sinh học đại cương biểu mô và hệ da

.Phát triển dựa trên màng đáy.Luôn phân cực ngọn - đáy .Sừng hóa keratine & không sừng hóa .TB đứng sát nhau, rất ít gian bào .Một hoặc nhiều lớp chồng lên nhau .Liên kết tế bào nhiều hì

(Epithelia and skin system)

Biểu mô - mô bao phủ toàn bộ bề

mặt ngoài cơ thể, lót trong các khoang và tạng rỗng, hay tạo thành các tuyến tiết

~360-500m 2 (16% thể trọng)

.Bao bọc, bảo vệ Cơ quan thụ cảm Chế tiết, dự trữ

.Tham gia hoạt động cơ học

.Tiếp nhận chuyển tải thông tin

.Tham gia chuyển hóa Hấp thụ và bài xuất Định hình cơ quan, cơ thể…

BIỂU MÔ

“Bao bì” của cơ thể

BIỂU MÔ DA BIỂU MÔ NIÊM MẠC MŨI

BIỂU MÔ PHỔI BIỂU MÔ TỬ CUNG

BIỂU MÔ THẬN BIỂU MÔ KHOANG MIỆNG

MÔ HÌNH CẤU TRÚC CƠ BẢN

Tuyến bã

Động mạch Tĩnh mạch

Cơ vận lông

TB mỡ

Tuyến mồ hôi

Thụ quan Dây thần kinh

Chân lông

Lông Đầu mút thần kinh

Fibroblast

Nhú

- Phát triển đa dạng, đa chức năng

- Xu hướng thay đổi hoạt tính

- Tái tạo nhanh

- Dễ thích nghi, nhạy cảm

- Chỉ thị bệnh lý, sinh lý cơ thể

- Protein chủ yếu: Keratin (sừng), Collagen Biochrome (sắc tố SH): Melanin

BM biểu bì da, giác mạc,

BM niêm mạc, các khoang mũi, miệng, tai và hậu môn

Nội mô lát mạch máu, mạch bạch huyết, BM các thanh mạc

BM hệ hô hấp, ống tiêu hóa

và tuyến tiêu hóa, thùy gan, tụy

Mô duy nhất (trong 4 loại mô) có nguồn gốc từ cả 3 đĩa/lá phôi)

.Phát triển dựa trên màng đáy

.Luôn phân cực (ngọn - đáy)

.Sừng hóa (keratine) & không sừng hóa

.TB đứng sát nhau, rất ít gian bào

.Một hoặc nhiều lớp chồng lên nhau

.Liên kết tế bào nhiều hình thức

.Khả năng phân bào mạnh

.Cấu trúc lông chuyển, vi nhung mao

SỰ KHÁC BIỆT:

- Vi nhung mao (microvilli): nhánh bào tương

ở cực ngọn đội màng TB lên (bất động)

- Lông chuyển (cilia): có ở cực ngọn của

biểu mô đường hô hấp (chuyển động)

Tb biểu mô Mao mạch Mạch dưỡng trấp

Động mạch Tĩnh mạch

Vi nhung mao

Nhân Màng TB

NHUNG MAO (villi)

VÀ

VI NHUNG MAO (microvilli)

MÔ HÌNH VI THỂ BIỂU MÔ RUỘT NON

(Ba năm ăn hết cơ thể mình một lần)

KHÁC BIỆT: SỰ CHẶT CHẼ

Tight junction (Nối chặt)

Gap junction (Nối hở)

kênh xuyên màng

Desmosome (thể nối)

Adhesion belt (Nối dải băng) Desmo

- Thẩm thấu, nuôi dưỡng biểu mô

- Chặn phân tử lớn từ mô liên kết đi ra

- Ngăn cản kháng nguyên xâm nhập

- Cho nước qua dễ dàng

Basement membrane

Các lớp tb bao phủ toàn bộ bề mặt cơ thể, các xoang tự

nhiên, xoang nội quan, ống, tuyến, hạch

Nhóm tb thuộc cấu trúc của biểu mô, có khả năng chế tiết các dịch thể (dịch có hiệu ứng mức cơ thể)

(Theo

chức năng)

