được những nguyên nhân làm cho loài đó có nguy cơ tuyệt chủng để từ đó tìm ra được biện pháp bảo tồn thích hợp

Các nội dung này đòi hỏi bảo tồn ĐDSH phải tổng hợp nhiều nguồn tư liệu liên quan, kết hợp với nghiên cứu trong thực tế đối với từng điều kiện

cụ thể, mới có được phương pháp tiếp cận đúng

Có thể nêu lên một số nội dung cơ bản của sinh học trong bảo tồn ĐDSH là:

- Điều tra thành phần các loài hiện có trong các HST của khu vực cần được bảo tồn hoặc đề xuất các giải pháp khả thi cho việc bảo vệ.

- Nghiên cứu về động thái các loài liên quan, đánh giá các tác động đến sinh cảnh nơi các loài đó sinh sống.

- Theo dõi diễn biến các HST dưới tác động của tự nhiên và của con người.

- Đánh giá, so sánh những khác nhau của HST còn tương đối nguyên vẹn

và những HST bị các tác động tiêu cực

III CÁC VẤN ĐỀ CẤP THIẾT TRONG CÔNG TÁC BẢO

Đối với một số quần thể trong tự nhiên, một vài cá thể vẫn còn sống sót thêm vài năm hay vài chục năm và về lý thuyết chúng vẫn

có thể sinh sản để duy trì nòi giống, phát triển bình thường Nhưng thực tế những loài trong tình trạng như vậy sẽ rất dễ bị tuyệt chủng nếu không có các biện pháp can thiệp

Loài Nhái vàng là loài điển hình

cho việc suy thoái

của các loài Lưỡng

cư Hình ảnh tụ tập

đông đúc của các con

đực bên một vũng

nước nhỏ vào mùa

giao phối ở vùng núi

và 2 con cái, đến năm

Chim Bồ Câu Viễn Khách (Ectopistes migratorius)

ở vườn thú Cincinnati vào lúc

13 giờ chiều ngày 14 tháng

9 , năm 1914

Bò Rừng Châu Mỹ (Bison bison)

• Bò rừng Châu Mỹ là loài thú ưu thế nhất ở Bắc Mỹ Dây chuyền thức ăn đồng cỏ - bò rừng - con người vẫn duy trì hàng ngàn năm.

• Khi người Châu Âu đến định cư vào cuối thế kỷ XIX, thì cuộc thảm sát bò rừng bison bắt đầu Hơn 1,5 triệu da bò được bán cho thị trường Phương đông trong mùa đông 1872 - 1873

• Từ quần thể ước tính khoảng 60 triệu con năm 1860, chỉ còn 150 sót lại ngoài tự nhiên năm 1889 Năm 1894, con bò hoang cuối cùng ngoài tự nhiên ở nước Mỹ, bị bắn chết bởi một người chủ trại tại tỉnh Parke, bang Colorado

Bò rừng Châu Mỹ (Bison bison)

Đầu thế kỷ XIX chỉ còn

lại vài trăm con, ở vùng

rừng Bialowiesa, Balan

Việc săn bắn trộm tiếp tục

giảm số lượng của bò cho

đến Thế chiến thứ I với

bom đạn và việc tìm thực

phẩm làm cho bò hoang

hoàn toàn huỷ diệt

Con bò hoang Châu Âu

cuối cùng bị bắn chết vào

ngày 9, tháng 1 năm 1921

Bò Rừng Châu Âu (Bison bosanus)

