phuongphapdayhoc 131018031822 phpapp02 copy

Dạy học tích cực trở thành vấn đề cốt lõi trong đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tiếp cận năng lực. Đây là chủ đề nóng hiện nay được các nhà trường và cả xã hội quan tâm theo dõi. Các nhà trường đã tích cực triển khai các mô hình dạy học tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, tuy nhiên quá trình thực hiện gặp không ít khó khăn thách thức, bài báo cáo đưa ra các dẫn chứng cụ thể và đề xuất các phương pháp tổ chức dạy học tích cực hiệu quả

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 1

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 3

Các phương pháp được sử dụng phổ biến trong quá trình dạy học:

 Kỹ năng thuyết trình, trình diễn

 Kỹ năng tổ chức học tập tương tác theo

nhóm nhỏ, thảo luận nhóm có hướng

a Phương pháp thuyết trình

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 5

o Thuyết trình là phương pháp dùng lời để trình bày

nội dung bài giảng

 Mục đích chủ yếu là giúp học sinh hiểu được các

khái niệm khoa học, các định luật, định lý, các

nguyên lý, các quy trình công nghệ, các nguyên tắc hoạt động của máy móc, thiết bị kỹ thuật

o Quá trình sử dụng phương pháp này có thể đi

theo con đường quy nạp hoặc diễn dịch và kết hợp với nhiều thủ thuật khác như : giải thích, nêu ví dụ minh hoạ, sử dụng đồ dùng trực quan

để khẳng định tính chân lý của tri thức

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 7

Cấu trúc chung của một bài giảng

theo phương pháp thuyết trình:

Bước 1: Thông báo vấn đề ở dạng tổng quát

nhằm kích thích sự chú ý ban đầu của học sinh

Bước2: Nêu lên những câu hỏi cụ thể nhằm

vạch ra các vấn đề cần giải quyết, qua đó giúp học sinh định hướng vào những vấn đề cần trình bày và ý thức rõ ràng nội dung vấn đề trọng tâm cần nghiên cứu

Cấu trúc chung của một bài giảng

theo phương pháp thuyết trình:

Bước 3: Tổ chức cho học sinh phát biểu ý kiến xây dựng bài, sau đó giáo viên tổng kết lại hoặc giáo viên trình bày khái quát từng nội dung cần nắm, rồi dùng lý lẽ, luận cứ để giải thích, chứng minh tính đúng đắn của chúng.

Bước 4: Giáo viên hệ thống lại toàn bộ nội dung bài giảng, chỉ rõ những vấn đề cần

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 9

Những yêu cầu khi sử dụng phương pháp thuyết trình:

 Về nội dung: các vấn đề trình bày phải chính

xác, chặt chẽ, lập luận phải lô gíc, dẫn chứng phải phù hợp và có tính thuyết phục cao

 Về ngôn ngữ: phải rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu

 Về phong thái, điệu bộ: phải bình tĩnh, tự

tin

 Giọng nói: phải truyền cảm, thể hiện được sự

nhiệt tình

 Ngữ điệu và tốc độ lời nói: phải thay đổi

theo sắc thái của nội dung

Ưu, nhược điểm của phương pháp:

 Ưu điểm: truyền đạt được những nội dung lý thuyết

tương đối khó, phức tạp, chứa đựng nhiều thông tin Tiết kiệm được thời gian

 Nhược điểm: học sinh tiếp thu thụ động, dễ gây ra

hiện tượng mệt mỏi, chán nản nếu lời giảng rời rạc, khô khan và buồn tẻ, khó đánh giá khả năng tiếp thu của học sinh

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 11

b Phương pháp phát vấn:

 Phát vấn là phương pháp dạy học, trong đó

giáo viên dựa vào những tri thức và kinh nghiệm đã có của học sinh chuẩn bị trước một

hệ thống câu hỏi rồi lần lượt nêu ra trước lớp để học sinh suy nghĩ và trả lời

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 13

Thời điểm sử dụng phương pháp này:

