KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG

Trong vài trăm năm, các nhà khoa học đã cố gắng để hiểu thế giới qua suy nghĩ suy giảm. Ban đầu, tin rằng bạn có thể hiểu một điều bằng cách tách nó ra và nghiên cứu các thành phần riêng lẻ. Sau tất cả, họ lý luận, một máy là tổng các bộ phận của nó, và Vật lý Newton đã khiến họ tin rằng vũ trụ là một cơ chế đồng hồ lớn. Thoạt nhìn, điều này nghe không sao, cho đến khi bạn bắt đầu nhận ra rằng một căn nhà không giống như một đống vật liệu xây dựng. Hơn nữa, bạn không thể hiểu được phẩm chất của một căn nhà bằng cách phân tích một viên gạch đơn hoặc một bảng đi vào nhà. Điều này thậm chí đúng hơn là phức tạp hơn tập hợp các bộ phận, chẳng hạn như sinh vật và phức tạp máy móc

KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG

Trong vài trăm năm, các nhà khoa học đã cố gắng để hiểu thế giới qua suy nghĩ suy giảm Ban đầu, tin rằng bạn có thể hiểu một điều bằng cách tách nó ra và nghiên cứu các thành phần riêng lẻ Sau tất cả, họ lý luận, một máy là tổng các bộ phận của nó, và Vật lý Newton đã khiến họ tin rằng vũ trụ là một cơ chế đồng hồ lớn Thoạt nhìn, điều này nghe không sao, cho đến khi bạn bắt đầu nhận ra rằng một căn nhà không giống như một đống vật liệu xây dựng Hơn nữa, bạn không thể hiểu được phẩm chất của một căn nhà bằng cách phân tích một viên gạch đơn hoặc một bảng đi vào nhà Điều này thậm chí đúng hơn

là phức tạp hơn tập hợp các bộ phận, chẳng hạn như sinh vật và phức tạp máy móc

"A house is not the same as a pile of building materials"

"A system is a collection of parts that interact with each other to function as a whole"

HỆ THỐNG LÀ GÌ?

Ngay cả sau khi bạn đặt tất cả các phần với nhau, bạn vẫn không có một hệ thống Không

có chất lượng hoạt động cho ngôi nhà Chỉ là ngồi ở đó Nó có thể được ấm cúng, thoải mái và tuyệt vời để sống, nhưng nó không làm gì cả! Mặt khác, một hệ thống đang hoạt động Nó làm gì đó Trên thực tế, một hệ thống được định nghĩa như sau:

Một hệ thống là một tập hợp các bộ phận tương tác với nhau để hoạt động như một toàn thể

Các bộ phận của một hệ thống, lấy riêng, thường không có ích Để có giá trị, chúng phải

có mặt và bố trí chính xác Nếu sự sắp xếp và tương tác của các bộ phận không vấn đề, chúng tôi không phải là đối phó với một hệ thống, mà là một "Heap" Hơn nữa, định nghĩa của một hệ thống dẫn đến một điều thú vị kết luận: Một hệ thống thực sự lớn hơn tổng của các phần của nó Điều này được gọi là sức mạnh tổng hợp và là một trong những điều phân biệt giữa các hệ thống và phi hệ thống

Cơ thể con người là một hệ thống lớn, và nó lần lượt chứa một số hệ thống con Hệ thống thần kinh là một hệ thống con của cơ thể Đó là hệ tuần hoàn Khi một hệ thống là một phần của một hệ thống lớn hơn, nó được gọi là một hệ thống con Tương tự, trái đất là một phần của hệ mặt trời, là một một phần của một thiên hà, và thiên hà của chúng ta là một phần của bộ sưu tập các thiên hà được gọi là vũ trụ

