skkn định hướng không gian

Đối với trẻ mầm non thì sự định hướng không gian được hiểu theo nghĩa hẹp là xác định vị trí “điểm đứng” vị trí của bản thân so với các vật xung quanh ; Xác định vị trí của các vật.... K

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Mọi sự vật xung quanh chúng ta đều có vị trí, hình thức kết cấu, có độ dài ngắn cao thấp khác nhau Tất cả những cái đó được gọi là không gian và khi ta quan sát: không gian mang tính chất ba chiều: Chiều dài, chiều rộng, chiều sâu

Sự định hướng trong không gian của con người được thực hiện trên cơ sở tri giác trực tiếp không gian và biểu thị bằng lời phạm trù không gian như: Vị trí,

độ xa, mối quan hệ không gian giữa các vật

Đối với trẻ mầm non thì sự định hướng không gian được hiểu theo nghĩa hẹp là xác định vị trí “điểm đứng” vị trí của bản thân so với các vật xung quanh ; Xác định vị trí của các vật so với người khác Xác định, và diễn đạt vị trí của các vật so đối tượng khác có sự định hướng hay vị trí các đối tượng định hướng so với nhau

Khi trẻ xác định đúng vị trí của mình của bạn khác, của đồ vật giúp cho trẻ định hướng tốt khi di chuyển, định hướng được các mối quan hệ trong không gian của thế giới xung quanh trẻ, góp phần làm chính xác và phong phú hơn vốn ngôn ngữ của trẻ, phát triển tốt hơn tư duy trực quan hình tượng và tư duy trực quan sơ đồ

Đối với trẻ 5-6 tuổi dạy trẻ định hướng trong không gian là rất gần gũi với thực tế xung quanh trẻ, có rất nhiều các đồ vật, con vật, hiện tượng khác nhau…

có những đồ vật thì gần gũi với thực tế xung quanh trẻ, có những đồ vật thì phạm vi rộng hơn, tất cả đều được sắp xếp bố trí ở các hướng khác nhau đối với trẻ Để giúp trẻ nắm vững các biểu tượng định hướng trong không gian là một nội dung quan trọng, vừa phù hợp với thực tiễn hiểu biết của trẻ vừa mang tính lâu dài trong việc hình thành kiến thức toán học sau này của trẻ qua đó giúp trẻ nắm bắt rõ hơn được những kiến thức về xác định phương hướng trong không gian đối với bản thân trẻ, đối với bạn khác và đối vơi các đồ vật, để từ đó trẻ áp dụng vào thực tiễn về trí tuệ và phát triển về nhân cách con người mới từ tuổi thơ Muốn đạt được mục đích trên, ta cần có những biện pháp sáng tạo, phù

hợp với thực tiễn, cần phải đồi mới hình thức để hình thành tốt các biểu tượng định hướng trong không gian cho trẻ

Trong chương trình giáo dục mầm non mới hiện nay việc dạy trẻ hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ mầm non có một vai trò to lớn, điều này xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ của khoa học toán học và sự xâm nhập của

nó vào mọi lĩnh vực kiến thức khác nhau Hơn nữa sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật đòi hỏi chúng ta phải có những chuyên gia giỏi với kĩ năng phân tích trình tự và chính xác các quá trình nghiên cứu, chúng ta phải đào tạo những con người tích cực, độc lập , sáng tạo đáp ứng được những đòi hỏi của nền sản xuất hiện đại

Trên thực tế khả năng định hướng trong không gian của trẻ còn hạn chế, nhiều trẻ tới cuối độ tuổi vẫn còn nhầm lẫn các phía của bản thân và của đối tượng khác (có sự định hướng) và sử dụng các từ ngữ toán học chưa chuẩn xác Chính vì tầm quan trọng của việc dậy trẻ định hướng thời gian và vì việc chưa thực sự quan tâm giáo dục trẻ định hướng thời gian của người lớn và ngành giáo

dục là lý do để tôi chọn đề tài “ Một số biện pháp dạy trẻ 5-6 tuổi định hướng trong không gian ở lớp mẫu giáo 56 tuổi trường mầm non Tứ Xã 1 -huyện Lâm Thao -tỉnh Phú Thọ”.

