Giữa năm 1925, nghĩa là chỉ hơn một năm sau khi Luận cương về thanh niên thuộc địa được nhất trí thông qua tại Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản lần thứ IV, tác giả của văn kiện nổi ti
Trang 1Web Site Tìm Kiếm 18 Tháng Tư 2009 - Đăng Ký - Nhập Đăng
Nội dung chi tiết
LỊCH SỬ HỘI LIÊN HIỆP THANH NIÊN VIỆT NAM VÀ PHONG TRÀO THANH NIÊN VIỆT NAM
(1925-2004)
"Thanh niên cần phải có tinh thần gan dạ, sáng tạo, cần phải có chí khí hăng hái và tinh thần tiến
lên, vượt mọi khó khăn, gian khổ để tiến mãi không ngừng…"
Hồ Chí Minh.
Phần thứ nhất NGUYỄN ÁI QUỐC - HỒ CHÍ MINH VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM SÁNG LẬP, RÈN LUYỆN
MẶT TRẬN ĐOÀN KẾT THANH NIÊN VIỆT NAM
(1925-1945)
Chương I:
Nguyễn ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước
và chủ trương thức tỉnh thanh niên, đưa thanh niên vào con đường tranh đấu giải phóng dân tộc giải phóng giai cấp
Sau khi nổ súng xâm lược nước ta, thực dân Pháp phải mất gần 30 năm mới đặt được bộ máy thống trị của chúng do sự ươn hèn của vua quan nhà Nguyễn ký Hiệp ước công nhận quyền bảo hộ cho bọn thực dân năm 1884 Từ đó, nhân dân ta phải sống trong cảnh lầm than, cơ cực dưới hai tầng áp bức, bóc lột của thực dân, phong kiến Bọn cướp nước và bè lũ tay sai bán nước đã thi hành một chính sách cai trị cực kỳ dã man, tàn bạo Chúng trắng trợn đàn áp về chính trị, bóc lột tàn tệ về kinh tế, đầu độc thâm hiểm về văn hoá và tinh thần Trong tình cảnh đó, các tầng lớp thanh niên nước ta không sao thoát khỏi số phận đen tối Một trong muôn vàn tội ác của bọn thực dân phong kiến đối với thanh niên là buôn người đưa họ bán đi biệt xứ làm phu trên các đảo xa xôi Bán được một thanh niên, chúng lãi ba nghìn frăng (tiền Pháp) Hàng vạn thanh niên đã trở thành nạn nhân của tội ác này, đem về cho bọn thực dân món lãi kếch xù hàng trăm triệu frăng Thanh niên công nhân bị bóc lột vô nhân đạo từ tuổi thiếu niên Không ai khác, chính một nhà báo Pháp đã viết: “Khi tôi tới thăm Hòn Gai, mỏ than lúc nhúc những người rách rưới, gầy guộc Đằng sau những chiếc goòng, các “nhóc” còng lưng đẩy xe, những thân hình bé nhỏ, khô rạc Tiền lương danh nghĩa 15 xu, thực tế 12 giờ mỗi ngày chúng chỉ nhận được 7 xu rưỡi vì chúng là nhóc" Trong lúc đó vốn của Công ty than Hòn Gai lúc đầu là 16 triệu frăng, nhưng chỉ riêng năm 1925, bọn chủ
mỏ đã lãi tới 36,2 triệu frăng Tiền lãi một năm nhiều hơn hai lần tiền vốn bỏ ra lúc đầu Tương tự như vậy, năm 1919 vốn tài chính của Công ty cao su Nam kỳ có 16 triệu frăng, sau lấy lãi bỏ thêm
Trang 2vào năm 1924 tăng lên 100 triệu Năm 1925 công ty này thu lãi trên 31 triệu frăng cho bọn chủ thực dân Cứ như thế trong lúc túi tiền của bọn chủ thực dân, tư bản ngày càng đầy thì:
Cao su xanh tốt lạ đời
Mỗi cây bón một xác người công nhân!
Từ khi Việt Nam bị thực dân Pháp thống trị cho đến năm 1929, nhân dân và tuổi trẻ nước ta liên tiếp nổi dậy đấu tranh quyết liệt không quản máu chảy, đầu rơi Mặc dù vậy, những năm đầu thế
kỷ XX, các phong trào yêu nước vẫn lâm vào tình trạng bế tắc, song ngọn lửa căm thù quân xâm lược và dũng khí đấu tranh của nhân dân ta chưa bao giờ bị dập tắt
Nguyên nhân cơ bản của sự bế tắc nêu trên chính là do thiếu một đường lối đúng đắn, một tổ chức chặt chẽ nên cuối cùng các phong trào đấu tranh đều bị kẻ thù dìm trong biển máu Tình trạng khủng hoảng về lãnh đạo đòi hỏi phải được giải quyết để đưa cách mạng nước ta tiến lên Đúng vào thời điểm này, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành, sau lấy tên là Nguyễn ái Quốc
đã mở đầu cuộc hành trình hết sức quả cảm và gian lao đi tìm đường cứu nước, cứu dân…
Giữa năm 1911, ở độ tuổi 20, Nguyễn ái Quốc xuống tàu mang tên Đô đốc Latusơ Tơrêvin tại cảng Nhà Rồng (Sài Gòn) đi ra nước ngoài với ý thức tìm hiểu nước Pháp và các nước khác làm thế nào
mà trở lên độc lập, hùng cường rồi sẽ “trở về nước, đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức, đoàn kết và huấn luyện để đưa họ đấu tranh giành quyền tự do, độc lập" Nguyễn ái Quốc đã đến Pháp,
và đi qua nhiều nước châu Phi, đến Mỹ, Anh…vv… và trở lại Pháp vào cuối năm 1917 lúc chiến tranh thế giới lần thứ nhất ở vào giai đoạn quyết liệt nhất
Tại Paris, Người kết bạn với nhiều nhà hoạt động xã hội, văn hoá có uy tín lớn của nước Pháp Người viết nhiều bài báo tố cáo tội ác của thực dân Pháp ở các thuộc địa, tranh thủ mọi diễn đàn, những buổi hội họp, mít tinh, sinh hoạt câu lạc bộ để tuyên truyền cho cách mạng Việt Nam, Lào, Campuchia và các nước thuộc địa khác
Với nhiệt huyết của tuổi thanh niên, Nguyễn ái Quốc sáng lập ra “Nhóm những người Việt Nam yêu nước” tại Pháp Thành viên của nhóm hầu hết là thanh niên công nhân, binh lính và những người
du học (thực dân Pháp đã bắt hơn 10 vạn thanh niên nông dân, công nhân sang phục vụ chiến tranh thế giới lần thứ nhất tại Pháp) Nhóm hoạt động mạnh mẽ làm cho giới cầm quyền Pháp rất
lo ngại Do công tác tuyên truyền, tổ chức của nhóm được tiến hành tích cực nên cơ sở của nhóm phát triển khá mạnh Đồng chí Nguyễn ái Quốc đã chân thành mời hai nhà yêu nước Phan Châu Trinh và Phan Văn Trường tham gia “Nhóm những người Việt Nam yêu nước”, song cả hai ông không tán thành, vì các ông cho rằng “nhóm thanh niên ấy là trẻ con”
Chiến tranh thế giới lần thứ nhất kết thúc, Hội nghị Vécxây (Versailles) giữa các nước thắng trận họp tại Thủ đô Paris vào ngày 18/6/1919 Nguyễn ái Quốc thay mặt nhóm những người Việt Nam yêu nước ở Pháp đưa tới Hội nghị tám điểm đòi chính phủ Pháp phải thừa nhận quyền tự do, dân chủ, quyền bình đẳng và tự quyết của dân tộc Việt Nam Bản yêu sách này được gửi đến các đoàn đại biểu Đồng minh và tất cả các nghị viên của Quốc hội Pháp Báo “Nhân đạo” (L'Humanité) và nhiều nhật báo khác ở Pháp đã đăng nguyên văn hoặc trích đăng bản yêu sách chính trị quan trọng này Nguyễn ái Quốc cùng những đồng chí của Người đã cho in bản yêu sách thành truyền đơn gửi về trong nước Dư luận ở Paris cũng như ở Pháp coi việc làm của người thanh niên yêu nước Nguyễn ái Quốc như quả bom chính trị nổ ngay giữa Paris
Tháng 7 năm 1920, Nguyễn ái Quốc sung sướng, vui mừng vì được đọc bản “Sơ thảo lần thứ nhất những Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của V.I.Lênin, khẳng định lập trường kiên quyết ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước phương Đông của Quốc tế Cộng sản
Từ đó, Người hoàn toàn tin theo Lênin, dứt khoát đứng về Quốc tế thứ ba
Tại Đại hội của Đảng xã hội Pháp họp ở Tua (Tours – 12/1920), Nguyễn ái Quốc đã bỏ phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế III, và cùng những người chủ trương gia nhập Quốc tế III tuyên bố thành lập Phân bộ Pháp của Quốc tế cộng sản (Section Fran?aise de I’Internationale Communiste, viết tắt là S.F.I.C) Sự kiện Nguyễn ái Quốc bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế III, tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp và trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên, đánh dấu bước ngoặt trong hoạt động của Người, từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác – Lênin và đi theo con đường cách mạng vô sản Sự kiện này cũng đánh dấu bước mở đường giải quyết cuộc khủng hoảng về đường lối giải phóng dân tộc Việt Nam
Năm 1921, tại Paris, Nguyễn ái Quốc cùng một số đồng chí của Người lại sáng lập ra “Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa” để đoàn kết các lực lượng cách mạng chống chủ nghĩa thực dân, thông qua
tổ chức này đưa chủ nghĩa Mác – Lênin đến các dân tộc thuộc địa
Thành viên trong tổ chức “Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa” cũng bao gồm tuyệt đại bộ phận là thanh niên giống như “Nhóm những người Việt Nam yêu nước ở Pháp” Điều này về sau được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định khi nhắc lại quá trình hình thành của Hội: “Hơn 40 năm trước đây, một nhóm thanh niên yêu nước, người của các thuộc địa Pháp, trong đó có thanh niên Việt Nam và thanh niên Ghinê, đã cùng nhau đoàn kết đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, để giành tự do,
Trang 3độc lập cho đất nước mình…”
Đây chính là loại hình Quốc tế Thanh niên thuộc địa theo quan điểm của Lênin mà Nguyễn ái Quốc bước đầu bắt tay thực hiện Qua việc sáng lập các tổ chức mà đại bộ phận thành viên là những người yêu nước trẻ tuổi Việt Nam và các thuộc địa Pháp đã giúp Nguyễn ái Quốc sớm hình thành những quan điểm, cách nhìn nhận, đánh giá các khả năng cách mạng của tuổi trẻ cũng như hình thức, phương pháp đoàn kết, tập hợp họ Đây là một trong nhiều hoạt động của Nguyễn ái Quốc trong phong trào thanh niên hồi đầu thế kỷ
Thực tiễn phong phú này tạo điều kiện cho Người rút ra nhiều bài học kinh nghiệm về vận động thanh niên các nước thuộc địa
Báo Người cùng khổ (Le Paria) do Nguyễn ái Quốc làm chủ nhiệm kiêm chủ bút đã cất lên tiếng nói đầu tiên vạch trần chính sách đàn áp, bóc lột dã man của chủ nghĩa đế quốc nói chung và của đế quốc Pháp ở Đông Dương nói riêng, thức tỉnh các dân tộc bị áp bức, trước hết là thanh niên tiểu tư sản, trí thức yêu nước hăng hái đứng lên đấu tranh để tự giải phóng
Tại Việt Nam, khoảng những năm 1922, 1923 ở trường Trung học bảo hộ Hà Nội (còn gọi là trường Bưởi, nay là THPT Chu Văn An) nơi có nhiều học sinh con em tầng lớp trên được vào học để nhà nước bảo hộ chuẩn bị cho đội ngũ viên chức “Tây học” Trường có kỳ thi tuyển chọn những người giỏi, trong đó đáng chú ý là nhóm bạn thân gồm Nguyễn Đức Cảnh, Đỗ Ngọc Du, Trần Tư Chính, Ngô Gia Tự, Trịnh Đình Cửu Tự và Cửu là hai học sinh xuất sắc, họ hay vào thư viện tìm đọc những tác phẩm của Molie, Huygô, Banzắc… Theo hồi ký của Trịnh Đình Cửu thì không rõ bằng con đường nào, một hôm Ngô Gia Tự gọi Trịnh Đình Cửu đến chỗ vắng đọc cho nghe một đoạn trong bài thơ ngắn của Phan Bội Châu từ hải ngoại gửi về:
….Thương ôi! Bách Việt giang san
Văn minh đã sẵn, khôn ngoan có thừa
Hồn mê mẩn tỉnh chưa, chưa tỉnh?
Anh em ta phải tính làm sao…?
Chẳng mấy chốc nhóm bạn thân trường Bưởi đã truyền cho nhau bài thơ chứa chan lòng yêu nước, thương nòi và trăn trở bởi câu hỏi cụ đặt ra: “Anh em ta phải tính làm sao?”
Nhưng rồi tin vui bỗng đến, mấy thanh niên từ Hải Phòng, Nam Định lên Hà Nội kể chuyện chính
họ đã được đọc báo từ Pháp mang về có đăng “Yêu sách đòi quyền tự do, tự quyết” gửi đến các đại biểu nhiều nước dự Hội nghị Vécxây tại Paris của Nguyễn ái Quốc Họ say sưa kể về ông Nguyễn lập Hội, xuất bản báo ngay trên đất Pháp để đấu tranh với Pháp Quả là chuyện lạ mà có thật vì báo chí đã đăng, giấy trắng mực đen rõ ràng chứ đâu như thơ của cụ Phan phải truyền khẩu bí mật
Anh em cử người về Hải Phòng và liên hệ với cả trong Nam để bắt liên lạc với thuỷ thủ trên các con tàu viễn dương từ Macxây (một hải cảng lớn của Pháp) sang, mong có thêm sách báo và tin tức về người lãnh đạo mới mà họ đang hướng tới: Nguyễn ái Quốc Trong bối cảnh bế tắc, nghi ngờ của lớp thanh niên, học sinh, sinh viên về con đường do các sỹ phu lớp trước chủ trương bị thất bại, Nguyễn ái Quốc đưa ra nhận định sáng suốt trong bài viết về Đông Dương: “Một luồng gió giải phóng mạnh mẽ đang làm cho các dân tộc bị áp bức vùng lên Người Airơlen, Ai Cập, Triều Tiên, ấn Độ… tất cả những người chiến bại hôm qua và nô lệ hôm nay đang đấu tranh dũng cảm cho nền độc lập ngày mai của họ” Và Người khẳng định: “Đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương giấu một cái gì đang sôi sục, đang gào thét và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm”
Thư của Nguyễn ái Quốc gửi thanh niên Việt Nam, báo Người cùng khổ và tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp của Người từng bước thức tỉnh các tầng lớp thanh niên nước ta Nguyễn ái Quốc là nhà yêu nước trẻ tuổi Việt Nam đầu tiên đã giải thích một cách đúng đắn rằng mọi sự chưa thành của lớp người đi trước là do thiếu tổ chức và thiếu người biết tổ chức, chưa có một đường lối đúng đắn, một tổ chức chặt chẽ
Mùa hè năm 1923, Nguyễn ái Quốc đến Liên Xô, đất nước của Cách mạng Tháng Mười và V.I Lênin vĩ đại Tại Mátxcơva, Người tham gia nhiều Đại hội và Hội nghị quốc tế, viết nhiều bài đăng trên các báo Sự thật (?pabga) và Thư tín quốc tế (Correpondance Internationnale)
Ngày 17/6/1924, Nguyễn ái Quốc là đại biểu chính thức tại Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V khai diễn tại Nhà hát lớn Mátxcơva
Đoàn đại biểu Ban Chấp hành Quốc tế Thanh niên Cộng sản tại Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V
đã liên hệ với Nguyễn ái Quốc và chính thức mời Người tham gia công việc chuẩn bị nội dung cho Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản lần thứ IV sẽ họp vào thời gian sau đó Từ khi còn hoạt động
ở Pháp, Nguyễn ái Quốc đã có mối quan hệ với Quốc tế Thanh niên Cộng sản Người đã đến Hội trường Thanh niên Cộng hoà ở Paris để giới thiệu về phong trào thanh niên thế giới, phong trào thanh niên Đông Dương và các chủ trương của Quốc tế Thanh niên Cộng sản được người nghe rất hoan nghênh
Ngày 15/7/1924, Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản lần thứ IV đã khai mạc tại Hội trường Công
Trang 4đoàn ở Mátxcơva Đại hội được tiến hành khi Lênin qua đời vừa 6 tháng.
Những phần tử cơ hội và phản động Quốc tế cấu kết với các giới đế quốc điên cuồng mở cuộc tuyên truyền xuyên tạc chủ nghĩa Lênin và học thuyết cách mạng của Người Phong trào Thanh niên Cộng sản Quốc tế đứng trước nhiệm vụ cấp bách là đẩy lùi và đập tan những luận điệu lừa bịp
ấy nhằm tiếp tục tranh thủ trái tim và khối óc của hàng triệu thanh niên cộng sản trong đó có phong trào thanh niên cộng sản ở các nước thuộc địa và phụ thuộc
Trong bối cảnh đó, Đại hội IV Quốc tế Thanh niên Cộng sản có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt đối với di huấn của V.I.Lênin vĩ đại: “Sự nghiệp to lớn và tất yếu của các đồng chí là chuẩn bị cho tuổi trẻ sẵn sàng tham gia cuộc đấu tranh cách mạng và trong việc học tập”
Là người đại diện ưu tú của các dân tộc bị áp bức, ngay trước khi tham dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V, Nguyễn ái Quốc đã đề nghị với Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản về việc thành lập “Nhóm châu á” tại trường Đại học Phương Đông nhằm tạo điều kiện cho thanh niên, học viên
có cơ hội nghiên cứu tình hình, đặc điểm của các nước thuộc địa và phụ thuộc
Là thành viên trong đoàn Chủ tịch trực tiếp lãnh đạo Đại hội, bằng kinh nghiệm thực tiễn phong phú đã trải qua, nhất là sự hiểu biết sâu rộng về tình cảnh thanh niên các nước thuộc địa, Nguyễn
ái Quốc đã có những đóng góp quan trọng vào việc soạn thảo hàng loạt văn kiện của Đại hội.Đặc biệt, Nguyễn ái Quốc là người chủ trì và là tác giả chính trong nhóm tác giả soạn thảo bản
“Luận cương về thanh niên thuộc địa” nổi tiếng theo tư tưởng của Lênin, Người đã trực tiếp trình bày văn kiện hết sức quan trọng này tại Đại hội và được Đại hội nhất trí thông qua Luận cương
mở đầu bằng việc đánh giá và khẳng định rằng từ năm 1919 đến năm 1924, phong trào thanh niên thuộc địa đã có những chuyển biến mạnh mẽ dưới ngọn cờ của Quốc tế Cộng sản và được ảnh hưởng của Cách mạng XHCN Tháng Mười Nga Năm 1919 là thời điểm V.I.Lênin sáng lập ra Quốc
tế Thanh niên Cộng sản và Nguyễn ái Quốc đã may mắn sớm có mối liên hệ với tổ chức này Luận cương nhận định rằng thanh niên các thuộc địa dần dần hướng phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc theo thắng lợi của cuộc cách mạng vô sản Họ đi theo ngọn cờ của Lênin vì họ tìm thấy ánh sáng soi đường trong Luận cương về vấn đề dân tộc nổi tiếng của Người
Tiếp đến, Luận cương về thanh niên thuộc địa nêu lên yêu cầu cấp bách phải tổ chức, tập họp lực lượng thanh niên cách mạng và xây dựng cơ sở Đoàn Thanh niên Cộng sản ở các thuộc địa Đây là mâu thuẫn gay gắt nổi lên trong những năm đầu thế kỷ ở các thuộc địa, giữa đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng và những khả năng để giải quyết những nhiệm vụ đó Vấn đề “Thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức” mà sau này vào năm 1925 trong “Thư gửi thanh niên An Nam” của đồng chí
Nguyễn ái Quốc đã chỉ rõ là tình hình chung của nhiều nước thuộc địa khác trên thế giới chứ không chỉ riêng ở Việt Nam Luận cương về thanh niên thuộc địa đặt ra yêu cầu khẩn thiết về việc hình thành các đoàn thể thanh niên cách mạng và tiến tới xây dựng các tổ chức thanh niên cộng sản ở thuộc địa là nhằm giải quyết mâu thuẫn nêu trên
Cuối cùng, Luận cương về thanh niên thuộc địa nhấn mạnh việc tăng cường mối liên hệ giữa các tổ chức thanh niên cách mạng, thanh niên cộng sản ở các thuộc địa với tổ chức thanh niên cộng sản
về các vấn đề có quan hệ đến trách nhiệm của Đảng đối với phong trào thuộc địa cũng như các bài viết của Nguyễn ái Quốc đăng trên tạp chí Thư tín quốc tế của Quốc tế Cộng sản và báo Sự thật của Đảng Cộng sản Liên xô
Luận cương về thanh niên thuộc địa đã đưa ra những quan điểm rất cơ bản và chỉ rõ nhiệm vụ cụ thể về tổ chức, giáo dục và hướng dẫn cuộc đấu tranh vì những mục tiêu độc lập, tự do, giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc của thanh niên các nước thuộc địa
Luận cương vừa có giá trị như một cương lĩnh chính trị, vừa như một chương trình hành động phù hợp với tình hình, nguyện vọng của hàng chục triệu thanh niên đang bị áp bức, đoạ đày do chính sách và những hành động tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, đế quốc cấu kết với phong kiến bản địa
Giữa năm 1925, nghĩa là chỉ hơn một năm sau khi Luận cương về thanh niên thuộc địa được nhất trí thông qua tại Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản lần thứ IV, tác giả của văn kiện nổi tiếng này: Đồng chí Nguyễn ái Quốc, lãnh tụ của dân tộc và giai cấp công nhân Việt Nam đã triển khai thắng lợi chủ trương xây dựng một tổ chức thanh niên cách mạng ở Việt Nam, một nước thuộc địa của Pháp là Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên (trước đây thường gọi là Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội), một tổ chức bao gồm phần lớn là thành viên trẻ tuổi theo xu hướng
Trang 5cộng sản, tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Trong những năm tháng Nguyễn ái Quốc sống và hoạt động ở Liên Xô (1923-1924) cũng là lúc phong trào cách mạng ở Trung Quốc phát triển mạnh mẽ Quảng Châu là trung tâm cách mạng của đất nước Trung Hoa rộng lớn Quảng Châu trở thành địa bàn quan trọng của những nhà yêu nước Triều Tiên, Indonesia,… Nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam xuất dương vào đầu những năm
20 cũng đã đến đây và được tập hợp vào trong tổ chức Tâm Tâm Xã Đầu năm 1924, Phạm Hồng Thái sang Quảng Châu và gia nhập Tâm Tâm Xã Tháng 2/1924, Phạm Hồng Thái thực hiện nhiệm
vụ ném tạc đạn nhằm mưu sát tên toàn quyền Méclanh (Merlin) nhân dịp y đi công cán qua Quảng Châu
Tiếng bom Sa Diện mưu sát toàn quyền Đông Dương Méclanh của người thanh niên yêu nước Phạm Hồng Thái tuy không thành công “nhưng nó báo hiệu bắt đầu thời đại đấu tranh dân tộc, như chim én nhỏ báo hiệu mùa xuân”, là hiệu kèn thúc giục nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam dấn thân trên con đường tranh đấu
Năm 1925, cụ Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt và kết án tử hình Hàng chục vạn thanh niên thuộc đủ các tầng lớp trong cả nước đã sôi sục đấu tranh đòi bọn cầm quyền ở Đông Dương phải thả cụ Năm 1925, cụ Phan Chu Trinh mất, hơn 140 ngàn người trong đó có hàng vạn thanh niên, học sinh đã tập hợp ở Sài Gòn để đưa đám tang cụ Đây là một cuộc biểu dương lực lượng to lớn
có ảnh hưởng rất rộng trong cả nước, nhất là đối với phong trào thanh niên Nguyễn ái Quốc, ngay thời gian đó đã nêu rõ: “Chưa bao giờ có một phong trào quần chúng rộng rãi như vậy” Đây là một dịp rất tốt cho Nguyễn ái Quốc tuyên truyền chủ nghĩa yêu nước, cổ vũ đấu tranh cách mạng.Trong phong trào đấu tranh của quần chúng, hàng loạt tổ chức yêu nước do những người trẻ tuổi sáng lập đã ra đời Năm 1925, nhóm sinh viên cao đẳng Hà Nội gồm 17 người, trong đó có Tôn Quang Phiệt, Đặng Thai Mai, Phạm Thiều… cùng một số thầy giáo trẻ ở miền Trung nhóm họp tại Vinh và quyết định thành lập Hội Phục Việt sau này là Tân Việt Tháng 3 năm 1926, nhà yêu nước trẻ tuổi Nguyễn An Ninh tập hợp một số thanh niên viên chức, thầy giáo yêu nước vào tổ chức Thanh niên Cao Vọng Những tổ chức thanh niên yêu nước đó hoạt động rất hăng hái, như: Hội Phục Việt đã vận động hội viên tham gia cuộc đấu tranh đòi thả cụ Phan Bội Châu với nhiều hình thức phong phú, hô hào thanh niên biến cuộc đưa đám tang cụ Phan Chu Trinh thành cuộc biểu dương lực lượng của quần chúng
Vào thời gian có nhiều sự kiện đặc biệt đó, sau khi dự Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản lần thứ IV, Nguyễn ái Quốc đã từ Liên Xô đến Quảng Châu (Trung Quốc) với trách nhiệm nặng nề đối với phong trào cách mạng ở Đông Dương và Châu á Người đã khẩn trương tìm hiểu tình hình và tìm cách bắt liên lạc với những thanh niên Việt Nam yêu nước tại đây, qua sự giúp đỡ một phần của Phái đoàn cố vấn Liên Xô bên cạnh Chính phủ Tôn Dật Tiên
Liên tiếp trong hai ngày 18 và ngày 19 tháng 12 năm 1924, Nguyễn ái Quốc gửi thư và báo cáo cho Đoàn chủ tịch Quốc tế Cộng sản, trong đó Người đánh giá cao tinh thần cách mạng của một số thanh niên yêu nước mà Người đã tiếp xúc
Từ tháng 12 năm 1924 cho đến tháng 2 năm 1925 là thời gian Nguyễn ái Quốc làm việc mật thiết với nhóm thanh niên trong tổ chức Tâm Tâm Xã Người đã thẳng thắn nêu lên những thiếu sót trong nhận thức, hành động của nhóm này và tỏ rõ sự khâm phục tinh thần yêu nước của các chiến sỹ cách mạng trẻ tuổi như trường hợp Phạm Hồng Thái Dưới hình thức những lớp bồi dưỡng nhỏ, phân tán, Nguyễn ái Quốc đã giới thiệu với anh em về Cách mạng Tháng Mười Nga, về Quốc
tế Cộng sản, về Chủ nghĩa xã hội khoa học, về học thuyết Mác – Lênin Tác dụng của các lớp học đầu tiên này đối với số thanh niên đang khát khao lý tưởng thật là to lớn Kết luận mà Nguyễn ái Quốc rút ra cho các học trò của Người là muốn đưa cách mạng đến thắng lợi phải dựa vào quần chúng nhân dân, nhất là công nhân, nông dân, phải có một Đảng tiên phong theo chủ nghĩa Mác – Lênin lãnh đạo
Với lý luận sắc bén, kinh nghiệm phong phú, tác phong cởi mở, Nguyễn ái Quốc đã tạo nên niềm tin mạnh mẽ cho số thanh niên yêu nước và đưa dần họ đến với chân lý cách mạng
Lúc này, Nguyễn ái Quốc chủ trương tổ chức một nhóm bí mật Tuy về quy mô chỉ là nhóm đầu tiên nhưng có đầy đủ Chương trình, Điều lệ…
Hoàn thành xong nhiệm vụ có ý nghĩa lịch sử này, ngày 19/2/1925, Nguyễn ái Quốc đã gửi báo cáo tới Đoàn Chủ tịch Quốc tế Cộng sản Trong mục “Công tác đã làm được” Nguyễn ái Quốc viết:
“Chúng tôi đã lập một nhóm bí mật gồm 9 thành viên, trong đó:
2 người đã được về nước
3 người ở tiền tuyến (trong quân đội của Tôn Dật Tiên)
1 người đi công cán quân sự (cho Quốc dân Đảng)
Trong số hội viên đó, có 5 người là đảng viên dự bị của Đảng Cộng sản
Chúng tôi còn có 2 đoàn viên dự bị của “Đoàn Thanh niên Cộng sản Lênin”
Nhóm bí mật 9 người do Nguyễn ái Quốc xây dựng là mầm non của một tổ chức cách mạng mà
Trang 6Người đã ấp ủ trong kế hoạch tổ chức từ sau khi tham dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V và Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản lần thứ IV.