Trước, trong hoặc sau khi nắm tài liệu mới và cũng có thể sử dụng khi thực hiện các bài ôn tập hết từng chương, từng phần của môn học

Yêu cầu của phương pháp:

 Nội dung các câu hỏi phải rõ ràng, ngắn

gọn, dễ hiểu, diễn đạt chính xác vấn đề cần hỏi Mỗi câu hỏi chỉ nên hướng vào một nội dung tri thức hoặc kỹ năng

 Các câu hỏi nên sắp xếp theo một trình tự

lô gíc , chặt chẽ từ dễ đến khó, từ việc kiểm tra tri thức, kinh nghiệm đã có đến việc vận dụng và phát triển tư duy sáng tạo (câu hỏi

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 15

Yêu cầu của phương pháp:

 Phải có đáp án đúng, sai cho từng câu hỏi và dự

kiến những tình huống phát sinh và cách xử lý thích hợp

 Nêu câu hỏi trước rồi mới chỉ định học sinh trả

lời

 Khi học sinh trình bày giáo viên phải chú ý lắng

nghe hết nội dung

 Kết thúc các câu trả lời, giáo viên nên khái quát lại

những câu đáp của học sinh và tổng kết, đánh giá

ưu, nhược điểm của từng ý kiến

 Việc đánh giá phải khách quan, công bằng Nghệ thuật đánh giá phải làm sao khích lệ được tính tích cực tiếp theo của học sinh Giáo viên không nên tỏ thái độ và hành vi xúc phạm đến nhân cách học sinh khi họ chưa nắm vững vấn đề.

 Kết thúc bài giảng, giáo viên cần có kết luận chung

của bài học và nhấn mạnh những tri thức đã học cần nắm và những tri thức mới cần lĩnh hội

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 17

Ưu, nhược điểm của phương pháp:

 Ưu điểm: tạo được điều kiện để học sinh phát

huy được tính tích cực, chủ động suy nghĩ trong học tập Tạo được không khí học tập sôi nổi và hứng thú của cả lớp Rèn luyện được năng lực diễn đạt Hiểu được khả năng của từng học sinh

 Nhược điểm: tốn thời gian, khó kiểm soát thời

gian lên lớp

c Phương pháp hướng dẫn học sinh sử dụng tài liệu, giáo trình

 Thông qua tài liệu giúp học sinh mở rộng, đào sâu tri

thức

 So sánh, đánh giá những tri thức đã thu lượm qua bài

giảng của giáo viên.

 Rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu.

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 19

 Yêu cầu của phương pháp:

- Chỉ rõ nội dung cần đọc: đọc cái gì? đọc để hiểu, nhớ cái gì? và để làm gì?

- Hướng dẫn cách ghi chép: ghi chép điều phải hiểu, phải nhớ, ghi chép điều thắc mắc, cần hỏi, cần giải đáp

- Tổ chức thảo luận, đánh giá việc nghiên cứu tài liệu, giáo trình của học sinh: trình bày và giải thích kết quả nghiên cứu

- Tổng kết, xử lý kết quả nghiên cứu của học sinh: khẳng định những vấn đề đúng, có giá trị thực tế đảm bảo yêu cầu của môn học Giải thích, làm rõ những điều thắc mắc một cách thuyết phục nhất

d Phương pháp trực quan

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 21

d Phương pháp trực quan

 Sử dụng các loại tài liệu, đồ dùng trực quan gắn với nghề nghiệp

để cho học sinh quan sát trực tiếp có một ý nghĩa hết sức quan trọng, như : tiết kiệm được thời gian giảng giải, phân tích lý luận

 Phát triển được trí nhớ, phát triển được kỹ năng quan sát và tư

duy kỹ thuật

 Tạo được niềm tin, hứng thú học tập

 Gắn kết được lý luận với thực tiễn, học với hành

 Tuy nhiên, để thực hiện được phương pháp này có hiệu quả, giáo

viên phải đầu tư nhiều thời gian chuẩn bị, phải dự kiến trước các biện pháp hạn chế khả năng phân tán chú ý của học sinh

Các yêu cầu khi sử dụng phương

hợp với mục tiêu, nội

dung dạy học Phải đảm

bảo tính khoa học, tính

thẩm mỹ, tính vệ sinh.