Nguyên nhân tuyệt chủng

Săn bắn trái phép

Buôn bán vật nuôi, cây cảnh

Vật dữ

và kiểm soát sâu hại

Ô nhiễm

Thay đổi khí hậu

Nguyên nhân sâu xa

•Tăng dân số

•Gia tăng tiêu thụ tài nguyên

•Không quan tâm đến MT

•Nghèo đói

Tốc độ tuyệt chủng của các loài tăng dần vào khoảng thời gian 150

năm trở lại đây Đối với các loài thú và

chim trong các năm 1600 – 1700 thì

tốc độ tuyệt chủng là 1 loài/10 năm và

đã tăng lên 1 loài/1năm vào những

năm 1850 – 1950

Vào những năm 90 của thế kỷ

XX, người ta đã ghi nhận được có

khoảng 11% số loài chim còn lại trên

thế giới đang bị đe dọa tuyệt chủng

Nhiều loài thú, một số loài thực vật,

nhóm thực vật hạt trần và cọ là những

nhóm rất dễ bị tuyệt chủng

Nếu là quy luật tự nhiên thì số nhóm, loài bị tuyệt chủng chỉ là 1%,

nhưng rất đáng tiếc, trên thực tế con

người lại gây nên đến 99% sự tuyệt

chủng cho các loài sinh vật

→ ĐDSH bị đe dọa nghiêm trọng là

điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu

% số loài bị

đe dọa tuyệt chủng

Động vật

Cá Lưỡng cư

Bò sát Chim Thú

Thực vật

Hạt trần Hạt kín

Cọ

24.000 3.000 6.000 9.000 4.500

758 240.000 2.820

452 59 167 1.029 505

242 21.895

925

2 2 3 11 11

32 9

33

* Sự phá hủy những nơi cư trú

Một trong những đe dọa chính đối với ĐDSH là nơi cư trú bị phá hủy hoặc bị làm thay đổi

Trong đó, phá rừng là một trong những việc làm nguy hại nhất

Người ta đã tính được hơn 50% những nơi cư trú là các cánh rừng nguyên sinh bị phá hủy tại 47 trong tổng số 57 Quốc gia nhiệt đới trên Thế giới Các nhà khoa học đã tính dược rằng hàng năm trên Thế giới có khoảng 17 – 25 triệu ha rừng/năm bị đốt cháy và tàn phá Theo đó, cứ trung bình một phút có trên 20ha rừng bị tàn phá và 3ha rừng bị sa mạc hóa

Sự đốt cháy, tàn phá và sa mạc hóa rừng kéo theo những hiểm họa lớn về môi trường Mất rừng là mất các nguồn tái tạo ôxy, tăng khí thải carbonic vào môi trường, HST đất bị xói lở, bào mòn, rửa trôi, bạc màu và tài nguyên đất suy thoái kéo theo các sinh cảnh bị phá hủy, mất nơi sống, cư trú của các loài,…

Nạn phá rừng làm nương rẫy ở Madagascar

Khi các khu rừng bị chia cắt thành nhiều phần nhỏ sẽ làm cho lượng gió tăng lên, độ ẩm giảm xuống và nhiệt độ phần biên cao hơn, tạo ra nguy cơ dễ cháy rừng nhiều hơn Sự kiện mùa khô năm

2002 làm cho rừng tràm U Minh ở Cà Mau bị cháy hàng nghìn ha rừng là một ví dụ Tình trạng này xảy ra sẽ làm cho môi trường sống

bị thay đổi, theo đó nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật cũng bị ảnh hưởng

Nơi cư trú bị chia nhỏ còn làm tăng khả năng xâm nhập của các loài ngoại lai xa lạ và bùng phát dịch hại bản địa Do đường biên của rừng có môi trường mẫn cảm và dễ bị biến động, ở đó các loài côn trùng tăng trưởng nhanh về số lượng và xâm nhập sâu vào bên trong khu vực trung tâm Mặt khác, các loài ăn tạp cũng phát triển mạnh, các loài chim ký sinh tổ có điều kiện phát triển và xâm nhập vào rừng làm suy giảm một số loài bên trong khu rừng bị chia cắt

Nơi cư trú bị chia nhỏ cũng làm tăng khả năng tiếp xúc giữa các loài hoang dã với các loài vật nuôi đã thuần dưỡng tạo cơ hội lây lan các loại dịch bệnh

*Sự ô nhiễm môi trường sống

Ô nhiễm môi trường là một trong những nguyên nhân làm

cho sinh cảnh bị suy thoái và

tính ĐDSH bị suy giảm Hoạt

động của con người trong việc

phục vụ cho đời sống của mình

và cho xã hội đã làm mất đi sự

cân bằng sinh thái vốn có của

nó Nguyên nhân chủ yếu của

tình trạng này là do con người

đã sử dụng quá mức các loại

thuốc trừ sâu, hóa chất, các

chất thải công nghiệp, chất thải

sinh hoạt, khai thác tài nguyên

thiên nhiên quá mức, đô thị

hóa,

- Ô nhiễm không khí

+ Biến đổi khí hậu trên Trái đất: Các hoạt động của con

người đã làm biến đổi và làm ô nhiễm bầu khí quyển của Trái đất Trong vòng 100 năm qua hàm lượng các khí nhà kính như CO2, CH4, NO2, H2O, O3, CFC và các khí khác trong khí quyển không ngừng tăng lên do việc đốt các năng lượng hóa thạch và khí tự nhiên