Con đường truyền bá tư tưởng giải phóng dân tộc theo chủ nghĩa Mác-Lênin vào giai cấp công nhân và nhân dân yêu nước Việt Nam mà Nguyễn ái Quốc đã thực hiện lúc đó dựa vào thanh niên, lớp người trẻ tuổi có lòng yêu nước, căm thù giặc, hăng hái cách mạng, nhạy cảm với cái mới, có học thức, được học tập lý luận giải phóng dân tộc và phương pháp tổ chức nhân dân do chính Người đào tạo
Chính từ kết quả đầu tiên bằng tư duy rất sáng tạo và tài tổ chức của mình, Nguyễn ái Quốc đã yêu cầu Đoàn Chủ tịch Quốc tế Cộng sản cho “Gửi sinh viên Việt Nam sang học Trường Đại học Cộng sản ở Mácxcơva” và Người yêu cầu nói rõ hơn cho tôi biết là có thể gửi bao nhiêu sinh viên Việt Nam sang”
Sự ra đời của nhóm cách mạng trẻ tuổi 9 người tuy còn quá nhỏ bé trên con đường dài dựng Đảng, dựng Đoàn, tập hợp thanh niên nhưng đó là thời điểm khai sinh ra một thế hệ thanh niên mới với
xu hướng mới làm cho thực dân Pháp và bọn cai trị run sợ Toàn quyền Đông Dương Méclanh đầu năm 1925 gửi báo cáo về Bộ thuộc địa Pháp nói: “Xuất hiện ở Quảng Châu một người cách mạng Việt Nam tên là Lý Thuỵ hoạt động rất tích cực trong số những người Việt Nam tại đây và dùng những biện pháp tuyên truyền kiểu mới có xu hướng cộng sản”
Việc ra đời nhóm Đoàn viên Thanh niên Cộng sản Việt Nam đầu tiên này là sự kiện đặc biệt quan trọng mở đầu cho quá trình hình thành và phát triển các tổ chức thanh niên cách mạng theo xu hướng cộng sản chủ nghĩa cũng như sự ra đời của Đoàn Thanh niên Cộng sản và các Hội thanh niên yêu nước ở nước ta sau này
Đối với phong trào thanh niên Cộng sản quốc tế, sự xuất hiện nhóm Đoàn viên Thanh niên Cộng sản Việt Nam đầu tiên vào đầu năm 1925 đã góp phần minh chứng tính đúng đắn của Luận cương
về thanh niên thuộc địa do Nguyễn ái Quốc chủ trì soạn thảo
Từ nhóm bí mật 9 người, chỉ trong vòng hơn 4 tháng sau, các chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi dưới sự hướng dẫn của Nguyễn ái Quốc vừa lo tổ chức, huấn luyện, bồi dưỡng cho những thanh niên ở trong nước ra, vừa lo chuẩn bị chương trình, điều lệ, vv… để đến tháng 6-1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên chính thức tuyên bố thành lập và bắt đầu mở rộng các hoạt động tạo được bước ngoặt quan trọng trong phong trào yêu nước của nhân dân, đặc biệt là của thanh niên ta
Tuân theo di huấn của Lênin: “Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng”, Nguyễn ái Quốc lần lượt mở các lớp huấn luyện chính trị ở Quảng Châu Mục đích học tập là: “Học làm cách mạng, học cách hoạt động bí mật Học xong họ lại bí mật về nước truyền bá lý luận, giải phóng dân tộc và tổ chức nhân dân"
Nguyễn ái Quốc cùng với các cộng sự đắc lực của Người như các đồng chí Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Phong, Lê Hồng Sơn vv… đã mở liên tiếp các lớp huấn luyện thu hút khá đông thanh niên yêu nước
ở các miền Bắc, Trung, Nam sang Quảng Châu học tập
Theo báo cáo của Nguyễn ái Quốc gửi Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, từ năm 1924 đến năm
1927, Người đã mở được ba khoá huấn luyện cho 75 người, xuất bản được 3 tờ báo nhỏ Đây là vốn quý mà Người đã chuẩn bị cho cách mạng Việt Nam Hy vọng tuyệt đại bộ phận được trở về Trung Kỳ, Nam Kỳ, Bắc Kỳ, về Xiêm để hoạt động, tuyên truyền lý luận giải phóng dân tộc và tổ chức nhân dân Đồng chí Phạm Văn Đồng là một trong những học viên được cử phụ trách các cơ sở Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở các tỉnh phía Nam nước ta
Học viên tuy là những người có trình độ văn hoá (phần lớn là học sinh, giáo viên) nhưng còn hết sức bỡ ngỡ với biết bao khái niệm chính trị, triết học… mà họ chưa biết đến
Tất cả những điều mới mẻ trên có sức hấp dẫn kỳ lạ đối với lớp thanh niên đang khát khao lý tưởng, khát khao tìm đường cứu nước, cứu dân Họ hấp thụ chân lý chủ nghĩa Mác – Lênin như hấp thụ ánh sáng mặt trời
Đối với công tác thanh niên, học viên được nghe giới thiệu về Quốc tế Thanh niên Cộng sản Đây là đường lối công tác thanh niên theo chủ nghĩa Mác – Lênin lần đầu tiên được truyền bá vào Việt Nam
Các bài giảng của Nguyễn ái Quốc tại các lớp huấn luyện thanh niên yêu nước ở Quảng Châu đã được tập hợp và in thành sách với tên chung là Đường kách mệnh
Đường kách mệnh trở thành vũ khí chiến đấu của những người cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ nhằm chống lại mọi trào lưu, tư tưởng phi vô sản và cơ hội chủ nghĩa trong và ngoài nước
Với yêu cầu cần đào tạo lúc bấy giờ, Đường kách mệnh không chỉ nêu lên những vấn đề thuộc chủ nghĩa, đường lối, sách lược mà còn hướng dẫn công việc tổ chức, tuyên truyền rất cụ thể để mỗi học viên sau khi học xong có thể bắt tay thực hành
Bài học đầu tiên mà học viên được nghe giảng là tư cách một người cách mạng trong đó nêu lên 3 mối quan hệ của người cách mạng: “Đối với bản thân, đối với người và đối với công việc”
Trong cuộc chiến đấu quyết liệt mất còn với kẻ thù, vấn đề đặt ra đối với những người cách mạng,
Trang 7đặc biệt là đối với lớp thanh niên chưa trải qua nhiều thử thách thì bên cạnh việc bồi dưỡng về trí thức cách mạng, cần đặt lên hàng đầu việc bồi dưỡng về đạo đức và phẩm chất cách mạng ấy chính là ý nghĩa của bài học đầu tiên này.
Cùng với việc mở trường đào tạo cán bộ thanh niên tại Quảng Châu, đồng chí Nguyễn ái Quốc đã liên hệ với Quốc tế Cộng sản và Quốc tế Thanh niên Cộng sản để gửi một số thanh niên Việt Nam đến học ở khoa đào tạo cán bộ Đoàn của trường Đảng Liên Xô
Đồng chí Nguyễn ái Quốc cũng đã trực tiếp gửi thư cho Uỷ ban Trung ương Đội Thiếu niên Tiền phong trực thuộc Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Lênin đề nghị đào tạo theo chương trình lâu dài một số thiếu niên Việt Nam thành cán bộ Đoàn sau này Bức thư đề ngày 22/7/1926 có đoạn viết: “Chúng tôi có tại đây (Quảng Châu – Trung Quốc) một nhóm thiếu nhi An Nam Các em đều từ 12 đến 15 tuổi Đó là những thiếu nhi cộng sản đầu tiên của nước An Nam bị chủ nghĩa đế quốc áp bức và ở đó mọi việc giáo dục đều bị cấm… chúng tôi hy vọng rằng các bạn sẽ không từ chối tiếp nhận 3 hay 4 bạn nhỏ An Nam" Đề nghị trên đã được Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Lênin đáp ứng một cách nồng nhiệt, tuy nhiên do tình hình chính trị ở Quảng Châu diễn biến xấu nên chủ trương gửi các cháu thiếu niên nói trên đi đào tạo ở Mátxcơva không thực hiện được.Cùng với sự ra đời của Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên, một tờ báo lấy tên là Thanh niên, phục vụ cho đối tượng chính là thanh niên, với tư cách là cơ quan ngôn luận của Hội đã phát hành
số đầu tiên vào ngày 21/6/1925
Người phụ trách trực tiếp và cũng là người viết nhiều bài cho tờ báo là Nguyễn ái Quốc Đây là tờ báo tiếp nối sự nghiệp báo Le Paria (Người cùng khổ) trong điều kiện mới với đối tượng mới Báo Thanh niên in khổ nhỏ (13x19) mỗi kỳ ra 100 bản, mỗi bản 2 trang đặc biệt có số 4 trang, báo viết bằng tiếng Việt
Về nội dung, báo Thanh niên có các loại bài xã luận, bình luận, truyện lịch sử thế giới, truyện lịch
sử dân tộc và tin tức, đặc biệt có thêm việc hướng dẫn tổ chức các đoàn thể, kinh nghiệm các cuộc cách mạng trên thế giới và giới thiệu về những thành tựu của Liên Xô
Nhìn lại các bài viết trên báo Thanh niên, chúng ta thấy rõ mục đích của báo là:
- Phát động phong trào yêu nước, căm thù giặc, đặc biệt là trong các tầng lớp thanh niên, bồi dưỡng quyết tâm đánh đuổi quân xâm lược để giành lại độc lập, tự do cho đất nước
- Giới thiệu kinh nghiệm lịch sử, nhất là kinh nghiệm các cuộc vận động cách mạng ở nhiều nước
để vận dụng vào cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam, giới thiệu về chủ nghĩa cộng sản và những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin cũng như những vấn đề chủ yếu về chiến lược, sách lược của cách mạng Việt Nam
- Từng bước lý giải về sự cần thiết phải thành lập một Đảng cách mạng theo chủ nghĩa Mác – Lê nin; giáo dục về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và tuổi trẻ trước sự nghiệp giải phóng dân tộc và giai cấp
Với lối viết giản dị nhưng chứa đựng tinh thần tố cáo và cổ vũ sâu sắc, báo Thanh niên kêu gọi nhân dân và tuổi trẻ đứng lên đấu tranh
Về mức độ phổ biến của báo Thanh niên, tuy gặp nhiều khó khăn nhưng những cơ sở của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã cố gắng giới thiệu báo Thanh niên cho hội viên và những người cảm tình với Hội đọc Các đầu mối tiếp nhận báo ở trong nước lúc đó là Cảng Hải Phòng, Hà Nội, Nam Định v v và một số cơ sở ở Sài Gòn (Nhận báo Thanh niên qua đường từ Băng Cốc đưa về).Tên mật thám cáo già Lui Mácti đã nhận xét khái quát qua 88 số báo Thanh niên mà y có như sau:
“Trong số báo đầu tiên, Nguyễn ái Quốc nhấn mạnh trước hết sức mạnh và sự đoàn kết đã đem lại cho một tập thể, nhấn mạnh đến lợi ích mà những cá nhân trong tập thể ấy thu được Nguyễn ái Quốc đã thức tỉnh tinh thần độc lập và tình cảm dân tộc, đặc trưng cho tính khí người An Nam Tiếp đó, dần dà ông cung cấp cho độc giả của mình những hiểu biết về lịch sử An Nam và các trào lưu tư tưởng nước ngoài, và lịch sử các cường quốc thế giới vv… Rồi lần lượt ông đưa ra từng thuật ngữ Hán – Việt tương ứng với một cuốn từ vựng mới về chủ nghĩa cộng sản và nêu ra một định nghĩa rõ ràng, chính xác về thuật ngữ ấy Từng bước, lúc đầu còn ít và về sau thường xuyên hơn, ông công bố một câu hoặc một bài báo ngắn thông báo cho độc giả biết sự tồn tại của Liên Xô và hạnh phúc mà nhân dân Xô Viết đã được hưởng Nguyễn ái Quốc cũng không ngần ngại dành đến
60 số báo của mình để chuẩn bị tinh thần cho độc giả, trước khi ông nói rõ ý đồ của mình, khi ông viết: “Chỉ có Đảng Cộng sản mới có thể đảm bảo hạnh phúc cho An Nam”
Và chính Lui Mácti cũng thấy rõ rằng báo Thanh niên có sức hấp dẫn thanh niên, chẳng những họ đọc mà còn chép lại để chuyển cho người khác đọc
Báo Thanh niên thực sự đã góp phần đắc lực vào việc chuẩn bị về tư tưởng, lý luận và tổ chức cho việc thành lập Đoàn, thành lập Đảng và đoàn kết, tập hợp thanh niên đứng lên giành giải phóng dân tộc
Những năm 1925, 1926, trong nước bùng lên phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân đi đầu là thanh niên, học sinh, sinh viên đòi trả tự do cho cụ Phan Bội Châu Cụ bị mật thám Pháp
Trang 8bắt cóc ở Thượng Hải rồi đưa về giam ở Hoả Lò (Hà Nội) Dù là bậc cao niên nhưng Phan Bội Châu
tỏ ra rất khâm phục Nguyễn ái Quốc Chính cụ Phan đã viết về Nguyễn ái Quốc rằng: “Học vấn, tri thức nay đã tăng trưởng quá nhiều Phan Bội Châu đây đâu có ngờ rằng sau này đứa cháu sẽ trở thành một tiểu anh hùng như thế này… Và mừng cho đất nước ta việc thừa kế đã có người, người
đi sau giỏi hơn kẻ đi trước, tiền đồ đen tối sẽ xuất hiện ánh sáng ban mai” (Thư Phan Bội Châu gửi
Lý Thuỵ đề ngày 14/2/1925 trước khi cụ bị bắt cóc, lúc này cụ đã lục tuần còn Nguyễn ái Quốc mới vào tuổi 35)
Toà án đề hình Bắc Kỳ loan tin cụ Phan sẽ bị tử hình Tin này truyền nhanh trong các nhà máy, trường học, công sở Thanh niên, học sinh, sinh viên Hà thành xôn xao bàn tán Nhóm học sinh trường Bưởi do Ngô Gia Tự và Trịnh Đình Cửu đứng đầu họp bàn kế hoạch đấu tranh đòi trả tự do cho cụ Phan Có ý kiến đề xuất tổ chức bãi khoá nhưng tình hình đã khẩn trương lắm rồi nên cả Nguyễn Đức Cảnh, Trần Tư Chính đều cho rằng trước mắt là phân công nhau vận động học sinh các trường kéo nhau đi dự phiên toà thật đông và đấu tranh ngay tại đó để gây ảnh hưởng, lấy áp lực của quần chúng buộc bọn thống trị phải xử công khai
Đường lối bí mật đã được hình thành Đó là các đường dây của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đường dây của nhóm sinh viên Tôn Quang Phiệt, Đặng Thai Mai, Phạm Thiều ở Cao đẳng Sư phạm… Chỉ trong thời gian ngắn, hầu hết các trường từ trung học đến đại học ở Hà Nội đều đã sẵn sàng
Chiều ấy có công văn của đốc học Lông Becgie trường Bưởi gửi đến tất cả các lớp: “Ngày mai cấm học sinh đi dự phiên toà đại hình xử án ông Phan Bội Châu” Nhưng ngày mai không những học sinh trường Bưởi bỏ học mà nhiều trường khác học sinh, sinh viên, thầy giáo… cũng bỏ học, bỏ dạy Chẳng những thế mà học sinh Hà Đông, Hải Dương, đặc biệt là gần một trăm học sinh trường Thành Chung, Nam Định cũng về Hà Nội
Sân toà đại hình Hà Nội đông nghịt cả trong, ngoài với các tầng lớp nhân dân nội, ngoại thành và các tỉnh, nhất là thanh niên, học sinh, sinh viên Đây là quang cảnh chưa từng có từ khi thực dân Pháp đặt ách đô hộ lên nước ta ở Hà Nội Toà đọc cáo trạng buộc cụ Phan phạm tội nổi loạn chống Nhà nước bảo hộ và Triều đình Cụ đanh thép trả lời làm nức lòng đồng bào Đặc biệt, viên trạng
sư người Pháp đứng ghế bào chữa cũng phải thốt lên: “Thưa quý toà, trong mấy chục năm gần đây, lịch sử Việt Nam hoà cùng lịch sử Phan Bội Châu Dù tôi là người Pháp, đối với Phan Bội Châu tôi cũng phải hâm mộ Tôi hâm mộ cái thân thế quang vinh, tinh thần cao thượng, nghị lực bất khuất của ông…”
Tuy nhiên, bất chấp tất cả, bọn quan toà vẫn tuyên án xử tử Phan Bội Châu Hàng nghìn người trong đó đông nhất vẫn là thanh niên, học sinh, sinh viên thét lên phản đối cùng với nhiều tiếng khóc phẫn uất Không khí đang náo loạn bỗng lắng xuống khi có một người đầu đội khăn xếp, mặc
áo the, vừa thét lớn vừa băng băng chạy thẳng lên vành móng ngựa quát to:
- Không được, không được… cụ Phan Bội Châu không thể chết được! Tôi, tôi tự nguyện xin chết thay cho cụ Phan!
Đôi mắt ông quắc lên dữ dội nhìn thẳng vào kẻ thù trong lúc rừng người đang xáo động, cảm phục hành động chưa từng thấy Người ấy là ông Tú Doanh - Tú Khắc Doanh, một tri thức yêu nước ở Nam Trực (Nam Định) dẫn đầu đoàn học sinh thành Nam lên dự phiên toà
Ngay chiều hôm ấy và suốt cả những tuần lễ sau, học sinh, sinh viên Hà Nội rồi đến các tỉnh miền Trung, tới Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ thay nhau bỏ học biểu tình rầm rộ đòi thả cụ Phan Bội Châu Hàng nghìn bức điện, đơn, thư gửi đến phủ Toàn quyền và gửi cho chính Toàn quyền Pháp Varen đòi phải thả cụ Phan
Hoảng sợ trước phong trào đấu tranh, đúng 30 ngày sau, Toàn quyền Varen buộc phải xoá bỏ bản
án tử hình đối với nhà yêu nước Phan Bội Châu rồi đưa cụ về giam lỏng ở Huế
Những năm cuối đời dù phải sống trong cảnh chim lồng, cá chậu nhưng cụ được lớp con cháu thanh niên, học sinh, thầy giáo, trí thức trẻ luôn tìm tới để thăm nom, yết kiến “Ông già Bến Ngự”
Cụ luôn “Chúc phường hậu tử tiến mau” và không quên nói về Nguyễn ái Quốc
Sau phiên toà xử cụ Phan ở Hà Nội, bọn mật thám và cảnh binh Pháp lùng sục vào các trường lần tìm manh mối bắt những anh chị em chúng nghi là cầm đầu các cuộc bỏ học Tại trường Bưởi, Ngô Gia Tự và Trịnh Đình Cửu lúc này đang học đệ tứ niên Hai anh tức thì bị đuổi học, Tự và Cửu không một lời xin xỏ Các anh khinh bỉ nhìn Lôngbécgie rồi tạm biệt bạn bè, hẹn ngày gặp lại Tiếp liền sau các cuộc đấu tranh rầm rộ đòi trả tự do cho Phan Bội Châu là cuộc biểu dương lực lượng của hàng trăm nghìn thanh niên, học sinh, sinh viên, thầy giáo, viên chức, cùng các tầng lớp nhân dân Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ xuống đường thương tiếc đưa tang nhà yêu nước Phan Châu Trinh suốt đời tranh đấu cho dân chủ, nhân quyền, chăm lo: “Nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí” cho thế hệ trẻ Có thể nói cuộc biểu dương lực lượng của giới thanh niên, học sinh, thầy giáo và các tầng lớp nhân dân được tiếp nối bằng nhiều hoạt động hợp pháp, tập hợp hàng triệu người khắp cả nước từ Nam ra Bắc qua việc tổ chức lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh trong các trường học Đặc
Trang 9biệt là nhân dịp này, nhiều nơi đã phát hành và cho in những tác phẩm yêu nước nổi tiếng của cụ
để “hoán tỉnh quốc dân hồn” Lễ truy điệu Phan Châu Trinh ở trường Thành Chung, Nam Định thu hút hầu hết học sinh và thầy giáo tham gia Trước bàn thờ nghi ngút trầm hương, một bức trướng lớn tỏ lòng thương tiếc cụ với dòng chữ đầy ý nghĩa: “Truy điệu Tây Hồ nhật, Hoán tỉnh quốc dân hồn” (Phan Tây Hồ tức Phan Châu Trinh)
Sinh thời, khi ở Pháp, Phan Châu Trinh biết khá rõ về Nguyễn ái Quốc Cụ đặt kỳ vọng lớn lao vào người thanh niên yêu nước xuất chúng này Cụ viết thư cho Nguyễn: “Cảnh tôi như hoa sắp tàn, hiềm vì quốc phá gia vong, mà hơi tàn cũng gào lên cho hả dạ, may ra có tỉnh giấc hôn mê… Anh như cây đương lộc, nghị lực có thừa, dày công học hành lý thuyết tinh thông… không bao lâu nữa chủ nghĩa anh tôn thờ sẽ thâm căn cố đế sâu rễ, bền gốc trong đám dân tình, chí sỹ nước ta…”.Thật vậy, từ năm 1926 đến năm 1929, phong trào đấu tranh của nhân dân Việt Nam, đặc biệt là phong trào đấu tranh của quần chúng công nông và thanh niên, học sinh đã phát triển lên một bước mới dưới sự lãnh đạo của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Chính từ phong trào đấu tranh đó mà Hội đã có bước phát triển mới về tổ chức, cả về số lượng và chất lượng Hệ thống tổ chức các cấp từ Trung ương Hội đến cơ sở đã xây dựng hoàn chỉnh Hội có 1.700 hội viên và hàng nghìn người có cảm tình với Hội
Luận cương Chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương đã chỉ rõ: “Những cuộc bãi công trong năm
1928 – 1929… đã chứng tỏ rằng sự tranh đấu của giai cấp ở Đông Dương ngày càng rộng khắp Điều đặc biệt và quan trọng của phong trào cách mạng ở Đông Dương là sự tranh đấu của quần chúng công nông có tính chất độc lập rất rõ rệt, chứ không phải là chịu ảnh hưởng quốc gia chủ nghĩa như lúc trước nữa”
Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã ý thức được rằng cách mạng không chỉ dừng lại ở chỗ tuyên truyền đường lối mà phải vận động quần chúng thực hiện đường lối và lấy công nông làm gốc cách mạng Hội đã cố gắng đưa hội viên của mình đi vào công nông bằng cuộc vận động “Vô sản hoá”
Từ giữa năm 1929 trở đi, làn sóng đấu tranh của thanh niên, công nhân trong cả nước ngày một dâng cao, là lực lượng xung kích đi đầu đấu tranh chống địch, bất chấp mọi hành động khủng bố tàn bạo của đế quốc và phong kiến
Cùng với phong trào đấu tranh của thanh niên công nhân, các phong trào đấu tranh của học sinh cũng được Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên quan tâm lãnh đạo ở nông thôn, Hội vận động thanh niên bài trừ hủ tục, chống phù thu lạm bổ, vạch mặt bọn quan lại địa phương Đặc biệt Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã đấu tranh mạnh mẽ chống chính sách mộ phu của bọn tư bản, thực dân
Trước yêu cầu cấp bách của phong trào cách mạng và sau một quá trình đấu tranh, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam ra đời vào tháng 3/1929 tại số nhà 5D phố Hàm Long (Hà Nội) đến tháng 6 – 1929 thì Đông Dương Cộng sản Đảng ra đời Tiếp sau đó là An Nam Cộng sản Đảng ra đời ở Nam Kỳ và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn ra đời ở Trung Kỳ Năm 1930, Nguyễn ái Quốc thay mặt Quốc tế Cộng sản chủ trì cuộc họp thống nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam.Trước năm 1929 đã có một số đoàn viên, thanh niên cộng sản do các cán bộ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên vốn là đoàn viên, thanh niên cộng sản được kết nạp ở Quảng Châu về nước trực tiếp tuyên truyền và tổ chức, nhưng các đồng chí đoàn viên này chưa được tổ chức vào các tổ chức cơ sở của Đoàn mà hoạt động trong mối quan hệ trực tiếp với các cán bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Chỉ từ sau khi các tổ chức Đảng ở nước ta hình thành, nhất là từ sau khi Đông Dương Cộng sản Đảng ở Bắc Kỳ ra đời thì các tổ chức Đoàn cơ sở mới được thành lập Mỗi chi bộ Đoàn phân công các đoàn viên nhiệm vụ thu hút, tập họp một số thanh niên có tinh thần yêu nước, vận động họ hoạt động tuỳ theo từng hoàn cảnh, trình độ
Tháng 6/1929, hai chi bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản được thành lập ở Hải Phòng trong phong trào đấu tranh rộng lớn của quần chúng
Chi bộ Đoàn thứ nhất ra đời ở Nhà máy Xi măng Hải Phòng Chi bộ Đoàn nhà máy Xi măng Hải Phòng được xây dựng dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, một học viên của trường Chính trị Quảng Châu do đồng chí Nguyễn ái Quốc đào tạo Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh thường cùng lao động với thanh niên công nhân của nhà máy, đi sâu tìm hiểu hoàn cảnh của họ, tuyên truyền, giác ngộ họ rồi chọn lọc một số thanh niên ưu tú kết nạp vào Đoàn Chi bộ Đoàn ra
tờ báo lấy tên Tin lửa, bí mật phân phát trong nhà máy để giáo dục và tập hợp thanh niên Chi bộ Đoàn đã có sáng kiến lập một số đội bóng đá và thường đứng ra tổ chức các trận đấu giao hữu ở bãi xi măng đen Một số nhóm đọc sách do chi bộ Đoàn đứng ra thành lập thu hút khá đông thanh niên tham gia Đây là những hình thức tập hợp thanh niên rất có kết quả Ngày 7/11/1929, để kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại, chi bộ Đoàn đã tổ chức rải truyền đơn và treo cờ đỏ búa liềm trong nhà máy, ngoài ra còn tổ chức kể chuyện về Liên Xô qua những tài liệu thu thập trong
Trang 10sách báo cho đoàn viên và những thanh niên cảm tình với Đoàn nghe.
Cuối năm 1929, chi bộ Đoàn đã tích cực tham gia và trở thành lực lượng xung kích thực hiện chỉ thị của nhà máy đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm, chống khủng bố đế quốc
Chi bộ Đoàn thứ hai ra đời ở trường Bônan (nay là trường Ngô Quyền) là nơi có phong trào đấu tranh mạnh mẽ của học sinh trong những năm 1925, 1926 và các năm sau Chi bộ Đoàn có 11 đoàn viên, chia thành các tiểu tổ trong đó có một số học sinh ở trường khác Chi bộ Đoàn trường Bônan do anh Bùi Đức Thanh làm bí thư Chi bộ Đoàn có tờ báo lấy tên là Thanh niên Cộng sản để giáo dục thanh niên và tập hợp thanh niên học sinh Các đoàn viên, thanh niên cộng sản ở trường Bônan hoạt động rất tích cực, nhất là trong công tác tuyên truyền cách mạng, vận động thanh niên đấu tranh Có tháng, chi bộ Đoàn đã cho ra ba số Thanh niên Cộng sản nhằm đáp ứng
nguyện vọng muốn hiểu biết của thanh niên Chi bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản trường Bônan làm công tác tập hợp thanh niên bằng cách giúp anh chị em học sinh tổ chức ra “Học sinh đoàn” để thu hút những học sinh có tinh thần yêu nước, hăng hái hoạt động cách mạng Lớp học sinh đoàn đầu tiên gồm có Lê Viêm, Vũ Thiện Tuấn, Nguyễn Văn Cúc (tức đồng chí Nguyễn Văn Linh - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VI) Đồng chí Nguyễn Văn Linh là một học sinh yêu nước, hoạt động rất hăng hái đã bị đế quốc Pháp bắt đày ra Côn Đảo Nhưng chính tại đây, trong chế độ lao tù vô cùng khắc nghiệt, đồng chí đã từ một học sinh yêu nước được giác ngộ lý tưởng của Đảng rồi được đứng trong hàng ngũ của Đảng, cùng với nhiều đảng viên Cộng sản Việt Nam khác anh dũng biến nhà tù trở thành trường học, rèn luyện ý chí cách mạng Đồng chí đã trở thành người đảng viên đấu tranh kiên cường vì lý tưởng của Đảng
Khoảng tháng 10 năm 1929, tại Hà Nội, một nhóm Đoàn viên Thanh niên Cộng sản đã được hình thành tại ga Hàng Cỏ trong đó có đoàn viên Long 21 tuổi là thợ cơ khí Nhóm này do Lê Văn Nhuận (tức đồng chí Lê Duẩn, sau này trở thành Tổng Bí thư của Đảng) lúc ấy hoạt động trong Sở Hoả xa Bắc Đông Dương giác ngộ và kết nạp
Nhiệm vụ của nhóm đoàn viên này dưới sự hướng dẫn của đồng chí Lê Duẩn là tuyên truyền cách mạng trong thanh niên giúp việc liên lạc cho Đảng, phát hành báo Búa liềm đi các tỉnh Nhân kỷ niệm Cách mạng Xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga năm đó (7/11/1929) nhóm Đoàn viên Thanh niên Cộng sản ga Hàng Cỏ đã chuyển nhiều truyền đơn của Thành uỷ lâm thời Hà Nội về các tỉnh.Cùng thời gian trên, nhiều cơ sở “sinh hội” bí mật xuất hiện trong một số trường học ở Hà Nội như các trường Sinh Từ, Đỗ Hữu Vị, Trần Nhật Duật, Mạc Đĩnh Chi… Tháng 9/1929, Tổng Hội Sinh viên
ra đời ở Hà Nội và xuất bản báo Người sinh viên do Đặng Xuân Khu (tức đồng chí Trường Chinh, sau này trở thành Tổng Bí thư của Đảng) phụ trách Nhiều bài báo hay có tác dụng cổ vũ sinh viên đứng lên cùng nhân dân đánh đuổi đế quốc của Trường Chinh đã có tiếng vang lớn không những trong hàng ngũ sinh viên mà còn thức tỉnh các lớp thanh niên trí thức, tiểu tư sản, tham gia vào hàng ngũ cách mạng
ở Nghệ An, trong những năm 1928-1929 đã có một số thanh niên ưu tú được tổ chức vào Thanh niên Cộng sản Đoàn do Vương Thúc Oánh, Nguyễn Ngọc Ba… là những đoàn viên, thanh niên cộng sản được dự lớp chính trị ở Quảng Châu trở về nước xây dựng cơ sở
Năm 1929, sau khi Đông Dương Cộng sản Đảng ở Bắc Kỳ cử Nguyễn Phong Sắc, Trần Văn Cung vào Nghệ Tĩnh xây dựng cơ sở Đảng ở Trung Kỳ thì một số nhóm Đoàn viên Thanh niên Cộng sản
ở các địa phương nói trên cũng được hình thành
Cũng trong năm này, các đảng viên cộng sản hoạt động ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ đã tuyên truyền, giác ngộ và tổ chức được nhiều thanh niên vào Đoàn Riêng ở Sài Gòn, tại một số cơ sở quan trọng đã có những nhóm đoàn viên hoạt động dưới sự chỉ đạo của các đảng viên
Đến năm 1930, những nhóm đoàn viên này đã nhanh chóng chuyển thành các chi bộ Đoàn
Vào thời gian nêu trên, trước yêu cầu của phong trào học sinh càng lên cao, Nguyễn Phong Sắc, Bí thư Kỳ bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Trung Kỳ đã chủ trương thành lập Ban Chấp hành Tổng sinh hội Nghệ An do Nguyễn Tiềm - học sinh trường Quốc học Vinh làm Bí thư, Tổng sinh hội phát hành tờ báo “Xích sinh” (Học sinh đỏ) kịch liệt tố cáo chính sách giáo dục nô dịch của thực dân Pháp, tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản …
Như vậy, cùng với sự ra đời của các tổ chức Đảng Cộng sản từ cuối năm 1929, trên đất nước ta hình thành những cơ sở đầu tiên của Đoàn Thanh niên Cộng sản, đó là các chi bộ Đoàn và các nhóm đoàn viên hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng do các đảng viên trực tiếp phụ trách
Đây là mốc quan trọng trong quá trình tiến tới thành lập Đoàn
Ngay trong Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng, công tác vận động thanh niên đã được Nguyễn ái Quốc và các đại biểu đặc biệt quan tâm Với việc thông qua chính cương, sách lược, điều lệ vắn tắt của Đảng, Hội nghị đã thông qua điều lệ của Đoàn Thanh niên Cộng sản Và trong điều lệ vắn tắt của Đảng đã ghi rõ một điều kiện quan trọng: “Người dưới 21 tuổi phải vào Thanh niên Cộng sản Đoàn” Hội nghị cũng nói rõ Ban Chấp hành Trung ương của Đảng, ngoài công tác hàng ngày cần phải tổ chức ngay “Đoàn Thanh niên Cộng sản” Như vậy, vấn đề Đoàn Thanh niên Cộng sản đã
Trang 11được khẳng định trong hai văn bản trọng yếu của Hội nghị thành lập Đảng.
