Triết học trung quốc cổ đại mạc gia

MỞ ĐẦU Trung Quốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại. Đây là một trong những nền văn minh xuất hiện sớm nhất trên thế giới có hàng triệu năm phát triển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong tiến trình phát triển rực rỡ ấy, văn minh Trung Hoa là nơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là cái nôi của nền triết học phương Đông, cũng là cơ sở để so sánh giữa hai nền triết học Đông Tây. Măc gia là một trong các học thuyết chính trị xã hội lớn ở Trung Quốc (Nho gia, Đạo gia, Pháp gia). Ra đời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ lịch sử đánh dấu sự tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ chuyển sang chế độ phong kiến, mâu thuẫn xã hội sâu sắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho đời sống nhân dân khổ cực. Học thuyết Mặc Tử đã nêu lên gồm 10 chủ trương lớn (có thể nói là mười cương lĩnh chính trị của ông), nội dung được chia thành mười loại: Thượng Hiền, Thượng Đồng, Tiết dụng, Tiết táng, Phi lạc, Phi mệnh, Thiên chí, Minh quỹ, Kiêm ái, Phi công. Trong tiểu luận này chỉ đi sâu tìm hiểu về học thuyết Kiêm ái để thấy được tư tưởng của ông về tình yêu thương đồng cùng với người dân trong thời buổi loạn lạc lúc bấy giờ. Việt Nam là một quốc gia láng giềng với Trung Quốc nên những tư tưởng triết học có ảnh hưởng rất lớn đến tư tưởng, quan điểm của người Việt. Tìm hiểu học thuyết kiêm ái của Mặc gia cũng là tìm hiểu về ý nghĩa phương pháp luận và ảnh hưởng của nó đối với đời sống chính trị xã hội của Việt Nam trong tiến trình lịch sử cũng như trong sự nghiêp đổi mới hiện nay. Tiểu luận ngoài phần mở đầu và kết luận gồm có 3 phẩn: Phần 1: Khái quát hoàn cảnh lịch sử ra đời của Mặc gia Phần 2: Một số tư tưởng chủ yếu của Mặc gia Phần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng Mặc tử đối với xã hội Việt Nam.

M Đ U Ở ĐẦU ẦU

Trung Qu c c đ i là m t trong nh ng cái nôi c a n n văn minhốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ền văn minh nhân lo i Đây là m t trong nh ng n n văn minh xu t hi n s m nh t trênại là một trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ền văn minh ất hiện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ớm nhất trên ất hiện sớm nhất trên

th gi i có hàng tri u năm phát tri n liên t c v i nhi u thành t u vĩ đ iớm nhất trên ện sớm nhất trên ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ục với nhiều thành tựu vĩ đại ớm nhất trên ền văn minh ựu vĩ đại ại là một trong những cái nôi của nền văn minh trên nhi u lĩnh v c khác nhau Trong ti n trình phát tri n r c r y, vănền văn minh ựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ựu vĩ đại ỡ ấy, văn ất hiện sớm nhất trên minh Trung Hoa là n i s n sinh ra nhi u h c thuy t tri t h c, đơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ược coi làc coi là cái nôi c a n n tri t h c phủa nền văn minh ền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng Đông, cũng là c s đ so sánh gi a haiơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ở để so sánh giữa hai ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ững cái nôi của nền văn minh

n n tri t h c Đông - Tây.ền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là

Măc gia là m t trong các h c thuy t chính tr xã h i l n Trung Qu cột trong những cái nôi của nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ị xã hội lớn ở Trung Quốc ột trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ở để so sánh giữa hai ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh (Nho gia, Đ o gia, Pháp gia) Ra đ i vào th i Xuân thu chi n qu c, th i kỳại là một trong những cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ

l ch s đánh d u s tan rã c a ch đ chi m h u nô l chuy n sang ch đị xã hội lớn ở Trung Quốc ất hiện sớm nhất trên ựu vĩ đại ủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh phong ki n, mâu thu n xã h i sâu s c, n i chi n kéo dài liên miên, làm choẫn xã hội sâu sắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ột trong những cái nôi của nền văn minh ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ột trong những cái nôi của nền văn minh

đ i s ng nhân dân kh c c.ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại

Học thuyết "Mặc Tử" đã nêu lên gồm 10 chủ trương lớn (có thể nói là mười cương lĩnh chính trị của ông), nội dung được chia thành mười loại: Thượng Hiền, Thượng Đồng, Tiết dụng, Tiết táng, Phi lạc, Phi mệnh, Thiên chí, Minh quỹ, Kiêm ái, Phi công Trong tiểu luận này chỉ đi sâu tìm hiểu về học thuyết Kiêm ái để thấy được tư tưởng của ông về tình yêu thương đồng cùng với người dân trong thời buổi loạn lạc lúc bấy giờ

Việt Nam là một quốc gia láng giềng với Trung Quốc nên những tư tưởng triết học có ảnh hưởng rất lớn đến tư tưởng, quan điểm của người Việt Tìm hiểu học thuyết kiêm ái của Mặc gia cũng là tìm hiểu về ý nghĩa phương pháp luận và ảnh hưởng của nó đối với đời sống chính trị xã hội của Việt Nam trong tiến trình lịch sử cũng như trong sự nghiêp đổi mới hiện nay