Viết sáng kiến mục đích là để tìm ra một số biện pháp dạy trẻ mẫu giáo

56 tuổi định hướng không gian ở trường mầm non Tứ Xã 1 huyện Lâm Thao -tỉnh Phú Thọ Hình thành cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi những kỹ năng để định hướng không gian làm nền tảng để lĩnh hội những tri thức khoa học tiếp theo

Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến là một số biện pháp dạy trẻ 5-6

tuổi định hướng trong không gian

Trong điều kiện thời gian và trình độ của bản thân hạn chế tôi chỉ có thể nghiên cứu trên phạm vi trẻ lớp mẫu giáo 56 tuổi Trường mầm non Tứ Xã 1 -huyện Lâm Thao -tỉnh Phú Thọ

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng của vấn đề

Định hướng trong không gian là một hoạt động quan trọng và gần gũi đối với thực tế Đó là cơ sở để trẻ hiểu về mốt quan hệ vị trí giữa các vật trong không gian như: nhận diện được trước sau của đối tượng mở rộng dần được khoảng cách với vật chuẩn, xác định vị trí của các vật so với một vật làm chuẩn Thực tế ở trẻ 5-6 tuổi các bé đã cơ bản nắm được khái niệm định hướng trong không gian, trẻ đã định hướng được phía phải phía trái của bản thân, đã xác định được các hướng cơ bản, tìm được các đồ vật theo hướng cho trước, đã sử dụng được các từ chỉ các hướng không gian… Tuy nhiên, các tiết học đạt chưa cao, giáo viên chủ yếu dựa vào chương trình để thực hiện nội dung được biên soạn cho độ tưởi, chứ chưa mở rộng được một số nội dung trong thực tế Hình thức tổ chức cho trẻ còn gò bó, việc cho trẻ rèn kỹ năng định hướng trong không gian chưa nhiều, khả năng chú ý của trẻ còn phân tán nhiều trẻ còn lúng túng trong việc xác định các hướng, tiết dạy có lúc chưa thu hút được sự chú ý của trẻ Vì thế, giáo viên cần tìm tòi những biện pháp hay, mới để thu hút trẻ và đạt kết quả cao hơn, giúp trẻ nhạy bén khi định hướng trong không gian

Về tình hình của nhà trường, trường mầm non Tứ Xã 1 là một trường trọng điểm trong khối màm non của giáo dục huyện Lâm Thao Trường có vị trí khá thuận lợi do ở nơi có điều kiện kinh tế xã hội khá phát triển nên sự nghiệp giáo dục luôn được chính quyền và nhân dân quan tâm

Trường được có hệ thống cơ sở vật chất phục vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ tương đối đầy đủ như sân trường rộng rãi thoáng mát với hệ thống cây xanh là nơi vui chơi, học tập hiệu quả cho các bé Nhà trường được trang bị các máy móc phục vụ cho hoạt động dạy học và vui chơi của trẻ như hệ thống máy tính, máy chiếu đa năng, ti vi, đầu Video Nhà trường cũng chủ động đầu

tư mua sắm dụng cụ, đồ dùng đồ chơi phụ vụ hoạt động của trẻ

(Thêm đội ngũ giáo viên, trình độ, năng lực )

Khi bắt tay vào thực hiện sáng kiến của minh tôi có những thuận lợi cơ bản :

Được sự chỉ đạo sát sao về chuyên môn của nhà trường và phòng giáo dục

và đào tạo huyện Lâm Thao đã tạo điều kiện đầu tư về cơ sở vật chất phục vụ cho các hoạt động

Trẻ ở cùng độ tuổi sống trong môi trường khá phát triển nên mức độ nhận thức tương đối đồng đều

Bản thân luôn tìm tòi học tập các đồng nghiệp nên cũng đã học tập được một số kinh nghiệm trong phương pháp giảng dạy

Được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình từ phía các bậc phụ huynh cũng là nguồn động viên lớn giúp tôi hoàn thành sáng kiến này