Tháng 10 năm 1930 diễn ra một sự kiện hết sức quan trọng đối với phong trào cách mạng nước ta nói chung, đối với tổ chức Đoàn và phong trào thanh niên nước ta nói riêng Đó là Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng thảo luận và thông qua nhiều văn kiện lớn có ý nghĩa lịch
sử trong đó có án nghị quyết về tình hình hiện tại ở Đông Dương và nhiệm vụ của Đảng, về phần công tác vận động thanh niên, Nghị quyết của Đảng nêu rõ: “Phải mở rộng việc tuyên truyền, cổ động (ra sách, báo, truyền đơn, diễn thuyết…) Tài liệu huấn luyện phải viết rõ ràng và in sạch sẽ Lại phải biết lợi dụng các cơ hội mà hoạt động công khai, ví dụ như ở Đông Dương, pháp luật cho lập Hội Thể dục Đảng nên nhân cơ hội ấy mà tổ chức các Hội Thể dục để vận động thanh niên” Như vậy, ngay từ khi thành lập và trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương tháng 10 năm 1930 về công tác Đảng đã đề cập đến vấn đề tập hợp, đoàn kết thanh niên dưới nhiều hình thức Đồng thời cũng vào tháng 10 năm 1930, Hội nghị Trung ương đã ban hành án nghị quyết về Cộng sản Thanh niên Vận động
Đối với án nghị quyết về công tác thanh niên, đây là văn kiện đầu tiên của Đảng ta đặt nền móng vững chắc về quan điểm, tư tưởng cho công tác vận động thanh niên ở Đông Dương trong phạm trù của cuộc cách mạng vô sản
án nghị quyết được trình bày theo 3 phần:
Phần thứ nhất nói về: “Địa vị thanh niên lao động và sự quan trọng của Thanh niên Cộng sản Đoàn” Mở đầu phần này, án nghị quyết đã đánh giá khái quát tình cảnh các tầng lớp thanh niên
và khả năng cách mạng to lớn của họ… “ở Đông Dương, số thanh niên lao động (thanh niên công nhân và cu li ở các kỹ nghệ, đồn điền; thanh niên công nhân và thanh niên dân cày nghèo, thanh niên thủ công, thanh niên ở mướn, thanh niên làm việc trong các nhà buôn…) chiếm một phần khá đông Đó là một hạng lao động bị bóc lột, bị đè nén hơn hết, thanh niên và trẻ con đi làm, tuy làm một công việc như người lớn nhưng ăn ít tiền công hơn, vả lại còn bị đánh đập ngược đãi hơn nhiều nữa…” Sự phân tích này có ý nghĩa rất quan trọng, đã làm sáng tỏ tình trạng bị áp bức, bóc lột nặng nề của các tầng lớp thanh niên lao động ở Đông Dương về cả 3 mặt dân tộc, giai cấp, lứa tuổi
Từ sự phân tích này, án nghị quyết khẳng định: “Thanh niên lại là một hạng người ít bị những cái ảnh hưởng quốc gia, phong kiến, đế quốc chủ nghĩa nó trói buộc họ hơn người lớn, cho nên từ khi phong trào cách mạng nổi khắp trong xứ, chúng ta thấy quần chúng thanh niên tham gia rất hăng hái Những cuộc công nhân bãi công và nông dân biểu tình trong năm nay tỏ rõ rằng thanh niên lao động đã thành một lực lượng cách mạng rất quan trọng không thể kể tới được…”
Nghị quyết của Hội nghị Trung ương Đảng tháng 10-1930 ra đời trong hoàn cảnh phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân ta đang tiến tới cao trào: Hàng trăm cuộc bãi công của công nhân, biểu tình của nông dân đi đầu là thanh niên đã nổ ra trên khắp mọi miền đất nước Tác dụng tích cực và có ý nghĩa quyết định của thanh niên với tư cách là đội quân xung kích đã được Nghị quyết khẳng định: “Thanh niên lao động đã thành một lực lượng cách mạng rất quan trọng” Như vậy, đến lúc này ảnh hưởng mạnh mẽ của Đảng trong thanh niên và tác động cụ thể của các
tổ chức Đoàn trong việc tập hợp và hướng dẫn thanh niên đã dấy lên được một phong trào yêu nước trong tuổi trẻ
Phong trào ấy như Nghị quyết của Đảng đã nhận định là “làm cho nhiều thanh niên trong hạng tiểu tư sản, nhất là học sinh, tham gia vào cuộc sinh hoạt chính trị ở Đông Dương”
Chính vì nhận thức được vai trò to lớn và lực lượng quan trọng của thanh niên nên các đảng phái chính trị đã tìm cách tranh thủ, lôi kéo thanh niên như Nghị quyết đã nêu rõ: “Hết thảy những đảng phái ấy đều hiểu cái địa vị trọng yếu của thanh niên lao động …” Và kết luận được rút ra trong Nghị quyết là: “Vì những điều đã nêu trên cho nên Đảng Cộng sản phải cần kíp công tác trong quần chúng thanh niên, phải lãnh đạo quần chúng thanh niên lao động thành phố, nhà quê tranh đấu hàng ngày và phải kéo họ ra khỏi ảnh hưởng quốc gia, phong kiến, đế quốc Muốn được như vậy thì chỉ có tổ chức ra một đoàn thể của thanh niên mới được…”
Trong phần này, Nghị quyết đặt vấn đề: “Phải hết sức tổ chức ra những đoàn thể như là các bộ phận thanh niên trong công, nông hội, thanh niên vệ đội, Hội Phản đế, Hội Thể dục…” Quan điểm
về mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp thanh niên đã được xác lập vững chắc trong Nghị quyết tháng 10 năm 1930 Những đảng viên cộng sản ở Đông Dương lúc này là: “Phải làm cho hết thảy đảng viên hiểu rằng công việc Thanh niên Cộng sản Đoàn là một việc cần kíp, quan trọng như là việc Đảng vậy…”
Phần thứ hai của “án nghị quyết về cộng sản thanh niên vận động” nói về: “Những điều căn bản của Thanh niên Cộng sản Đoàn”, nghĩa là đề cập đến tính chất, chức năng, nhiệm vụ và những vấn đề về nguyên tắc tổ chức của Đoàn Thanh niên Cộng sản
“án nghị quyết về cộng sản thanh niên vận động” của Hội nghị Trung ương Đảng ra đời trong tháng 10 năm 1930 là một sự kiện hết sức quan trọng trong phong trào thanh niên nước ta án
Trang 12nghị quyết đã được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn cách mạng phong phú ở Đông Dương trong những năm 20 kết hợp với sự vận dụng sáng tạo những nguyên lý chung của chủ nghĩa Mác – Lênin về xây dựng Đảng kiểu mới và tổ chức thanh niên của Đảng cũng như những lời chỉ dẫn xác đáng của Quốc tế Thanh niên Cộng sản án nghị quyết là văn kiện nền tảng về lý luận vận động thanh niên đầu tiên của Đảng ta Mặc dầu án nghị quyết ra từ những năm đầu của thế kỷ XX nhưng nhiều vấn đề cơ bản được đề ra trong Nghị quyết vẫn còn giữ nguyên giá trị chỉ đạo cho đến ngày nay.
án nghị quyết ra đời đáp ứng kịp thời những đòi hỏi của phong trào yêu nước trong thanh niên ta đang phát triển mạnh và đã thực sự gây nên những biến đổi với sự nghiệp xây dựng Đoàn và hình thành một mặt trận tập hợp, đoàn kết các tầng lớp thanh niên
Theo thư của đồng chí Nguyễn ái Quốc gửi Ban Chấp hành Trung ương Đảng ngày 20/4/1931 trong đó có thống kê một số cơ sở Đoàn thì đến khoảng cuối năm 1930 đầu năm 1931, số lượng đoàn viên trong một số tỉnh ở nước ta là 942 đồng chí, mỗi cơ sở Đoàn đều tập hợp được số thanh niên cảm tình hoặc tổ chức các Hội Thể dục, Hội Tương thân Tương ái, Hội Học sinh để thu hút những thanh niên yêu nước
Sau khi Đảng ra đời, các tổ chức cơ sở của Đoàn và các Hội thanh niên phát triển mạnh ở các trung tâm kinh tế, chính trị của đất nước, phong trào đấu tranh của nhân dân ta, trước hết là của công nhân, nông dân, học sinh, tiểu tư sản trí thức… dưới sự lãnh đạo của Đảng có sự phát triển vượt bậc Từ tháng 6 đến tháng 8 năm 1930, trong cả nước đã nổ ra 121 cuộc đấu tranh Đây là một hình thức đặc biệt, chính trên cơ sở này, Đảng ta đã chủ trương phát động một cao trào cách mạng rộng lớn nhằm giành những quyền lợi thiết thân và để tập hợp giáo dục quần chúng
Với lòng yêu nước căm thù giặc cao độ, phong trào đấu tranh của quần chúng đi đầu là thanh niên
đã bùng lên mạnh mẽ, lan đi nhanh chóng mà đỉnh cao là sự xuất hiện các Xô viết làm chức năng chính quyền cách mạng do giai cấp công nhân lãnh đạo ở nhiều vùng rộng lớn trong hai tỉnh Nghệ
An, Hà Tĩnh
Bài ca Thanh niên cận vệ hùng tráng đã cổ vũ các chiến sỹ Xô viết Nghệ Tĩnh trẻ tuổi vùng lên:
…Chúng ta là thanh niên cận vệ!
Chúng ta là đội cận vệ của ngày mai
Sinh trưởng trong nơi đớn đau, khốn cùng
Một là toàn thắng, hai là hy sinh
Vì công lý ta ra tranh đấu…
Chỉ trong tháng 9 và tháng 10 năm 1930, cả nước có 362 cuộc đấu tranh: 29 cuộc ở miền Bắc,
316 cuộc ở miền Trung, 17 cuộc ở miền Nam
Phong trào cách mạng của quần chúng công nông dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã được đồng chí Nguyễn ái Quốc theo dõi chặt chẽ và báo cáo thường xuyên cho Quốc tế Cộng sản.Ngày 29/9/1930, Người gửi thư cho Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản phản ánh về tình hình đấu tranh ở Nghệ Tĩnh và yêu cầu Quốc tế Cộng sản cho ý kiến chỉ đạo
Ngày 5 tháng 11 năm 1930, Người gửi thư cho Quốc tế Nông dân phản ánh về phong trào nông dân trong nước, đặc biệt là phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh
Ngày 19 tháng 2 năm 1931, Nguyễn ái Quốc gửi báo cáo lên Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản về cuộc đấu tranh ở Nghệ Tĩnh trong đó khẳng định: “Bom đạn, súng máy, đốt nhà, đồn binh… đều bất lực không dập tắt nổi phong trào cách mạng của Nghệ Tĩnh”
Xô viết Nghệ Tĩnh là kết quả phát triển của cao trào đấu tranh cách mạng của quần chúng Điều kiện cơ bản để tạo nên cao trào đó là do Nghệ Tĩnh sớm hình thành được khối liên minh công nông, sớm xây dựng nên đội xung kích cách mạng của Đảng là Đoàn Thanh niên Cộng sản và đoàn kết, tập hợp được đông đủ thanh niên tham gia theo những hình thức thích hợp
Vai trò của đoàn viên và thanh niên trong Xô viết Nghệ Tĩnh được nhân dân và thanh niên cả nước
ta đánh giá rất cao Đó là những chiến sỹ quả cảm, chiến đấu quên mình vì lý tưởng của Đảng Nhìn lại lực lượng đoàn viên và thanh thiếu niên có tổ chức trong phong trào Xô viết Nghệ tĩnh chúng ta có thể nêu lên những số liệu tiêu biểu sau đây:
2356 đoàn viên, thanh niên cộng sản được tập hợp trong hàng trăm chi bộ Đoàn
9158 đội viên tự vệ đỏ (tuyệt đại bộ phận là thanh niên) được tập hợp trong 411 đơn vị do đảng viên hoặc cán bộ, đoàn viên, thanh niên cộng sản chỉ huy
Khoảng 600 thanh niên hăng hái cách mạng là hội viên của các tổ chức thanh niên rộng rãi như: Hội tương tế, Hội giúp nhau cày cấy, Hội nghề…
513 đội viên thiếu niên do các chi bộ Đoàn hoặc các đội tự vệ hướng dẫn hoạt động
Chính trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh đã xuất hiện biết bao tấm gương anh hùng mở đầu cho truyền thống cách mạng vẻ vang của tuổi trẻ nước ta Một trong những tấm gương chói lọi đó là Cao Xuân Quế, 17 tuổi, quê ở xã Lĩnh Sơn, huyện Anh Sơn (Nghệ An), anh là một thanh niên rất hăng hái cách mạng Trong mọi cuộc đấu tranh, Cao Xuân Quế luôn hăng hái đi đầu, bất chấp
Trang 13hiểm nguy và không bao giờ từ nan một nhiệm vụ dù gian khổ, khó khăn đến đâu Khi phong trào
bị địch khủng bố mạnh, đơn vị xích vệ phải tạm lánh vào rừng, Cao Xuân Quế vẫn sống lạc quan, tin tưởng Một lần, trong khi đang làm nhiệm vụ, anh bị địch bắt, địch dùng mọi cực hình tra tấn nhưng anh không hề hé môi khai với chúng nửa lời Trong nhà giam, anh động viên những đoàn viên và thanh niên cùng bị bắt cất cao tiếng hát quen thuộc: “Chúng ta là thanh niên cận vệ” Quế
hy sinh giữa tuổi 17 trong sự tiếc thương vô hạn của đồng chí, đồng bào
Bên cạnh Cao Xuân Quế, chúng ta còn thấy nhiều tấm gương anh hùng, bất khuất khác Đó là Lê Cảnh Nhượng, ở xã Phong Nẫm, huyện Thanh Chương (Nghệ An) Anh còn là người chỉ huy gan dạ của đội tự vệ xã Sau khi bị bắt, địch đưa anh ra trước toà án của đế quốc, phong kiến để xử Lúc nghe bọn quan toà thoá mạ Đảng ta, anh đứng phắt dậy, chỉ vào mặt chúng: “Các người không được nói láo, Đảng Cộng sản chúng tôi không hề cướp của, giết người, Đảng chúng tôi làm cách mạng để đánh đổ đế quốc, phong kiến, chính các người mới là bọn cướp của, giết người…”
Để khủng bố tinh thần nhân dân, địch đưa đồng chí Lê Cảnh Nhượng về chính quê anh để xử bắn Một lần nữa Nhượng lại vạch mặt quân thù trước khi ngã xuống…
Xô viết Nghệ Tĩnh là mặt trận thử lửa đầu tiên đối với lớp đoàn viên, thanh niên cộng sản thuộc thế hệ 1925–1935 quyết một lòng theo Đảng và đã tỏ rõ khí phách anh hùng xứng đáng với lòng tin yêu của Đảng và nhân dân
Phối hợp với tuổi trẻ Nghệ Tĩnh, tuổi trẻ cả nước ta trong thời gian này đã đẩy mạnh mọi mặt đấu tranh chống quân thù Biết bao đoàn viên, thanh niên cộng sản hy sinh anh dũng với tư thế hiên ngang trước họng súng của quân thù Trong số đó, tên tuổi Lý Tự Trọng, người đoàn viên thanh niên cộng sản được Nguyễn ái Quốc ân cần chăm sóc, đào tạo, giáo dục từ lúc còn tuổi thiếu niên
đã được tuổi trẻ Việt Nam cũng như tuổi trẻ nhiều nước trên thế giới biết đến như một biểu tượng rực rỡ của tinh thần bất khuất và lạc quan cách mạng tuyệt vời Anh về nước công tác theo sự phân công của tổ chức nhằm góp phần xây dựng cơ sở Đoàn ở miền Nam nước ta trong phong trào đấu tranh 1930–1931, ngoài ra anh còn làm nhiệm vụ giao liên cho Trung ương và Xứ uỷ Đảng Lý
Tự Trọng đã tỏ rõ tinh thần gan dạ vô song đối với mọi công việc mà anh đảm nhận Để cứu nguy cho đồng chí mình, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn chết tên mật thám cáo già Lơgơrăng ngay trên đường phố Sài Gòn (chiều chủ nhật ngày 8/2/1931) Sa vào tay giặc và bị chúng dùng mọi cực hình dã man để tra tấn song chính khí tiết của anh đã làm cho kẻ thù phải kính nể Chúng gọi anh là: “Ông nhỏ” và kinh ngạc mỗi lúc nghe anh ngâm Kiều trong xà lim tử hình Tra tấn không khuất phục được anh, kẻ địch lại dùng thủ đoạn mua chuộc hèn hạ, nhưng chúng cũng lại bị thất bại nhục nhã
Trước toà án của kẻ thù, Lý Tự Trọng đã dõng dạc tuyên bố: “Tôi hành động có suy nghĩ, tôi hiểu việc tôi làm Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, chứ không thể có con đường nào khác”
Theo dõi chặt chẽ hành động anh hùng của Lý Tự Trọng, ngày 21/2/1931, Nguyễn ái Quốc đã gửi thư cho Bộ Phương Đông Quốc tế Cộng sản báo tin này và đề nghị Bộ Phương Đông yêu cầu Đảng Cộng sản Pháp tổ chức biểu tình đòi trả tự do cho Lý Tự Trọng
Vào mùa xuân năm 1931, ở thời điểm từ ngày 20 đến ngày 26/3/1931, khi tiến hành Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng, trong đó Trung ương dành một phần quan trọng trong chương trình làm việc để bàn về công tác thanh niên đã đi đến những quyết định có ý nghĩa đặc biệt như các cấp bộ Đảng từ Trung ương đến địa phương phải cử ngay các cấp uỷ viên của Đảng phụ trách công tác Đoàn và phong trào thanh niên Trước sự phát triển và lớn mạnh của phong trào thanh niên cũng như sự phát triển và lớn mạnh của Đoàn trên cả ba miền Bắc, Trung, Nam, ở nước ta đã xuất hiện nhiều tổ chức Đoàn cơ sở với khoảng hơn 1500 đoàn viên và một số địa phương đã hình thành hệ thống tổ chức Đoàn xã, huyện lên đến tỉnh Đến cuối năm 1931 số lượng đoàn viên trong cả nước lên đến khoảng hơn 2500 đồng chí và số lượng thanh niên cảm tình, thanh niên tham gia hoạt động trong các nhóm, hội công khai, đặc biệt là hội thể dục, thể thao, văn hoá, nghệ thuật… lên đến hàng vạn người trong cả nước, chứng tỏ tác động tích cực của những quyết định quan trọng của Hội nghị Trung ương lần thứ hai (tháng 3 năm 1931) Bao tấm gương đoàn viên, thanh niên đã dũng cảm chiến đấu, hi sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc HẾT CHƯƠNG I
Cơ quan chủ quản: TỈNH ĐOÀN QUẢNG TRỊ Giấy phép xuất bản số 557/GP-BC ngày 13/12/2007 của Bộ TT&TT – Cục Báo chí
Trang 14ĐT: 053 856348 - Fax: 053 850101
Web Site Tìm Kiếm 18 Tháng Tư 2009 - Đăng Ký - Nhập Đăng
Nội dung chi tiết
CHƯƠNG II ĐẤU TRANH CHỐNG BỌN PHẢN ĐỘNG, THUỘC ĐỊA, CHỐNG KHỦNG BỐ ĐÒI TỰ DO, DÂN
CHỦ , CƠM ÁO, HÒA BÌNH
Sau cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh, cách mạng nước ta bị đế quốc, phong kiến đàn áp, khủng bố khốc liệt Hàng vạn đảng viên, đoàn viên, thanh niên yêu nước bị chém giết, tù đày Tuy nhiên, những chiến sĩ cách mạng, thanh niên yêu nước còn lại vẫn hoạt động kiên cường bất chấp gươm súng của kẻ thù
Tháng 3/1935, Mặt trận Nhân dân Pháp được thành lập bao gồm Đảng Cộng sản, Đảng Xã hội, Đảng Cấp tiến, Tổng Liên đoàn Lao động Thống nhất và các đoàn thể quần chúng khác Trong cuộc bầu cử Quốc hội tháng 5/1936, Mặt trận Nhân dân giành được đa số phiếu và tháng 6/1936, Chính phủ phái tả lên cầm quyền ở Pháp
Chính phủ này thực chất vẫn là cơ quan chấp hành ý chí của giai cấp tư sản Pháp Nhưng trước sức mạnh đấu tranh của quần chúng đoàn kết trong Mặt trận Nhân dân, một số yêu sách về xã hội – kinh tế trong cương lĩnh của Mặt trận đã được thực hiện
Căn cứ vào những diễn biến của tình hình thế giới và trong nước, quán triệt và vận dụng Nghị quyết của Quốc tế Cộng sản vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở Việt Nam và để thực sự phối hợp giữa cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới, nhất là cách mạng Pháp Sau Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ I (tháng 3/1935), tháng 7 năm 1936, Hội nghị Trung ương Đảng đã định ra đường lối, phương pháp tổ chức và đấu tranh cách mạng trong thời kỳ mới
Nhiệm vụ trước mắt của Đảng và nhân dân ta lúc này là tập trung mũi nhọn đấu tranh chống bọn phản động thuộc địa và tay sai của chúng ở Đông Đương, đòi các quyền tự do, dân chủ, cải thiện đời sống, chống chiến tranh phát xít, bảo vệ hoà bình Vì vậy, Đảng chủ trương thành lập Mặt trận Nhân dân Phản đế rộng rãi (về sau đổi thành Mặt trận Thống nhất Dân chủ) bao gồm tất cả các giai cấp, đảng phái, đoàn thể chính trị, tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau để cùng đấu tranh đòi những điều kiện dân chủ tối thiểu cho nhân dân các nước trên bán đảo Đông Dương
Để phù hợp với sự chuyển hướng về nhiệm vụ, Hội nghị chủ trương chuyển hình thức tổ chức bí mật, không hợp pháp sang hình thức tổ chức công khai, hợp pháp và nửa hợp pháp
Tiếp sau đó, Hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp tháng 7 năm 1936 đã ra
Trang 15những quyết định quan trọng nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác vận động thanh niên Các Hội nghị của Ban Chấp hành Trung ương trong các kỳ họp tháng 3/1937, tháng 9/1937 và tháng 3/1938 đều có những quyết nghị về công tác vận động thanh niên, chỉ ra phương hướng, nhiệm vụ công tác tư tưởng và tổ chức của Đoàn trong thời kỳ này.
Tháng 9/1937, Đảng nhấn mạnh phải ra sức tổ chức các hội quần chúng phổ thông của thanh niên (Thanh niên dân chủ, tân tiến, thể thao, khuyến học…vv) để thu phục quảng đại quần chúng thành một Mặt trận Thống nhất Thanh niên Đến tháng 3/1938 Đảng quyết định tổ chức Thanh niên tân tiến Hội để giúp Đảng vận động các tầng lớp thanh niên phù hợp với hoàn cảnh, trình độ, tâm lý của họ để có khẩu hiệu và hình thức tổ chức thích hợp (phổ thông và công khai hoặc bán công khai, như hội đá bóng, đọc báo, âm nhạc…vv) Trong thời kỳ 1936 – 1939, Đoàn Thanh niên có nhiều tên gọi khác nhau song đều nhằm mục đích đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ, vì vậy chúng ta thường gọi tên chung là Đoàn Thanh niên Dân chủ Nhiệm vụ chủ yếu của Đoàn là vừa củng cố tổ chức vững mạnh vừa ra sức tập hợp đoàn kết các tầng lớp thanh niên vào các tổ chức rộng rãi, hình thành nên nhiều Hội quần chúng của thanh niên theo sở thích, nghề nghiệp, lợi ích… nhằm lôi kéo thanh niên đấu tranh cho các quyền dân chủ, dân sinh, nghĩa là phải hình thành cho được một mặt trận thanh niên thật sự rộng rãi
Thanh niên là lực lượng hăng hái, tích cực nhất trong các Uỷ ban Hành động, trong việc đi thu thập nguyện vọng của nhân dân Những yêu cầu về quyền dân sinh, dân chủ này cũng là nguyện vọng bức bách của đông đảo thanh niên và quần chúng lao động vì rằng: “Trừ một số ít thanh niên con nhà tư sản, thì hầu hết thanh niên lao động cho đến thanh niên tiểu tư sản đều phải sống cuộc đời khốn quẫn về vật chất lẫn tinh thần"
Phong trào Đông Dương Đại hội phát triển nhanh chóng chỉ trong một thời gian ngắn, ở Nam Bộ
đã có 600 Uỷ ban Hành động, phần lớn là thanh niên tham gia Một số Uỷ ban Hành động như ở thành phố Sài Gòn bao gồm 100% là thanh niên có cảm tình với cách mạng Các Uỷ ban Hành động tổ chức nhiều cuộc hội nghị, mít tinh để giải thích, thảo luận về tình hình, thời cuộc, về tình cảnh đời sống, về Mặt trận Nhân dân và những yêu cầu về quyền dân chủ, cải thiện đời sống về luật lao động Qua các cuộc sinh hoạt chính trị này, thanh niên càng thấy rõ, muốn có được những quyền lợi tối thiểu thì phải đoàn kết lại và tổ chức đấu tranh
Hoảng sợ trước sức mạnh đấu tranh của quần chúng, Chính phủ Pháp ra lệnh cấm Đông Dương Đại hội, nhưng chúng không ngăn cấm được làn sóng đòi quyền dân chủ, cải thiện đời sống của nhân dân ta
Cùng với phong trào đấu tranh của công nhân và các tầng lớp thanh niên ngày một lan rộng khắp các thành phố và địa phương trong cả nước, thanh niên công nhân đấu tranh đòi tự do lập nghiệp đoàn, tăng lương, giảm giờ làm; phản đối đánh đập, cúp phạt, chống đuổi thợ Thanh niên nông dân đòi cứu tế nạn đói, nạn lụt, đòi chia lại ruộng công, chống sưu cao, thuế nặng, cướp ruộng đất, nữ thanh niên đòi quyền lợi ngang nam giới; việc làm như nhau, tiền lương ngang nhau, cấm bắt chị em làm công việc nặng nề có hại đến sức khoẻ, cấm bắt bớ, bỏ tù phụ nữ khi đến kỳ sinh đẻ… Thanh niên học sinh đòi mở thêm trường vv…
Chỉ tính 6 tháng cuối năm 1936 đã có 361 cuộc đấu tranh trong đó có 236 cuộc của công nhân Có những cuộc bãi công thu hút hàng nghìn thanh niên công nhân tham gia như cuộc bãi công của
5000 công nhân mỏ thiếc Tĩnh Túc (Cao Bằng), tiêu biểu là cuộc bãi công lớn của hơn 30.000 công nhân mỏ Hòn Gai, Cẩm Phả
Trước phong trào đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân lao động Đông Dương, trước sức ép của Mặt trận Nhân dân Pháp và Đảng Cộng sản Pháp, theo lệnh Chính phủ Pháp, ngày 11/10/1936, toàn quyền Đông Dương ra Nghị định về một số quyền lợi của công nhân và lao động làm thuê như thời gian lao động trong một ngày không quá 10 giờ kể từ ngày 1/11/1936, không quá 9 giờ kể từ ngày 1/11/1938, được nghỉ chủ nhật, nghỉ phép hàng năm (5 ngày kể từ năm 1937 và 10 ngày kể
từ năm 1938) được hưởng lương, cấm bắt đàn bà, trẻ em làm việc ban đêm…vv
Ngày 30 tháng 12 năm 1936, Bộ trưởng Bộ thuộc địa Pháp ra Nghị định quy định thêm một số chế
độ lao động như chế độ học nghề, tiền lương tối thiểu, cấm cúp phạt bằng tiền, chế độ nghỉ đẻ, nghỉ cho con bú trong thời gian làm việc…
Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp đã ra sắc lệnh “ân xá” tù chính trị ở Đông Dương, vào các năm
1936 và 1937 Trên 2500 tù chính trị, phần lớn là các chiến sĩ cộng sản được thoát ra khỏi các nhà
Trang 16công nhân Ba Son (tháng 4/1937); công nhân mỏ Uông Bí (tháng 7/1937), tiêu biểu nhất là bãi công của 3000 công nhân xe lửa Trường Thi (Vinh) và miền Nam Đông Dương (tháng 7/1937).