Tiểu luận ngoài phần mở đầu và kết luận gồm có 3 phẩn:

Phần 1: Khái quát hoàn cảnh lịch sử ra đời của Mặc gia

Phần 2: Một số tư tưởng chủ yếu của Mặc gia

Ph n 3: Ý nghĩa phần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng pháp lu n và và nh hận và và ảnh hưởng của tư tưởng ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ưở để so sánh giữa haing c a t tủa nền văn minh ư ưở để so sánh giữa haing

M c tặc tử đ i v i xã h i Vi t Nam.ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên

N I DUNG ỘI DUNG

1 Khái quát hoàn c nh l ch s ra đ i c a M c gia ảnh lịch sử ra đời của Mặc gia ịch sử ra đời của Mặc gia ử ra đời của Mặc gia ời của Mặc gia ủa Mặc gia ặc gia

1.1 Đ c đi m chính tr - xã h i Trung Hoa c - trung đ i ặc gia ểm chính trị - xã hội Trung Hoa cổ - trung đại ịch sử ra đời của Mặc gia ội Trung Hoa cổ - trung đại ổ - trung đại ại.

Trung Hoa c đ i là m t qu c gia r ng l n, có l ch s lâu đ i t cu iổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ị xã hội lớn ở Trung Quốc ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ừ cuối ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh thiên niên k III tr CN kéo dài t i t n th k III tr CN v i s ki n T n Th yớm nhất trên ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ớm nhất trên ựu vĩ đại ện sớm nhất trên ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ủa nền văn minh Hoàng th ng nh t Trung Hoa m đ u cho th i kỳ phong ki n Trong h nốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên ở để so sánh giữa hai ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là

2000 năm l ch s y, l ch s Trung Hoa đị xã hội lớn ở Trung Quốc ất hiện sớm nhất trên ị xã hội lớn ở Trung Quốc ược coi làc phân chia làm 2 th i kỳ l n:ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ớm nhất trên

Th i kỳ t th k IX tr CN tr v trời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ừ cuối ở để so sánh giữa hai ền văn minh ướm nhất trênc và th i kỳ t th k VIII tr CN đ nời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ừ cuối

cu i th k III tr CN.ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

Th i kỳ th nh t: ời của Mặc gia ứ nhất: ất: Có các tri u đ i nhà H , nhà Thền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng và nhà Tây Chu Theo các văn b n c , nhà H ra đ i vào kho ng th k XXI tr CN, đánhản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là

d u s m d u cho ch đ chi m h u nô l Trung Hoa Kho ng n a đ uất hiện sớm nhất trên ựu vĩ đại ở để so sánh giữa hai ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ở để so sánh giữa hai ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng

th k XVII tr CN, người vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lậti đ ng đ u b t c Thần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng là Thành Thang đã l tận và và ảnh hưởng của tư tưởng

đ nhà H , l p ra nhà Thổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng, đóng đô đ t B c( Hà Nam hi n nay) Đ nở để so sánh giữa hai ất hiện sớm nhất trên ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên

th k XVI tr CN, Bàn Canh r i đô v đ t Ân nên nhà Thời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ền văn minh ất hiện sớm nhất trên ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng còn g i là nhàọc thuyết triết học, được coi là

Ân Vào kho ng th k XI tr CN, Chu Vũ Vản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng đã gi t vua Tr nhà Ân l pục với nhiều thành tựu vĩ đại ận và và ảnh hưởng của tư tưởng

ra nhà Chu ( giai đo n đ u là Tây Chu), đ a ch đ nô l Trung Hoa lênại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ư ột trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ở để so sánh giữa hai

đ nh cao Nhà Chu đã th c hi n qu c h u hóa v t li u s n xu t (g m! ựu vĩ đại ện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ền văn minh ư ện sớm nhất trên ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ất hiện sớm nhất trên ồm

ru ng đ t và s c lao đ ng) r t nghiêm ng t, t t c đ u thu c quy n qu nột trong những cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ột trong những cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên ặc tử ất hiện sớm nhất trên ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là

lý c a vua nhà Chu Đ ng th i, thành l p nh ng đô th l n t o nên s đ iủa nền văn minh ồm ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ững cái nôi của nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ớm nhất trên ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

l p r t l n gi a thành th và nông thôn.ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ất hiện sớm nhất trên ớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc

Trong th i kỳ này, th gi i quan th n tho i, tôn giáo và ch nghĩaời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ớm nhất trên ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh duy tâm th n bí th ng tr trong đ i s ng tinh th n Nh ng t tần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ững cái nôi của nền văn minh ư ưở để so sánh giữa haing tri t

h c đã xu t hi n, nh ng ch a đ t t i m c là m t h th ng Nó đã g n ch tọc thuyết triết học, được coi là ất hiện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ư ư ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ột trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ặc tử

th n quy n v i th quy n, lý gi i s liên h m t thi t gi a đ i s ng chínhần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ền văn minh ớm nhất trên ền văn minh ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ựu vĩ đại ện sớm nhất trên ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ững cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

tr - xã h i v i lĩnh v c đ o đ c luân lý Lúc này cũng đã xu t hi n nh ngị xã hội lớn ở Trung Quốc ột trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ựu vĩ đại ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ất hiện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh quan ni m có tính ch t duy v t m c m c, nh ng t tện sớm nhất trên ất hiện sớm nhất trên ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ư ưở để so sánh giữa haing vô th n ti n b ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh

V khoa h c, h đã phát minh ra ch vi t và d a vào s quan sát v nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ững cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ựu vĩ đại ận và và ảnh hưởng của tư tưởng hành c a m t trăng, các vì sao, tính ch t chu kỳ c a nủa nền văn minh ặc tử ất hiện sớm nhất trên ủa nền văn minh ướm nhất trênc sông và quy lu tận và và ảnh hưởng của tư tưởng sinh trưở để so sánh giữa haing c a cây tr ng mà h đã bi t làm ra l ch (Âm l ch)ủa nền văn minh ồm ọc thuyết triết học, được coi là ị xã hội lớn ở Trung Quốc ị xã hội lớn ở Trung Quốc

Th i kỳ th hai: là th i kỳ Đông Ch ời của Mặc gia ứ nhất: ời của Mặc gia u (còn g i là th i kỳ Xuân Thu -ọc thuyết triết học, được coi là ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ Chi n qu c).ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

S phát tri n r c r c a tri t h c Trung Qu c c đ i cũng là lúc xãựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ựu vĩ đại ỡ ấy, văn ủa nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh

h i Trung Qu c bột trong những cái nôi của nền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ướm nhất trênc vào th i Xuân thu - Chi n qu c, th i kỳ tan rã c aời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ủa nền văn minh

ch đ chi m h u nô l và ch đ phong ki n s kỳ đang lên S phát tri nột trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại

c a s c s n xu t đã tác đ ng m nh mẽ đ n hình th c s h u ru ng đ t vàủa nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ất hiện sớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ở để so sánh giữa hai ững cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên

k t c u giai t ng c a xã h i N u dất hiện sớm nhất trên ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ướm nhất trêni th i Tây Chu, đ t đai thu c s h uời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ất hiện sớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ở để so sánh giữa hai ững cái nôi của nền văn minh

c a nhà vua thì nay thu c v t ng l p đ a ch m i lên và ch đ s h u tủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ớm nhất trên ị xã hội lớn ở Trung Quốc ủa nền văn minh ớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ở để so sánh giữa hai ững cái nôi của nền văn minh ư nhân v ru ng đ t hình thành.T đó, s phân hóa sang hèn d a trên c sền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên ừ cuối ựu vĩ đại ựu vĩ đại ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ở để so sánh giữa hai tài s n xu t hi n Các nản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ất hiện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ướm nhất trênc ch h u c a nhà Chu không ch u ph c tùngư ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ủa nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ục với nhiều thành tựu vĩ đại

vươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng m nh n a, không ch u c ng n p, mang quân thôn tính l n nhau, tện sớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ẫn xã hội sâu sắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ựu vĩ đại

x ng là bá vư ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng (“vươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng đ o suy vi”); t ng l p đ a ch m i lên ngày càngại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ớm nhất trên ị xã hội lớn ở Trung Quốc ủa nền văn minh ớm nhất trên giàu có, l n át quý t c, th t c cũ (“trên y u dất hiện sớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ột trong những cái nôi của nền văn minh ướm nhất trêni m nh”), th m chí cònại là một trong những cái nôi của nền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng chi m c chính quy n nh h quý th nản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ền văn minh ư ọc thuyết triết học, được coi là ị xã hội lớn ở Trung Quốc ở để so sánh giữa hai ướm nhất trênc L , ho Tr n nỗ, ho Trần ở nước Tề Đây ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ở để so sánh giữa hai ướm nhất trênc T Đâyền văn minh chính là đi u ki n l ch s đòi h i gi i th ch đ nô l th t c nhà Chu, hìnhền văn minh ện sớm nhất trên ị xã hội lớn ở Trung Quốc ỏi giải thể chế độ nô lệ thị tộc nhà Chu, hình ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ị xã hội lớn ở Trung Quốc ột trong những cái nôi của nền văn minh thành ch đ phong ki n; đòi h i gi i th nhà nột trong những cái nôi của nền văn minh ỏi giải thể chế độ nô lệ thị tộc nhà Chu, hình ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ướm nhất trên ủa nền văn minhc c a ch đ gia trột trong những cái nôi của nền văn minh ưở để so sánh giữa haing, xây d ng nhà nựu vĩ đại ướm nhất trênc phong ki n nh m gi i phóng l c lằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ựu vĩ đại ược coi làng s n xu t, mản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ất hiện sớm nhất trên ở để so sánh giữa hai

đười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng cho xã h i phát tri n.ột trong những cái nôi của nền văn minh ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại

S phát tri n sôi đ ng c a xã h i đã đ t ra và làm xu t hi n nh ngựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ặc tử ất hiện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh

t đi m, nh ng trung tâm c a nh ng "k sĩ" luôn tranh lu n v tr t t xãục với nhiều thành tựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ững cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ựu vĩ đại

h i cũ và đ ra nh ng m u hình c a m t xã h i trong tột trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ẫn xã hội sâu sắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng lai L ch s g iị xã hội lớn ở Trung Quốc ọc thuyết triết học, được coi là đây là th i kỳ "Bách gia ch t " (trăm nhà trăm th y), "Bách gia tranhời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ư ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng minh" (trăm nhà đua ti ng) Chính trong quá trình y đã s n sinh ra nh ngất hiện sớm nhất trên ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ững cái nôi của nền văn minh nhà t tư ưở để so sánh giữa haing l n và hình thành nên các trớm nhất trên ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng phái tri t h c khá hoànọc thuyết triết học, được coi là

ch nh Đ c đi m c a các tr! ặc tử ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ủa nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng phái này là l y con ngất hiện sớm nhất trên ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi và xã h i làmột trong những cái nôi của nền văn minh

trung tâm c a s nghiên c u, có xu hủa nền văn minh ựu vĩ đại ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ướm nhất trênng chung là gi i quy t nh ng v nản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ững cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên

đ th c ti n chính tr - đ o đ c c a xã h i Theo L u Hâm (đ i Tây Hán),ền văn minh ựu vĩ đại ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ị xã hội lớn ở Trung Quốc ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ư ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ Trung Hoa th i kỳ này có chín trời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng phái tri t h c chính (g i là C u l uọc thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ư hay C u gia) là: Nho gia, M c gia, Đ o gia, Âm dặc tử ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng gia, Danh gia, Pháp gia, Nông gia, Tung hoành gia, T p gia Tr Ph t giáo đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ừ cuối ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ược coi làc du nh p t nận và và ảnh hưởng của tư tưởng ừ cuối ất hiện sớm nhất trên

Đ sau này, các trột trong những cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng phái tri t h c đọc thuyết triết học, được coi là ược coi làc hình thành vào th i kỳ nàyời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ

được coi làc b sung và hoàn thi n qua nhi u giai đo n l ch s và t n t i cho t iổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ồm ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên

th i kỳ c n đ i.ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ại là một trong những cái nôi của nền văn minh

1.2 S ra đ i c a M c gia ự ra đời của Mặc gia ời của Mặc gia ủa Mặc gia ặc gia

Mặc Tử (khoảng 478 - 392 trước CN), chào đ i sau khi Kh ng T quaời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

đ i 11 năm, ngời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ướm nhất trêni n c T ng, có thuy t cho là ngốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ướm nhất trêni n c L T ng làmỗ, ho Trần ở nước Tề Đây ừ cuối

Thu còn tr ông t ng theo h c Nho gia, sau đó b Nho r i đ xở để so sánh giữa hai ẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ừ cuối ọc thuyết triết học, được coi là ỏi giải thể chế độ nô lệ thị tộc nhà Chu, hình ồm ền văn minh ướm nhất trênng M cặc tử

h c, đ i đ u gay g t v i Nho h c Các đ t c a M c T ph n l n xu tọc thuyết triết học, được coi là ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ớm nhất trên ọc thuyết triết học, được coi là ện sớm nhất trên ủa nền văn minh ặc tử ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ớm nhất trên ất hiện sớm nhất trên thân t h t ng xã h i, toàn nh ng ngừ cuối ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh ững cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi kh c kh và gan d , cùng theoắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ông sinh ho t thành đoàn th h n m t trăm ngại là một trong những cái nôi của nền văn minh ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ột trong những cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi H ch trọc thuyết triết học, được coi là ủa nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng s ng tốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại túc b ng lao đ ng và cho r ng “không lao đ ng mà hằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ột trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ột trong những cái nôi của nền văn minh ưở để so sánh giữa haing th là b t nhânục với nhiều thành tựu vĩ đại ất hiện sớm nhất trên phi nghĩa” V sau, các đ t ghi l i l i c a th y làm thành b M c T g mền văn minh ện sớm nhất trên ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ủa nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh ặc tử ồm

của Trung Hoa cổ đại, nổi sáng ở thời Chiến Quốc, sang đến đời Hán thì chấm dứt, nhưng đến cuối đời Minh, đầu đời Thanh lại được phục hưng Ông là người thuộc tầng lớp bình dân, sản xuất nhỏ Từ chỗ cảm thông và lo âu với lớp dân nghèo khốn khổ, ông chủ trương theo Hạ Lễ, kêu gọi thực hành thuyết “kiêm ái”, xem đó là phương sách cứu cánh xã hội Trung Hoa thời Xuân Thu - Chiến Quốc từ hỗn loạn, suy vong đến thái bình thịnh trị Thuyết “kiêm ái”- chủ thuyết đạo đức cơ bản của Mặc Tử, với tư tưởng chủ đạo là khởi xướng và xây dựng tình yêu thương con người, tình đồng loại, hàm chứa những giá trị nhân bản sâu sắc, quyện bền vào tâm thức của con người từ nhiều thế hệ