BIỂU MÔ

Có thể nằm xen kẽ nhau (khảm)

TRỤ TẦNG (nm s/dục)

- Tuyến nhờn (sebaceous gland)

- Tuyến mồ hôi

- Tuyến sữa (tuyến vú/mamma)

Tuyến ngoại tiết

Phần chế tiết Ống bài xuất

Tuyến nội tiết (sản phẩm là hormone)

Tuyến cận tiết Tuyến mô tiết

Các kiểu chế tiết

Chế tiết toàn vẹn Chế tiết bán hủy Chế tiết toàn hủyHÌNH THỨC / CÁCH THỨC TIẾT

- Định hình cơ quan, cơ thể

- Bảo vệ tổ chức sinh học

- Hấp thu và bài xuất

- Chuyển hóa, dinh dưỡng

- Cảm giác, nhận - chuyển thông tin

- Hoạt động cơ học, biểu cảm

- Chống thấm, thoát nước

- Tái tạo tế bào mới…

- Ngăn cách nhiệt, tia

TÍNH CHẤT

“XÃ HỘI”

~1,5-1,8m 2

~12tr lông, 120.000 tóc Dày ~0,05-2,5mm

BIỂU MÔ DA KHÔNG CÓ MẠCH MÁU

Thượng bì

Trung bì

Hạ bì

L.bóng (Lucidum) L.sừng (Corneum)

L.hạt (Granulosum)

L.gai (Spinosum)

L.đáy (Basale) Màng đáy

(Malpighi)

(Malpighi)

ĐẶC ĐIỂM CÁC LỚP/TẦNG

- Gồm các TBG biểu mô, phân bào mạnh

(TB khối vuông đơn/trụ đơn, nhân bầu dục,

Tb xếp một hàng dựa trên màng đáy)

- Xen kẽ các hắc tố bào và Tb thần kinh

(một tỷ lệ nhỏ - tb không phân chia)

- Nhuộm màu base

CHỨC NĂNG: TÁI TẠO DA

(Lớp mầm)

- 3-5 lớp tb đa diện, dẹt dần

- Nhân tb bắt đầu tiêu biến (theo lập trình)

- TB chất xuất hiện các hạt keratohyalin (thể sừng) 500-1000A 0 , bắt màu base

- Các thể nối liên bào bắt đầu thoái

- TB hập thu nhiều hạt protein melanin

(Granulosum/ Malpigi)

(vùng da không có lông)

chứa các hạt eleidin (do kết hợp giữa protein của tơ trương lực và các hạt keratohyalin)

- Tb dài ra và dẹt hơn

- Nhân và nhiều bào quan mất dần

- Nhiều tb chết, trong suốt

- Tb chất thuần nhất:

Tb chất chỉ thuần karetin

Các tb đã chết, xếp sít nhau,

dát mỏng, dễ bong

Trung bình khoảng 20 lớp tb, dày

mỏng phụ thuộc vùng da của cơ thể

Gian bào đầy chất sừng

và các phân tử lipid

Kết thúc

~28 ngày (kể từ lớp đáy đi lên) Hàng rào ngăn nước

Sợi sừng hóa trung gian (keratin)

Tế bào Merkel

TẾ BÀO SỪNG (Keratinocyte)

Các sợi sừng

(keratin) trung gian

(Hoạt động ở biểu bì da.

Do phân cực, tb không di chuyển ngang)

- Sản xuất Epidermal- Growth Factor (EGF) (Yếu tố tăng trưởng biểu bì)

- Các protein sừng

- Các túi chứa lipid

- Các chất điều hòa sự tổng hợp sắc tố

- Hấp thụ ion caxi

(95-98% các tb biểu bì)

Thể Golgi

Nhân Màng đáy

Hạt sắc tố

Nhánh tb

Thể săc tố

SẮC DA

Tổn thương oxy hóa Viêm nhiễm

Thể Golgi

Tế bào thần kinh - tiết

Lượng nhỏ (1%) ở lớp đáy

Tiếp xúc với đầu cuối

của dây TK dưới da

Chức năng: thể cảm thụ cơ học

TẾ BÀO MERKEL

Các phân tử chuyên biệt liên kết với nhau trên bề

mặt màng tb và với các tb khác theo kiểu dây chuyền

Đĩa xúc giác Thụ thể

thần kinh

TẾ BÀO LANGERHANS

Nguồn gốc từ tuỷ xương, theo máu tới da Hình sao giống tb tua (Dendritic cell)