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 23

Các yêu cầu khi sử dụng phương

pháp trực quan:

 Khi sử dụng: vị trí đặt

phải cho cả lớp dễ quan

sát, phải đảm bảo được

tính an toàn lao động

 Nên chỉ rõ tên gọi, mục

đích, ý nghĩa của các

loại phương tiện và các

kí hiệu được thể hiện

trên đó

Các yêu cầu khi sử dụng phương

pháp trực quan:

 Nếu giáo viên trực tiếp

sử dụng thì:

 Quy trình hướng dẫn

quan sát phải lô gíc,

thao tác trình bày phải

thuần thục, chuẩn xác.

 Thời điểm đưa ra và

thời lượng sử dụng phải

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 25

Phải xây dựng

trước một bản quy

trình quan sát Nêu

các nhiệm vụ quan

sát, thời gian quan

sát, yêu cầu ghi

chép và nhận xét.

 Kết thúc thời gian sử dụng: giáo viên phải tổng kết lại

các nội dung quan sát, nhấn mạnh những tri thức cần nhớ, phải nhớ và ý nghĩa thực tế của chúng

Nếu để học sinh tự quan sát thì:

e Phương pháp làm mẫu

 Làm mẫu là phương

pháp dạy học trong

đó giáo viên trực tiếp

biểu diễn các thao,

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 27

Phương pháp thực hiện:

- Nêu tên bài tập (công việc) và chỉ rõ mục đích, yêu cầu của bài tập,

các điều kiện thực hiện bài tập (công việc) như phương tiện, dụng

cụ, vật liệu

- Giới thiệu quy trình công nghệ (hay các bước thực hiện bài tập)

- Biểu diễn mẫu (trực tiếp hoặc gián tiếp) theo trình tự :

+ Lần 1: biểu diễn toàn bộ các bước thực hiện bài tập ở tốc độ bình

thường để học sinh khái quát chung

+ Lần 2: biểu diễn lại với tốc độ chậm hơn, có dừng lại ở những

thao động tác khó, phức tạp, dễ sai để giải thích và chỉ rõ yêu cầu khi luyện tập.

+ Lần3: biểu diễn lại toàn bộ các bước thực hiện bài tập với tốc độ

bình thường để học sinh khái quát lần cuối.

Chú ý: Với những bài tập phức tạp như "Quấn dây máy biến thế" hoặc "Tháo, lắp hệ thống đánh lửa"

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 29

• Để thực hiện điều này, giáo viên

nên yêu cầu một vài học sinh trực

tiếp làm còn những học sinh khác

chú ý quan sát, nhận xét

e Phương pháp làm mẫu

Ưu, nhược điểm của phương pháp làm mẫu

 Ưu điểm: phát huy được những thế mạnh của

phương pháp trực quan Đảm bảo được mối liên

hệ giữa lý luận và thực tiễn, giữa học với hành Giáo viên làm mẫu tốt sẽ tạo được niềm tin và hứng thú học tập cho học sinh

 Nhược điểm: tốn nhiều thời gian vì: phải

chuẩn bị đủ điều kiện thực hiện Giáo viên phải tập dượt trước để làm mẫu được chuẩn xác và đúng thời lượng của bài tập

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 31

f Phương pháp tổ chức luyện tập

• Là phương pháp dạy học trong đó

giáo viên dựa vào mục đích, yêu

cầu , nội dung bài tập và các điều

kiện về phương tiện , thiết bị,

dụng cụ, vật liệu, xưởng trường

hay bải tập…rồi bố trí , sắp xếp

học sinh theo tổ, theo nhóm hay

theo từng cá nhân để luyện tập

nhằm hình thành kỹ năng , kỹ

xảo lao động nghề nghiệp.