M c T phê phán k ch li t nh ng n i hàm đ o đ c và xã h i trong tặc tử ị xã hội lớn ở Trung Quốc ện sớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ột trong những cái nôi của nền văn minh ư

tưở để so sánh giữa haing c a Kh ng T , d a trên c s r ng Kh ng T khích l m i quan tâmủa nền văn minh ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ở để so sánh giữa hai ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

cá bi t cho gia đình, thân t c c a m i ngện sớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ỗ, ho Trần ở nước Tề Đây ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi, gây nhi u thền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng t n choổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

c m giác ph quát c a loài ngản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ền văn minhi v thi n chí M c T tuyên b r ng lòngện sớm nhất trên ặc tử ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở trung thành u tiên cho gia t c - thân thân: thân yêu ngư ột trong những cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi thân - là c i rột trong những cái nôi của nền văn minh ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán),

c a cái ác Ông tìm cách thay th nó b ng quan đi m xã h i hòa h p d aủa nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh ợc coi là ựu vĩ đại trên “kiêm ái: yêu h t th y m i ngản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi”, m t h c thuy t làm n y sinh c một trong những cái nôi của nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là giác thi t th c v phúc l i c a toàn th xã h i.ựu vĩ đại ền văn minh ợc coi là ủa nền văn minh ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh

Là m t t tột trong những cái nôi của nền văn minh ư ưở để so sánh giữa haing gia vào th i Xuân Thu - Chi n Qu c, t nhiên M cời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ặc tử

Đ ch cũng có ch trị xã hội lớn ở Trung Quốc ủa nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng t tư ưở để so sánh giữa haing chính th , đó th hi n phân tán cácển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ện sớm nhất trên ở để so sánh giữa hai thiên Kiêm ái (yêu t t c m i ngất hiện sớm nhất trên ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi), Thược coi làng hi n (coi tr ng ngền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi hi n),ền văn minh Phi công (ph n đ i chi n tranh), Phi nh c (ph n đ i âm nh c thái quá),ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh

Ti t d ng (ti t ki m trong tiêu dùng), Ti t táng (ti t ki m trong l tang),ục với nhiều thành tựu vĩ đại ện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), Thi n chí (bàn v chí c a tr i), Minh qu (làm rõ l th qu th n) ch rõện sớm nhất trên ền văn minh ủa nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ! tính cách c a giai c p ti u sinh s n vì v y mà M c Đ ch tr thành nhà đ iủa nền văn minh ất hiện sớm nhất trên ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ặc tử ị xã hội lớn ở Trung Quốc ở để so sánh giữa hai ại là một trong những cái nôi của nền văn minh

bi u t tển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ư ưở để so sánh giữa haing và phát ngôn viên cho t ng l p nhân dân lao đ ng trong xãần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh

h i.ột trong những cái nôi của nền văn minh

2 Môt s t t ố tư tưởng chủ yếu của Mặc gia ư tưởng chủ yếu của Mặc gia ư tưởng chủ yếu của Mặc giaởng chủ yếu của Mặc gia ng ch y u c a M c gia ủa Mặc gia ếu của Mặc gia ủa Mặc gia ặc gia

2.1 Quan đi m chính tr xã h i ểm chính trị - xã hội Trung Hoa cổ - trung đại ịch sử ra đời của Mặc gia ội Trung Hoa cổ - trung đại.

M c t cho r ng mu n cho th gi i hòa bình và nhân dân khang l c thìặc tử ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ại là một trong những cái nôi của nền văn minh chúng ta không nh ng c n có thững cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ược coi làng đ trên tr i mà còn c n có thời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ược coi làng đ

tr n gian M c T phê phán k ch li t nh ng n i hàm đ o đ c và xã h i

ở để so sánh giữa hai ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ặc tử ị xã hội lớn ở Trung Quốc ện sớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ột trong những cái nôi của nền văn minh trong t tư ưở để so sánh giữa haing c a Kh ng T , d a trên c s r ng Kh ng T khích l m iủa nền văn minh ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ở để so sánh giữa hai ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh quan tâm cá bi t cho gia đình, thân t c c a m i ngện sớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ỗ, ho Trần ở nước Tề Đây ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi, gây nhi u thền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng

t n cho c m giác ph quát c a loài ngổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ền văn minhi v thi n chí M c T tuyên bện sớm nhất trên ặc tử ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

r ng lòng trung thành u tiên cho gia t c - thân thân: thân yêu ngằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ư ột trong những cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi thân

-là c i r c a cái ác Ông tìm cách thay th nó b ng quan đi m xã h i hòaột trong những cái nôi của nền văn minh ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ủa nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh

h p d a trên “kiêm ái: yêu h t th y m i ngợc coi là ựu vĩ đại ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi”, m t h c thuy t làm n yột trong những cái nôi của nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là sinh c m giác thi t th c v phúc l i c a toàn th xã h i.ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ựu vĩ đại ền văn minh ợc coi là ủa nền văn minh ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh

Trong khi Kh ng T kỳ v ng ngổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi dân s ng thu n theo tôn ti tr t tốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ựu vĩ đại

c a xã h i, M c T mu n h tránh h t nh ng th đó vì chúng gây b t l iủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ặc tử ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ững cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ất hiện sớm nhất trên ợc coi là cho người vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi khác M c T đ ra m t hình th c nhân ái khác v i Kh ng T ặc tử ền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ớm nhất trên ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

Kh ng T d y r ng “K s b t d c v t thi nhân: Ði u gì mình khôngổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ở để so sánh giữa hai ất hiện sớm nhất trên ục với nhiều thành tựu vĩ đại ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ư ền văn minh

mu n ai làm cho mình thì mình đ ng làm cho ai”, còn M c T d y r ng “Áiốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ừ cuối ặc tử ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở

Vì người vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi khác cũng nh vì mình” Ông c vũ con ngư ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi nên hành đ ng đột trong những cái nôi của nền văn minh ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại

t o phúc l i cho xã h i nh m t toàn b và r ng đi u đó có hàm ý m iại là một trong những cái nôi của nền văn minh ợc coi là ột trong những cái nôi của nền văn minh ư ột trong những cái nôi của nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là

người vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi nên giúp đ nhau trong tinh th n vô phân bi t.ỡ ấy, văn ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ện sớm nhất trên

V chính tr , M c T tin r ng ta ch nên đ c vào vai trò cai tr nh ngền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ặc tử ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ! ền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ững cái nôi của nền văn minh

k bi t và hi u rõ ngẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi dân thười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng V m t th c ti n, M c T chền văn minh ặc tử ựu vĩ đại ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ặc tử ủa nền văn minh

trươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng l i s ng ti t ki m, c c kỳ thanh đ m, g n nh kh c kh ; ông đ cốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ựu vĩ đại ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ư ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ặc tử

bi t phê phán vi c hoang phí tài nguyên cho các nghi l ma chay t ng táng.ện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh Ðáp l i ch trại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng y, Nho gia tuyên b r ng n u không có qu c ch vàất hiện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh không có ph m u t c là loài ngục với nhiều thành tựu vĩ đại ẫn xã hội sâu sắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi tr l i nh chim muông thu h ngở để so sánh giữa hai ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ư ở để so sánh giữa hai ồm hoang, và r ng ta ph i yêu thằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng k sát bên ta trẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ở để so sánh giữa hai ướm nhất trênc khi có th phátển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại tri n tình yêu thển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng đó t i nh ng k quá xa ta.ớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ở để so sánh giữa hai

Trên bình di n tri t h c chính tr , M c T đã đ a vào m t s nguyênện sớm nhất trên ọc thuyết triết học, được coi là ị xã hội lớn ở Trung Quốc ặc tử ư ột trong những cái nôi của nền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh

t c quan tr ng nh m t o th cân b ng gi a hai c c đoan gây ra b i Nhoắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ọc thuyết triết học, được coi là ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ững cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ở để so sánh giữa hai giáo truy n th ng ch nghĩa và Ð o giáo cá nhân ch nghĩa đây, M c Tền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh Ở đây, Mặc Tử ặc tử thi t l p c s cho th ch dân ch , kinh t th trận và và ảnh hưởng của tư tưởng ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ở để so sánh giữa hai ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ủa nền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng t do và ch nghĩaựu vĩ đại ủa nền văn minh thi t th c Ð c đi m c t t y trong t duy c a M c T là ni m xác tín r ngựu vĩ đại ặc tử ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ư ủa nền văn minh ặc tử ền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở

người vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi dân th t s hi u rõ cái gì t i u cho h , và ta không c n ph i nhận và và ảnh hưởng của tư tưởng ựu vĩ đại ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ư ọc thuyết triết học, được coi là ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ vào truy n th ng m i có th phát hi n nh ng gì đền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ện sớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ược coi làc dân chúng ch pất hiện sớm nhất trên

nh n công khai.ận và và ảnh hưởng của tư tưởng

2.2 Thuy t kiêm ái ếu của Mặc gia

V chính tr , M c T tin r ng ta ch nên đ c vào vai trò cai trền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ặc tử ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ! ền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc

nh ng k bi t và hi u rõ ngững cái nôi của nền văn minh ẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi dân thười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng V m t th c ti n, M c T chền văn minh ặc tử ựu vĩ đại ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ặc tử ủa nền văn minh

trươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng l i s ng ti t ki m, c c kỳ thanh đ m, g n nh kh c kh ; ông đ cốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ện sớm nhất trên ựu vĩ đại ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ư ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ặc tử

bi t phê phán vi c hoang phí tài nguyên cho các nghi l ma chay t ng táng.ện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ễn chính trị - đạo đức của xã hội Theo Lưu Hâm (đời Tây Hán), ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh Ðáp l i ch trại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng y, Nho gia tuyên b r ng n u không có qu c ch vàất hiện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh không có ph m u t c là loài ngục với nhiều thành tựu vĩ đại ẫn xã hội sâu sắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi tr l i nh chim muông thu h ngở để so sánh giữa hai ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ư ở để so sánh giữa hai ồm hoang, và r ng ta ph i yêu thằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng k sát bên ta trẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ở để so sánh giữa hai ướm nhất trênc khi có th phátển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại tri n tình yêu thển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng đó t i nh ng k quá xa ta.ớm nhất trên ững cái nôi của nền văn minh ẻ sĩ" luôn tranh luận về trật tự xã ở để so sánh giữa hai