Chiếm tỷ lệ 2-8%

Hiện diện ở lớp gai

Bào tương chứa các sợi

tơ trung gian vimentin

và các hạt hình que

Liên quan đến hệ thống

miễn dịch của biểu bì

(phát hiện, xử lý, trình diện kháng nguyên)

S9.41 Nuôi cấy tạo da trong phòng thí nghiệm

(Thuộc trung bì) CÁC TỔ CHỨC PHỤ THUỘC DA

(Dấu tích

tiến hóa)

Tb sắc tố lông Chứa Tb cutin hóa

.Lông phát triển dài

.Mật độ chân lông dày

.TB sừng hình thoi

.Xếp kiểu lớp mái nhà

- Vị trí cao nhất

- Trực tiếp với các tia

- Não: cơ quan quan trọng nhất

- Điều hòa nhiệt

- Xúc giác gián tiếp

- Giá thể VSV cộng sinh

- Dẫn dịch nhờn

Asha Mandela

giữ kỷ lục mái tóc dài nhất thế giới gần 17 mét

Móng (unguis; nail)

- Phàt triển từ mô móng ở đầu các

chi, tạo chân bì móng (mào Henlé)

- Mô móng có 2 lớp (lớp trên và lớp lót)

- Thành phần chính là keratin

Vai trò của móng ?

Tổng chiều dài móng tay 9,09m

Các tuyến của da đóng vai trò quan trọng

trong điều hòa nhiệt (khoảng 20% nhiệt cơ

thể thải ra bằng đường tiết và bốc hơi mồ hôi)

Lỗ ống mồ hôi

Cơ vận lông Tuyến bã nhờn

Tuyến mồ hôi

toàn vẹn

(eccrine)

Tuyến mồ hôi dầu hủy

(apocrine) Lông (hairi)

Bao nang lông

Nhú lông (nền)

TUYẾN BÃ (tuyến nhờn – sebaceous gl.)

Trải đều trên bề mặt da

Là tuyến ngoại tiết Sản phẩm dầu do các tế bào tiết Giữ độ ẩm, mềm cho da

Diệt khuẩn và chống thấm

Ở người, tuyến bã phát triển rất mạnh vào giai đoạn dậy thì Mỗi ngày, tiết khoảng 20g mỡ da

Da người có tổng số 2 triệu tuyến trải đều trên toàn bộ bề mặt da

Trong 24 giờ: tiết 0,5 – 15 lít

Cấu trúc 2 phần: tb tiết và ống xuất

Tuyến mồ hôi (sudoriferae gl.)

(Hai loại: toàn vẹn và đầu hủy)

CÁC CƠ QUAN THỤ CẢM CỦA DA

Các tế bào/cụm tb Vai trò thụ cảm

phân bố không đồng đều trên da

- Tb kém biệt hóa

- Các Neuron

- Dây TK

Bề mặt da là một trường thụ cảm lớn

BỐN (NĂM) LOẠI XÚC GIÁC CHÍNH

Tuyến mồ hôi

Dây TK

Tiểu thể Ruffini (nóng,đau)

Tiểu thể Meissner (va vùng da không có lông)

NGÀI THÍCH BỘ DA NÀO ?

S9.42 Điều trị vết thương mãn tính bằng tế bào gốc

Sự lão hóa + Môi trường + Gốc tự do

Cần phải chăm sóc da?

• Da rất cần nước và các chất dinh

dưỡng (đặc biệt lớp biểu bì)

• Da thường xuyên chịu sự tác động

đa dạng của môi trường

• Lão hoá da là quy luật, tuy nhiên có

thể làm chậm quá trình này

• Stress da

• Làm sạch đúng cách

• Giữ ẩm thường xuyên

• Đủ nước và dinh dưỡng

• Chăm sóc, bảo vệ thường xuyênCÁC NGUYÊN TẮC VÀNG

TRONG CHĂM SÓC DA

Cảm ơn