Quay trở lại con người trong giây lát, lưu ý rằng một người là một hệ thống phức tạp theo quyền của riêng mình Đặt cô ấy với một số cá nhân khác và yêu cầu họ làm việc cùng

nhau đạt được một kết quả nhất định, và bạn có một hệ thống lớn hơn được gọi là đội Đúng là bạn có thể học từng thành viên của đội cá nhân, và bạn có thể mô tả tính cách, động lực, đau thần kinh, và các đặc điểm khác Tuy nhiên, sự hiểu biết này sẽ không cho bạn biết nhiều về cách cá nhân sẽ hoạt động trong đội, cũng không phải nó sẽ cho bạn biết nhiều về đội như một hệ thống Lưu ý rằng tôi không nói rằng bạn sẽ không biết gì

về đội; Tôi chỉ nói rằng sự hiểu biết đó sẽ bị hạn chế

Lý do một phần là bởi vì chúng tôi là những người khác nhau trong cài đặt khác nhau Các thuộc tính của thiết bị có thể không thay đổi khi bạn lắp ráp nó vào đồng hồ Các thuộc tính của con người chúng không ổn định lắm Tôi là một người khác khi giảng dạy một buổi hội thảo hơn là khi tôi tương tác với gia đình Đương nhiên, một số đặc điểm là không đổi, nhưng sự khác biệt làm cho nó khó dự đoán hành vi của nhóm bằng cách quan sát hành vi cá nhân Tôi cũng không giống nhau ở tất cả các đội Nó là một hiện tượng ngữ cảnh rất nhạy cảm

Tầm quan trọng của việc này đối với người quản lý dự án là bạn phải cẩn thận làm cho

dự đoán về những gì loại nhóm dự án bạn sẽ có bằng cách chỉ nhìn vào một cá nhân phẩm chất của thành viên nhóm Như một ví dụ đơn giản, bạn thích Jane Bạn đã làm việc với cô ấy trước đây và thấy cô ấy là đáng tin cậy, chăm chỉ, thông minh, vui vẻ, và kiên cường Bạn cũng giống như làm việc với Bob Anh ấy cũng rất thông minh, vô cùng

am hiểu về một công nghệ nhất định mà bạn có ý định sử dụng, và có thói quen làm việc rất mong muốn Bạn chắc chắn rằng nếu bạn đặt hai người họ trong nhóm của bạn, bạn sẽ

có một sự kết hợp năng nổ!

Điều duy nhất là, Jane và Bob phát triển ngay lập tức không thích nhau Có một sự ganh

tị ghê gớm thể hiện như sniping, cạnh tranh, và các hành vi phá hoại khác Cá nhân, chúng có thể là tuyệt vời Họ thậm chí có thể tuyệt vời cho bạn để làm việc với Chỉ là hai người trong số họ không thể làm việc cùng nhau

"The key to understanding systems is in that word interact"

Một lần nữa, chìa khóa để hiểu các hệ thống là "tương tác" Jane và Bob tương tác với nhau như một cách không hoạt động Một cách tự nhiên, để một đội trở thành một đội tốt, các thành viên phải tương tác trong một sự hài hòa, cách thức hợp tác Vì vậy, Jane và Bob cùng nhau hóa ra để được một sự kết hợp xấu cho đội của bạn

Bây giờ hãy xem xét một tương tác đơn giản mà hầu hết chúng ta trải nghiệm mỗi ngày Bạn đang lái xe ô tô Điều này tạo thành một hệ thống đơn giản con người-máy móc Khi bạn lái xe, bạn tiếp cận một đồi mà bạn phải leo lên Xe bắt đầu chậm lại, vì vậy bạn nhấn vào máy gia tốc và xe tăng tốc Khi nào bạn đã lấy lại được tốc độ ban đầu của mình, bạn

sẽ dễ dàng tăng tốc một chút và chiếc xe tiếp tục một tốc độ không đổi Khi nào nó đạt đến đỉnh đồi, bạn phải quay trở lại trên máy gia tốc thậm chí nhiều hơn, nếu không xe sẽ bắt đầu tăng tốc độ Sự tương tác này, giữa bạn và xe là một quá trình được gọi là phản hồi tiêu cực Nó được gọi là tiêu cực vì phản hồi phủ nhận sự thay đổi trong hành vi của

hệ thống

Khi chiếc xe chậm lại, bạn nhấn phím tăng tốc phủ nhận sự thay đổi về tốc độ Khi xe tăng tốc, bạn nhấn bàn đạp phủ định sự thay đổi tốc độ một lần nữa Đây là sơ đồ trong Hình 13-1

Simple Feedback System for Driving a Car

Lưu ý rằng phản hồi tiêu cực không có nghĩa thông tục trong trường hợp này Thông lệ cho mọi người trong các tổ chức nói về việc cho nhau những phản hồi điều tích cực và phản hồi tiêu cực Bằng cách này họ có nghĩa là họ hoặc là đưa cho nhau những lời khen khác (phản hồi tích cực) hoặc chỉ trích (phản hồi tiêu cực)