Bên cạnh đó tôi cũng gặp phải một số khó khăn như: Đây là một nội dung học khó, đòi hỏi chính xác, khoa học nên không phải giáo viên nào cũng nắm vững, do đó muốn có cách làm hay đạt hiệu quả thì giáo viên phải tự học hỏi tìm tòi mất nhiều thời gian Việc tổ chức các tiết học ở lớp nhìn chung còn chưa phong phú Một số trẻ khả năng thực hành về định hướng trong không gian còn hạn chế

Khi khảo sát mức độ nhận thức của trẻ về việc xác định vị trí trong không gian kết quá chưa cao Do đó để nâng cao chất lượng cho trẻ tôi đã tìm tòi nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp thực hiện sau

2 Các biện pháp giải quyết vấn đề

2.1 Dạy trẻ định hướng các phương hướng trong không gian

-Cách tiến hành: Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo thì

dạy trẻ định hướng không gian dưới hình thức thông qua các trò chơi, các bài thơ đem lại hiệu quả thật bất ngờ, trẻ rất hứng thú, thông qua đó giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một cách thoải mái hơn, sâu sắc hơn Trên thực tế đa số trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đều nhận biết các hướng đối với cơ thể mình nhưng một số vẫn còn

nhầm lẫn và có khi phản ứng còn chưa nhanh nhạy nên tôi đã đưa một số trò chơi, bài thơ giúp trẻ nhận biết nhanh và chính xác các hướng đối với bản thân

- Ví dụ: Trò chơi “Lam nhanh theo yêu cầu của cô”

Cô ngồi trước mặt trẻ và nói: “Tay cầm bút” – trẻ giơ tay phải

“Tay giữ vở” – trẻ giơ tay trái

Cô ở đâu? – Trẻ chỉ lên phía trước và nói “phía trước”

Cái lưng của con đâu nhỉ? – trẻ chỉ tay ra sau lưng và nói “phía sau”

Cô nói “cái đầu” – trẻ chỉ lên đầu và nói “phía trên”

Cô nói “hai chân” – trẻ chỉ xuống dưới chân và nói “phía dưới”

Cô dạy trẻ xác định vị trí trước, giữa , sau, trên dưới

Đổi hình thức và nâng cao yêu cầu cũng hỏi tương tự nhưng trẻ phải cầm thêm một đồ vật cô yêu cầu để về phía đó

+ Cô để các đồ vật khác nhau ở các hướng, cô cho một trẻ lên đứng giữa lớp hỏi các phía của con có những đồ vật nào (ví dụ: tay phải con ở đâu?-trẻ giơ tay phải và chỉ đúng hướng rồi đọc tên đồ vật có ở hướng phải…), hỏi trẻ nhiều hướng và lần lượt cho những trẻ khác lên (cô đổi các đồ vật ở các hướng khác

nhau sau mỗi lần trẻ khác lên), cho trẻ đứng quay mặt nhiều hướng để xác định.

- Trong quá trình dạy trẻ tôi đã sáng tác bài thơ để dạy trẻ xác định các hướng cơ bản của trẻ để thu hút sự chú ý của trẻ hơn

Ví dụ: Bài thơ

“Bên trên bé có cái đầu

Gặp người lớn, bé cúi đầu hỏi thăm

Kế đến là tới đôi tay

Phải - trái dùng để múa hay múa đều

Bé còn cầm bút để tô

Đó là tay phải viết cho thẳng hàng

Tay trái giữ vở đàng hoàng

Để cho bé viết thẳng hàng không sai

Bé ngoan học giỏi hát hay

Cô yêu bạn mến bé hay đến trường

Đến trường nhờ có đôi chân

Bước đi mau mắn lon ton nhẹ nhàng.”

Bài thơ này tôi đã hỏi trẻ: Tay phải ở phía nào? Phía trái có tay gì? Con đi được là nhờ gì? Đôi chân ở phía nào?