ở nông thôn, nhiều cuộc biểu tình, đấu tranh thu hút hàng chục vạn nông dân tham gia đòi giảm sưu, giảm thuế, chống cướp ruộng đất, đòi chia lại ruộng công, xoá bỏ hủ tục hương thôn, chống bọn cường hào, lý hương tham nhũng… Tiêu biểu nhất là cuộc đấu tranh của nông dân và thanh niên Cà Mau (tỉnh Bạc Liêu cũ) chống bọn địa chủ cướp đất và ức hiếp dân nghèo (cuối năm 1938) Cuộc đấu tranh này có tiếng vang lớn trong cả vùng đồng bằng Nam Bộ Thanh niên các tỉnh Mỹ Tho, Gia Định – Sài Gòn, Vĩnh Long, Bạc Liêu vv… đã tích cực hưởng ứng cuộc đấu tranh của nông dân và thanh niên Cà Mau
Dưới ngọn cờ của Đảng, phong trào đấu tranh ngày càng phát triển mạnh mẽ và thanh niên đã thể hiện là một lực lượng xã hội to lớn luôn giữ vai trò đi đầu trên các trận tuyến chống quân thù Đoàn Thanh niên Dân chủ từng bước được củng cố và phát triển tổ chức Thông qua đấu tranh, ý thức giác ngộ của quần chúng thanh niên được nâng cao và ảnh hưởng của Đảng trong thanh niên ngày càng thêm sâu rộng
Trong thời kỳ này, Đảng ta triệt để sử dụng báo chí công khai làm vũ khí đấu tranh cách mạng Nhờ khôn khéo lợi dụng mọi khả năng hợp pháp, từ năm 1937, báo chí công khai do Đảng lãnh đạo phát triển nhanh chóng Hàng chục tờ báo của Đảng, của Mặt trận Dân chủ, Đoàn Thanh niên Dân chủ ra đời
Tại Hà Nội, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Nguyễn Văn Cừ và đồng chí Lương Khánh Thiện, đầu năm 1937 báo Bạn dân - tờ báo của thanh niên ra đời Báo Bạn dân nhanh chóng chiếm được tình cảm của đông đảo bạn đọc trẻ tuổi trong nước, trở thành người tuyên truyền, giáo dục tích cực trong quần chúng thanh niên Sau khi báo Bạn dân bị đình bản, Đoàn Thanh niên Dân chủ lại cho xuất bản báo Thế giới ở Hà Nội và Đoàn Thanh niên Dân chủ Sài Gòn – Gia Định xuất bản báo Mới ở Sài Gòn
Mục tiêu đấu tranh của báo Thế Giới và báo Mới trong thời gian này là vạch trần chế độ thuộc địa
và phong kiến thối nát, phản động, phản ánh tình trạng bị áp bức, bóc lột và những nguyện vọng của tầng lớp thanh niên, tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin; hướng dẫn, động viên quần chúng thanh niên đoàn kết, đấu tranh chống bọn phản động thuộc địa, tay sai, đòi tự do, dân chủ, cải thiện đời sống
Đi đôi với việc xuất bản các tờ báo công khai của Đoàn, các Hội đọc sách báo của thanh niên, các đội văn nghệ, các nhóm thanh niên nghiên cứu của nghĩa Mác – Lênin được thành lập ở nhiều nơi thu hút đông đảo thanh niên tham gia Nhiều tác phẩm chính trị và văn học của Mác, Ănghen, Lênin, Goocki vv… được thanh niên truyền tay nhau đọc như: Tuyên ngôn Đảng Cộng sản, Tư bản, Chống Duyrinh, Nhà nước là gì? Người mẹ vv… Thanh niên còn tham gia học tập và nghiên cứu những cuốn sách do các chiến sĩ cách mạng Việt Nam viết như cuốn Mác xít phổ thông của Hải Triều, Vấn đề dân cày của Qua Ninh và Vân Đình vv…
Tổ chức Đoàn ở Hà Nội đã vận động hàng nghìn thanh niên tham gia lễ truy điệu và đưa tang chiến sĩ cách mạng có uy tín như: Nguyễn Thế Rục, Phan Thanh… biến cuộc đưa tang thành cuộc diễu hành biểu dương lực lượng với khẩu hiệu chính trị đòi thực hiện các quyền dân chủ mà các chiến sĩ cộng sản đã kiên trì nêu gương
Thời gian này, lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đang hoạt động ở nước ngoài Người dành thời gian theo dõi chặt chẽ tình hình trong nước và bằng nhiều con đường khác nhau đã truyền đạt cho Đảng ta những vấn đề về đường lối chỉ đạo rất quan trọng Người vạch rõ: “Nhiệm vụ chủ yếu của cách mạng Đông Dương lúc này là đấu tranh đòi các quyền dân chủ, tự do tổ chức, tự do hội họp, tự do ngôn luận, đòi ân xá toàn thể chính trị phạm, đấu tranh để Đảng được hoạt động hợp pháp" Vấn
đề tập hợp quần chúng, giác ngộ quần chúng là điều Người đặc biệt quan tâm
Vượt qua mọi khó khăn, lãnh tụ Nguyễn ái Quốc liên tục viết đến 9 bài báo nói về các quan điểm chỉ đạo quần chúng đấu tranh với các bút danh khác nhau trong đó có những bài giới thiệu kinh nghiệm đấu tranh của nhân dân Pháp, nhân dân Tây Ban Nha, nhân dân Trung Quốc vv… Những bài báo quan trọng của Người đã được đăng trên các báo công khai của Đảng ta như Dân chúng và Notre voix (Tiếng nói của chúng ta bằng Pháp ngữ) phát hành công khai khắp Đông Dương Đây là những tài liệu rất quý báu cho Đoàn và các hội quần chúng của thanh niên do Đoàn làm nòng cốt.Đầu năm 1938, Đảng ta chủ trương thành lập Hội Truyền bá Quốc ngữ để nâng cao trình độ hiểu biết cho dân lao động Thanh niên học sinh, sinh viên là lực lượng nòng cốt của phong trào này Đảng còn cử nhiều đảng viên và đoàn viên Thanh niên Dân chủ tham gia công tác ở cơ quan thường trực của Hội và cả các ban chuyên môn, nhất là các ban Dạy học và Cổ động Thanh niên công nhân, nông dân hăng hái đi học Do những cố gắng của Đoàn Thanh niên Dân chủ, trong hai năm 1938–1939, riêng ở Hà Nội đã thanh toán nạn mù chữ cho hàng nghìn người
Một thắng lợi lớn của phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương là tổ chức kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động 1/5/1938 một cách công khai, biểu dương được sức mạnh của giai cấp công nhân, của
Trang 17các tầng lớp thanh niên và nhân dân ta tại nhà Đấu xảo Hà Nội.
Đoàn Thanh niên Dân chủ và các Hội Thanh niên Hà Nội là thành viên tích cực trong ban tổ chức,
đã huy động đông đảo thanh niên tham gia cuộc mít tinh lớn gồm hàng vạn người này
Nhiều đại biểu thanh niên công nhân, nông dân, học sinh, sinh viên, trí thức,… đã lên diễn đàn kêu gọi tuổi trẻ siết chặt hàng ngũ chung quanh Mặt trận Dân chủ đẩy mạnh cuộc đấu tranh vì hoà bình, cải thiện dân sinh, chống phản động thuộc địa, quan lại phong kiến thối nát Sau đó đại biểu thanh niên cùng các giới đồng bào tham gia mít tinh đã tổ chức diễu hành qua nhiều đường phố
Hà Nội Hoạt động rầm rộ trong ngày 1/5/1938 đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần yêu nước của tuổi trẻ
Hà Nội và nhiều địa phương lân cận
Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1938 còn được tổ chức rầm rộ ở các địa phương trong cả nước, đặc biệt là các thành phố lớn, các tỉnh Nam Bộ…như một ngày hội của quần chúng và tuổi trẻ
Tiêu biểu cho lớp thanh niên trong giai đoạn cách mạng này là Trần Hải Kế, Nguyễn Văn Trạch…Trần Hải Kế sinh năm 1917, trong một gia đình công nhân hoả xa ở ngõ chợ Khâm Thiên Anh giác ngộ cách mạng và tham gia phong trào học sinh ở trường Thăng Long Trần Hải Kế đi theo cách mạng với tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ Anh là một thanh niên khỏe mạnh lại giỏi võ thuật nên thường được phân công bảo vệ các cán bộ lãnh đạo trong các cuộc mít tinh, diễu hành cũng như nhiều hoạt động lớn của Đoàn
Sau cao trào Dân chủ, Trần Hải Kế được điều động vào Nghệ An công tác Tại đây anh bị địch bắt
và tra tấn dã man, song anh không hề hé răng khai nửa lời
Địch đẩy anh đến trại Đắc Tô (Tây Nguyên) Trong mọi hoàn cảnh, Trần Hải Kế luôn giữ vững khí tiết và đã anh dũng hy sinh
Nguyễn Văn Trạch sinh năm 1918, quê ở ứng Hoà, Hà Tây Xuất thân từ một gia đình nho giáo yêu nước Cụ nội là Nguyễn Viết Bình đỗ Hoàng Giáp dưới triều đại Tự Đức Cụ có người con là Nguyễn Văn Vinh tham gia khởi nghĩa Yên Bái bị địch bắt đem chôn sống năm 1930 Câu chuyện này ông thân sinh của Nguyễn Văn Trạch là Nguyễn Văn Lương, một công chức nhỏ làm việc ở Tiền Hải (Thái Bình), đã có lần kể cho Nguyễn Văn Trạch nghe, khi anh đang theo học ở trường tiểu học của tỉnh Anh nuôi chí căm thù quân xâm lược từ đó Tuy gia đình đông con (9 người), cuộc sống công chức vất vả, nhưng ông bà Nguyễn Văn Lương thấy Trạch (con cả) thông minh, học giỏi nên cố gắng dè xẻn trong chi tiêu để cho anh tiếp tục học bậc trung học Không phụ công lao của cha mẹ, Nguyễn Văn Trạch đã thi đỗ toàn phần tú tài (theo chế độ giáo dục cũ của thực dân trước Cách mạng Tháng Tám) chỉ trong thời gian 2 năm Chẳng những học giỏi, anh còn có năng khiếu về nhạc, thơ, đặc biệt là có thân hình cao lớn (nặng 70 kg, cao 1m75), lại rất hăng say luyện tập võ thuật, nhất là quyền Anh
Năm 19 tuổi, Nguyễn Văn Trạch thi đỗ vào trường Đại học Luật Hà Nội và đầu năm 1937 anh tham gia hoạt động cách mạng với tên mới là Hồng Quang Anh lĩnh hội chủ nghĩa Mác – Lênin qua lớp nghiên cứu của Đảng mở ở số nhà 14 Phạm Phú Thứ và trực tiếp đọc tác phẩm nổi tiếng của Nguyễn ái Quốc: Bản án chế độ thực dân Pháp Đây là tác phẩm vừa làm anh thán phục vừa nâng cao giác ngộ cách mạng cho anh Do có tài hùng biện, anh dám tổ chức tuyên truyền yêu nước công khai trong các nhóm sinh viên bạn hữu, đặc biệt là dám đứng lên phản đối luận điệu thoá mạ dân tộc ta của giáo viên người Pháp Kêrian Việc này có tiếng vang trong giới sinh viên Đến trường, anh thường mang theo báo La Lutte, Notre Voix (Tranh đấu, Tiếng nói của chúng ta), những tờ báo công khai bằng tiếng Pháp của Đảng ta
Bọn phản động thuộc địa cho anh là “tên nổi loạn trong trường đại học”, một “phần tử nguy hiểm cho sinh viên” nên viện mọi lý do vô lý đuổi anh khỏi trường đại học vào cuối năm thứ hai
Để kiếm sống, Nguyễn Văn Trạch nhận dạy tư cho một số gia đình khá giả Lúc này tổ chức giao cho anh trực tiếp cùng một nhóm sinh viên làm chủ hiệu sách Đồng Xuân, trung tâm phát hành báo chí cách mạng lớn của Hà Nội và các tỉnh Bắc Kỳ Đây cũng là cơ sở liên lạc của Xứ ủy Bắc Kỳ Phát hiện anh là một sinh viên yêu nước có tài, có dũng khí, Đoàn ra sức bồi dưỡng anh về chính trị và phẩm chất cách mạng, đưa anh tham gia vào Ban Chấp hành Xứ Đoàn Thanh niên Dân chủ Bắc Kỳ và Đoàn giao cho anh trách nhiệm cùng nhiều cán bộ khác nghiên cứu xây dựng căn cứ cho Xứ uỷ Bắc Kỳ ở Phú Thọ khi dự đoán đúng đắn tình hình có thể xấu đi, bọn phản động thuộc địa sẽ trở lại chính sách khủng bố, đàn áp dã man Nguyễn Văn Trạch đã bị bắt ở Hà Nội do “Hoạt động tuyên truyền cộng sản” cùng với nhiều đồng chí như Trần Huy Liệu, Lương Khánh Thiện, Văn Tiến Dũng… Lần đầu tiên, trong trại giam Hoả Lò, Hồng Quang được tiếp xúc với các chiến sỹ cách mạng đàn anh nổi tiếng Anh tìm cách gần gũi các đồng chí để học tập thêm kinh nghiệm đấu tranh như giúp đồng chí Văn Tiến Dũng bồi dưỡng thêm tiếng Pháp qua các tác phẩm văn học Pháp, anh còn kể lại những đoạn văn, thơ bất hủ trong các tác phẩm của V.Huygô, Pôn Véclen, Lamáctin, Êmin Dola, Anphônxơđôđê… nên được các đồng chí càng thêm yêu mến
Ngày địch đưa anh ra toà, gia đình thuê Luật sư Trần Văn Chương là người có thế lực bào chữa cho anh Anh từ chối khéo với lý do mình đã là sinh viên trường Luật, hơn thế bản thân anh không có
Trang 18tội gì cả.
Phiên toà xử án Hồng Quang có rất đông người dự, nhất là sinh viên, học sinh các trường Hà Nội Hồng Quang dõng dạc hỏi vặn lại quan toà: "Chủ nghĩa cộng sản có gì là không tốt, biết bao công dân Pháp đi theo chủ nghĩa cộng sản một cách công khai… nếu cần bỏ tù thì các ông hãy bỏ tù những người đó, những người đó đã từng tham gia chính phủ của các ông kia mà!”
Hồng Quang bước ra khỏi nhà tù Hoả Lò với bản án treo 1 năm! Anh đã thắng và đã góp phần nâng cao uy tín của Đảng ta Đảng bố trí cho anh thoát ly gia đình Anh vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng sau những năm thử thách
Chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ Nội các do Daladier thiên hữu lên cầm quyền ở Pháp tiến hành đàn áp, khủng bố phong trào cách mạng ở Đông Dương Ngày 29/9/1939, Trung ương Đảng
ta ra “Thông cáo gửi các cấp bộ Đảng” giải thích tình hình, đồng thời đề ra một số chủ trương quan trọng để ứng phó với tình hình mới
Khu căn cứ của Xứ uỷ Bắc Kỳ được hình thành ở một số huyện vùng cao tỉnh Phú Thọ Hồng Quang được Đảng điều đến đó làm việc cùng với các đồng chí Lương Khánh Thiện, Thành Ngọc Quản, Đào Duy Kỳ, Trần Thị Minh Châu, Bùi Công Trừng… một thời gian sau, Hồng Quang được Xứ
uỷ điều động về miền xuôi tham gia Tỉnh uỷ Hải Dương
Nguỵ trang dưới hình thức một công nhân vận tải đường sông, anh xây dựng được nhiều cơ sở tại địa phương Chùa Trại Sơn (huỵên Thuỷ Nguyên) do bà nội anh là sư cụ Huệ Trâm chủ trì trở thành một trong những cơ sở bảo vệ cán bộ Hang Dốc Tít bên cạnh chùa là cơ sở ấn loát của Tỉnh
uỷ Ngoài nhiệm vụ trong Tỉnh uỷ, Hồng Quang còn là đường dây liên hệ của Xứ uỷ từ Bắc vào Trung Một lần anh cải trang thành thầy giáo lên tàu từ Hải Dương về Hà Nội, không may anh bị địch phát hiện, hai tên mật thám áp sát vào bắt anh, một tên chưa kịp gí súng vào người đã bị anh nhanh chóng cho một quả đấm nằm sóng soài ra sàn tàu, tên còn lại cũng bị quật ngã ấy là nhờ hồi còn là sinh viên Hồng Quang rất chăm luyện tập quyền Anh Hồng Quang chuyển toa và chờ lúc tàu sắp vào ga chạy chậm, anh lao xuống biến mất trong đêm
Cuối tháng 4/1941, sau khi Hội nghị đại biểu Liên Tỉnh uỷ khu B vừa bế mạc, bọn mật thám Hải Dương phối hợp với lính lệ huyện Khoái Châu vây bắt những người còn lại Sự việc cũng diễn ra trong đêm, Hồng Quang đã đánh trả quyết liệt và sắp thoát được thì chẳng may bị rơi cặp kính cận Anh bị bắt Địch dễ dàng biết anh vì tri huyện Khoái Châu vốn cùng học trường Luật với anh năm nào Tên chánh mật thám Hải Dương (Quetsnoy) trực tiếp chỉ huy cuộc tra tấn anh trong suốt
10 ngày đầu để truy tìm cơ sở Lúc này cả người anh đầy thương tích, răng gãy, mặt sưng húp, người gầy rộc vì ít được ăn (mỗi ngày địch chỉ cho anh ăn một lần) Tra tấn thất bại, tên mật thám chuyển sang mua chuộc, dụ dỗ Hắn bày ra một bữa tiệc, mời anh dự gọi là để “xin lỗi” vì những tên cộng sự đã xâm phạm đến thân thể của một trí thức do hắn không hề biết việc này Hồng Quang ngồi im nghe những lời đường mật khả ố của hắn Bỗng anh co chân đạp mạnh hất tung cả bàn tiệc về phía hắn Quetsnoy hèn hạ bỏ chạy Sau việc này Hồng Quang bị đẩy vào xà lim và tiếp tục bị tra tấn dã man hơn
Thấy sức khoẻ của anh quá suy kiệt do bị đánh đập tàn nhẫn hàng tháng trời, địch đưa một viên bác sỹ già người Pháp từ Hà Nội về đến thăm sức khoẻ và dụ dỗ thêm Hồng Quang lúc này rất yếu, nhưng anh cố gắng giải thích cho viên bác sỹ nghe vì sao anh phải làm cách mạng chống lại bọn Pháp ở Đông Dương mặc dầu anh rất hâm mộ nền văn hoá Pháp, hâm mộ cuộc cách mạng
1789 của nhân dân Pháp Viên bác sỹ già không nói thêm điều gì và lặng lẽ ra về
Song bọn đế quốc biết vai trò của anh trong tổ chức cách mạng, trong Đảng Cộng sản nên chúng
cố khai thác bằng mọi cách Chúng đưa cả cha, mẹ anh đến xà lim để dỗ dành anh Thấy anh quá tiều tuỵ, quần áo rách nát, da mốc và nhăn nheo như da cau, người gầy rạc, máu me khắp nơi…,
mẹ anh oà khóc, nhưng anh cố khuyên mẹ đừng khóc “Bọn Tây nó cười cho” Lời cuối cùng của Hồng Quang với mẹ là: “Con có chết nhưng nước mình nhất định sẽ độc lập, thầy mẹ, đồng bào ta
và các em con sẽ được tự do, hạnh phúc”
Trước lúc hy sinh, Nguyễn Văn Trạch (Hồng Quang), người sinh viên yêu nước nồng nàn, người chiến sỹ cộng sản kiên trung cắn tay lấy máu viết lên tường nhà lao: “Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm” Hồng Quang đã để lại nhiều bài thơ hay ca ngợi Tổ quốc, ca ngợi Đảng và gửi cho gia đình, bè bạn, nhất là người vợ yêu quý những tình cảm nồng thắm và khí phách hiên ngang của người sinh viên cách mạng
HẾT CHƯƠNG II
Trang 19Cơ quan chủ quản: TỈNH ĐOÀN QUẢNG TRỊ Giấy phép xuất bản số 557/GP-BC ngày 13/12/2007 của Bộ TT&TT – Cục Báo chí
ĐT: 053 856348 - Fax: 053 850101
Web Site Tìm Kiếm 18 Tháng Tư 2009 - Đăng Ký - Nhập Đăng
Nội dung chi tiết
CHƯƠNG III ĐOÀN KẾT ĐẤU TRANH CHỐNG THỰC DÂN PHÁP, PHÁT XÍT – NHẬT TIẾN TỚI TỔNG KHỞI
NGHĨA THÀNH CÔNG TRONG CẢ NƯỚC
Ngày 1 tháng 9 năm 1939, phát-xít Đức tiến công Ba Lan Ngày 3 tháng 9 năm 1939, Anh, Pháp tuyên chiến với Đức Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đã ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình mọi mặt ở Đông Dương và Việt Nam
Để phục vụ cho chiến tranh, thực dân Pháp ở Đông Dương ban bố lệnh tổng động viên, ra sức cướp của, tăng giờ làm việc, giảm tiền lương của công nhân và bắt thanh niên đi lính Chúng thẳng tay đàn áp, khủng bố các phong trào cách mạng Các quyền tự do, dân chủ mà thanh niên và nhân dân ta giành được trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ đều bị xoá bỏ Các tổ chức của công nhân
và thanh niên đều bị chúng giải tán Chúng ra sức bắt bớ, truy lùng những chiến sỹ cộng sản.Ngày 29/9/1939, Trung ương Đảng ta ra: “Thông cáo cho các đồng chí các cấp bộ” giải thích tình hình thế giới và tình hình trong nước, đồng thời đề ra một số chủ trương ứng phó trước mắt
Tháng 11/1939, Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ 6 tại Bà Điểm (Hóc Môn, Gia Định) có các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Phan Đăng Lưu, Võ Văn Tần vv… tham dự Nghị quyết Hội nghị nhấn mạnh giải phóng là nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng Đông Dương “Bước đường sinh tồn của dân tộc Đông Dương không có con đường nào khác hơn là con đường đánh đổ đế quốc Pháp, chống tất cả ách ngoại xâm vô luận da trắng hay da vàng” Hội nghị chủ trương lập Mặt trận Thống nhất Dân tộc Phản đế Đông Dương nhằm đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các giai cấp và dân tộc ở Đông Dương để đánh đổ đế quốc Pháp và tay sai của chúng
Theo chủ trương của Đảng, Đoàn Thanh niên Phản đế tiếp nối sự nghiệp vẻ vang của các tổ chức thanh niên cộng sản và thanh niên dân chủ trước đây Những đoàn viên Thanh niên Dân chủ chuyển thành đoàn viên Thanh niên Phản đế, các hội viên thanh niên trong các tổ chức thanh niên phổ thông được giao những công tác thích hợp để thử thách, bồi dưỡng Để nhanh chóng hình thành đội quân xung kích và đội hậu bị của Đảng, các đồng chí lãnh đạo Đảng ta đã trực tiếp giúp
đỡ Đoàn xây dựng tổ chức Nhiều cơ sở Đoàn đã được phát triển ở Cao Bằng, Bắc Kạn, Bắc Ninh,
Trang 20Lạng Sơn, Thái Nguyên, Sơn Tây, Quảng Trị và nhiều tỉnh ở Nam Bộ ở các thành phố, Đoàn chú trọng công tác vận động thanh niên công nhân và học sinh.
Để mở rộng các hình thức tập hợp thanh niên sau khi phong trào dân chủ bị địch đàn áp, tại Sài Gòn, những Câu lạc bộ Học sinh được hình thành, đầu tiên là ở trường Trung học Trương Vĩnh Ký
do Huỳnh Văn Tiểng đứng đầu Tiếp đến là sự ra đời của tổ chức tham quan và du lịch do các anh Trịnh Kim ảnh, Nguyễn Văn ảnh, Võ Thế Quang phụ trách Hoạt động tham quan, du lịch thu hút nhiều bạn trẻ tham gia Qua hoạt động này, anh chị em được tuyên truyền, giác ngộ cách mạng
và nhiều người đã đứng vào các tổ chức bí mật do Đảng ta lãnh đạo hăng hái đấu tranh chống địch ở Hà Nội, mặc dù bị địch ra sức khủng bố, cơ sở Đoàn Thanh niên Phản đế vẫn phát triển khá nhanh, Đoàn xuất bản tờ báo Tiền phong không những chỉ lưu hành ở Hà Nội mà còn lưu hành trong nhiều tỉnh ở đồng bằng Bắc Bộ Hoạt động của Thanh niên Phản đế Hà Nội khá phong phú Nhiều đoàn viên và thanh niên đã tham gia rải truyền đơn kêu gọi chống chiến tranh đế quốc, bảo
vệ Liên Xô, chống đàn áp khủng bố nhân dân…
Anh Nguyễn Lam là một trong những cán bộ Thanh niên Phản đế hoạt động rất tích cực Bị địch bắt giam tại Hoả Lò, anh cùng hai đồng chí đoàn viên khác đã bí mật, kiên trì đào được một đường hầm từ nơi bị giam nối liền với cống thoát nước Trong một đêm mưa bão, anh đã cùng các đồng chí vượt ngục thành công trở về hoạt động trong đội ngũ của Đoàn
Tháng 6/1940, nước Pháp bị quân đội pháp xít Hitle chiếm đóng Nhân cơ hội này, tháng 9/1940, pháp xít Nhật xâm lược Đông Dương Thực dân Pháp nhanh chóng đầu hàng quân Nhật Từ đây nhân dân Việt Nam bị hai kẻ thù cùng thống trị là phát xít Nhật và thực dân Pháp Nhưng nhân dân Việt Nam bất khuất nổi dậy chống cả Nhật lẫn Pháp Tháng 9/1940, nhân dân châu Bắc Sơn vùng lên khởi nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương Tháng 11/1940 dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ Nam Kỳ, nhân dân ở nhiều tỉnh Nam Bộ cũng đã vùng lên đấu tranh quyết liệt chống quân thù Tháng 1/1941, nổ ra cuộc nổi dậy của anh em binh lính ở đồn Chợ Rạng và đồn Đô Lương (Nghệ An) Các cuộc khởi nghĩa này là bước đầu đấu tranh vũ trang của cả dân tộc Việt Nam, báo hiệu một thời kỳ mới, thời kỳ chuẩn bị tiến tới khởi nghĩa vũ trang để giành chính quyền trong toàn quốc
Theo chủ trương của Đảng, lực lượng vũ trang khởi nghĩa Bắc Sơn được chuyển vào rừng hoạt động du kích Mùa xuân năm 1941, tại khu rừng Khuổi Nọi (xã Vũ Lê, châu Bắc Sơn) đội du kích Bắc Sơn được thành lập Đội gồm hơn 30 chiến sĩ mà hầu hết là đảng viên trẻ và đoàn viên, tất cả đều đã tham gia khởi nghĩa Bắc Sơn và chiến đấu chống sự đàn áp khủng bố của quân thù ngay từ đầu Trong buổi lễ thành lập, trước đông đảo đồng bào địa phương đến tham dự, đồng chí Hoàng Văn Thụ thay mặt Trung ương Đảng giao nhiệm vụ giết giặc cứu nước cho đơn vị
ít lâu sau, đội du kích đổi tên là Cứu quốc quân do đồng chí Phùng Chí Kiên, Uỷ viên Trung ương Đảng làm Chỉ huy trưởng Cứu quốc quân Tuy lực lượng còn nhỏ bé, súng đạn và lương thực thiếu thốn, nhưng đã luôn giữ vững chí khí chiến đấu ngoan cường
Ngày 23 tháng 11 năm 1940, cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ mặc dù đã có lệnh hoãn của Trung ương Đảng nhưng không truyền đạt kịp ở hầu khắp các tỉnh miền Nam nhất là ở Mỹ Tho, quần chúng nổi dậy chiến đấu rất dũng cảm Chính quyền của địch ở một số xã và quận hoang mang, tan rã Đội viên các đội tự vệ và du kích trong cuộc khởi nghĩa hầu hết là trẻ tuổi Họ hăng hái chiến đấu chống địch bằng vũ khí thô sơ Trong trận đánh quân tiếp viện của quân địch từ Tây Ninh đến ứng cứu cho quân lỵ Hóc Môn bị quân khởi nghĩa vây hãm, du kích đã bắn chết một tên thực dân ác ôn cùng nhiều lích địch ở Cầu Bông ở Mỹ Tho, các đội tự vệ cùng nhân dân phá tan bộ máy chính quyền của địch ở 54 trong tổng số 57 xã thuộc hai huyện Châu Thành và Cai Lậy ở những xã này, các tổ chức Đảng và quân khởi nghĩa đã tịch thu các kho thóc của bọn địa chủ chia cho dân nghèo Cũng tại Mỹ Tho, lần đầu tiên xuất hiện lá cờ đỏ sao vàng sau này trở thành lá cờ của Mặt trận Việt Minh, quốc kỳ cứu nước của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà và Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam sau Đại thắng Mùa xuân năm 1975
Trong ngày thành lập chính quyền đầu tiên của tỉnh, hai đội tự vệ gồm toàn đoàn viên và thanh niên đã giơ tay xin thề dưới lá cờ đỏ sao vàng quyết chiến đấu bảo vệ chính quyền và cách mạng.Tại Vĩnh Long, một đội du kích gồm 50 chiến sĩ rất trẻ dưới sự chỉ huy của đồng chí Hồng, một chiến sĩ cách mạng 24 tuổi, Bí thư Quận uỷ Vũng Liêm đã đánh chiếm và làm chủ quận lỵ một số ngày
ở đảo Hòn Khoai, dưới sự chỉ huy của chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi Phan Ngọc Hiển, quân khởi nghĩa hầu hết là đoàn viên, thanh niên đồng loạt tiến công tiêu diệt tên thực dân chủ đảo thu toàn bộ điện đài, vũ khí và kéo cờ đỏ sao vàng, cờ đỏ búa liềm cùng tấm băng lớn mang dòng chữ: “Mặt trận Dân tộc Thống nhất Phản đế muôn năm” Quân khởi nghĩa dùng thuyền đã được chuẩn bị trước thẳng tiến về đất liền
Tuổi trẻ và nhân dân Rạch Gốc tập hợp đông đảo trên bến hân hoan đón mừng quân khởi nghĩa chiến thắng cập bến lúc mặt trời vừa ửng đỏ
Trang 21Tuy nhiên, lúc này cuộc khởi nghĩa trên đất liền vừa bị địch dập tắt Quân khởi nghĩa Hòn Khoai phải đơn độc chiến đấu quyết liệt với kẻ thù đông gấp nhiều lần Sau mười ngày cầm cự vô cùng anh dũng, quân khởi nghĩa Hòn Khoai chẳng may lọt vào trận địa phục kích của địch.
Thực dân Pháp đã đàn áp cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ hết sức dã man Gần 6000 người bị bắt và bị giết, nhiều làng bị ném bom và đốt phá Người nữ chỉ huy trẻ tuổi Nguyễn Thị Bảy đã làm cho quân thù khiếp sợ và khâm phục Chúng gọi chị là “Hoàng hậu đỏ” Nhục hình, tra tấn dã man không khuất phục được chị Chị quát thẳng vào mặt kẻ thù: “Chúng bay chỉ có thể lấy máu của người cộng sản chứ không thể lấy được một lời cung khai phản bội”
Tháng 12 năm 1941, kẻ thù đã đưa các chiến sĩ trẻ tuổi tham gia khởi nghĩa ở Hòn Khoai gồm có Phan Ngọc Hiển, Đỗ Văn Sến, Nguyễn Văn Đắc, Nguyễn Văn Cự, Đỗ Văn Biên, Ngô Văn Cẩn, Ngô Kim Luân, Nguyễn Văn Đình… cùng hai đồng chí lãnh đạo của Đảng bộ Cà Mau là Quách Văn Phàn,
Lê Văn Khuyên ra hành quyết tại sân vận động thị xã
Trước lúc hi sinh, các đồng chí đã đồng loạt hô to:
Đả đảo đế quốc Pháp!
Việt Nam độc lập muôn năm
Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!