M c T còn phê phán Kh ng T v vi c không tin vào qu th n, tiêuặc tử ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ện sớm nhất trên ! ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng phí ti n b c vào cúng t và ng h tôn ti tr t t Ông mu n đ t sang m tền văn minh ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ựu vĩ đại ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ặc tử ột trong những cái nôi của nền văn minh bên cái g i là tôn tr ng c truy n và th giá đ b t đ u nhìn vào xã h iọc thuyết triết học, được coi là ọc thuyết triết học, được coi là ổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ần 3: Ý nghĩa phương pháp luận và và ảnh hưởng của tư tưởng ột trong những cái nôi của nền văn minh trên căn b n lý trí V tri th c lu n, M c T là ngản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ặc tử ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi duy nghi m chện sớm nhất trên ủa nền văn minh nghĩa Dười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳng nh ông cũng có ý tư ưở để so sánh giữa haing nào đó v m t đ ng t i cao có c uền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ất hiện sớm nhất trên ốc cổ đại là một trong những cái nôi của nền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật cánh tính và ý chí, được coi làc bi u l trong tri giác v tr t t xã h i Ông l p lu nển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ựu vĩ đại ột trong những cái nôi của nền văn minh ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ận và và ảnh hưởng của tư tưởng

r ng vì m i ngằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ọc thuyết triết học, được coi là ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ ền văn minhi đ u bình đ ng trong con m t c a tr i, do đó chúng taẳng trong con mắt của trời, do đó chúng ta ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ủa nền văn minh ời vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳ nên yêu thươi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi làng nhau m t cách bình đ ng L p lu n đó v sau b M nh Tột trong những cái nôi của nền văn minh ẳng trong con mắt của trời, do đó chúng ta ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ền văn minh ị xã hội lớn ở Trung Quốc ại là một trong những cái nôi của nền văn minh cho là xúc ph m t i toàn b c m xúc nhân tính.ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ớm nhất trên ột trong những cái nôi của nền văn minh ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là

M c T cũng l p lu n r ng ngặc tử ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ận và và ảnh hưởng của tư tưởng ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ười vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi dân hi u rõ cái gì có l i cho h vàển liên tục với nhiều thành tựu vĩ đại ợc coi là ọc thuyết triết học, được coi là cái gì có h i cho h Vì th , đi u chân chính ph i làm chính là đi u đáp ngại là một trong những cái nôi của nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ền văn minh ản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ền văn minh ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật

được coi làc cái thi n chung Do đó, ông cho r ng trong xã h i, s thăng ti n c aện sớm nhất trên ằm giải phóng lực lượng sản xuất, mở ột trong những cái nôi của nền văn minh ựu vĩ đại ủa nền văn minh

người vào thời Xuân thu chiến quốc, thời kỳi dân nên đ t c s trên công tr ng c a h ch không nên tùy thu cặc tử ơi sản sinh ra nhiều học thuyết triết học, được coi là ở để so sánh giữa hai ại là một trong những cái nôi của nền văn minh ủa nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ứng đầu bộ tộc Thương là Thành Thang đã lật ột trong những cái nôi của nền văn minh vào dòng dõi c a h Và nên l y các thi n ích chung cùng s đ ng thu nủa nền văn minh ọc thuyết triết học, được coi là ất hiện sớm nhất trên ện sớm nhất trên ựu vĩ đại ồm ận và và ảnh hưởng của tư tưởng

c a xã h i v chúng làm nguyên t c cai tr đ t nủa nền văn minh ột trong những cái nôi của nền văn minh ền văn minh ắc, nội chiến kéo dài liên miên, làm cho ị xã hội lớn ở Trung Quốc ất hiện sớm nhất trên ướm nhất trênc

Theo Mặc Tử, thiên hạ trị hay loạn, xã tắc yên hay nguy đều từ nguồn gốc sâu xa là có hay không việc thực hành “kiêm ái” Có thể nói, “kiêm ái” là chủ

thuyết trung tâm của Mặc Tử, các luận thuyết khác đều từ đây suy toả ra, cũng như vun đắp vào

Sách Mặc Tử có ba thiên bàn về “kiêm ái” (Kiêm ái thượng, trung, hạ) Theo Mặc Tử, “kiêm” là gồm gộp lại hết thảy cho nhau, trái với “biệt” là chia

rẽ, phân biệt nhau Còn “ái” là lòng yêu thương con người, trái với “ố” là sự thù ghét lẫn nhau Theo đó, “kiêm ái” trước hết là gồm yêu hết thảy mọi người Nếu như Khổng Tử chủ trương “yêu thương người thân, quý trọng người sang”, thì

sự yêu thương của Mặc Tử đã vượt qua giới hạn phân chia giai cấp, phân biệt mình - người, thân - sơ, quý - tiện Không chỉ trong tư tưởng, mà chính hành động nghĩa hiệp trong suốt cuộc đời của ông đã nói lên điều đó