• Phương pháp tổ chức luyện tập được sử

dụng trong dạy học thực hành nghề ở vào

thời điểm sau khi giáo viên trình bày mẫu

f Phương pháp tổ chức luyện tập

Trình tự thực hiện:

+ Giáo viên chuẩn bị trước các phiếu hướng

dẫn luyện tập trong đó ghi rõ: thứ tự , nội

dung luyện tập, yêu cầu luyện tập, thời

gian luyện tập, số lần luyện tập và kết quả

cần đạt.

+ Kiểm tra và chuẩn bị đầy đủ các phương

tiện, thiết bị, dụng cụ , vật liệu phục vụ

cho việc luyện tập

+ Phân tổ, nhóm học sinh luyện tập

Việc phân tổ, nhóm thực tập phải căn cứ

vào tình hình trang ,thiết bị, dụng cụ, vật

liệu thực tập hiện có và thời gian quy định

của bài tập để bố trí sao cho thời lượng và

số lần luyện tập các nội dung ở mỗi học

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 33

f Phương pháp tổ chức luyện tập

 Tổ chức, điều khiễn quá trình luyện tập của học

sinh

 Giáo viên cho học sinh đến các vị trí luyện tập,

kiểm tra lại các trang thiết bị, dụng cụ , vật liệu và các điều kiện về an toàn lao động

 Trong quá trình học sinh tập luyện giáo viên cần

quan sát, theo dõi, kiểm tra toàn bộ lớp

 Việc kiểm tra cần chia thành các lượt, mỗi lượt có

những mục đích nhất định Trong khi kiểm tra , chú

ý phát hiện các sai sót, tìm nguyên nhân và tìm biện pháp khắc phục

f Phương pháp tổ chức luyện tập

o Ưu điểm: Thông qua luyện tập học sinh cũng cố,

đào sâu được những tri thức đã học, đồng thời hình thành được những kỹ năng, kỹ xảo lao động nghề nghiệp ; Phát huy được tính tích cực, tự giác; Rèn luyện được ý thức lao động, tác phong công nghiệp và các phẩm chất tốt đẹp khác của người lao động Thông qua luyện tập giáo viên hiểu được khả năng của từng học sinh, có cơ sở đánh giá đúng năng lực của họ…

o Nhược điểm: Phải chuẩn bị công phu, tốn thời

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 35

g Phương pháp nghiên cứu

 Giáo viên nêu tên đề tài

nghiên cứu, giải thích rõ

mục đích nghiên cứu và

phương hướng nghiên

cứu rồi tổ chức cho học

sinh tự lực nghiên cứu

đề tài đó

 Trong quá trình học sinh nghiên cứu giáo viên

quan sát theo dõi và giúp đỡ khi cần thiết

Cách tổ chức thực hiện phương

pháp nghiên cứu

+ Giai đoạn I: Định hướng

Bước1 Nêu vấn đề. Thông báo đề tài, chỉ rõ

mục đích nghiên cứu Hình thành động cơ ban đầu

Bước 2 Phát triển vấn đề. Nêu lên những câu

hỏi cụ thể, những vấn đề bộ phận cần giải quyết Kích thích hứng thú, nhu cầu đối với vấn đề nhận thức

+ Giai đoạn II: Lập kế hoạch

Bước 3 Đề xuất giả thuyết. Dự đoán những

phương án giải quyết

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 37

Cách tổ chức thực hiện phương

pháp nghiên cứu

+ Giai đoạn III: Thực hiện kế hoạch.