Khởi nghĩa Nam Kỳ là một trong những trang chói lọi chủ nghĩa anh hùng cách mạng của tuổi trẻ
và nhân dân Việt Nam, là tiếng kèn xung trận vang vọng núi sông từ Nam ra Bắc dưới ngọn cờ cách mạng
Tháng 11/1940, Hội nghị lần thứ 7 Trung ương Đảng họp tại Đình Bảng (Bắc Ninh) có đồng chí Trường Chinh, Phan Đăng Lưu, Hoàng Văn Thụ tham dự Hội nghị đã phân tích tình hình chiến tranh thế giới lần thứ 2 và tác động của chiến tranh đối với Đông Dương Hội nghị đã đi đến sự dự đoán rất sáng suốt: “Một cao trào cách mạng nhất định sẽ nổi dậy Đảng phải chuẩn bị để gánh lấy cái sứ mệnh thiêng liêng lãnh đạo cho các dân tộc bị áp bức Đông Dương võ trang bạo động giành quyền tự do, độc lập”
Bước sang năm 1941, tình hình thế giới và trong nước diễn biến ngày một khẩn trương và phức tạp
Từ khi quân đội Nhật vào Đông Dương, mâu thuẫn giữa Nhật và Pháp ngày càng sâu sắc, tuy phải tạm thời thoả hiệp với nhau nhưng cả hai đều tìm cách triển khai thế lực đợi thời cơ tiêu diệt nhau Nhân dân Đông Dương chịu cảnh “một cổ hai tròng”, dưới ách thống trị tàn bạo của Nhật – Pháp nên ngày một bần cùng, đói khổ… do vậy, ngày càng nhanh chóng giác ngộ cách mạng
Ngày 28/1/1941, Nguyễn ái Quốc, lãnh tụ của Đảng và dân tộc đã bí mật về nước ở vùng Pác Pó
để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam
Đây là một sự kiện hết sức quan trọng trong tiến trình phát triển của cách mạng nước ta Nguyễn
ái Quốc đã bắt tay vào việc xây dựng căn cứ địa, tổ chức đoàn thể Cứu quốc và chuẩn bị Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng
Tháng 5/1941, Hội nghị lần thứ 8 của Trung ương Đảng họp tại Pác Bó (Cao Bằng) do đồng chí Nguyễn ái Quốc, đại diện của Quốc tế Cộng sản triệu tập và chủ trì Tham gia Hội nghị có các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Phùng Chí Kiên, Hoàng Quốc Việt…
Trên cơ sở phân tích một cách sâu sắc tình hình trong nước và thế giới, Hội nghị xác định: Cuộc cách mạng trước mắt là cách mạng giải phóng dân tộc, các lực lượng cách mạng của dân tộc cần tập trung mũi nhọn vào bọn phát xít xâm lược Pháp – Nhật, bởi vì: “Trong lúc này, nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp trâu ngựa, mà quyền lợi của bộ phận giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại đựơc”
Để tập hợp và động viên các tầng lớp nhân dân đứng lên đánh đuổi phát xít Nhật – Pháp, Hội nghị quyết định thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh (gọi tắt làViệt Minh) và các Hội Cứu quốc, trong
đó có Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam
Như vậy, Đoàn Thanh niên Cứu quốc (TNCQ) là một tổ chức của những thanh niên yêu nước có nhiệm vụ tham gia vào cuộc đấu tranh của dân tộc, đánh Pháp đuổi Nhật Đoàn TNCQ tiếp nối sự nghiệp của các tổ chức thanh niên do Đảng ta và lãnh tụ Nguyễn ái Quốc sáng lập, lãnh đạo trước
đó Đoàn là hạt nhân đoàn kết, tập hợp mọi lực lượng thanh niên vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc
Từ khi ra đi tìm đường cứu nước cho đến lúc trở về Tổ quốc, Nguyễn ái Quốc luôn quan tâm đến việc đào tạo, bồi dưỡng những lớp thanh niên cách mạng
Dưới ánh sáng Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 và tư tưởng của Người, công tác vận động thanh niên đã có bước phát triển mới Được các cấp uỷ Đảng quan tâm chỉ đạo, nhiều cơ
sở Đoàn và các Hội quần chúng của thanh niên được khôi phục và xây dựng Ban Chấp hành Huyện Đoàn Thanh niên Cứu quốc đầu tiên ở vùng núi được thành lập tại Hà Quảng do đồng chí Đàm Minh Viễn làm Bí thư
Trang 22Cuối năm 1941, Ban Chấp hành Thành Đoàn Thanh niên Cứu quốc Hà Nội được thành lập gồm 5 người trong đó có Nguyễn Lam, Nguyễn Khang… tạo ra sự chỉ đạo thống nhất trong phong trào thanh niên Thành Đoàn đã cho in lời kêu gọi của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc và truyền đơn của Mặt trận Việt Minh phổ biến trong thành phố Từ cuối năm 1942 trở đi, nhiều cơ sở Đoàn được xây dựng ở nông thôn, nhất là ở các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn… Đội Nhi đồng Cứu quốc ra đời
ở Nà Mạ (Cao Bằng) Nhiều đội viên đã được già Thu tức Bác Hồ kính yêu chăm sóc, giáo dục và một số đội viên đã giúp việc giao liên cho già Thu Trong thời gian này, anh Kim Đồng là người đội viên thiếu niên đầu tiên đã nêu cao tinh thần hi sinh anh dũng khi làm nhiệm vụ
ở Nam Bộ, sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, đế quốc Pháp đàn áp đẫm máu phong trào cách mạng, nhưng cơ sở của Đoàn vẫn được duy trì Khi có Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 8, nhiều cơ sở mới lại được xây dựng tại các nhà máy, trường học, nhất là các vùng nông thôn Tại một số địa phương, hệ thống tổ chức của Đoàn Thanh niên Cứu quốc đã thống nhất đến huyện, có nơi đến tỉnh
Song song với công tác xây dựng và phát triển tổ chức, Đoàn đã tập hợp đông đảo các tầng lớp thanh niên tham gia nhiều hình thức hoạt động văn hoá xã hội động viên họ tích cực thực hiện các nhiệm vụ của Mặt trận Việt Minh, đóng góp xứng đáng vào cao trào cứu nước
ở Hà Nội, từ tháng 10 đến tháng 12/1941, đoàn viên và thanh niên đã có những hoạt động gây ảnh hưởng sâu rộng theo lời kêu gọi của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc Thành Đoàn tổ chức được một cơ
sở in bí mật đặt tại phố Hàng Nón Theo thống kê của Sở mật thám Pháp, chỉ trong tháng 12/1941
có 13 vụ rải truyền đơn và treo cờ đỏ trong thành phố
Hà Nội là trung tâm các trường đại học của cả Đông Dương nên công tác vận động sinh viên luôn được chú trọng Đoàn TNCQ tiếp nối truyền thống của Đoàn Thanh niên Phản đế với sứ mệnh lịch
sử mới là đoàn kết, tập hợp mọi tầng lớp thanh niên đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc Đoàn đã chú trọng đẩy mạnh công tác vận động giới học sinh, sinh viên bằng nhiều hình thức Được sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng, cuộc vận động hình thành Tổng Hội Sinh viên hoạt động công khai chịu ảnh hưởng trực tiếp của Đảng được tiếp tục xúc tiến nhằm liên kết lực lượng sinh viên yêu nước, có cảm tình với cách mạng ở các trường cao đẳng, đại học trong cả nước, đặc biệt là ở
Hà Nội Các đồng chí lãnh đạo Đảng ta đã tiếp xúc trực tiếp với một số trí thức yêu nước có uy tín
và một số sinh viên có nhiệt tâm để hình thành nên một Ban Trị sự lâm thời của Tổng Hội do anh Dương Đức Hiền làm Hội trưởng niên khoá 1941–1942 Anh Dương Đức Hiền đã đỗ Cử nhân luật niên khoá trước đó Trong Ban Trị sự còn có các sinh viên Đặng Ngọc Tốt, Phan Mỹ, Vũ Văn Cẩn, Nguyễn Ngọc Minh vv… Ban Trị sự được sự tín nhiệm của đông đảo sinh viên, mặc dầu lúc này ngoài sinh viên của ba miền Bắc, Trung, Nam còn có sinh viên Ai Lao, Cao Miên và cả sinh viên Pháp
Việc làm đầu tiên của Tổng Hội là xây dựng khối đoàn kết trong sinh viên, chống lại mọi âm mưu chia rẽ của kẻ thù, khơi dậy lòng yêu nước, thương nòi của đông đảo sinh viên, đưa họ tham gia vào các hoạt động hữu ích Khẩu hiệu của Tổng Hội đưa ra là “Đoàn kết để phụng sự quốc gia, tin tưởng vào tương lai đất nước, truyền lòng tin đến mọi người”
Tổng Hội đã lập ra một Ban Vệ sinh và Ban Y học để giúp đồng bào hiểu biết về vệ sinh, phòng bệnh, chữa bệnh chống lại các hiện tượng mê tín, dị đoan được bà con thôn xóm ngoại thành Hà Nội và các tỉnh lân cận rất hoan nghênh Ngoài ra Tổng Hội cũng lập một số ban cố vấn về luật để giúp đồng bào mỗi khi có oan ức cần đấu tranh trong quan hệ với giai cấp thống trị… Giám đốc Nha học chính Đông Dương đã cảm nhận thấy điều đó trong hoạt động của sinh viên nên ra lệnh phải ghi vào bản Điều lệ của Tổng Hội câu đầu tiên là “Tổng Hội không được phép bàn cãi về chính trị và tôn giáo” Cuộc đấu tranh giữa những người lãnh đạo yêu nước của Tổng Hội và tên Giám đốc (Tabule) đã diễn ra gay gắt nhưng ta kiên quyết không chịu ghi câu đó vào Điều lệ dù Tổng Hội phải bị giải tán
Từ năm học 1942 – 1943, anh Dương Đức Hiền được bầu làm Hội trưởng của Tổng Hội Anh được may mắn nhận ý kiến chỉ đạo trực tiếp của các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng ta, trong đó có
ý kiến của đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh Lúc này việc giáo dục tinh thần yêu nước, rèn luyện phẩm chất, rèn luyện thân thể cho sinh viên được chú trọng Lần đầu tiên, tại khu Đông Dương học xá, Tổng Hội đã tổ chức trọng thể lễ giỗ Tổ Hùng Vương Các sinh viên ở khắp ba miền Bắc, Trung, Nam cùng nhau thắp nén hương trầm thơm ngát và uy nghiêm để hướng về với cội nguồn của dân tộc, thề giữ tròn khí phách của giống nòi Sau đó, cứ hàng tháng sinh viên các trường thay nhau dùng xe đạp đi thăm các di tích Cổ Loa, Bạch Đằng, Kiếp Bạc, Đền Hùng… Nhiều cuộc nói chuyện về “Trận Bạch Đằng” của sinh viên Đặng Ngọc Tốt, “Thanh niên và tiếng Việt” của sinh viên Nguyễn Đình Thi vv… được tổ chức ở giảng đường đại học hoặc ở rạp Olympia Hà Nội (sau này là nhà hát Hồng Hà) thu hút sự tham gia của đông đảo sinh viên
Hoạt động của sinh viên còn được mở rộng bằng việc tổ chức các cuộc cắm trại dài ngày, mở đầu
là trại Bằng Trì ở Thanh Hoá (1941) Trái ngược với Sầm Sơn, nơi có nhiều nhà nghỉ của bọn thống
Trang 23trị, Bằng Trì là nơi chỉ có mấy túp lều tranh giữa cỏ hoang, lau rậm… Anh chị em sinh viên chọn nơi này để làm trại với ý thức rõ rệt nhằm rèn luyện tinh thần thể chất, do đó họ tự tay mình phát
cỏ, đắp nền… xây dựng nơi luyện tập thể dục thể thao và cùng tham gia cày cuốc với nông dân, tìm hiểu đời sống của nông dân, cùng nhau trao đổi về cuộc sống ngày mai, tương lai của dân tộc Trại thứ hai được tổ chức ở Tương Mai (1942) ngoại thành Hà Nội Lần này trại được tổ chức với nhiều hoạt động phong phú hơn, thí dụ anh chị em góp tiền, góp sức tự tay mình xây được một nhà đọc sách cho bà con địa phương Tối đến lại tổ chức các buổi nói chuyện với nhà nông như cách bón phân cho ruộng lúa, vệ sinh ở nông thôn… và tổ chức đêm diễn kịch, lửa trại
Đặc biệt là trại Suối Lồ Ô (1943) do học sinh, sinh viên Sài Gòn học ở Hà Nội và một số tỉnh Nam
Kỳ tổ chức với quy mô lớn kéo dài hơn 1 tháng, có sự tham gia của nhiều trường trung học Được tin học sinh, sinh viên sẽ tổ chức trại, thực dân Pháp tìm mọi cách ngăn trở vì chúng sợ sức mạnh bùng lên của thanh niên, học sinh và sinh viên Nam Bộ trong khí thế cách mạng chung của cả nước đang dâng cao lúc này Nhưng trước sự đấu tranh của ta với lời cảnh báo nếu không để sinh viên tổ chức trại, Tổng Hội sẽ cử phái đoàn từ Hà Nội vào Sài Gòn cùng sinh viên biểu tình phản đối Trước sức ép đó, bọn thực dân buộc phải nhượng bộ Tại trại Suối Lồ Ô đã diễn ra những đêm lửa trại, những ngày họp mặt, một số vở kịch lịch sử được công diễn, đặc biệt là nhiều bài hát mới
do nhạc sĩ sinh viên Lưu Hữu Phước sáng tác như Suối Lồ Ô, Khải hoàn ca… được phổ biến rộng rãi Phát huy kết quả của trại Suối Lồ Ô, trong năm 1943, Tổng Hội còn có sáng kiến tổ chức một
số trại luân chuyển với phạm vi nhỏ hơn ở miền Đông Nam Kỳ và Trung Kỳ
Có thể nói để cổ vũ lòng yêu nước trong học sinh, sinh viên vào những năm đầu của thập kỷ 40 (thế kỷ XX) Đảng ta đã chỉ đạo tổ chức Đoàn dùng nhiều hình thức hoạt động văn hoá, văn nghệ, báo chí, coi đó là con đường tuyên truyền, giáo dục sinh động dễ đi vào tình cảm của lớp trẻ có học thức Nhóm Đồng vọng do nhạc sĩ Hoàng Quý (quê Hải Phòng) ra đời được học sinh, sinh viên hưởng ứng đông đảo Nhóm Tráng ca gồm những bài hát lịch sử nổi tiếng do Lưu Hữu Phước – nhạc sĩ sinh viên tài năng mãi mãi ghi lại dấu ấn trong lòng học sinh, sinh viên như Bạch Đằng Giang, Đi hội Đền Hùng, Hận sông Gianh, ải Chi Lăng, Ta cùng đi, Người xưa đâu xá, Xếp bút nghiên, Lên đàng, Việt nữ gọi đàn, nhất là bài ca Sinh viên hành khúc (Sau này tác giả thay tên là Tiếng gọi thanh niên)… đều là những ca khúc hùng tráng lay động lòng người, thúc giục học sinh, sinh viên đứng lên cứu nước Lưu Hữu Phước cùng với các sinh viên Nam Bộ khác như Đặng Ngọc Tốt, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ, TrầnVăn Khuê, Diệp Minh Châu…đã thể hiện tinh thần yêu nước sâu sắc của mình qua nhiều hoạt động sôi nổi về nhạc, kịch, thơ Các vở kịch Đêm Lạng Sơn, Nửa đêm truyền hịch, đặc biệt là vở kịch Hội nghị Diên Hồng của Huỳnh Văn Tiểng có tiếng vang lớn Trong một lần công diễn trước đông đảo người xem là học sinh, sinh viên và đại diện các giới đồng bào Hà Nội, khi các nhân vật trên sân khấu quay về khán giả hỏi: “Trước nhục nước nên hoà hay nên chiến?”, liền đó là những tiếng hô rầm trời “Chiến” Bọn thực dân và phong kiến hết sức hoảng sợ trước khí thế này, chúng tung ra hàng trăm tên mật vụ, chỉ điểm theo dõi, đe doạ và bắt
bớ những người đứng đầu
Cùng với sự phát triển của phong trào sinh viên, phong trào học sinh các trường trung học ngoài Bắc, trong Nam cũng phát triển ngày càng mạnh bởi ảnh hưởng của cuộc đấu tranh chung do Mặt trận Việt Minh và các đoàn thể cứu quốc hướng dẫn ở trường Bưởi (Chu Văn An), nơi đã hình thành nên lớp học sinh yêu nước đầu tiên mà tiêu biểu là Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu…, những học sinh về sau đã tham gia thành lập chi bộ Đảng, nay như đang tiếp thêm sức mạnh mới cho lớp theo sau Đó là thế hệ các anh Võ Duy Tường tức Vũ Oanh (sau này là Uỷ viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng), Nguyễn Văn Phúc, Nguyễn Viết Triết, Lê Đức Bình, Nguyễn Ngọc Giám, Cao Ngọc Liễn, Lê Quân, Vũ Mai tức Vũ Quang (sau này là Uỷ viên Trung ương Đảng,
Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn trong nhiều năm)… đã bắt liên lạc với cán bộ của Thành uỷ Hà Nội lập lên một tổ chức học sinh yêu nước mang tên Đội Ngô Quyền do đồng chí Vũ Oanh làm đội trưởng Khi gia nhập đội, tất cả học sinh đều phải làm lễ tuyên thệ trước tổ chức, thề trung thành với Đội, với cách mạng, giữ gìn phẩm chất, đạo đức, rèn luyện thân thể, sinh hoạt lành mạnh Đội Ngô Quyền đã rải truyền đơn của Mặt trận Việt Minh, tuyên truyền Điều lệ và Chính sách của Mặt trận, kêu gọi những ai yêu nước thương nòi đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc Dưới sự chỉ đạo của Thành uỷ Hà Nội, Đội Ngô Quyền đã phát triển sang các trường khác như trường Văn Lang, Thăng Long, Đồng Khánh…, nhiều đội viên trở thành đoàn viên TNCQ và được giác ngộ trở thành đảng viên Đảng Cộng sản
Vào thời điểm này, tại trường Trương Vĩnh Ký (Sài Gòn), được tác động của ta, một Câu lạc bộ Học sinh ra đời do anh Huỳnh Văn Tiểng đứng đầu Sau khi anh Tiểng ra Hà Nội học đại học, câu lạc bộ này chuyển thành tổ chức tham quan du lịch mà mục đích hoạt động là tìm về cội nguồn dân tộc
do anh Trịnh Đình ánh làm đoàn trưởng và hai đoàn phó là Nguyễn Văn ảnh và Võ Thế Quang Hoạt động này phát triển sang nhiều trường khác ở Sài Gòn và các địa phương khác như Biên Hoà,
Mỹ Tho, Cần Thơ…
Trang 24Hầu hết các tỉnh ở Nam Kỳ, dưới hình thức này hay hình thức khác, phong trào học sinh được thức tỉnh bởi cuộc Nam Kỳ khởi nghĩa đã tự đứng lên tập hợp nhau lại lập ra Đoàn học sinh mang tên các anh hùng dân tộc, đặc biệt có Đoàn học sinh mang tên Đoàn Hùng Vương để nhớ về cội nguồn của dân tộc Anh chị em chuyền tay nhau những bài thơ, bản nhạc yêu nước, đặc biệt số học sinh sau khi được dự trại Suối Lồ Ô về trở thành lực lượng nòng cốt tổ chức, tập hợp học sinh các trường ở thành phố Sài Gòn và các tỉnh Hoạt động chính là khơi dậy lòng yêu nước bằng các cuộc
đi thăm thắng cảnh, tổ chức cắm trại, hát những bài ca yêu nước của Lưu Hữu Phước, như Việt Nam bất diệt, Khải hoàn ca, Việt nữ gọi đàn, Thiếu sinh Lạc Hồng v.v Từ những sinh hoạt tập thể này về sau phát triển thành những hoạt động mang tính tổ chức rõ rệt như thành lập các ban đại diện, ban văn hoá, ban kịch, ban du lịch… hoặc các câu lạc bộ ở từng trường mà mục tiêu là hô hào học sinh tẩy chay các hoạt động thể dục, thể thao do tên Đuycuaroay - tay sai của bọn thống trị đứng ra tổ chức để lôi kéo, chia rẽ học sinh, sinh viên và các tầng lớp thanh niên ta đang hướng
về cách mạng Hắn đã cho tay chân đến liên hệ với các ban đại diện nêu trên để kêu gọi hợp tác, nhưng anh chị em hoặc lờ đi, hoặc tẩy chay ra mặt
Năm 1941, lớp học sinh tốt nghiệp tú tài toàn phần khá đông ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ ra Bắc học Đại học Đông Dương Một số anh được cử vào Ban Trị sự của Tổng Hội Để tuyên truyền, cổ vũ tinh thần yêu nước, tình đoàn kết chặt chẽ giữa sinh viên và các miền của đất nước, Tổng Hội lúc này vẫn do anh Dương Đức Hiền làm Hội trưởng đã chủ trương xuất bản một tờ báo lấy tên là Khối đoàn kết (Le Monôme) Chủ bút là anh Mai Văn Bộ, một sinh viên đầy tâm huyết từ Sài Gòn ra (sau này là cán bộ cao cấp của Nhà nước ta) Tôn chỉ, mục đích của tờ báo là thúc đẩy sự tu dưỡng phẩm chất của người tri thức trẻ, thúc đẩy tình đoàn kết trong lực lượng sinh viên, xây dựng nền nếp học tập Ruột báo và bìa do sinh viên trường Cao đẳng Mỹ thuật trình bày khá đẹp, trong đó có sự đóng góp hết sức tích cực của anh Diệp Minh Châu cũng là một sinh viên đầy tài năng từ Nam ra Tiếp theo sau sự ra đời của tờ báo là việc hình thành các nhóm chuyên ngành trong Tổng Hội, thí dụ nhóm Văn học đứng đầu là Mai Văn Bộ, Huỳnh Văn Tiểng, Nguyễn Xuân Sanh… nhóm Tân nhạc là Lưu Hữu Phước, Trần Văn Khê… ở Sài Gòn có nhóm Văn học của những sinh viên yêu nước học ở Pháp về như nhóm Văn học Văn Lang của Phạm Ngọc Thạch, hay nhóm Văn học Phan Thanh Giản của Ca Văn Thỉnh vv… Báo Khối đoàn kết của Tổng Hội được phát hành
ở Hà Nội và Sài Gòn Do yêu cầu của học sinh, sinh viên ngày càng nhiều, Tổng Hội hình thành Nhà xuất bản Hoàng Mai Lưu để có điều kiện phát hành rộng rãi cả báo và các sáng tác nhạc kịch Nhà xuất bản Hoàng Mai Lưu đã xuất bản các vở kịch Hội nghị Diên Hồng, Đêm Lam Sơn, Nợ Mê Linh, Con thỏ ngọc,… của Huỳnh Văn Tiểng và gần như hầu hết các sáng tác nhạc của Lưu Hữu Phước
Sau ngày Nhật đảo chính Pháp 9/3/1945, Tổng Hội Sinh viên do anh Nguyễn Ngọc Minh tiếp tục làm Hội trưởng, anh Dương Đức Hiền (từ năm 1944) đã đảm nhiệm nhiệm vụ quan trọng khác của Đảng trao cho Tổng Hội vẫn thấy cần thiết phải tiếp tục xuất bản một tờ báo của sinh viên trong tình hình đất nước đang sôi sục Tờ tuần báo Tự trị ra đời Phụ trách tờ Tự trị có các anh Hà Văn Lộc (tức Thép Mới), Nguyễn Sĩ Quốc, Lê Bá Huấn, Xuân Diệu, Huy Cận, Lê Khánh Cận, Nguyễn Xuân Sanh Tổng Hội cử Lê Văn Giạng làm Chủ nhiệm, Nguyễn Xuân Sanh làm chủ bút Báo Tự trị ghi rõ mục đích, tôn chỉ của mình ngay trên trang bìa là "Cơ quan truyền bá tư tưởng của Tổng Hội Sinh viên Việt Nam", đồng thời đóng khung 8 chữ: “Phụng sự Tổ quốc Việt Nam độc lập” Bài xã luận của báo số ra ngày 24/4/1945 có đoạn chỉ rõ: “Có độc lập thì mới sinh tồn được, có độc lập thì mới tiến hoá được Nghĩ lại 80 năm nô lệ ta sẽ hiểu cái thảm của cảnh vong nô” Do báo có nhiều bài cổ vũ sinh viên vùng lên trên cơ sở quán triệt đường lối chuẩn bị tổng khởi nghĩa của Đảng ta nên phát xít Nhật đã cho hiến binh tấn công đập phá toà soạn, lấy đi nhiều tài liệu vào đêm 20/6/1945 tại số nhà 32 Lê Đại Hành Từ thời điểm ấy, phát xít Nhật đã chiếm đóng luôn toà soạn của báo Khối đoàn kết và Tự trị là hai tờ báo của Tổng Hội Sinh viên ra đời trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 dưới ảnh hưởng trực tiếp của Đảng Cộng sản Tự trị là tờ báo bằng tiếng Việt đầu tiên của Tổng Hội Tự trị đã quảng bá bài hành khúc nổi tiếng của Lưu Hữu Phước, bài Tiếng gọi sinh viên bằng lời Việt:
Sinh viên ơi! Ta quyết đi đến cùng!
Sinh viên ơi, ta nguyện đem hết lòng
Tiến lên, đồng tiến, vẻ vang đời sống!
Chớ quên rằng ta là giống Lạc Hồng!