Quay trở lại ví dụ của chúng tôi về lái xe, một số người có thể duy trì kiểm soát tốc độ rất tốt đi lên và xuống đồi Những người khác dường như không nhận thấy những phản hồi nói rằng tốc độ của họ là khác nhau, do đó họ tăng tốc độ và làm chậm (ngay cả trên mặt đất) Khi có nhiều biến thể trong một hệ thống, chúng tôi nói đó là một hệ thống lỏng lẻo Lưu ý rằng một hệ thống tự ổn định không ngăn ngừa sự thay đổi; nó chỉ phản ứng để thay đổi cố gắng giảm thiểu ảnh hưởng của nó lên hệ thống Bộ điều chỉnh nhiệt biến lò của bạn bật và tắt thực hiện điều này Nó cũng có một nhiệt độ phòng có thể thay đổi một vài độ Bộ gia nhiệt điển hình chỉ tốn một vài đô la Một hệ thống sẽ duy trì nhiệt độ duy

nhất mức độ sẽ tốn kém nhiều lần và có lẽ sẽ không xứng đáng với hầu hết mọi người Điều quan trọng là phải biết các giới hạn của một hệ thống

Một đặc điểm khác của hệ thống là thời gian phản ứng Đây là khoảng thời gian để 1 tín hiệu được truyền tới trung tâm sử lý Nếu tín hiệu được truyền đi quá chậm hệ thống có thể bị hư hỏng

Vd: Khi bạn chạm tay vào 1 bề mặt nóng tín hiệu sẽ được truyền tới trung tâm sử lý và thông báo cho tay bạn rụt lại trong trường hợp tín hiệu truyền đi quá chậm tay bạn sẽ bị phỏng Và nếu bạn ở ngoài nắng quá lâu cho tới khi nhận ra rằng làn da mình đang bị hủy hoại thì tất cả đã quá muộn Tương tự khi bạn đặt 1 con ếch trong 1 nồi nước lạnh và từ

từ đun xôi con ếch chỉ cảm thấy nước đang ấm dần lên cho tới khi nó nhận ra nhiệt đồ nước đang tăng lên là quá sức chịu đựng ngược lại khi thả con ếch vào nồi nước nóng nó

sẽ nhảy ra ngay lập tức Các ví dụ trên thể hiện sự khác nhau về thời gian phản ứng trong từng trường hợp

Antipication

Điều gì sẽ sảy ra nếu bạn không thể chặn cả một hệ thống khi đã sảy ra sự cố

“ phòng cháy hơn chữa cháy “, do vậy việc cần làm là luôn cảnh báo để tránh tình trạng xấu nhất

Tránh con chó đang gầm gừ tốt hơn là để cho nó có cơ hội tấn công

Các nước luôn trong tư thế sãn sàng đối phó với chiến tranh chứ không phải luôn nằm ở thế bị động khi có chiến tranh sảy ra Phải thật sự nghiêm túc với những tình huống nguy

hiểm cũng như các rắc rối có thể sảy ra Hình trên cho chúng ta cái nhìn về việc phòng tránh những nguy hiểm đơn giản hơn nhiều so với việc chúng ta ứng phó với nó

Có thể là quá muộn để đối phó với các vấn đề nghiêm trọng và hệ thống có thể bị phá hủy nếu như chúng ta chỉ chú trọng đến vẫn đề giải quyết rắc rối hơn là phòng tránh Bài học cho nhà quản lý là chúng ta nên dự đoán trước các vấn đề có thể sảy ra để tìm cách phòng tránh nó chứ không phải để đến lúc gặp rắc rối mới tìm cách để giải quyết Đây là sự

khác biệc giữa việc quản lý hoạt động và phản ứng Hay nói cách khác là quản lý rủi ro

sẽ được đề cập trong chương 15

Phản hồi tích cực:

Cho đến nay chúng ta vẫn đang nghiên cứu về các hệ thống chứa các phản hồi tiêu cực theo đó các phản hồi tiêu cực góp phần làm ổn định hệ thống nó chống lại sự thay đổi Chúng ta thường gặp phải những phản hồi tiêu cực khi có gắng thay đổi kết cấu của hệ thống Người Pháp có câu ngạn ngữ về các hệ thống chứa các phản hồi tiêu cực là “ càng thay đổi nhiều thứ, nó càng giữ nguyên “ Trên thực tế các hệ thống sử dụng các phản hồi tiêu cực để bảo vệ khỏi bị ảnh hưởng bới các yếu tố bên ngoài

Vậy làm thế nào để 1 hệ thống thay đổi và phát triển ?