Bước 5. Tiến hành thực hiện kế hoạch

Bước 6. Đánh giá việc thực hiện kế hoạch

Với mỗi giả thuyết ta thực hiện một kế hoạch và đánh giá lại

việc làm đó Nếu giả thuyết là đúng thì chuyển sang bước

7 Nếu phủ nhận giả thuyết thì quay trở về bước 3, xây dựng lại giả thuyết.

Bước 7. Phát biểu kết luận về cách giải quyết

+ Giai đoạn IV: Thể nghiệm và đánh giá cuối cùng

Bước 8. Thể nghiệm kết luận về cách giải bằng cách:

vận dụng kết luận về cách giải ở bước 7 vào giải quyết đề tài Nếu đề tài được giải quyết trọn vẹn thì ta kết thúc việc nghiên cứu Nếu có vấn đề mới xuất hiện thì tuỳ theo mức

độ của nó mà chuyển sang bước 1 hoặc bước 2.

g Phương pháp nghiên cứu

+ Ưu điểm: Giáo dục được khả năng tư duy

tự lực, sáng tạo Phát triển, mở rộng được tri thức lý thuyết và kỹ năng thực hành,

áp dụng được cho nhiều môn học.

+ Nhược điểm: Mất nhiều thời gian trong

việc tổ chức hướng dẫn cho những học sinh có trình độ dưới mức trung bình Kết quả học tập chỉ phù hợp cho những đối tượng khá, giỏi.

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 39

h Dạy học nêu vấn đề - ơrixtíc

 Dạy học nêu vấn đề - ơrixtíc là một tập hợp

nhiều phương pháp dạy học liên kết chặt chẽ với nhau, tương tác với nhau, trong đó phương pháp xây dựng bài toán ơrixtíc giữ vai trò trung tâm chủ đạo, gắn bó với các phương pháp dạy học khác trong tập hợp, tạo thành một hệ thống toàn vẹn

(A Heuristic method), phương pháp giải quyết vần đề dựa vào các tri thức kinh nghiệm hơn là các lập luận duy lí

Đặc trưng cơ bản của dạy học nêu vấn đề ơrixtíc

+ Giáo viên đặt ra trước học sinh một loạt những bài toán nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái cần tìm, nhưng chúng được cấu trúc lại một cách sư phạm gọi là những bài toán nêu vấn đề ơrixtíc

+ Học sinh tiếp nhận các mâu thuẫn của bài toán ơrixtíc như

mâu thuẫn của nội tâm mình và được đặt vào tình huống có vấn đề, tức là trạng thái có nhu cầu bên trong bức thiết muốn giải quyết

04/09/18 Ths Nguyen Thanh Minh 41

Đặc trưng cơ bản của dạy học nêu vấn đề ơrixtíc

Đặc trưng của bài toán nêu vấn đề ơrixtíc

+ Bài toán phải xuất phát từ những cái quen thuộc , đã biết, nó

phải vừa sức với người học, không dễ quá, không khó quá.

+ Bài toán phải chứa đựng một chướng ngại nhận thức mà người

giải không thể dùng sự tái hiện hay sự chấp hành đơn thuần tìm

ra lời giải, anh ta phải tìm tòi phát hiện

+ Chướng ngại nhận thức hay mâu thuẫn nhận thức trong bài

toán được cấu trúc lại một cách sư phạm để thực hiện được đồng thời cả hai tính chất trái ngược nhau: vừa sức xuất phát từ cái quen thuộc, đã biết và không có lời giải được chuẩn bị sẵn

Đặc trưng cơ bản của dạy học nêu vấn đề

ơrixtíc

 Những cách thức cơ bản xây dựng bài

toán nêu vấn đề ơrixtíc

+ Xây dựng tình huống nghịch lý

+ Xây dựng tình huống bế tắc

+ xây dựng tình huống lựa chọn

+ Xây dựng tình huống tại sao ?

 Các mức độ của dạy học nêu vấn đề