Kết quả đạt được: Qua những trò chơi, bài thơ trẻ rất thích và đã khắc sâu

được những kiến thức về xác định phương hướng trong không gian cho trẻ Qua hình thức này kết quả đã xác định một cách chính xác các phương hướng trong không gian, đây là nền tảng để tiếp tục học tập

2.2 Dạy trẻ xác định vị trí đồ vật trong không gian đối với bản thân mình và với người khác.

Cách tiến hành: Dạy trẻ định hướng các đồ vật trong không gian không

những tiến hành ở các tiết học mà phải tổ chức cho trẻ mọi lúc, mọi nơi Tích hợp cho trẻ xác định phương hướng khác nhau của các đồ vật thường gặp trong

cuộc sống hàng ngày Trước tiên ta giúp trẻ xác định vị trí các đồ vật đồ chơi trong lớp học, vật ngoài trời

Để các đồ dùng đồ chơi ở các hướng trên, dưới các kệ và các hướng khác nhau, trẻ tìm đồ dùng đồ chơi theo yêu cầu và hỏi đồ dùng đồ chơi ở hướng nào của con hoặc một trẻ tìm hỏi trẻ khác đồ dùng đồ chơi đó ở hướng nào của bạn

Sau khi tìm các

đồ dùng đồ chơi theo yêu cầu và đủ để phân nhóm các

đồ vật, cô vào bài mới dạy tìm hiểu môi trường

Trẻ chơi (?)

Hoặc có thể tích hợp sau khi học bằng trò chơi củng cố “Hãy sắp xếp các

đồ dùng đồ chơi theo nhóm và theo các hướng khác nhau đối với bản thân mình” như: nhóm đồ dùng để học tập ở bên phải, đồ dùng vệ sinh cá nhân bên trái, đồ chơi ở trước mặt… và nâng cao yêu cầu sắp xếp các nhóm đồ dùng đồ chơi theo các hướng đối với người khác: một trẻ lên đứng và trẻ khác lên sắp xếp các nhóm đồ dùng theo các hướng của bạn

Ví dụ: Trong hoạt động ngoài trời quan sát chiếc xe máy tôi cho trẻ chỉ

các bộ phận của chiếc xe máy, cho trẻ phát âm và cứ sau mỗi lần cho từng cháu lên chỉ kết hợp cho trẻ xác định hướng cơ bản của trẻ, của các bạn khác và đồ vật như:

+ Xe máy đứng ở phía nào của các con?

Phía sau xe máy là ai? Phía trên xe có gì? Phía dưới xe có gì? Phái trước

xe có gì? Phía sau xe có gì?

Kết quả đạt được: Qua những lần thao tác được luyện tập không những

khắc sâu kiến thức về xác định hướng, mà còn giúp được trẻ xác định hướng cơ bản giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và phát âm dược nhiều từ, phát âm chính xác hơn

2.3 Tích hợp vào các hoạt động và các tiết học

Cách tiến hành: Đặc điểm của trẻ mầm non là trẻ nhanh nhớ nhưng cũng

rất mau quên Để trẻ khắc sâu và nhớ lâu những kiến thức cô dạy thì cô phải thường xuyên củng cố, luyện tập cho trẻ ở mọi lúc, mọi nơi với những thời điểm thích hợp trong ngày Trong quá trình tổ chức các hoạt động, tôi luôn đặt

ra các tình huống có vấn đề để trẻ củng cố kiến thức về xác định vị trí không gian

- Trong giờ thể dục: Trẻ xếp đội hình đội ngũ, quay phải quay trái, bước

sang phía phải, phía trái, phía trước, phía sau

- Trong giờ hoạt động góc: Chủ đề “Thế giới động vật”, khi cho trẻ chơi

trò chơi bán hàng, cô có thể đưa ra yêu cầu: bầy thức ăn nhiều chất béo ở trước bạn búp bê, bầy thức ăn giàu chất đạm ra phía sau của bạn búp bê, thức ăn giàu chất bột đường sang phía trái của bạn búp bê, thức ăn giàu chất vitamin sang phía trái của bạn búp bê Sau khi trẻ bầy xong cô hỏi lại để trẻ trình bầy xem phía trước, phía sau, phải trái của bạn búp bê có những món gì?