Câu trả lời là chúng chứa một số những phản hồi tích cực Những phản hổi tích cực này được xem như 1 sự nhiễu loạn nhỏ được đưa vào hệ thống để tạo ra một hiệu ứng lớn một số ví dụ như là sự phát triển của lãi suất kép, quần thể nhỏ, kiến thưc, sức mạnh của con người, và sự khuếch đại của những âm thanh xung quanh chúng ta

Khi bạn nói vào micro âm thanh được khuếch đại và được đưa đến loa sau đó âm thanh

từ loa lại được micro khuếch đại cứ như vậy 1 vòng lặp được hình thành Vậy âm thanh

sẽ lớn như thế nào nếu vòng lặp cứ tiếp tục diễn ra như vậy ?câu trả lời là luôn có một giới hạn giới hạn mà ở đó cần thêm một mức năng lượng để có thể tạo ra âm thanh lớn hơn

Giống như một quần thể nhỏ phát triển liên tục đến tận ngày nay cho tới khi đạt một mức giới hạn mà ở đó không đù không gian hay thức ăn để sinh sống khi đó các cá thế sống trong quần thể bắt buộc phải di chuyển tìm 1 nơi mới thích hợp hơn hoặc là chết

Ngay cả lãi suất kép cũng có giới hạn hạn Ngân hàng sẽ lấy số tiền bạn gửi vào cho người khác vay số tiền đó và lấy số tiền lời để trả lãi cho bạn vậy hãy thử tưởng tượng ràng nếu chỉ có người tới gửi tiền mà không có ai tới ngân hàng để vay tiền thì ngân hàng

sẽ không thể trả lãi cho số tiền mà bạn đã gửi Đượng nhiên số tiền bạn gửi phải thật sự lớn để điều này có thể sảy ra

Xây dựng hệ thống complex:

Mỗi hệ thống bạn gặp đều được xậy dựng từ hai yếu tố cơ bản phản hồi tích cực và tiêu cực Và đương nhiên nếu bạn thấy 2 hệ thống có những phản hồi tích cực và tiêu cực giống nhau thì đó là 2 hệ thống có những cách hoạt động tương tự nhau Nhờ vậy chúng

ta có thể tìm hiểu cách mà một thệ thống hoạt động trong một lính vực và từ đó chuyển giao kiến thức cho những hệ thống tương tự ở những khu vực khác nhau

Như chúng ta đã biết ở phần trên những phản hồi tích cực sẽ phát triển cho tới khi đạt một mức giới hạn Xét trong trường hợp của vi khuẩn và các sinh vậy đơn bào chúng phát triển bằng cách phân chia tế bảo từ 1 tế tào thành 2 tế bào và cứ như thế theo cấ lũy thừa hãy thử tưởng tượng 1 phút là khoảng thời gian cần thiết để 1 tế bào có thể hoàn tất cquas trình phân chia vậy trong 10 giờ số lượng tết bào là bao nhiêu Đó là trong điều kiện lý tưởng không có tết bào nào bị chết nhưng trong thực tế cái chết luôn hiện hữu và nếu muốn tính được số lượng tế bào có được sau 10 giờ bạn phải có được tỉ lệ tế bào đã chết trong quá trình phân chia

Như bạn thấy, hai vòng làm việc với nhau Nếu 10 vi khuẩn được "sinh ra" và 6 tử vong, thì con số gia tăng là 4 Tuy nhiên, nếu 12 người chết mỗi 10 người được sinh ra, dân số

sẽ dần dần suy giảm Các hành vi hệ thống tổng thể được xác định bởi đó vòng lặp là mạnh hơn hoặc chiếm ưu thế

Mô hình cơ bản này có thể áp dụng cho các quần thể khác Một thành phố phát triển hoặc giảm theo cách mà vi khuẩn làm Tuy nhiên, ngoài việc sinh ra và chết, người ta cũng di chuyển vào và ra khỏi thành phố, vì vậy tình hình phức tạp hơn Trong trường hợp này, bạn có thể có bốn vòng Xem hình 13-5