Tháng 2/1943, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Đảng nhận định tình hình cách mạng Việt Nam
có bước phát triển mới Tổ chức của Đảng và của Mặt trận Việt Minh đã bắt rễ vào quần chúng Trên cơ sở nhận định đó, đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh đã tiếp xúc với một số anh em chủ trì trong Tổng Hội Sinh viên như Dương Đức Hiền, Đặng Ngọc Tốt, Vũ Đình Hoè, Nguyễn Xuân Sanh, Phan Mỹ… để chỉ đạo việc phát triển phong trào sinh viên Đồng chí hoan nghênh những hoạt động của Tổng Hội, đánh giá cao những đóng góp của các anh Lưu Hữu Phước, Huỳnh Văn Tiểng… và
Trang 25các anh khác về những sáng tác yêu nước được truyền bá trong thanh niên, học sinh, sinh viên để khơi dậy tinh thần quật cường của tuổi trẻ Đồng chí Tổng Bí thư đặt ra yêu cầu phải mở rộng mặt trận đoàn kết, chống âm mưu chia rẽ của giặc và chuẩn bị cùng toàn dân đứng lên cứu nước, cứu nhà khi thời cơ đến Thực hiện ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Tổng Hội Sinh viên tiếp tục
tổ chức nhiều hoạt động để lôi kéo sinh viên như cuộc hành hương lần thứ ba lên đền Hùng, tổ chức các trại sinh viên luân phiên, đẩy mạnh các hoạt động văn nghệ như diễn kịch, đêm nhạc sinh viên…
Thực hiện Nghị quyết Hội nghị Thường vụ Trung ương Đảng năm 1943 “Phái người vào các đoàn Hướng đạo mà hoạt động”, Tổng Hội Sinh viên đã vận động nhiều hướng đạo sinh tẩy chay các hoạt động thể thao do tên thực dân Đuycuaroay lôi kéo mà hăng hái tham gia các hoạt động của Tổng Hội
Sau đó những cuộc vận động yêu nước được nâng lên thành phong trào đấu tranh đòi giải phóng dân tộc theo lời kêu gọi của Mặt trận Việt Minh, từ cuối năm 1943 và những tháng đầu năm 1944
nổ ra cuộc vận động “Xếp bút nghiên lên đường tranh đấu” Đồng thời với nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến, bản Đề cương văn hoá Việt Nam do Tổng Bí thư Trường Chinh khởi thảo trong sinh viên và giới trí thức đã góp phần vào việc tập trung lực lượng
Phong trào “Xếp bút nghiên” được khởi phát từ các nhóm sinh viên Nam Kỳ ra Hà Nội học như Mai Văn Bộ, Lưu Hữu Phước, Huỳnh Văn Tiểng, rồi lôi cuốn các sinh viên miền Trung, miền Bắc bỏ trường về quê bí mật tìm bắt liên lạc với cán bộ Việt Minh Họ tổ chức thành từng nhóm, dùng xe đạp toả về các ngả đường Các nhóm sinh viên Nam Kỳ rong đuổi trên đường số 1, dừng chân lại nơi nào là họ tổ chức ca hát… các bài hát Xếp bút nghiên, Lên đàng, Quốc dân hành khúc… vang lên trong cuộc hành trình gian lao nhưng đầy hăng hái, quyết tâm Đây là phong trào rất đặc trưng của sinh viên Việt Nam thời tiền khởi nghĩa
Sau khi phát xít Nhật hất cẳng thực dân Pháp độc chiếm Đông Dương, phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên tham gia vào các đội tuyên truyền xung phong, đội danh dự làm công tác trấn
áp bọn mật thám, chỉ điểm, diệt ác ôn diễn ra ngay trên đường phố Nhiều cuộc mít tinh lớn được
tổ chức ở ngoại thành Hà Nội thu hút nhiều học sinh, sinh viên nội thành tham gia Anh chị em công khai lên diễn đàn kêu gọi học sinh, sinh viên tham gia thanh niên cứu quốc, tham gia tự vệ… sẵn sàng đứng lên đánh đổ phát xít và phong kiến giành độc lập, tự do cho dân tộc
Từ năm 1942, 1943 tình hình trong cả nước diễn biến nhanh chóng Tổ chức Đoàn, các Hội quần chúng của thanh niên cũng như các đoàn thể khác dưới sự lãnh đạo của Đảng được củng cố và phát triển nhanh chóng
Tại nhiều vùng nông thôn, các cuộc đấu tranh chống thu mua thóc tạ, chống phá lúa trồng đay, trồng thầu dầu, đòi chia lại công điền của nông dân diễn ra quyết liệt dưới hình thức biểu tình có tính chất nửa vũ trang đánh trả lính Nhật quấy nhiễu, diệt trừ Việt gian… ở Thái Bình, thanh niên
và quần chúng nông thôn Tiền Hải đấu tranh đòi chia lại công điền ở Phúc Yên, thanh niên và nông dân đấu tranh phản đối việc trưng mua lạc, thầu dầu… ở làng Cam (Gia Lâm, Hà Nội), thanh niên cùng nông dân giữ bãi không cho Nhật phá ngô trồng đay ở Gia Định, Hậu Giang, các đoàn viên Thanh niên Cứu quốc đã tuyên truyền Điều lệ và Chương trình của Mặt trận Việt Minh đến tận
ấp xã…
Phong trào của công nhân đã lôi cuối và thu hút đông đảo thanh niên công nhân tham gia Tháng 2/1942 công nhân mỏ than Hòn Gai đình công Ngày 1/5/1942 công nhân xe lửa Gia Lâm mít tinh chống chủ nghĩa phát xít mở rộng chiến tranh Tháng 7/1942 thợ máy sân bay Gia Lâm vây bàn giấy võ quan Nhật, phản đối lính Nhật đánh đập công nhân Từ tháng 5/1942 đến tháng 6/1943 ở Nam Bộ có 24 cuộc đấu tranh của công nhân đòi tăng lương, giảm giờ làm, đòi bán gạo, vải, diêm,
xà phòng theo giá quy định
Qua cuộc đấu tranh này, tổ chức Đoàn ngày càng được củng cố và phát triển trong thanh niên.Hoảng sợ trước phong trào đấu tranh của thanh niên và nhân dân ta, bọn Pháp – Nhật một mặt thẳng tay đàn áp, khủng bố phong trào, mặt khác chúng đưa ra nhiều thủ đoạn lừa bịp để tranh thủ và lôi kéo thanh niên
Lúc này, phát xít Nhật tích cực rêu rao thuyết “Đại Đông á”, “Khối thịnh vượng chung”… Chúng lập
ra các tổ chức “Việt Nam Thanh niên ái quốc”, “Thanh niên Hưng quốc đoàn”… Bù nhìn Pêtanh ở Pháp tung ra những khẩu hiệu “Cần lao – Gia đình – Tổ quốc”, “Pháp – Việt phục hưng”vv…
Bọn thống trị Pháp còn tổ chức rầm rộ phong trào thể thao “Khoẻ để phụng sự” Chúng giao cho tên sĩ quan tình báo Đuycuaroay tổ chức những cuộc đua xe đạp, thi bơi lội, đấu quyền Anh, thi sắc đẹp để lôi cuốn thanh niên làm cho họ lạc hướng đấu tranh cách mạng Thực dân Pháp còn lập
“Hội Thanh niên Công giáo”, “Tổng Hội Sinh viên Đông Dương”, xuất bản các sách xem bói, xem tướng, sách kiếm hiệp, trinh thám, khuyến khích đồi phong bại tục, mê tín dị đoan
Nhằm chống lại những âm mưu, thủ đoạn của địch đầu độc thanh niên về tư tưởng, phá hoại thanh niên về tổ chức, cuối tháng 2-1943, Ban Thường vụ Trung ương Đảng chỉ thị cho các cấp uỷ
Trang 26Đảng và Đoàn Thanh niên Cứu quốc “Phải ra sức chống lại chính sách mê hoặc lôi kéo thanh niên của phát xít Nhật – Pháp và lãnh đạo thanh niên đấu tranh đòi quyền lợi kinh tế, chính trị hàng ngày Mỗi thành phố lớn phải có một Ban Thanh vận và cố gắng ra một tờ báo riêng của thanh niên Việc soạn sách riêng cho thanh niên cũng rất cần… Phải phái người vào các đoàn Hướng đạo, hội thể dục mà hoạt động Nơi nào chưa có những tổ chức như thế thì phải lợi dụng những khả năng và hoàn cảnh mà tổ chức ra, rồi tuyển trong đó những phần tử thanh niên tốt đưa vào
“Thanh niên Cứu quốc Đoàn”
Mùa hè năm 1943, nhóm sinh viên Nam Bộ học tại Hà Nội trong tổ chức Tổng Hội Sinh viên Đông Dương khởi xướng phong trào Xếp bút nghiên Các anh trở về Sài Gòn gia nhập vào tổ chức Truyền bá quốc ngữ và làm báo Thanh niên… Đảng bộ địa phương đã bắt được liên lạc và trực tiếp chỉ đạo hoạt động của nhóm sinh viên này trong đó có các anh Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ, Huỳnh Văn Tiểng, Trần Bửu Kiếm v.v… Các bài hát, vở kịch yêu nước như Đêm Lam Sơn, Nợ Mê Linh, Hội nghị Diên Hồng, Hành khúc sinh viên (Sau này là Tiếng gọi thanh niên), ải Chi Lăng… đã cổ vũ thanh niên trở về với chân giá trị dân tộc, góp phần chống lại những luận điệu lừa bịp của toàn quyền Đờcu (Decoux) và thuyết “Đại Đông á” của Nhật…
Thực hiện chủ trương của Đảng, cuối năm 1943 đầu năm 1944, các thành phố lớn như Hà Nội, Huế, Sài Gòn, Hải Phòng đã thành lập được Ban Thanh vận Cơ sở Đoàn và các Hội quần chúng của thanh niên được phát triển khá rộng ở Nam Định, Vinh, Đà Nẵng, Chợ Lớn… Tháng 8/1944, Hà Nội thành lập Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu Trong những năm 1942–1943 thanh niên Hà Nội có phong trào tìm đọc sách báo cách mạng của Hội Văn hoá cứu quốc Báo Hồn nước của Thanh niên thành Hoàng Diệu là cơ quan tuyên truyền, tập hợp, đoàn kết mọi tầng lớp thanh niên
Nhằm đấu tranh chống những tư tưởng tư sản phản động, văn hoá đồi truỵ do kẻ thù gieo rắc và kịp thời giải thích đường lối, chính sách của Đảng, của Mặt trận Việt Minh, Đảng cho xuất bản hàng loạt tờ báo như: Cờ Giải phóng, Cứu quốc, Bẻ xiềng sắt, Tiền phong, Giải phóng… đặc biệt là sự ra đời của bản Đề cương văn hoá Việt Nam do chính đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh khởi thảo Đây là một văn kiện rất quan trọng của Đảng ta soi sáng nhiều vấn đề trên mặt trận văn hoá cách mạng theo tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin
Báo chí cách mạng và bản Đề cương văn hoá Việt Nam được tuyên truyền phổ biến rộng rãi trong thanh niên góp phần quan trọng thu hút nhiều thanh niên trí thức tham gia cách mạng và có ảnh hưởng rất lớn trong tuổi trẻ cả nước Song song với nhiệm vụ đấu tranh chính trị và văn hoá, thanh niên các đơn vị vũ trang và bán vũ trang cũng được thành lập ở nhiều địa phương Các cơ sở Đoàn và các Hội quần chúng của thanh niên đã động viên nam nữ thanh niên ra sức luyện tập quân sự, tham gia các đội tự vệ, chiến đấu dũng cảm chống địch đàn áp, khủng bố, càn quét, bảo
vệ căn cứ địa và cơ sở cách mạng
Trong 2 năm 1942–1943, các Đảng bộ vùng biên giới phía Bắc đã chọn nhiều cán bộ, đoàn viên ưu
tú đưa đi huấn luyện quân sự ở Trung Quốc Các đồng chí đã trở thành những cán bộ chiến sĩ cốt cán, tích cực trong các đội tự vệ và lực lượng vũ trang cách mạng Tháng 8/1944, theo chủ trương của Đảng, Tổng bộ Việt Minh kêu gọi và phát động phong trào “Sắm vũ khí, đuổi thù chung” Đoàn Thanh niên Cứu quốc và các Hội quần chúng của thanh niên cùng các đoàn thể cứu quốc trong Mặt trận Việt Minh đã nhiệt liệt hưởng ứng Phong trào xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng căn cứ địa và chuẩn bị khởi nghĩa được Đoàn coi là nhiệm vụ hàng đầu của tất cả đoàn viên, thanh niên
Để chuẩn bị xây dựng quân đội cách mạng của Đảng, Nguyễn ái Quốc đã chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân và giao cho đồng chí Võ Nguyên Giáp phụ trách Ngày
22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân chính thức được thành lập ở Cao Bằng Trong số 34 chiến sĩ đầu tiên ấy, tuyệt đại bộ phận là đảng viên, đoàn viên, thanh niên trong đó
Thời kỳ phát triển cuộc đấu tranh vũ trang kết hợp với đấu tranh chính trị của nhân dân ta góp phần đẩy mạnh cuộc vận động giải phóng dân tộc trong cả nước đã đến
Từ cuối năm 1943 đến đầu năm 1945, chiến tranh thế giới lần thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc Hồng quân Liên Xô đã quét sạch phát xít Đức ra khỏi lãnh thổ của mình và tiến như vũ bão về phía Beclin Số phận của phát xít Đức sắp bị kết liễu ở Thái Bình Dương, phát xít Nhật ngày càng lâm vào tình trạng nguy khốn
Trang 27Để nắm chắc Đông Dương hơn nữa và trừ mối nguy bị quân Pháp đánh sau lưng, tối ngày
9/3/1945, Nhật đã làm đảo chính hất cẳng Pháp, độc chiếm Đông Dương Chưa đầy một ngày, thực dân Pháp đã nộp súng đầu hàng Nhật trên toàn cõi Đông Dương
Từ lâu, Đảng ta đã dự đoán về cuộc đảo chính Nhật hất cẳng Pháp sẽ nổ ra
Từ ngày 9 đến ngày 12/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp Hội nghị mở rộng ở làng Đình Bảng (Từ Sơn – Bắc Ninh) do đồng chí Trường Chinh chủ trì để đánh giá tình hình cuộc đảo chính và nêu ra những chủ trương của Đảng trong thời kỳ mới Hội nghị nhất trí nêu khẩu hiệu:
“Đánh đuổi Nhật – Pháp” và phát động cao trào chống Nhật, cứu nước, gấp rút tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền… Nơi nào có điều kiện thì phát triển chiến tranh du kích, giành chính quyền ở địa phương Để nhanh chóng thúc đẩy cao trào cứu nước, Hội nghị chủ trương chuyển sang những hình thức và phương pháp đấu tranh cao hơn và mạnh hơn như tuyên truyền xung phong, biểu tình tuần hành thị uy, mít tinh công khai, thành lập các Uỷ ban Nhân dân Cách mạng, xây dựng mở rộng các chiến khu và các căn cứ địa cách mạng
Ngày 12/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” nhằm cụ thể hoá những nhận định và nghị quyết của Hội nghị Trung ương
Từ cuối tháng 3/1945 trở đi, cách mạng Việt Nam đã chuyển lên thành cao trào và những cuộc khởi nghĩa từng phần liên tiếp nổ ra ở nhiều địa phương
Trong lúc nhân dân ta gấp rút chuẩn bị Tổng khởi nghĩa thì ở Bắc Bộ và miền Bắc Trung Bộ đã xảy
ra nạn đói khủng khiếp Hai triệu đồng bào ta bị chết đói Đó là hậu quả thảm khốc nhất của chính sách bóc lột và gây chiến của bọn phát xít Nhật – Pháp Khẩu hiệu “Phá kho thóc giải quyết nạn đói” của Đảng đã đáp ứng đúng nguyện vọng cấp bách nhất của quần chúng, thổi bùng ngọn lửa đấu tranh trong nhân dân đẩy tới cao trào kháng Nhật, cứu nước dâng lên trong cả nước
Tuổi trẻ đã hăng hái đi đầu trong cao trào quần chúng phá các kho thóc, thuyền thóc của Nhật và tích cực tham gia các đội tuyên truyền xung phong của Việt Minh hoạt động ở các chợ, rạp hát, bến đò, bến xe, xí nghiệp, trường học… Nhiều nơi, các đội tự vệ của Việt Minh bắt trói, tước vũ khí lính Nhật, cảnh cáo, giải tán trừng trị bọn Việt gian đầu sỏ Tại các thành phố, nhiều đội “Danh dự Việt Minh” hoạt động trừ gian và diệt võ quan Nhật tàn ác ngay trước mũi súng quân Nhật
ở Hà Nội, nếu cuối năm 1944 chỉ mới có một tổ chức tự vệ ở trường bay Gia Lâm gồm 3 đồng chí đoàn viên thanh niên cứu quốc thì thời kỳ này toàn thành đã có trên 1000 đoàn viên và những thanh niên được Đoàn giáo dục tham gia các đội tự vệ, đội tuyên truyền xung phong và đội danh
dự, đặc biệt là các Hội quần chúng của thanh niên hoạt động trên lĩnh vực văn hoá, văn nghệ qua
đó tuyên truyền, giác ngộ quần chúng đứng lên đấu tranh tự bảo vệ quyền lợi của mình phát triển ngày càng rộng rãi Ngày 18/6, đội tự vệ công nhân đã bắn tên Phó trưởng đoàn “Thanh niên ái quốc” là tay sai đắc lực của phát xít Nhật ở ngã tư phố Ngô Thì Nhậm – Lê Văn Hưu Ngày 19/6 một tên tay sai khác của Nhật bị đội danh dự xử bắn ở dốc Hàng Kèn (nay là đường Bà Triệu), tên Phó thanh tra mật thám bị trừng trị ở Ngã Tư Sở… Thanh niên thành Hoàng Diệu tổ chức nhiều cuộc mít tinh, huy động hàng trăm nam nữ thanh niên tham gia ở xã Mễ Trì, Chợ Canh, Làng Láng vv… Các tổ tuyên truyền xung phong của Đoàn đột nhập diễn thuyết tại các trường Gia Long, Kỹ nghệ thực hành, nhà máy rượu… ở Chèm và dọc đường Bưởi, các đội tự vệ thanh niên thường chặn các xe vận tải chở thóc, gạo của Nhật, tịch thu và phân phát cho đồng bào nghèo
ở Huế, thanh niên giữ vai trò nòng cốt trong các đội tự vệ và tuyên truyền xung phong – tổ chức Đoàn đã bắt nối được với các nhóm bảo an, tổ chức việc mua súng, lấy súng địch để trang bị cho lực lượng vũ trang của ta… Nhiệm vụ trừng trị bọn ác ôn và bọn Việt gian ngoan cố của các đội tự
vệ được nhân dân nhiệt liệt hoan nghênh và cổ vũ mạnh mẽ đã góp phần đẩy mạnh cao trào cách mạng trong cả tỉnh
ở Sài Gòn, các đội tự vệ, thanh niên xung phong cũng được hình thành nhanh chóng và thu hút hàng trăm thanh niên tham gia Các đội tuyên truyền xung phong đã tuyên truyền sâu rộng trong thanh niên và nhân dân Chương trình và Điều lệ của Mặt trận Việt Minh
Sau cuộc đảo chính hất cẳng Pháp (9/3/1945) Iđa - quyền Tổng trưởng Thanh niên thể thao Đông Dương ngỏ ý mời bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đứng ra lập một tổ chức để tập hợp thanh niên và bác sĩ Phạm Ngọc Thạch được quyền quyết định về tổ chức, mục đích, nội dung hoạt động
Ngày 1/6/1945, tổ chức Thanh niên Tiền phong ra đời Các đồng chí Phạm Ngọc Thạch (Bác sĩ), Huỳnh Tấn Phát (Kiến trúc sư), Nguyễn Văn Thủ (Nha sĩ), Thái Văn Lung (Luật sư) cùng các sinh viên Lưu Hữu Phước, Trần Bửu Kiếm, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ,… trở thành các thủ lĩnh của Thanh niên Tiền phong Xứ uỷ bố trí đảng viên cán bộ cốt cán nắm giữ những vị trí then chốt trong Thanh niên Tiền phong Thanh niên Tiền phong đã đưa ra nội dung và hình thức hoạt động phong phú nên đã cuốn hút được tuổi trẻ Vào tháng 7/1945 thanh niên Tiền phong Sài Gòn tổ chức lễ tuyên thệ tại Vườn Ông Thượng Các cán bộ lãnh đạo thanh niên tiền phong ra lời hiệu triệu:
"Thanh niên hãy nhận thức rằng thời cơ đất nước đang đến, thanh niên Việt Nam phải sẵn sàng, phải hiệp lực để cứu nước" Vì vậy chỉ trong thời gian vài ba tháng, số lượng Thanh niên Tiền
Trang 28phong ở Sài Gòn đã lên đến 200.000 người và toàn Nam Bộ có hơn 1 triệu người Đây là một phong trào thanh niên rộng rãi hoạt động theo định hướng của Đảng Anh chị em Thanh niên Tiền phong đóng vai trò rất tích cực trong quá trình vận động, tập hợp lực lượng thanh niên chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa Đoàn Thanh niên Cứu quốc đã tuyển chọn kết nạp được nhiều đoàn viên trong phong trào quần chúng rộng lớn, một hình thức mặt trận được tổ chức công khai do Đảng lãnh đạo, giữ vai trò quan trọng trong cuộc khởi nghĩa giành chính chính quyền Ngày 20/8/1945, khi Việt Minh ra công khai hoạt động ở thành phố Sài Gòn thì Thanh niên Tiền phong tuyên bố đứng vào hàng ngũ Mặt trận Việt Minh (Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, Thanh niên Tiền phong chấm dứt vai trò của mình Số đông gia nhập Thanh niên Cứu quốc, dân quân tự vệ…)
ở các tỉnh Nam Bộ, ngoài Thanh niên Tiền phong còn có các đội thanh niên chiến đấu, thanh niên cảm tử… được thành lập đáp ứng yêu cầu tình hình cách mạng ở Mỹ Tho đã tổ chức được 3 trung đội du kích với 32 khẩu súng và mở lớp huấn luyện về chiến thuật du kích cho cán bộ cơ sở trong tỉnh và các tỉnh lân cận
Giữa lúc cao trào kháng Nhật của nhân dân ta phát triển đến đỉnh điểm, toàn dân đã sẵn sàng xông lên khởi nghĩa thì ngày 8/8/1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật, chỉ trong thời gian ngắn quân đội Xô viết anh hùng đã tiêu diệt hoàn toàn đội quân Quan Đông tinh nhuệ nhất của Nhật gồm 1 triệu tên Ngày 15/8/1945, Nhật đầu hàng Liên Xô và các nước đồng minh không điều kiện Thời cơ Tổng khởi nghiã đã đến
Trước tình hình khẩn cấp đó, ngày 15/8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng ta đã họp ở Tân Trào Hội nghị nhận định “Cơ hội rất tốt cho ta giành quyền độc lập đã tới”, và quyết định phát động toàn dân Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền từ tay phát xít Nhật và tay sai trước khi quân đồng minh tiến vào Đông Dương để giải giáp Nhật
Tiếp sau Hội nghị toàn quốc của Đảng, Đại hội Quốc dân cũng họp tại Tân Trào vào ngày
16/8/1945 thông qua mười chính sách lớn của Việt Minh, thông qua lệnh Tổng khởi nghĩa và bầu
ra Uỷ ban Dân tộc Giải phóng Trung ương tức Chính phủ Lâm thời do lãnh tụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch Đồng chí Vũ Oanh và đồng chí Vũ Quang đại biểu của thanh niên Hà Nội tham dự Đại hội Tân Trào
Mệnh lệnh khởi nghĩa được truyền đi từ Tân Trào Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra lời hiệu triệu đồng bào và chiến sỹ cả nước nổi dậy giành chính quyền Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” Ngay trong đêm, 13/8/1945, Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc
đã gửi Quân lệnh số 1 lệnh cho đồng bào, chiến sỹ cả nước nhanh chóng vùng dậy tranh quyền độc lập cho đất nước
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hơn hai mươi triệu đồng bào cả nước ta từ Bắc đến Nam đã đồng loạt đứng lên tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa long trời lở đất giải phóng toàn bộ đất nước giành chính quyền về tay nhân dân
Đoàn Thanh niên Cứu quốc lúc này đã có lực lượng hùng hậu gần 30.000 đoàn viên và hội viên thanh niên cùng hàng triệu thanh niên cảm tình cách mạng có mặt ở các trung tâm chính trị – kinh
tế lớn của cả nước Đây là đội quân xung kích giữ vai trò nòng cốt trọng điểm, hàng vạn thanh niên tự vệ, thanh niên xung phong dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đánh chiếm các huyện lỵ, tỉnh lỵ, trại lính, công sở của địch… Từ 14 đến ngày 18 tháng 8, cuộc Tổng khởi nghĩa đã giành đựơc thắng lợi ở nhiều huyện trong khu giải phóng và một số tỉnh đồng bằng ở miền Bắc, một số tỉnh ở miền Trung, và ở các thị xã Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, thị xã Hội An (Quảng Nam)…
ở Hà Nội, ngày 17/8/1945, mặc dầu Nhật đã đầu hàng nhưng bọn tay sai Nhật còn dùng “Tổng hội viên chức” tổ chức cuộc mít tinh lớn ủng hộ chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim Dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ Bắc Kỳ và Thành uỷ Hà Nội, đoàn viên, hội viên thanh niên trong các đội tuyên truyền xung phong và đội tự vệ đã chiếm diễn đàn cuộc mít tinh, kêu gọi nhân dân ủng hộ Việt Minh và tham gia Tổng khởi nghĩa Cuộc mít tinh biến thành cuộc biểu tình tuần hành thị uy, làm cho bọn tay sai của Nhật trong chính phủ bù nhìn hoang mang, dao động đến cực độ Trước tình hình ấy,
Xứ uỷ và Thành uỷ lập tức quyết định khởi nghĩa ở Hà Nội vào ngày 19/8/1945
Từ sáng sớm ngày 19/8, cả Hà Nội đã vùng lên Sau cuộc mít tinh lớn, quần chúng cách mạng sắp xếp thành đội ngũ dẫn đầu là các đơn vị tự vệ chiến đấu trẻ tuổi đã nhanh chóng toả đi các hướng chiếm phủ Khâm sai, trại Bảo an binh, Sở cảnh sát và các công sở khác của chính quyền bù nhìn.Thắng lợi của Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội làm cho chính quyền bù nhìn thêm tê liệt, cổ vũ mạnh mẽ nhân dân các địa phương gấp rút nổi dậy Ngày 23/8/1945 khởi nghĩa thắng lợi ở Huế Hàng chục vạn thanh niên và nhân dân Thừa Thiên –Huế đã vùng lên tiến công phát xít Nhật, chiếm lĩnh các
cơ quan đầu não của chính quyền bù nhìn và hoàn toàn làm chủ thành phố
Ngai vàng cuối cùng của chế độ phong kiến bị đánh đổ Cờ đỏ sao vàng được kéo lên trên kỳ đài
uy nghi Ngày 30/8 tại lầu Ngọ Môn, trước hàng vạn đồng bào các giới, vua Bảo Đại tuyên bố thoái
vị, trao lại ấn kiếm cho đại diện chính quyền cách mạng từ Hà Nội vào
Trang 29ở Nam Bộ, lệnh khởi nghĩa đã được truyền đi Ngay đêm 24/8/1945, tại Sài Gòn, lực lượng cách mạng chiếm dinh Khâm sai và nhiều cơ quan trọng yếu khác Ba giờ sáng ngày 25/8/1945, cả Sài Gòn đã vang lên tiếng hát Lên đàng, Thanh niên hành khúc… và tiếng hô vang Việt Nam độc lập muôn năm, Đả đảo phát xít Nhật, ủng hộ Việt Minh… Một cuộc mít tinh lịch sử diễn ra giữa Sài Gòn hân hoan chào đón Kỳ bộ Việt Minh, Uỷ ban Hành chính Lâm thời ra mắt đồng bào và tuổi trẻ thành phố.