Việc chặt phá rừng và đốt rừng lấy đất trồng trọt cũng góp phần làm cho lượng CO2 tăng lên Từ 1910 đến 1950 lượng CO2 thải vào không khí trung bình mỗi năm khoảng

12 triệu tấn, những năm của thập kỷ 80 trung bình là khoảng 150 triệu tấn, còn vào đầu những năm của thập kỷ

90 là trung bình mỗi năm khoảng 3.000 triệu tấn, còn đến năm 1996 đã đạt tới 5.600 triệu tấn

Đỉnh cao phát thải khí carbonic vào tầng đối lưu do hoạt động sống của con người là vào năm 2000 lên tới 6.500 triệu tấn Đây là đỉnh cao nhất trong vòng 160.000 năm qua

Các khí nhà kính tăng đã làm biến đổi khí hậu của trái đất Người ta dự đoán vào khoảng giữa thế kỷ XXI khí hậu trái đất sẽ nóng lên khoảng 20C đến 60C nữa Sự nóng lên của trái đất sẽ làm cho một số loài sinh vật không có khả năng thích ứng kịp thời để tồn tại

Khi nhiệt độ trái đất tăng lên sẽ làm cho các khối băng ở vùng cực tan ra, nước biển nở, theo đó hậu quả

là làm cho mực nước biển dâng cao Người ta dự đoán rằng, trong vòng 50 đến 100 năm tới mực nước biển sẽ dâng lên 0,3 đến 1,0 m Điều này sẽ nhấn chìm nhiều vùng đất thấp trên Thế giới Theo đó, các công trình xây dựng cũng như cơ sở hạ tầng cũng bị ngập và sẽ ngăn cản việc di cư của các loài sống trong vùng đất thấp Mặt khác, khi mực nước biển dâng lên sẽ ảnh hưởng rất lớn đến điều kiện sống của các rạn San hô vì bọn này chỉ sống ở những độ sâu nhất định, nơi có ánh sáng và dòng chảy phù hợp

+ Hiện tượng mưa axit:

Do tốc độ công nghiệp hóa diễn ra nhanh trên Thế giới nên các ngành công nghiệp luyện thép, các nhà máy nhiệt điện sử dụng nhiên liệu là than hay dầu đã thải ra một lượng lớn nitrat, sunphat vào không khí Các loại khí này gặp hơi nước trong khí quyển sẽ tạo ra axit nitric và axit sunphuric

Theo WRI/UNEP/UNDP hàng năm nước Mỹ thải ra khoảng

21 triệu m3 khí nitrat và khoảng 19 triệu m3 khí sunphat Các gốc axit này liên kết với các đám mây tạo thành mưa axit Mưa axit đã làm tăng độ axit trong nước ở các ao, hồ, sông, suối,

và kéo theo là điều kiện sống trong các vùng này bị thay đổi Kết quả là làm suy giảm đáng kể các quần thể động, thực vật ở đây Vào năm 1994, người ta đã tính được có 39% số hồ tại Thủy Điển, 34% số hồ của Na Uy đã bị axit hóa.

+ Sự sản sinh ôzôn và sự lắng đọng khí nitơ:

Xe ô tô, các nhà máy điện và các hoạt động công nghiệp thải ra các khí hyđrôcarbon, khí nitơ ôxit Dưới ánh sáng mặt trời, các chất này tác dụng với khí quyển tạo ra khí ôzôn và các

phụ phẩm khác Các chất này được gọi là “mù quang hóa”.

Khi nồng độ ôzôn tăng cao ở tầng khí quyển gần mặt đất

sẽ giết chết các mô thực vật, làm cây cối bị tổn thương Hậu quả là làm giảm năng suất nông nghiệp và làm hại các quần xã sinh vật

Lỗ thủng tầng ôzôn ở vùng Nam cực, vào năm 2000 có kích thước lớn hơn nước Mỹ (hơn 28,2 triệu km2 và hiện nay nhờ giảm thiểu được phát thải CFC, CO2,… nên lỗ thủng này đã được hàn nhỏ lại Hiện tượng suy giảm tầng ôzôn đã góp phần làm cho nhiều loài thực vật mất đi khí khổng và diệp lục, các loài động vật bị bệnh hiểm nghèo và những triệu chứng gây chết khác cho sinh vật.