- Trong hoạt động ăn uống của trẻ

Trước giờ ăn: Cho đọc bài thơ: “Giờ ăn”

Giờ ăn cô đã dạy rồi Khi ăn chớ để cơm rơi ra ngoài Cầm thìa tay phải bé ơi

Tay trái cầm bát mới là bé ngoan

Trong giờ ăn: Cô hỏi trẻ: Bên trái (phải, trái, trước,sau) của con có ai? Con ngồi ở phía nào của bạn ?

- Trong hoạt động chơi : Tôi cho trẻ chơi trò chơi “Chuyển trứng” Chia trẻ

thành 2- 4 đội chuyển trứng theo đường zích zắc về các hướng của gà mẹ (Phía phải, phía trái, phía trước, phía sau ).Hết thời gian cô cùng trẻ kiểm tra xem trẻ chuyển có đúng hướng không, kết quả của mỗi đội đội nào chuyển được nhiều trứng đội đó sẽ chiến thắng

- Trong các hoạt động học: Trong khi tổ chức các hoạt động học của

những môn khác cô có thể lồng ghép tích hợp giúp trẻ củng cố kiến thức xác định các phía trong không gian

Ví dụ: Tiết học tạo hình “Vẽ ngôi nhà của bé”

Cho trẻ xem tranh về các ngôi nhà của bé có các hình ảnh được bố trí cân đối và chính xác theo hướng cơ bản để trẻ xác định các hướng:

+ Các con nhìn xem phía trên ngôi nhà có gì? - Trẻ trả lời

+ Phía dưới ngôi nhà có gì? - Trẻ trả lời

+ Bên phải ngôi nhà bạn đã vẽ gì? - Trẻ vẽ

+ Vậy thì bên phải vườn hoa có gì - Trẻ vẽ

Trẻ xác định vị trí các vật xung quanh nhà(?)

Ví dụ: Tiết dạy thể dục khi chuyển đổi hình thức, tôi hô: bên phải quay,

bên trái quay, đằng sau quay, qua đó trẻ sẽ nhớ lại và định hướng được bản thân mình

Ví dụ: Chủ đề một số luật lệ giao thông Trong tiết học âm nhạc tôi cho

trẻ hát bài “đường em đi” vừa cho trẻ hát và kết hợp hỏi trẻ

+ Đường em đi bên nào? - Trẻ trả lời + Đường em không đi là đường bên nào? - Trẻ trả lời

Kết quả đạt được: Sau khi cho trẻ định được hướng các đồ vật ở

mọi lúc mọi nơi trẻ sẽ nhớ được lâu hơn và khả năng định hướng của trẻ trong không gian được nhanh hơn Qua đó trẻ sẽ định hướng được các đồ vật trong cuộc sống ở bên phải, bên trái bản thân mình và người khác

2.4 Xây dựng môi trường thích hợp để trẻ định hướng không gian

Cách tiến hành: Để khắc sâu kiến thức cho trẻ về nhận biết, xác định vị trí

trong không gian, đồng thời hình thành các kỹ năng, hành vi giúp trẻ thực hành tốt nội dung giáo dục cô cần phải tạo môi trường trong và ngoài lớp học phong phú, sáng tạo, thay đổi phù hợp với từng chủ đề để trẻ tìm tòi, khám phá và trải nghiệm

- Môi trường trong lớp: Lớp học là môi trường trẻ được tiếp xúc, sống và

trải nghiệm nhiều nhất trong thời gian trẻ đến trường

Để có một môi trường lớp học thu hút được trẻ, giáo viên phải thường xuyên vệ sinh phòng học sạch sẽ, thoáng mát, đảm bảo

đủ ánh sáng cho trẻ hoạt động

Không gian học tập khoa học đảm bảo tính giáo dục(?)

Trang trí, sắp xếp đồ dùng đồ chơi các góc gọn gàng, ngăn nắp, khoa học

để thu hút trẻ Khi hoạt động với các đồ dùng, đồ chơi trong lớp, trẻ không chỉ