Vì sao phải yêu thương nhau? Theo Mặc Tử, căn nguyên của sự chiến tranh hỗn loạn là do không yêu thương nhau, hiềm thù nhau mà ra Mặc Tử nói:

“Thử xét loạn ở đâu ra? ở chỗ không biết yêu nhau mà ra Tôi con không hiếu với vua cha, gọi thế là loạn Con chỉ yêu mình không yêu cha, cho nên mới làm thiệt cha để lợi cho mình, em chỉ yêu mình không yêu anh, cho nên mới làm thiệt anh để lợi cho mình Bề tôi chỉ yêu mình không yêu vua, cho nên mới làm thiệt vua để lợi cho mình, thế gọi là loạn Dẫu đến cha không thương con, anh không thương em, vua không thương bề tôi, cũng là những điều thiên hạ vẫn gọi

là loạn Cha chỉ yêu mình không yêu con, cho nên mới làm thiệt con để lợi cho mình; anh chỉ yêu mình không yêu em, cho nên mới làm thiệt em để lợi cho mình; vua chỉ yêu mình không yêu bề tôi, cho nên mới làm thiệt bề tôi để lợi cho mình Dẫu đến kẻ trộm giặc thiên hạ cũng vậy Kẻ ăn trộm chỉ yêu nhà mình không yêu nhà khác, cho nên mới ăn trộm nhà khác để làm lợi cho nhà mình; kẻ làm giặc chỉ yêu thân mình mà không yêu thân người, cho nên mới hại người khác để làm lợi cho thân mình… Dẫu đến các quan đại phu làm loạn nhà nhau, các nước chư hầu đánh lẫn nước nhau cũng vậy Các quan đại phu đều yêu nhà mình không yêu nhà khác, cho nên mới làm loạn nhà khác để làm lợi nhà mình; các nước hầu đều yêu nước mình không yêu nước khác, cho nên mới đánh nước

khác để làm lợi cho nước mình Các vật gây loạn cho thiên hạ đều thế thôi”[5, tr

83, 84]

Vậy nên, theo Mặc Tử, để giải cứu cho cảnh hỗn loạn của xã tắc, sự tranh cướp nhau, làm hại nhau, bắt nạt nhau, khinh rẻ nhau, lừa phỉnh nhau thì con người phải từ bỏ cái “biệt”, cấm chỉ thù ghét nhau, khuyến khích yêu thương nhau ở thiên Kiêm ái thượng, Mặc Tử nói: “Nếu như thiên hạ gồm cùng yêu nhau, ai ai cũng yêu cha anh và vua như yêu thân mình, ghét làm những điều bất hiếu, coi con em và bề tôi như yêu thân mình, ghét làm những điều bất từ, thì sự bất hiếu, bất từ sẽ không còn nữa Còn có trộm giặc nữa chăng? Đã coi nhà người như nhà mình, thì ai ăn trộm? Đã coi thân người như thân mình, thì ai làm giặc? Đã coi nước người như nước mình thì ai đánh nhau? Cho nên cái nạn làm loạn nhà nhau, chư hầu đánh lẫn nước nhau sẽ không còn nữa Nếu như thiên hạ

đã gồm yêu nhau, nước nọ với nước kia không đánh lẫn nhau, nhà nọ với nhà kia không làm loạn nhau, trộm giặc không có, vua tôi cha con đều hiếu từ, như thế thì thiên hạ trị Cho nên, thánh nhân làm việc cai trị thiên hạ, không thể không cấm chỉ sự ghét nhau và khuyến khích sự yêu nhau”[5, tr88, 89]

Cốt lõi của “kiêm ái” là yêu thương nhau Vậy nên, “kiêm ái" cũng có nghĩa là nhân nghĩa Người nhân nghĩa là người thực hiện kiêm ái, tức là người

có lòng nhân nghĩa, ngăn cản mọi sự căm ghét, hóa giải thù hằn nhau, khuyên con người yêu thương lẫn nhau

Theo thuyết “kiêm ái”, sự yêu thương nhau sẽ loại trừ tai họa cho thiên

hạ, vì khi thương yêu nhau, họ sẵn sàng xả thân giúp đỡ lẫn nhau, làm lợi cho nhau Ví như kẻ sĩ thực hành “kiêm ái” trở thành cao sĩ trong thiên hạ là “vì thân bạn như thân mình”, họ “thấy bạn đói thì cho ăn, rét thì cho mặc, ốm đau thì thăm nuôi, chết thì chôn cất” Hoặc, vua thực hành kiêm ái “trước phải vì thân muôn dân, sau mới vì đến thân mình… là bậc minh quân trong thiên hạ Bậc minh quân đó thấy dân đói thì cho ăn, rét thì cho mặc, đau ốm thì thăm nuôi, chết mất thì chôn cất” Thực hành “kiêm ái” còn làm cho “những người già nua không vợ con, có kẻ hầu nuôi cho trọn tuổi thọ, những kẻ nhỏ yếu mồ côi không