Sự tăng trưởng của một Thành phố

Hình 13-5

Chúng tôi cũng có thể yêu cầu kiểm soát những gì tỷ lệ tại vòng hoạt động Ví dụ, trong trường hợp tăng trưởng dân số, chúng tôi sẽ hỏi điều gì ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh và tử ? Nếu dân số được hỏi là động vật, cái chết sẽ bị ảnh hưởng bởi nguồn cung cấp lương thực, động vật ăn thịt và bệnh tật Để đơn giản hơn, chúng ta có thể bắt đầu bằng cách thêm những điều mới mẻ của thực phẩm cho mình Xem Hình 13-6

Ảnh hưởng của việc cung cấp thực phẩm và tỷ lệ tử vong

Hình 13-6 Trong cùng một cách, chúng ta có thể thêm các hiệu ứng của kẻ săn mồi và bệnh tật để đi đến hệ thống Xem hình 13-7

Ảnh hưởng của thực phẩm, động vật ăn thịt và bệnh tật và tỷ lệ tử vong:

Hinh 13-7 Đây có phải là tất cả? Không thực sự Đối với các quần thể động vật, tình trạng quá tải dẫn đến một nhân tố quan trọng (cũng giống với con người) Ví dụ, khi thỏ quá đông đúc, chúng có thể bị sốc và chết có thể khi vừa mới sinh ra- tiếng ồn lớn, tác động của kẻ thù, hoặc thậm chí từ một con thỏ khác Họ thực sự chết vì sợ hãi hoặc phấn khích Điều này

có nghĩa là nếu các vòng âm khác không kiểm soát dân số,sự quá tải vòng lặp lặp lại liên tục

Ngoài ra, một số động vật sử dụng lượng thực phẩm hoặc không gian sống để kiểm soát dân số bằng cách giảm tỷ lệ sinh sản thực Xem xét tất cả các yếu tố này với nhau, chúng

ta có thể xây dựng một sơ đồ.Xem hình 13-8

Hình 13-8 Các yếu tố chính ảnh hưởng đến quần thể động vật

Trong hệ thống này, vòng lặp cuối cùng sẽ ngăn sự tăng dân số phụ thuộc vào tình hình

cụ thể Trong một số trường hợp, các vòng lặp đều làm việc cùng nhau để kiểm soát vòng lặp một cách tích cực Đôi khi một số ít làm công việc chính và những người khác được giữ trong dự trữ trong trường hợp này không thành công

Một vấn đề chúng tôi có là mọi người đôi khi can thiệp vào một hệ thống để loại bỏ một vòng lặp phản hồi tiêu cực mà họ không thích Điều tiếp theo họ biết, một cái tồi tệ hơn

sẽ diễn ra Ví dụ, nếu bệnh giảm bằng thuốc, vàkhông có gì được thực hiện để hạn chế tỷ

lệ sinh, dân sốcó thể phát triển đến mức không có đủ thức ăn và nạn đói xảy ra, giết nhiều người hơn Thậm chí nếu cung cấp thực phẩm không phải là một vấn đề, chúng ta đã có thể nhìn thấy những ảnh hưởng của người dân sống lâu hơn vì chăm sóc sức khoẻ được cải thiện Họ hiện đang ở trong các nhà dưỡng lão hoặc mắc bệnh Alzheimer, điều đó sẽ không xảy ra nếu họ chết trẻ hơn

 Bất kỳ thay đổi nào ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các vòng lặp tích cực và tiêu cực sẽ làm thay đổi hành vi lâu dài của hệ thống

Hầu hết các hệ thống sẽ tự cân bằng nếu còn lại một mình và sẽ trở lại điểm cân bằng nếu

bị xáo trộn Điều quan trọng là tìm điểm cân bằng trong các hệ thống phức tạp Bằng sự hiểu biết bản chất của phản hồi tích cực và tiêu cực vòng lặp, bạn cũng có thể phân biệt giữa các yếu tố đang diễn ra ảnh hưởng đến hệ thống tạm thời và những ảnh hưởng đó một hiệu ứng lâu dài Bất kỳ sự thay đổi, dù lớn đến đâu, điều đó cũng không thay đổi quan trọng quan trọng hoặc tích cực vòng của một hệ thống sẽ chỉ là tạm thời Ngược lại,