Như vậy là chỉ trong vòng hơn 10 ngày đêm, cuộc Tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn từ Lạng Sơn đến Cà Mau Hai mươi lăm triệu đồng bào và tuổi trẻ cả nước đứng lên làm chủ vận mệnh Tổ quốc Việt Nam
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) trước cuộc mít tinh của một biển người, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Lâm thời đọc bản Tuyên ngôn độc lập lịch sử tuyên bố trước nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời
Trong cao trào giải phóng dân tộc mà đỉnh cao nhất là cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm
1945, dưới ngọn cờ của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên đã động viên, tổ chức tuổi trẻ cả nước góp phần xứng đáng vào thành công to lớn của cuộc Tổng khởi nghĩa Đoàn thật
sự là đội xung kích cách mạng, lực lượng tiên phong và hạt nhân tập hợp, đoàn kết hàng triệu nam nữ thanh niên Việt Nam đứng lên cùng toàn dân đấu tranh kiên cường vì độc lập, tự do của
Tổ quốc Sự lớn mạnh về mọi mặt của tổ chức Đoàn và các hội quần chúng của thanh niên là điều kiện hết sức quan trọng để tuổi trẻ tiếp tục gánh vác nhiệm vụ vẻ vang cùng toàn dân xây dựng, củng cố và bảo vệ chính quyền cách mạng
Chặng đường lịch sử từ 1925 đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tuy chỉ 20 năm song trên đất nước ta đã diễn ra nhiều sự kiện trọng đại Đó là giai đoạn chuẩn bị thành lập Đảng, chuẩn bị xây dựng Đoàn, tập hợp đoàn kết các lực lượng thanh niên, giai đoạn đấu tranh quyết liệt chống đế quốc, phong kiến dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh Đây là nguyên nhân cơ bản nhất quyết định thắng lợi hoàn toàn của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm
1945, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc, xây dựng Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu á
Ngay từ năm 1925, tại trường Huấn luyện cán bộ thanh niên ở Quảng Châu, Nguyễn ái Quốc đã khẳng định: Muốn cách mạng thắng lợi phải có Đảng cách mạng lãnh đạo, Đảng ấy phải biết vận động, đoàn kết, tập hợp, huấn luyện quần chúng để tạo ra sức mạnh thực hiện đường lối cách mạng của Đảng
Luận điểm đúng đắn, sáng tạo của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc là thức tỉnh thanh niên để đi tới thức tỉnh cả dân tộc hoàn toàn phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của nước ta – một nước thuộc địa và nửa phong kiến đã đưa lại những thành công to lớn trong hoạt động thực tiễn
Xuất phát từ sự nhìn nhận đúng đắn vai trò của tuổi trẻ trong lịch sử cũng như khả năng cách mạng to lớn của họ trong sự nghiệp cứu nước, cứu dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, lãnh đạo Đảng ta và chính Người cũng là người sáng lập, rèn luyện Đoàn ta “Từ lúc đầu hiếm hoi chỉ có 8 cháu" đến "khối đại đoàn kết thanh niên trong một mặt trận rộng rãi” Đây là vinh dự to lớn cho thế hệ trẻ nước ta
Ngay sau khi ra đời, Đảng ta liền bắt tay vào quá trình xây dựng hệ thống tổ chức Đoàn và ra sức đoàn kết, tập hợp các tầng lớp thanh niên theo nhiều phương thức khác nhau phấn đấu vì mục tiêu chung giành giải phóng dân tộc và giai cấp
Công lao to lớn không gì so sánh được của Nguyễn ái Quốc – Hồ Chí Minh là đã đem lý tưởng cách mạng đến cho lớp thanh niên đầy tâm huyết đang trăn trở tìm đường đấu tranh đúng đắn để giải phóng dân tộc và giai cấp khỏi cảnh sống nô lệ, lầm than hồi đầu thế kỷ sau bao lần thất bại của các tiên liệt yêu nước
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 vĩ đại dẫn đến sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là một chặng đường vô cùng oanh liệt, hào hùng với biết bao anh hùng, liệt sỹ, chiến sỹ cách mạng trẻ tuổi đã cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân tươi đẹp của mình cho sự nghiệp cao cả của dân tộc
và Tổ quốc Việt Nam yêu quý Những trang sử vàng ấy đời đời khắc ghi vào tâm trí các thế hệ trẻ nước ta
HẾT
CHƯƠNG III
Cơ quan chủ quản: TỈNH ĐOÀN QUẢNG TRỊ Giấy phép xuất bản số 557/GP-BC ngày 13/12/2007 của Bộ TT&TT – Cục Báo chí
Trang 30ĐT: 053 856348 - Fax: 053 850101
Web Site Tìm Kiếm 18 Tháng Tư 2009 - Đăng Ký - Nhập Đăng
Nội dung chi tiết
PHẦN THỨ HAI THANH NIÊN VIỆT NAM ANH DŨNG CHIẾN ĐẤU CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC VÀ
XÂY DỰNG CHẾ ĐỘ DÂN CHỦ NHÂN DÂN
(1945-1954)
Vừa mới ra đời, Nhà nước cách mạng non trẻ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã phải đương đầu ngay với thù trong, giặc ngoài, với muôn vàn khó khăn trong tình thế Ngàn cân treo sợi tóc Nhưng dưới sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình, khôn khéo, cương quyết của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cách mạng Việt Nam đã vượt qua mọi thác ghềnh, nền độc lập vừa giành được đã đứng vững trong hoàn cảnh hết sức hiểm nghèo Nhờ vậy, chỉ ít lâu sau nhân dân và tuổi trẻ Việt Nam đã bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược
Trên đất nước Việt Nam chưa bao giờ có nhiều kẻ thù như lúc này ở miền Bắc, từ tháng 8 đến đầu tháng 9/1945 khoảng 200.000 quân Tưởng Giới Thạch với danh nghĩa Đồng minh tràn vào chiếm đóng Thủ đô Hà Nội và hầu hết các thành phố, thị xã từ biên giới Việt - Trung đến vĩ tuyến 16 Chúng tập hợp tất cả các lực lượng phản cách mạng để chống phá, lật đổ chính quyền cách mạng
ở miền Nam, ngày 23/9, quân Pháp được quân Anh, quân Nhật yểm trợ bắt đầu nổ súng đánh chiếm Sài Gòn rồi mở rộng dần ra các tỉnh Nam Bộ, Nam Trung Bộ
Nhà nước ta đứng trước tình thế cực kỳ khó khăn, thiếu thốn từ tài chính, lương thực đến vũ khí, thuốc men Nạn đói khủng khiếp năm 1945 làm hơn 2 triệu người chết; 50% ruộng đất ở đồng bằng Bắc Bộ bị bỏ hoang, sản xuất công nghiệp bị đình đốn, hàng vạn công nhân không có việc làm, nền tài chính khánh kiệt, kho bạc trống rỗng
Trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì phiên họp Ban Thường vụ Trung ương Đảng và vạch ra những phương hướng, biện pháp đầu tiên để xây dựng chế độ mới và đối phó với các lực
Trang 31Ngày 25/11/1945, Ban Thường vụ Trung ương ra Chỉ thị: “Kháng chiến, Kiến quốc”, đề ra nhiệm
vụ chủ yếu của cách mạng Việt Nam lúc này là củng cố chính quyền, chống thực dân Pháp xâm lược, bài trừ nội phản, cải thiện đời sống cho nhân dân
Theo đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng đã phát động phong trào quần chúng tăng gia sản xuất, chống đói, chống nạn mù chữ
Hưởng ứng lời kêu gọi chống giặc đói của Hồ Chủ tịch, thanh niên cả nước tích cực tham gia các đoàn vận động lạc quyên cứu đói, hưởng ứng: Hũ gạo cứu đói, Ngày đồng tâm nhịn ăn để giúp đồng bào bị đói
Mở đầu phong trào tăng gia sản xuất, Hồ Chủ tịch kêu gọi:
“Tăng gia sản xuất! Tăng gia sản xuất ngay! Tăng gia sản xuất nữa! Đó là khẩu hiệu của chúng ta ngày nay Đó là cách thiết thực của chúng ta để giữ vững quyền tự do, độc lập”
Với khẩu hiệu “Không một tấc đất bỏ hoang”, “Tấc đất, tấc vàng”, phong trào thi đua sản xuất dấy lên ở khắp các vùng nông thôn, đồng bằng, trung du, miền núi và ở cả các thành phố, thị trấn Hàng nghìn thanh niên tổ chức thành các đội sản xuất đi khai hoang, phục hoá ruộng đất, bảo vệ
đê điều, trồng các cây lương thực ngắn ngày Tại Hà Nội, thanh niên tận dụng những bãi đất nhỏ ven công viên, các bãi bồi ven sông Hồng đến những thửa ruộng hoang hoá ở ngoại thành để trồng lúa, trồng màu, các đội thanh niên đi về nông thôn, lên miền trung du, miền núi để tham gia sản xuất lương thực Những hoạt động tích cực của thanh niên đã góp phần nhanh chóng khôi phục sản xuất nông nghiệp, đẩy lùi nạn đói
Sau Cách mạng Tháng Tám, một trong những việc mà Hồ Chủ tịch quan tâm là phát động một cao trào toàn dân chống nạn mù chữ để mở mang kiến thức cho nhân dân lao động Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu Vì vậy, tôi đề nghị mở một chiến dịch chống nạn
mù chữ” Người giao nhiệm vụ cho thanh niên: “Công việc này, mong anh chị em thanh niên sốt sắng giúp sức”
Thanh niên là lực lượng nòng cốt trong phong trào diệt giặc dốt ở Hà Nội, hơn 2.000 đoàn viên, thanh niên, phần lớn là học sinh, sinh viên tình nguyện làm giáo viên các lớp bình dân học vụ Trong một thời gian ngắn, có 74.957 lớp học được tổ chức với 95.665 thanh niên tham gia làm
“Chiến sĩ diệt dốt” Chỉ sau một năm đã có 2,5 triệu người thoát nạn mù chữ Hệ thống giáo dục phổ thông và đại học cũng được xây dựng và từng bước phát triển Tiếng Việt được dùng trong các văn bản chính thức của Nhà nước và trong việc học tập, giảng dạy ở các trường, lớp
Tháng 9/1945, nhân ngày khai trường năm học đầu tiên sau cách mạng thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho học sinh dặn dò các cháu cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn nghe lời thầy cô, thi đua với bạn để sau này đem tài năng đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước.Người viết: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn
ở công học tập của các cháu”
Ngày 11/5/1945, Bộ Quốc gia Giáo dục ra quyết định khai giảng năm học mới của các trường đại học tại Hà Nội do đội ngũ giáo sư trẻ tuổi người Việt Nam giảng dạy để đào tạo lớp cán bộ có trình
độ học vấn cao cho nước nhà
Mặc dù bộn bề công việc sau ngày nước nhà vừa giành được độc lập, Bác vẫn giành thời gian tiếp đoàn đại biểu của Tổng hội Sinh viên Cứu quốc Hà Nội vào chiều ngày 6/9/1945
Đối với việc học tập, rèn luyện và chăm lo đời sống của sinh viên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm chăm sóc hết sức ân cần Anh chị em sinh viên yêu nước ở Hà Nội vui mừng, sung sướng khi nghe tin Chủ tịch Hồ Chí Minh sắp về Hà Nội Đúng vào tối ngày 22/8, sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội, những người đã là đoàn viên, đứng trong tổ chức của Tổng Hội Sinh viên hoặc đã tham gia hoạt động công khai cùng đông đảo sinh viên tập hợp đông nghịt tại tầng dưới ngôi nhà trước đây là toà soạn một tờ báo của Pháp Chủ trì cuộc họp là anh Dương Đức Hiền, nguyên Hội trưởng Tổng Hội Sinh viên đầu những năm 40, giờ đây là cán bộ lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh Trong buổi họp ấy, sự kiện quan trọng là lễ ra mắt công khai của Tổng Hội Sinh viên Cứu quốc thay cho Tổng Hội Sinh viên trước đây Ban Thường vụ của Tổng Hội Sinh viên Cứu quốc gồm các đảng viên, đoàn viên và các sinh viên yêu nước được giới thiệu trong tiếng hoan hô nhiệt liệt của những người dự cuộc họp Ban Thường vụ Tổng Hội Sinh viên Cứu quốc giới thiệu sơ lược
về chương trình hoạt động của Hội, kêu gọi sinh viên đem nhiệt huyết cống hiến cho cách mạng và tích cực ủng hộ Mặt trận Việt Minh Ban Thường vụ cũng giới thiệu tờ báo mới của sinh viên lấy tên
Trang 32là Gió mới thay cho báo Tự trị trước đây Đây là tờ báo đầu tiên của sinh viên Việt Nam sau Cách mạng Tháng Tám Nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh vốn có chân trong ban phụ trách báo Tự trị được Thường vụ Trung ương Hội phân công làm chủ nhiệm kiêm chủ bút báo Báo chuẩn bị ra số đầu tiên thì cũng là lúc toàn thể sinh viên được tin việc tổ chức cuộc mít tinh lớn tại Hội trường Ba Đình
để nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản “Tuyên ngôn độc lập lịch sử” Ban Thường vụ Trung ương Hội yêu cầu báo in gấp hàng nghìn tờ truyền đơn kêu gọi sinh viên siết chặt hàng ngũ đến dự buổi
lễ trọng đại này mang theo hàng chục băng rôn lớn với khẩu hiệu: “Việt Nam độc lập muôn năm”,
“ủng hộ Chính phủ Lâm thời Hồ Chí Minh”, “ủng hộ Việt Minh” v.v… Sau đó, Ban Thường vụ Tổng Hội Sinh viên Cứu quốc gửi một bức thư lên Hồ Chủ tịch nhiệt liệt chào mừng Chính phủ Lâm thời
và Chủ tịch Hồ Chí Minh Chỉ mấy hôm sau, Bác Hồ có thư trả lời Người nói lên sự cảm động của mình khi nhận được thư của đoàn thể sinh viên, một đoàn thể đứng trong Mặt trận Việt Minh, Người hoan nghênh tinh thần yêu nước của anh chị em, chúc anh chị em sinh viên học giỏi, đoàn kết và hoạt động hăng hái, vững vàng đi theo sự nghiệp cách mạng của toàn dân Đặc biệt trong thư, Bác đồng ý tiếp một đoàn đại biểu thay mặt anh chị em sinh viên đến gặp Bác Ban Thường
vụ Tổng Hội Sinh viên Cứu quốc báo cáo ngay lên Văn phòng của Bác là đoàn đại biểu đã sẵn sàng chờ Chỉ thị
Thật hết sức bất ngờ và biết bao sung sướng, chiều ngày 6/9/1945, nghĩa là chỉ sau 4 ngày Bác đọc Tuyên ngôn độc lập lịch sử, đoàn đại biểu Tổng Hội Sinh viên Cứu quốc đã vinh dự gặp Bác tại Bắc Bộ phủ Hồi ký của đồng chí Nguyễn Xuân Sanh, Uỷ viên Ban Thường vụ Tổng Hội, một trong những thành viên của đoàn đại biểu kể rằng: “Vào đến phòng khách lớn của Bắc Bộ phủ, chúng tôi gặp bác sĩ Tôn Thất Tùng vừa vào tiêm thuốc cho Bác đi ra, tay anh cầm chiếc áo khoác trắng Quặt sang tay phải vào phía sau dẫn đến phòng Bác, thấy cửa kính đang khép, tôi đưa tay nhẹ nhàng gõ cửa Người bước ra bắt tay chào chúng tôi là anh Võ Nguyên Giáp Anh cười nói: “Tôi cũng là cựu sinh viên đây, các anh cứ vào, Cụ Chủ tịch đang đợi” Bác hơi gầy, xanh, im lặng đi mấy bước ra gặp chúng tôi Đôi mắt Bác sáng ngời, Bác mặc chiếc quần soóc cũ Lòng tôi bồi hồi, trông thấy Bác như thấy người Cha đi xa lâu mới trở về Bác dặn dò tuổi trẻ trí thức mà chúng tôi lúc ấy có hạnh phúc được làm đại diện:
- Anh chị em sinh viên có nghe thấy lời kêu gọi của đất nước không? Nó giục giã chúng mình như cơn thác lũ cuộn sông Hồng, sông Đuống mà hôm ở căn cứ địa trở về Thủ đô Bác đã trông thấy Đất nước mình thì bao la, mà dân ta đã bị đói nghèo xơ xác không biết bao nhiêu thế kỷ rồi.Với nét mặt trầm ngâm, Bác nói tiếp:
- Quê hương chúng ta hùng vĩ, người đông Chúng ta cùng đứng lên với tất cả loài người, đánh đuổi thực dân, quân phiệt ngay giữa thế kỷ XX đâu phải dễ Nhưng ta quyết tâm làm, và ta có dũng khí của cha ông thì nhất định được Ta phải nghe tiếng gọi 4000 năm của đất nước Giặc cam tâm làm dân ta chết đói hơn 2 triệu người Ta phải cố gắng làm cho đồng bào ta yêu đời và không
ai bị chết đói nữa”
Bác còn ân cần nhắc nhở, với một giọng nói nhẹ nhàng và thân thiết, chúng tôi tưởng như được lắng nghe lời dạy của cha ông: “Tuổi trẻ sinh viên hẳn còn thấy trong mình nhức nhối khi nhiều bà con, nhân dân còn đói chữ, phải quờ quạng như mù Họ không được đọc sách báo nên cái gì cũng như đêm tối âm u Ta phải làm cho đồng bào tìm được con đường đi cùng với cách mạng”
Cả đoàn ra về, ai nấy đều muốn được nán lại lâu bên Bác thêm những phút giây nữa Xúc động trào dâng, nhà thơ sinh viên Nguyễn Xuân Sanh đã viết bài thơ Đất nước trong đó có đoạn:
…Lời Bác nói giữa Thủ đô Hà Nội
Trái tim chúng con đập với triệu triệu trái tim
Chúng con ngồi bên Bác trong nhiều phút lặng im
Đầu năm 1946, mặc dù tình hình chiến tranh ngày càng phức tạp nhưng để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân và đập tan sự xuyên tạc của kẻ thù, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định Tổng tuyển cử trong cả nước để bầu ra Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, xây dựng Hiến pháp của Nhà nước Dân chủ Cộng hoà
Ngày 6/01/1946 cuộc Tổng tuyển cử được tổ chức trên khắp mọi miền đất nước
Cuộc Tổng tuyển cử thật sự là cuộc đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc gay go, quyết liệt bởi thù trong, giặc ngoài đang tìm cách lật đổ chính quyền non trẻ Nhiều cán bộ, đoàn viên, thanh niên phải hy sinh trong khi làm nhiệm vụ tuyên truyền, vận động và bảo vệ cuộc Tổng tuyển cử.Mặc dù địch ra sức phá hoại, cuộc bầu cử đã thu được thắng lợi to lớn Tỷ lệ người đi bầu rất cao, trung bình là 86%, nhiều nơi đạt trên 90% Những đại biểu do Mặt trận Việt Minh giới thiệu đều trúng cử với số phiếu cao nhất Chủ tịch Hồ Chí Minh ứng cử tại Thủ đô Hà Nội được cử tri tín nhiệm với 98,4% số phiếu bầu Nhân dân cả nước đã bầu ra 333 đại biểu vào Quốc hội khoá đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Đại biểu Quốc hội trẻ nhất là Nguyễn Đình Thi, 21 tuổi,
là nhà thơ, nhạc sĩ, một thanh niên trí thức hoạt động tích cực trong phong trào thanh niên học sinh yêu nước ở Hà Nội
Trang 33Trước tình hình thực dân Pháp nổ súng tấn công ta ở Nam Bộ, bọn Tưởng Giới Thạch muốn lợi dụng cơ hội này để thôn tính nhanh miền Bắc Việt Nam Đầu tháng 10/1945, Hà ứng Khâm - Tổng Tham mưu trưởng quân đội Tưởng Giới Thạch đến Hà Nội để thực hiện âm mưu nói trên Nhưng trước cuộc biểu dương lực lượng của hơn 300.000 thanh niên và nhân dân Thủ đô với đội ngũ chỉnh tề, băng cờ biểu ngữ rợp trời, hô vang khẩu hiệu: “Nước Việt Nam của người Việt Nam”,
“ủng hộ Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”, “ủng hộ Việt Nam độc lập Đồng minh”, “ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh” Hà ứng Khâm phải chùn tay trong việc thực hiện ý đồ thâm độc của y
Ngày 23/9/1945, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn - Gia Định rồi sau đó đánh rộng ra
cả Nam Bộ, Nam Trung Bộ với sự ủng hộ của quân Anh 7 giờ sáng 23/9, Xứ uỷ và Uỷ ban Hành chính Nam Bộ (sau đổi thành Uỷ ban Kháng chiến) họp khẩn cấp tại phố Cây Mai (Chợ Lớn) có đồng chí Hoàng Quốc Việt thay mặt Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh tham dự Hội nghị quyết định phát động toàn thể nhân dân tiến hành kháng chiến chống quân xâm lược Uỷ ban Kháng chiến Nam Bộ được thành lập, ra lệnh Tổng bãi công, bãi thị, bất hợp tác với địch, phong toả địch
Tuổi trẻ Nam bộ cùng nhân dân Nam Bộ không tiếc xương máu, anh dũng bước vào cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ
Đêm 23/9/1945, một đơn vị thanh niên cảm tử đã bảo vệ các đồng chí cán bộ của Trung ương Đảng, Xứ uỷ và Uỷ ban rút ra khỏi thành phố an toàn Các tầng lớp thanh, thiếu niên đều tham gia vào các tổ chức chiến đấu và phục vụ chiến đấu, tiến hành cuộc chiến tranh du kích ngay trong thành phố Nhiều tỉnh Nam Bộ đưa lực lượng thanh niên về góp sức với Sài Gòn chống quân xâm lược Nhiều trận đánh làm địch hoảng sợ như trận phục kích khu quân sự ở vùng ngoại ô Tân Định ngày 24/9/1945, diệt 200 tên; trận tấn công bất ngờ trại lính Pháp trên đường Divuê (Hùng Vương ngày nay) diệt 100 tên, trận phục kích ở Gò Vấp ngày 28/9/1945, bắn chết tên đại tá Diuy Ngày 30/9/1945, đội TNXP Đoàn Dũng và Đoàn Tiến phục kích tại cầu chữ Y diệt 2 xe chở đầy lính Pháp; ngày 25/9/1945, một đội du kích phá Khám lớn giải phóng tù chính trị, đột nhập vào tận nhà tên Đờli Nhông diệt 3 sĩ quan địch
Nhiều tấm gương hy sinh anh dũng tuyệt vời của tuổi trẻ Sài Gòn đã động viên tinh thần giết giặc cứu nước của nhân dân cả nước Đó là một tổ du kích gồm 3 thanh niên đang làm nhiệm vụ trong nội thành, bất ngờ gặp địch Anh tổ trưởng phân công đối phó ngay: “Tao tay không đi trước cho
nó bu lại xét, thằng thứ hai ném lựu đạn, còn một đứa về báo cáo Dầu có hy sinh một đứa chẳng
hề gì” Sáng hôm sau, các báo đưa tin: “Tại đầu đường Galiêni một tổ du kích đánh lựu đạn diệt 10 tên Pháp, ta có 2 chiến sĩ hy sinh” Một thiếu niên đi rải truyền đơn trong trại lính chẳng may bị bắt Tên sĩ quan Anh tra hỏi, em trả lời rõ ràng: “Người sung sướng là được chết cho Tổ quốc Lúc này tôi chỉ nghĩ một điều như vậy” Tên sĩ quan Anh ra lệnh thả em về
ở Biên Hoà, các em thiếu niên lập Đội thiếu niên cảm tử gồm 30 em, làm nhiệm vụ trinh sát và trừ gian
Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng đồng bào cả nước theo dõi từng ngày tình hình chiến sự ở Nam Bộ và phát động phong trào ủng hộ kháng chiến của đồng bào Nam Bộ, Nam Trung Bộ, đồng thời tích cực chuẩn bị đối phó với âm mưu của Pháp mở rộng chiến tranh ra
cả nước
Ngày 18/1/1946, Chủ tịch Hồ chí Minh đã cử Bộ trưởng Nội vụ Võ Nguyên Giáp - Đặc trách quân
sự của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà vào mặt trận Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ để nắm tình hình chiến trường và truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Trung ương và Bác Hồ, động viên đồng bào, chiến sĩ giữ vững tinh thần kháng chiến, phát động phong trào du kích chiến tranh để kìm chân địch và hăng hái tham gia đánh giặc cứu nước
Cả nước dấy lên phong trào Nam tiến Sôi nổi nhất là các tầng lớp thanh niên nô nức đến các Phòng Nam Bộ ở các tỉnh thành miền Bắc, miền Trung ghi tên vào Nam chiến đấu Những khẩu hiệu: “Nước Việt Nam là một”, “Nam Bộ là máu của máu Việt Nam, là thịt của thịt Việt Nam ” thôi thúc nhiệt huyết yêu nước của mọi người Tất cả các trường học đều đóng cửa Các đoàn xe lửa ngày đêm hối hả chở quân vào Nam, khắp nơi đều rộn vang tiếng hát "Xếp bút nghiên lên đường chiến đấu ”, “Anh có nghe tiếng súng miền Nam, rền đất nước Việt Nam ”
Nhanh nhất là Hà Nội, chỉ sau 3 ngày tức là ngày 26/9/1945, đoàn tàu Nam tiến đã khởi hành từ
ga Hà Nội với một chi đội (Trung đoàn) gồm các đại đội Hà Nội, Bắc Sơn, Bắc Kạn (một bộ phận của đội tuyên truyền Giải phóng quân tiến về Hà Nội trong khởi nghĩa ngày 19/8) Vào Thanh Hoá rồi Vinh (Nghệ An), mỗi nơi bổ sung thêm 1 đại đội
Trưa ngày 29 tháng 9, đoàn tàu Nam Tiến đầu tiên dừng khá lâu ở ga Huế Cả xứ Huế rộn lên, không chỉ để tiễn đưa 1 đại đội thuộc Chi đội Trần Cao Vân theo đoàn quân Nam tiến mà còn là cuộc đón tiếp hết sức nồng nhiệt, chứa chan tình cảm của nam, nữ học sinh, thanh niên Huế, của các bà mẹ, bà chị tiểu thương chợ Đông Ba, An Cựu, Bến Ngự, thành Nội và các thôn, phường
Trang 34ngoại thành Huế dành cho đoàn quân Nam tiến.
Phong trào Nam tiến lôi cuốn hàng chục vạn thanh niên lên đường vào Nam chiến đấu Các tỉnh ở Bắc bộ, Bắc Trung bộ đều thành lập những chi đội, tiểu đoàn khẩn cấp vào Nam Đầu tháng 11/1945, chi đội 1 quân Nam tiến Hải Phòng lên đường vào Nam đánh giặc Thành phố Huế gửi vào Nam 3 chi đội, Quảng Nam gửi 5 chi đội, riêng Quảng Ngãi gửi khoảng 15.000 chiến sĩ, Thủ đô
Hà Nội gửi 10.000 thanh niên ưu tú vào tiếp sức cho Nam Bộ đánh giặc; Nam Định gửi 2 đại đội, Ninh Bình gửi 3 đại đội, Hà Nam gửi 1 tiểu đoàn cùng 50 cán bộ chi viện cho Nam Bộ
Phong trào xung phong vào Nam đánh giặc đi vào từng gia đình, cuốn hút tình cảm của mọi lứa tuổi Gia đình ông Hoàng Tâm Tích ở Hải Phòng đã tình nguyện cho 3 người con trai được vào Nam chiến đấu trong đợt đầu tiên Tấm gương em thiếu niên Hà Nội trốn trong toa than tàu hoả để theo các chiến sĩ vào Nam đánh giặc và đã hy sinh anh dũng ở mảnh đất miền Trung với chiếc bát sắt bên mình Không biết tên em, đồng đội gọi em: “Chiến sĩ Bát Sắt” Noi gương em, thiếu niên
Hà Nội đã lập đội tình báo chiến đấu trong lòng địch với tên gọi Đội Bát Sắt
Đoàn Nam tiến đầu tiên đã tham gia chiến đấu ở miền Đông Nam Bộ, đánh giặc ở cầu Bình Lợi, Xuân Lộc, sau ra chiến đấu ở đường 21 rồi Nha Trang Khi mặt trận Sài Gòn - Gia Định vỡ, giặc lấn lên Tây Nguyên và các tỉnh phía Nam Trung Bộ, các chi đội Nam Tiến nhập với quân chủ lực địa phương, chiến đấu ở các mặt trận các tỉnh cực Nam Trung Bộ, Nha Trang, Buôn Ma Thuột là các chi đội thuộc các tỉnh: Hưng Yên, Nam Định, Hải Dương, Thái Bình, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Thừa Thiên, Quảng Nam và các tỉnh, thành Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Kiến An, Đông Triều Hai chi đội Quảng Ngãi và Bình Định đã tác chiến ở Xuân Lộc, Sài Gòn, Nam Tây Nguyên.Lực lượng Nam Tiến vào chiến trường Nam Bộ từ cuối tháng 9 năm 1945 đến đầu năm 1946 đã góp phần quan trọng làm tăng sức mạnh chiến đấu cho miền Nam ruột thịt
Cùng với Nam Bộ, tiếng súng kháng chiến ở Nha Trang nổ ra đêm 22 rạng 23/10/1945 Đêm ấy, Đại đội trưởng Võ Văn Ký quê ở Ninh Hoà đã hy sinh anh dũng khi chỉ huy đơn vị tấn công nhà ga với lựu đạn và súng trường Ngày nay, con đường trước ga Nha Trang, nơi anh ngã xuống đêm 23/10/1945 được mang tên anh - đường Võ Văn Ký
Chỉ trong khoảng 100 ngày đêm kháng chiến, quân dân Sài Gòn đã phá huỷ 139 cơ sở phục vụ cuộc chiến tranh xâm lược của Pháp, đốt phá 22 kho, 17 đầu máy xe lửa… và quân dân toàn Nam
Bộ đã tiêu diệt 5.000 lính Pháp Nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, hy sinh oanh liệt của thanh niên như đội cảm tử gồm 5 thanh niên Cần Thơ do anh Lê Bình chỉ huy, bất ngờ tập kích vào đồn Cái Răng diệt gọn một đại đội địch Lê Bình hy sinh Lúc này anh mới 22 tuổi Trả thù cho anh, đội
du kích mang tên anh đã phục kích đánh địch ở ngã tư Cái Sơn làm hỏng một tàu, diệt 2 tên Pháp
và một tên Việt gian… Liệt sĩ Lê Bình được Nhà nước ta truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Tại mặt trận Bình Thuỷ, các anh Trần Văn Quế, Nguyễn Văn Hạnh đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng Anh Võ Văn Thơm chỉ huy đội cảm tử ở Gò Công đã cùng đồng đội chiến đấu ác liệt khi giặc tràn đến Chính quyền cách mạng lấy tên anh đặt cho ấp chợ Tân Hoà Đó là
ấp Hoà Thơm, nơi anh đã hy sinh vì đất nước
Cuộc kháng chiến của quân dân Nam Bộ đã giam chân thực dân Pháp, tạo điều kiện để ta củng cố chính quyền cách mạng, xây dựng chế độ mới, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến toàn quốc
Tháng 2/1946, thay mặt Chính phủ và đồng bào cả nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Nam Bộ danh hiệu vẻ vang “Thành đồng Tổ quốc”
*
* *
Sau Cách mạng Tháng Tám, dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng, các cấp uỷ Đảng từ Xứ uỷ đến các Tỉnh, Thành uỷ đều coi trọng công tác tổ chức, vận động và giáo dục thanh niên Trong Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có Bộ Thanh niên do ông Dương Đức Hiền làm Bộ trưởng (Sau này Chính phủ Liên hiệp kháng chiến lập Nha Thanh niên do ông Dương Đức Hiền, Đào Duy Kỳ làm Giám đốc và Phó Giám đốc để phối hợp với Đoàn Thanh niên Cứu quốc trong công tác tổ chức vận động thanh niên tham gia kháng chiến và kiến quốc Tháng 6 năm 1946, tổ chức Tổng Đoàn Thanh niên Việt Nam ra đời do ông Dương Đức Hiền làm Tổng Đoàn trưởng Tổng Đoàn Thanh niên Việt Nam là mặt trận đoàn kết, tập hợp rộng rãi các tầng lớp thanh niên trong đó Đoàn Thanh niên Cứu quốc làm nòng cột để phục vụ công cuộc kháng chiến và kiến quốc theo Chỉ thị của Bác Hồ kính yêu)
Các cơ sở Đoàn được hình thành ở hầu khắp các nhà máy, xí nghiệp, đường phố, trường học, làng
xã, từ thành phố đến nông thôn, từ đồng bằng lên miền núi Nhiều đại hội Đoàn các cấp đã được triệu tập
Ngày 27/9/1945, Đại hội Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu (Hà Nội) khai mạc tại Nhà hát Lớn thành phố Đại hội vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh và các Bộ trưởng trong Chính phủ lâm thời đến thăm Cả Hội trường xúc động lắng nghe lời huấn thị của Bác Hồ Người đánh giá cao vai trò của thanh niên Hà Nội trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Người nói lên niềm
Trang 35vinh dự tự hào của mỗi người dân, mỗi thanh niên được làm chủ đất nước và trách nhiệm của thanh niên phải cùng nhân dân bảo vệ nền độc lập vừa giành được, xây dựng chế độ mới.
Trong những ngày đầu tiên của nước Việt Nam vừa giành được độc lập, tự do, Đại hội Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu thành công tốt đẹp là một sự kiện lịch sử trọng đại trong đời sống chính trị của thanh niên Thủ đô và thanh niên cả nước
Tiếp đó, Đại hội Xứ Đoàn Thanh niên Cứu quốc Bắc Bộ được tổ chức tại Nhà hát Lớn thành phố ngày 25/11/1945, dự Đại hội có 120 đại biểu thay mặt cho đoàn viên thanh niên của 21 tỉnh, thành phố, Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Phạm Văn Đồng đã đến thăm và huấn thị tại Đại hội Đồng chí Nguyễn Lam được Đại hội bầu làm Bí thư Xứ Đoàn Thanh niên Cứu quốc Bắc Bộ
Cuối năm 1945, đoàn đại biểu thanh niên Nam Bộ do anh Huỳnh Tấn Phát dẫn đầu đã vượt qua vòng vây của quân thù, ngày đêm lội suối băng rừng ra Hà Nội tham dự Đại hội Đoàn toàn quốc.Đoàn đến Hà Nội vào những ngày đầu tháng 11/1945 và được làm việc với đồng chí Phạm Văn Đồng, đại diện Tổng Bộ Việt minh phụ trách công tác thanh niên Trong cuộc họp trù bị cho Đại hội
do đồng chí Phạm Văn Đồng chủ trì, đồng chí đã nêu phương hướng thành lập Liên đoàn Thanh niên Việt Nam để đoàn kết, tập hợp rộng rãi các tầng lớp thanh niên tham gia kháng chiến (Sau này, đoàn đại biểu thanh niên Nam Bộ đã về báo cáo với Xứ uỷ về phương hướng thành lập Liên đoàn Thanh niên Việt Nam nên đầu năm 1947, Liên đoàn Thanh niên Việt Nam Nam Bộ đã sớm ra đời) Sau cuộc gặp gỡ và làm việc với bác Phạm Văn Đồng, ngày 10/11/1945, đồng chí Trần Văn Giàu đã đưa Đoàn đi gặp Bác Hồ kính yêu tại Bắc Bộ phủ Bác ra tận cầu thang đón đoàn và ôm hôn từng người vô cùng thân thiết Bác hỏi thăm sức khoẻ và tình hình đi đường của anh em trong đoàn Ngồi cạnh Bác có đồng chí Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Nội vụ kiêm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Tổng thư ký Hội đồng Chính phủ Anh Huỳnh Tấn Phát báo cáo với Hồ Chủ tịch về cuộc kháng chiến của đồng bào Nam Bộ và phong trào thanh niên Nam Bộ trong những ngày đầu kháng chiến Bác chú ý từng chi tiết và Bác hỏi anh Phát trả lời Qua cuộc nói chuyện toát lên nỗi lo lắng của lãnh tụ đối với cuộc đi đầu đấu tranh đầy gian khổ của đồng bào Nam Bộ Bác vô cùng xúc động trước những tấm gương chiến đấu, hy sinh anh dũng của thanh, thiếu nhi và đồng bào Nam
Bộ Rồi Bác yêu cầu Đoàn đến phòng làm việc của Bác trong 2 ngày liền để khi rảnh việc Chính phủ, Bác sẽ hỏi thăm tường tận và dặn dò những điều cần thiết cho cán bộ và đồng bào Nam Bộ.Đoàn đại biểu thanh niên Trung Bộ do hai đồng chí Hồng Chương và Hồ Mỹ Xuyên cũng từ Huế ra
Hà Nội báo cáo với Hồ Chủ tịch về phong trào thanh niên Trung Bộ, các đồng chí đã thay mặt thanh niên miền Trung xin hứa với Người sẽ đi đầu trong phong trào kháng chiến, kiến quốc, tích cực thực hiện nhiệm vụ chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm mà Người đã trao cho tuổi trẻ
cả nước
Tháng 11/1946, Đại hội Đoàn Thanh niên Cứu quốc các tỉnh Trung Bộ khai mạc tại thành phố Huế Trên 150 đại biểu đại diện cho 13 vạn cán bộ, đoàn viên, thanh niên từ Thanh Hoá đến các tỉnh cực Nam Trung Bộ về dự Đại hội Đại hội được đồng chí Nguyễn Chí Thanh - Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Xứ uỷ Trung Kỳ đến thăm và nói chuyện Toàn thể đại biểu dự Đại hội đã nêu cao ý chí của thanh niên Trung Bộ nguyện chiến đấu, hi sinh đến cùng chống thực dân Pháp xâm lược
ở Nam Bộ, cuối năm 1946, Xứ uỷ chủ trương củng cố tổ chức Đoàn Thanh niên Cứu quốc và phát triển phong trào thanh niên Các Ban vận động, Ban Chấp hành lâm thời Tỉnh Đoàn được thành lập Các tỉnh đều tiến hành công tác củng cố và phát triển cơ sở Đoàn, Các huyện, xã ở Mỹ Tho, Bến Tre đều thành lập được Ban Chấp hành ở Cần Thơ, 2/3 số huyện trong tỉnh có Ban Chấp hành; ở Sóc Trăng xây dựng được 36/ 56 cơ sở Đoàn; ở Bạc Liêu, trong tháng 9,10,11/1946, hệ thống tổ chức của thanh niên Cứu quốc được hình thành từ cơ sở trở lên
Trong điều kiện cuộc kháng chiến chống Pháp của quân dân Nam Bộ đang diễn ra quyết liệt, nhưng đến cuối năm 1946, Đoàn Thanh niên Cứu quốc Nam Bộ đã xây dựng được cơ sở ở hầu hết các tỉnh, thành, huyện, thị Đoàn đã động viên đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia dân quân
du kích, tòng quân xây dựng lực lượng vũ trang, tham gia chiến đấu, phá tề, trừ gian
Nhằm tỏ rõ thiện chí mong muốn giải quyết vấn đề quyền độc lập của nước Việt Nam bằng con đường hoà bình, Chính phủ ta đã cử phái đoàn ngoại giao sang Pháp, đồng thời Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận lời sang thăm Pháp với tư cách là thượng khách của Chính phủ Pháp vào giữa năm 1946
Trước khi tạm biệt đồng bào cả nước, nhất là đồng bào Thủ đô Hà Nội, chiều ngày 30/5/1946, một cuộc mít tinh lớn đã được tổ chức tại sân Việt Nam Học xá của sinh viên (Bạch Mai) Ngoài đại biểu các tầng lớp nhân dân Thủ đô, sinh viên các trường cao đẳng và đại học Hà Nội cũng vinh dự được gặp Người Bác muốn trực tiếp thăm nơi ở và nói chuyện với một số anh chị em sinh viên Người xuống ô tô và bước lên các bậc tam cấp dẫn đến đại sảnh của nhà A Bác vẫy tay chào tất cả sinh viên đang đứng đợi Dưới nắng hè chói chang, Người vui vẻ trò chuyện với các sinh viên cùng đi Bác nhìn chung quanh và vui vẻ cười:
- Đang còn nhiều cây và nhiều tiếng chim hót
Trang 36Bác yêu cầu đưa Bác đến thăm nhà bếp liền kề với nhà ăn của sinh viên Bác hỏi các anh chị nhà bếp:
- Nấu cơm cho sinh viên ăn có khó không?
- Thưa Cụ Chủ tịch, khó nhưng vẫn làm được ạ Thưa Cụ Chủ tịch, các cậu sinh viên ăn khoẻ và họ hiền lắm
Bác cười và tiến đến bắt tay từng anh chị nấu bếp Chưa đến giờ mít tinh nên Bác tỏ ý muốn thăm nơi ở của sinh viên, anh chị em mời Bác lên cầu thang gác nhà A (nơi có vẻ khang trang nhất trong bốn khu nhà A, B, C, D) Tự vén chiếc màn ngăn nơi ở riêng của một sinh viên nội trú, Bác thấy giường đang còn đệm cỏ, các ngăn tủ đựng sách vở, có buồng còn có lọ hoa ngắt từ giậu quanh khuôn viên học xá Bác bảo:
- Có đệm ấm mùa đông là tốt, nhưng giờ vào mùa hè rồi nên cất đi kẻo nực Có sách vở đầy đủ,
có “hoa rừng” thì nên chăm lo học tập để rồi phụng sự công việc xây dựng đất nước cho tốt.Đúng giờ, Bác đến dự mít tinh trong tiếng hoan hô vang dậy của mấy nghìn người, trong đó có anh chị em sinh viên quần áo chỉnh tề đứng theo đội ngũ nghiêm trang Tất cả đều im phăng phắc xúc động nhìn Bác không chớp mắt Bác ân cần căn dặn đồng bào Thủ đô và đồng bào cả nước, trong đó có sinh viên đặt lòng tin vào sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc Lời Bác đi sâu vào từng trái tim: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích là phấn đấu cho quyền lợi của Tổ quốc và hạnh phúc của nhân dân…Bất kỳ bao giờ và bất kỳ ở đâu tôi cũng chỉ đeo đuổi một mục đích là làm sao cho ích quốc, lợi dân” Khi Bác lên xe ra về, cả rừng người lưu luyến, tần ngần hồi lâu trên sân Việt Nam Học Xá, biết bao sinh viên mắt rớm lệ…
Sau buổi mít tinh, Hồ Chủ tịch lên đường sang Pháp, Chính phủ Pháp đã nghênh đón Chủ tịch Hồ Chí Minh với nghi lễ trọng thể nhất đối với một nguyên thủ quốc gia Tin tức từ Paris đưa về làm cho cả nước nức lòng phấn khởi Thanh niên, học sinh, sinh viên Việt Nam càng thêm tự hào, tự tin tràn ngập, họ nghĩ rằng hơn 30 năm trước Bác đã sang Pháp trên chiếc tàu buôn với tư cách là người làm công, nay Bác sang Pháp với tư cách là Chủ tịch của nước Việt Nam độc lập với rừng cờ
đỏ sao vàng, lá cờ đã từng thấm đượm biết bao dòng máu anh hùng của các chiến sĩ cách mạng
và đồng bào yêu nước đi theo con đường Bác dẫn dắt đến thắng lợi quan trọng này
Hơn ba tháng sau, với nhiều hoạt động phong phú, rộng rãi để nêu cao chính nghĩa Việt Nam không những ở Pháp mà còn lan toả đến châu Âu, Bác trở về nước Nhân dân và tuổi trẻ Hà Nội, Hải Phòng cùng nhiều tỉnh khác cử đại biểu xuống Hải Phòng đón Bác Biển người lại được reo hò vang dậy: “Hồ Chủ tịch muôn năm”, “ủng hộ Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”, “ủng hộ Việt Minh”… làm cho các thế lực thù địch thêm run sợ
Tổng Hội Sinh viên cứu quốc xin phép được vào thăm Bác sau khi Bác đi xa về và báo cáo với Bác
về kỳ thi tốt nghiệp đại học năm 1946 Bộ Quốc gia Giáo dục do nhà dân tộc học nổi tiếng Nguyễn Văn Huyên làm Bộ trưởng đã thực hiện có kết quả tinh thần của Bác cho kỳ thi viết và hỏi miệng bằng tiếng Việt đối với sinh viên Đây là một thành tựu quan trọng bước đầu phá tan mọi hoài nghi của những người quen giảng dạy, học tập bằng tiếng Pháp
Văn phòng Chủ tịch trả lời Bác đồng ý Hôm ấy là một ngày cuối tháng 10 năm 1946, tình hình Hà Nội căng thẳng do những hoạt động quân sự của Pháp và sự phá hoại của bọn phản động gây ra Đoàn đại biểu của Tổng Hội Sinh viên cứu quốc do anh Lê Văn Giạng (Sinh viên khoa Toán – Lý) dẫn đầu, ngoài ra còn có các anh Điền Văn Hưng, quê Nam Bộ (Sinh viên trường Nông – Lâm), anh Nguyễn Xuân Sanh chủ bút báo “Gió mới” và một số anh khác… Phòng khách của Bác có bình hoa đang nở Bác mở cửa đón và bắt tay từng người trong đoàn Bác mặc bộ áo quần tuýtxo trắng, trông Bác khoẻ hơn hồi mới về Thủ đô, có lẽ sóng gió đại dương vừa trải qua đã giúp ích cho sức khoẻ của Bác Bác đề nghị anh em trong đoàn đại biểu sinh viên kể lại tình hình sinh viên
và những hoạt động của Tổng Hội trong thời gian qua Bác chăm chú nghe và thỉnh thoảng gật đầu tỏ vẻ đồng tình Nghe xong, Bác giải thích vì sao chúng ta phải khẩn trương chuẩn bị lực lượng về mọi mặt, riêng đối với sinh viên Bác dạy phải làm cho anh chị em ngày càng đoàn kết chặt chẽ, hiểu rõ âm mưu của kẻ thù và luôn luôn nhớ đến nhiệm vụ của mình là học tập để phụng
sự Tổ quốc Bác căn dặn phải vận động anh chị em tham gia hoạt động tích cực, góp phần xây dựng đoàn thể của sinh viên và tham gia góp phần xây dựng nền đại học dân tộc Bác dạy: “Đoàn kết là sức mạnh truyền thống của dân tộc ta” Kết thúc buổi làm việc, Bác nói: “Dân tộc Việt nam
ta đời đời phải sống và làm nên lịch sử của nước mình”
Bộ mặt xâm lược của thực dân Pháp ngày càng lộ rõ Đảng ta khẩn trương xây dựng, phát triển lực lượng vũ trang cách mạng ở Hà Nội, cuối tháng 6/1946, lực lượng tự vệ chiến đấu và tự vệ thành đã được hợp nhất với tên gọi Thanh niên tự vệ Hà Nội Thành Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu đã cử các cán bộ có năng lực vào Ban Chỉ huy của lực lượng thanh niên tự vệ ở Hải Phòng, Đội Thanh niên xung phong được thành lập từ những ngày đầu chính quyền cách mạng, làm nhiệm vụ giữ gìn trật tự trị an, trấn áp bọn phản cách mạng
Thanh niên trong cả nước sôi nổi luyện tập quân sự và tham gia các lực lượng vũ trang ở Thanh
Trang 37Hoá, mỗi làng đều có trung đội du kích và tự vệ Đội “Thanh niên xung phong” ở thị xã được thành lập gồm 200 thanh niên Chi đội chủ lực đầu tiên của tỉnh Thanh Hoá được thành lập với 1.500 chiến sĩ, mang tên Chi đội Đinh Công Tráng, Đội tự vệ thị xã được thành lập đầu năm 1946 ở Quảng Nam- Đà Nẵng, hàng nghìn thanh niên tham gia vệ quốc đoàn, tự vệ chiến đấu, công an xung phong ở Đà Nẵng, Hội An, thành lập được các phân đội nữ giải phóng quân Anh chị em tự sắm vũ khí và quyên góp được 20.000 đồng ủng hộ Chính phủ mua sắm vũ khí chuẩn bị kháng chiến.
Đến cuối năm 1946, thanh niên chiếm trên 90% trong số 8 vạn chiến sĩ trong quân đội thường trực và 1 triệu rưỡi chiến sĩ trong dân quân du kích, tự vệ chiến đấu Tại Hà Nội, không khí chuẩn
bị chiến đấu khẩn trương, sôi động Các đội thanh niên tự vệ gấp rút chuẩn bị trận địa, hầm, hào
để đánh địch ý chí bảo vệ Hà Nội của thanh niên được viết thành khẩu hiệu dán khắp nơi: “Thanh niên thành Hoàng Diệu nguyện sống chết với Thủ đô”
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào thanh niên đã góp phần tích cực trong sự nghiệp bảo vệ, củng cố Nhà nước dân chủ nhân dân, xây dựng chế độ mới, tích cực chuẩn
bị cho cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ của dân tộc
HẾT CHƯƠNG IV
Cơ quan chủ quản: TỈNH ĐOÀN QUẢNG TRỊ Giấy phép xuất bản số 557/GP-BC ngày 13/12/2007 của Bộ TT&TT – Cục Báo chí
ĐT: 053 856348 - Fax: 053 850101
Web Site Tìm Kiếm 18 Tháng Tư 2009 - Đăng Ký - Nhập Đăng
Nội dung chi tiết
CHƯƠNG V HĂNG HÁI THAM GIA CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
Trang 38Sau Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương mở rộng họp tại làng Vạn Phúc (Hà Đông) quyết định phát động toàn dân cầm vũ khí đứng lên chống thực dân Pháp xâm lược, bảo vệ nền độc lập, tự do vừa giành được, ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến Người nói: “Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ Hỡi đồng bào! Là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc ”
Đáp lời kêu gọi cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh, theo đường lối kháng chiến đúng đắn do Đảng vạch ra, thanh niên cả nước cùng toàn dân nhất tề đứng lên giết giặc cứu nước
Đêm 19/12/1946, cuộc chiến đấu của thanh niên và nhân dân ta nổ ra ở Thủ đô Hà Nội và các thành phố, thị xã như: Hải Phòng, Hải Dương, Vinh, Huế, Đà Nẵng v.v…
Tại Thủ đô Hà Nội, quân dân và thanh niên thành phố đã tấn công mãnh liệt vào quân cướp nước Đúng 20 giờ ngày 19/12/1946, công nhân nhà máy điện được lệnh phá máy, tắt đèn Giờ cứu nước
đã điểm, toàn thành phố nổ súng Từ các pháo đài Láng, Xuân Tảo, Xuân Canh, pháo binh ta nã đại bác vào các trại lính Pháp Các lực lượng vệ quốc quân, công an xung phong, tự vệ chiến đấu đồng loạt tiến công các vị trí của giặc Thanh niên tự vệ chặt cây, nổ mìn, ngả cột điện, đánh đổ toa xe lửa, xe điện; nhân dân khuân vác giường, tủ, bàn ghế ra đường làm chướng ngại vật chặn quân thù Tiếng súng, lựu đạn, bom, mìn, tiếng hô xung phong, tiếng loa phát thanh của tự vệ, tiếng hát của đoàn cảm tử tất cả hoà quyện thành bản anh hùng ca của tuổi trẻ và nhân dân Hà Nội trong đêm đầu toàn quốc kháng chiến, phản ánh ý chí sắt thép của tuổi trẻ Thủ đô: “Hà Nội
mồ chôn giặc Pháp”, “Thề sống chết với Thủ đô”
Tại Bắc Bộ phủ, một đại đội vệ quốc quân và 20 thanh niên tự vệ nêu quyết tâm “Chúng tôi còn, Bắc Bộ phủ còn” Các chiến sĩ đã anh dũng đẩy lùi nhiều đợt tấn công của 300 lính Pháp có 18 xe tăng yểm trợ, tiêu diệt 150 tên, đốt cháy 4 xe tăng Chiều 20/12, nhiệm vụ bảo vệ của đại đội đã hoàn thành Theo lệnh của cấp trên, chính trị viên Lê Gia Định cho bộ đội rút quân để bảo toàn lực lượng chuẩn bị chiến đấu lâu dài Một mình anh ở lại chốt giữ vị trí Quân địch mở các đợt tấn công mới Lê Gia Định đã đập kíp bom vào một xe tăng địch tiêu diệt hàng chục lính Pháp và anh đã anh dũng hy sinh Tổ quốc ghi công truy tặng anh, người cộng sản trẻ tuổi danh hiệu cao quý
“Cảm tử quân số 1 của Thủ đô”
ở Nhà hát Lớn thành phố, các chiến sĩ của một trung đội Vệ quốc quân đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, hầu hết bị thương, khi sa vào tay giặc vẫn giữ vững khí tiết cách mạng
ở Sở Bưu điện, 20 chiến sĩ tự vệ đã chiến đấu đến người cuối cùng bên Hồ Gươm để cản giặc tràn vào phía trong, trung đội trưởng Trần Thành dũng cảm ôm bom ba càng lao vào xe tăng giặc chặn đường tiến công của chúng
Cùng với thanh niên trong các lực lượng vũ trang, hàng vạn học sinh, sinh viên, thiếu niên Hà Nội
đã tham gia chiến đấu anh dũng Tiểu đội cứu thương ở Giảng Võ gồm những cô gái trẻ làng hoa Ngọc Hà đã lần lượt hy sinh trong khi làm nhiệm vụ Học sinh Vũ Chí Thành - con đẻ duy nhất của bác sĩ Vũ Đình Tụng là đội viên Đội cảm tử quân Hà Nội cùng nhiều bạn học đã anh dũng hy sinh trong đêm đầu kháng chiến Nhận được tin này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư cho bác sĩ Vũ Đình Tụng trong đó có đoạn: "Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu tôi, mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột… Thế là họ đã làm rộng rỡ dân tộc, vẻ vang giống nòi Họ chết cho
Tổ quốc sống mãi…" Bức thư của Bác được báo chí kháng chiến ở Thủ đô và cả nước đăng tải gây xúc động cho hàng triệu trái tim con dân đất Việt
Tháng 1 năm 1947, các đơn vị tự vệ chiến đấu và Vệ quốc quân trong Liên khu 1 thống nhất tổ chức thành Trung đoàn Liên khu I, sau đó được vinh dự mang tên Trung đoàn Thủ đô Các lực lượng vũ trang chiến đấu ở các cửa ô được hợp nhất thành Trung đoàn 48 và Trung đoàn 52 Mỗi Trung đoàn có trên dưới 2000 cán bộ, chiến sĩ vốn là thanh niên, công nhân, dân nghèo thành thị, nông dân ngoại thành, học sinh, sinh viên và một số thiếu niên Nhiệm vụ của các Trung đoàn là chiến đấu tiêu hao sinh lực và giam chân địch trong lòng Hà Nội
Ngày 6/1/1947, hàng nghìn quân Pháp với máy bay, xe tăng, đại bác yểm trợ ồ ạt tấn công vào khu Giảng Võ - Ô Chợ Dừa Các chiến sĩ đại đội 2 thuộc tiểu đoàn 56, chiến khu II Hà Nội chiến đấu anh dũng, ngoan cường, mặc dù lực lượng không cân sức Tấm gương hy sinh của Tiểu đội trưởng Nguyễn Phúc Lai ôm bom ba càng lao vào diệt xe tăng địch, chặn đường tiến công của giặc, nêu tấm gương sáng “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”
Xuân Đinh Hợi (1947) đến vào lúc cuộc chiến đấu đang diễn ra quyết liệt giữa lòng Hà Nội, các cán
bộ, chiến sĩ Thủ đô vô cùng xúc động khi nhận thư thăm hỏi, động viên của Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong thư, Người viết: “Các em là đội cảm tử, các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh Các em
là đại biểu cái tinh thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau”
Trang 39Ngày 7/02/1947, thực dân Pháp từ bốn hướng mở cuộc tổng tấn công vào trung tâm Thủ đô Những cánh quân xâm lược hàng trăm tên có máy bay ném bom, xe tăng dọn đường, điên cuồng tiến vào các đường phố như Cầu Gỗ, Hàng Nón, Hàng Thiếc, Hàng Lược, Hàng Đường, chợ Đồng Xuân,v.v… Ba mươi sáu phố phường Hà Nội rền vang tiếng súng Cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn ra hết sức ác liệt Nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm phi thường của cảm tử quân Thủ đô
đã làm quân thù phải kinh hoàng ở sườn phía Đông và mặt trận phía Tây Liên khu I ta phản kích thắng lợi, kiên quyết không cho địch thực hiện âm mưu cắt đôi Liên khu Chiến sĩ Trần Đan được đồng đội tặng danh hiệu “Vua lựu đạn” Tay phải anh bị thương, tay trái còn lại vẫn phát huy uy lực của lựu đạn để tiêu diệt nhiều địch ở phố Hàng Nón, chiến sĩ Minh hai mắt mờ vì khói súng địch vẫn không rời trận địa, dùng tai nghe tiếng động để đoán hướng giặc tới mà nổ súng tiêu diệt ở chợ Đồng Xuân, anh công nhân Tưởng sau khi bắn viên đạn cuối cùng đã dùng dao thái thịt quần nhau với lính lê dương làm 10 tên bỏ mạng Nhiều em thiếu nhi làm liên lạc, trinh sát cho các đơn vị bộ đội đã lập chiến công xuất sắc như em Lai, em Dương Văn Nội Ngày 12/4/1947, Dương Văn Nội tham gia trận chống càn ở làng Xấu Giá (Đan Phượng, Hà Tây) Dương Văn Nội giết được 3 tên Pháp và hi sinh anh dũng Em là liệt sĩ thiếu niên đầu tiên được Chính phủ truy tặng Huân chương chiến công hạng Hai
Tinh thần chiến đấu ngoan cường, anh dũng của đội du kích Hồng Hà đã cản được giặc Pháp, bảo đảm an toàn cho quân dân Liên khu I trở về hậu phương Sáng 18/2/1947, nhận nhiệm vụ bảo vệ Trung đoàn Thủ đô rút quân, đội du kích Hồng Hà đã chiến đấu ngoan cường Chỉ còn một quả lựu đạn duy nhất, Nguyễn Ngọc Nại chờ cho địch đến gần rồi cho nổ để khi anh hy sinh còn diệt thêm mấy tên địch nữa Anh đã hy sinh vô cùng anh dũng
Sau gần hai tháng chiến đấu hết sức oanh liệt, quân dân và thanh niên Thủ đô đã tiêu diệt hơn
2000 tên địch với 200 trận chiến đấu, phá huỷ trên 100 xe quân sự trong đó 22 xe tăng, xe bọc thép Bắn rơi và phá huỷ 5 máy bay, bắn chìm 5 ca nô Quân và dân Hà Nội đã đánh bại hoàn toàn
âm mưu và kế hoạch của thực dân Pháp định “đánh úp” các cơ quan đầu não của Nhà nước Cách mạng, bóp chết lực lựng vũ trang non trẻ của ta, kìm giữ giam chân địch suốt 60 ngày đêm tại chiến trường Hà Nội, góp phần tạo điều kiện để cả nước chuẩn bị và tổ chức cuộc kháng chiến lâu dài chống thực dân Pháp xâm lược
Nhân dân và thanh niên khắp các tỉnh, thành trong cả nước đều nhất tề đứng lên chiến đấu, bảo
vệ quê hương, đất nước ở Nam Định, lực lượng thanh niên thành phố vinh dự nổ phát súng đầu tiên vào trại lính Tarô, mở đầu cuộc kháng chiến của quân dân trong tỉnh, 800 lính Pháp bị vây chặt trong thành phố 90 ngày đêm, 400 tên bị tiêu diệt Tại Bắc Ninh, Bắc Giang, 2 đại đội Pháp
bỏ mạng trước sức tiến công của lực lượng du kích, tự vệ Tại Hải Dương, Hòn Gai, một số đơn vị
lẻ của quân Pháp bị tiêu diệt Tại Vinh, bọn Pháp phải đầu hàng Tại Huế, cuộc chiến đấu quyết liệt kéo dài hơn một tháng, ta tiêu diệt 400 tên Pháp Tại Đà Nẵng, 10.000 quân giặc bị vây hãm trong thành phố 3 tháng, 300 lính Pháp bị tiêu diệt Quân dân Đà Nẵng phá huỷ nhiều xe tăng, đốt phá các kho bom, xăng…Các chiến sĩ Ngô Văn Minh, Trần Đức, Ngô Hiệp… mưu trí, táo bạo đã tiêu diệt hàng chục giặc Pháp Tuổi trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng đã góp phần xứng đáng vào phần thưởng cao quý mà đồng chí Phạm Văn Đồng, thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ trao tặng mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng lá cờ vẻ vang với hai chữ: “Giữ vững”
ở Nam Bộ, trong 3 tháng đầu năm 1947, ta có nhiều trận đột kích vào Sài Gòn, Chợ Lớn, Gia Định, sân bay Tân Sơn Nhất và trên đường xe lửa Sài Gòn - Mỹ Tho Tại Sài Gòn, du kích đột nhập Sở mật thám Bình Tây, diệt tên ác ôn Lò Ngọc, bắn gãy chân tên Sáu Đê Anh Trần Công Thành dũng cảm xông vào toà soạn báo Quốc hồn trừng trị bọn bồi bút bôi nhọ kháng chiến Đặc biệt là chiến công của anh Võ Hồng Tâm, đội viên du kích Tây Hồ đã cắt cổ tên đại tá Pháp Inphailơ tại khách sạn National ở đường Sắcne (nay là đường Nguyễn Huệ) Nhiều cuộc hành quân, càn quét của địch
ở đồng bằng sông Cửu Long bị đánh bại Chiến tranh du kích ở các vùng bị địch chiếm đóng được phối hợp với những cuộc đình công, bãi khoá, bãi thị của công nhân, học sinh và nhân dân Phong trào thanh niên tòng quân sôi nổi khắp Nam Bộ Tại Bạc Liêu có 500 du kích tập trung và 1000 du kích xã, ấp, một đội tự vệ chiến đấu Hầu khắp các tỉnh đều có chi đội bộ đội Nam Bộ Toàn khu 7
có 16 chi đội, Sài Gòn có 10 ban công tác và nhiều đội cảm tử ở khu 9, đến cuối tháng 6/1946 mỗi tỉnh có từ hai trung đội đến một đại đội Vệ quốc đoàn Những trận đánh bất ngờ cùng những hoạt động du kích của quân dân khu 9 đã buộc địch phải rút hết đồn bốt đóng sâu trong vùng nông thôn
Kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh của địch đã bị thất bại Đồng thời với việc chuẩn bị mở những cuộc tấn công mới, thực dân Pháp chủ trương bình định những vùng đã chiếm để thực hiện âm mưu thâm độc “dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” Đối với thanh niên, thực dân Pháp dùng thủ đoạn vừa mua chuộc, lôi kéo, vừa đàn áp, khủng bố
Thực hiện chủ trương vừa đánh địch vừa tổ chức xây dựng lực lượng chính trị, ở Nam Bộ, Xứ uỷ chủ trương hình thành mặt trận đoàn kết thanh niên rộng rãi để tập hợp tất cả các tầng lớp, tổ
Trang 40chức thanh niên vì mục tiêu kháng chiến, kiến quốc Ngày 5/01/1947, Liên đoàn Thanh niên Việt Nam Nam Bộ được thành lập Ban Chấp hành Liên đoàn gồm đại diện các tổ chức thanh niên Đại diện thanh niên cứu quốc là anh Trần Bạch Đằng Sau khi Liên đoàn Thanh niên Việt Nam Nam Bộ
ra đời, một số tỉnh, thành ở Nam Bộ cũng thành lập Liên đoàn Thanh niên Việt Nam Nam Bộ.Tiếp đó ngày 25/5/1947, số sinh viên tham gia kháng chiến tiến hành Đại hội thành lập chi hội sinh viên Nam Bộ thuộc Tổng Hội Sinh viên Việt Nam Các tổ chức này đều tham gia Liên đoàn Thanh niên Việt Nam Nam Bộ và cử đại biểu tham gia Ban Chấp hành Liên đoàn
Tháng 4/1947, Đảng triệu tập Hội nghị cán bộ Trung ương để bàn về công tác vận động thanh niên trong cuộc kháng chiến Hội nghị chỉ rõ: “Nhiệm vụ thiết thực của thanh niên trong thời kỳ này là tham gia bộ đội, dân quân để tác chiến… giúp đỡ việc tản cư, bình dân học vụ và tiểu học, đoàn kết các hạng thanh niên, động viên thanh niên ra cứu nước”
Tháng 7 năm 1947, tại Praha (CHXHCN Tiệp Khắc cũ) đã diễn ra Đại hội Liên hoan thanh niên và sinh viên thế giới lần thứ nhất Do điều kiện kháng chiến, đoàn đại biểu thanh niên ta từ trong nước không đến được Tuy vậy đại diện ngoại giao của ta ở Tiệp Khắc đã cử anh Trần Ngọc Danh mang lá cờ đỏ sao vàng chạy xung quanh sân vận động trong tiếng hô vang dậy "Việt Nam, Việt Nam" của 17.000 đại biểu thanh niên, sinh viên thuộc 71 nước và lãnh thổ trên thế giới
Sau Hội nghị của Trung ương, ở các cấp bộ Đảng tại nhiều xứ tỉnh, thành, đã triệu tập các cuộc Hội nghị để xác định nhiệm vụ kháng chiến kiến quốc của thanh niên Tại Việt Bắc, tháng 8/1947, Hội nghị cán bộ Đoàn các tỉnh Bắc Bộ được triệu tập Tháng 11/1947, mở Hội nghị cán bộ Đoàn các tỉnh liên khu IV và ở khu V Mùa thu 1948, phân Xứ uỷ khu V tổ chức Hội nghị Thanh vận để quán triệt Chỉ thị của Trung ương Đảng về công tác vận động thanh niên phục vụ cuộc kháng chiến Các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên đều có đại diện của Đoàn tham dự Thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ, đồng chí Phạm Văn Đồng đã đến dự và huấn thị tại Hội nghị Hội nghị đánh dấu mốc quan trọng thúc đẩy phong trào thanh niên ở khu V phát triển Sau Hội nghị, Liên khu uỷ đã cử đồng chí Bùi Tấn Linh phụ trách Công tác Thanh vận kiêm Bí thư Đoàn Thanh niên Cứu quốc khu V
Liên tục trong các năm 1947, 1948, 1949, các Nghị quyết của Hội nghị Trung ương Đảng đều khẳng định tầm quan trọng của công tác vận động thanh niên Chỉ thị tháng 9/1947 của Trung ương Đảng đã chỉ rõ nội dung: Công tác vận động thanh niên đều hướng theo mục đích kháng chiến, kiến quốc Động viên thanh niên phải tuân theo tính chất, năng lực của từng giới như thanh niên lao động nằm trong công binh xưởng, tăng gia sản xuất để kháng chiến kiến quốc, thanh niên nông thôn tham gia du kích, dân quân, xung phong giết giặc cứu nước
Ngày 28/9/1948, Ban Thường vụ Trung ương có Chỉ thị gửi các cấp bộ Đảng “Về việc củng cố Thanh niên Cứu quốc, phát triển Đoàn Thanh niên Việt Nam để thống nhất Mặt trận thanh niên”.Chỉ thị nêu rõ: “Chủ trương của Trung ương là thống nhất mọi lực lượng Thanh niên vào một Mặt trận, Mặt trận ấy là Đoàn Thanh niên Việt Nam… Trong Đoàn Thanh niên Việt Nam, Thanh niên cứu quốc phải là trụ cột và có một hệ thống chắc chắn từ trên xuống dưới Đảng sẽ nắm chắc lấy trụ cột ấy để dễ điều khiển các tổ chức khác và các tầng lớp thanh niên rộng rãi trong nước…”Chỉ thị của Trung ương đã nêu nhiệm vụ cho các cấp bộ Đảng là phải củng cố thanh niên cứu quốc
và phát triển Đoàn Thanh niên Việt Nam Đoàn Thanh niên Việt Nam cần phải đoàn kết, tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp thanh niên kể cả thanh niên con em nhà phú nông, địa chủ có tinh thần yêu nước, ủng hộ kháng chiến, phát triển Đoàn Thanh niên Việt Nam trong các vùng công giáo Ngay trong các vùng bị chiếm đóng, ĐoànThanh niên Việt Nam lợi dụng những khả năng hợp pháp để xây dựng tổ chức qua các hội bóng, hội nhạc, nhóm học tập của thanh niên
Về công tác tuyên truyền huấn luyện thanh niên, bản Chỉ thị nêu rõ: Đoàn Thanh niên Việt Nam và Thanh niên Cứu quốc phải ra ngay những tờ báo của mình để tuyên truyền, giáo dục, động viên đông đảo thanh niên hăng hái tham gia kháng chiến, kiến quốc
Tháng 6/1949, Hội nghị Thanh vận của Đảng được triệu tập tại căn cứ địa Việt Bắc, đánh dấu bước chuyển biến rất quan trọng về công tác vận động thanh niên của Đảng trước những đòi hỏi mới của công cuộc kháng chiến Sau Hội nghị này, bộ máy công tác vận động thanh niên của Đảng và Đoàn Thanh niên Việt Nam được kiện toàn Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cứu quốc Trung ương được thành lập Đồng chí Nguyễn Lam được điều sang làm Trưởng tiểu ban Thanh vận Trung ương đồng thời là Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam
Triển khai các Nghị quyết thanh vận của Đảng, Đoàn Thanh niên Việt Nam đã tổ chức, động viên thanh niên hăng hái chiến đấu lập công trên khắp các chiến trường
Ngay khi địch vừa nhảy dù xuống thị xã Bắc Kạn, học viên trường sĩ quan phối hợp với dân quân địa phương tiêu diệt trên 80 tên ở Lạng Sơn, 300 tên Pháp bị tiêu diệt tại đèo Bông Lau Đường số
4 trở thành con đường máu của giặc Pháp Trên dòng sông Lô lịch sử, trận đánh địa lôi táo bạo của
10 chiến sĩ thanh niên tự vệ thị xã Tuyên Quang cùng pháo binh ta đã tiêu diệt trên một đại đội lính Pháp, góp phần bẻ gãy cuộc hành quân của giặc từ Tuyên Quang lên Chiêm Hoá Tấm gương
