giáo án chuẩn Ngữ văn Tiếng việt. câu trần thuật đơn. câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn câu trần thuật đơn
Trang 1CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
A Mục tiờu cần đạt
1 Kiến thức:
- Đặc điểm ngữ phỏp của cõu trần thuật đơn
- Tỏc dụng của cõu trần thuật đơn
2 Kĩ năng:
- Nhận diện được cõu trần thuật đơn trong văn bản và xỏc định được chức năng của cõu trần thuật đơn
- Sử dụng cõu trần thuật đơn trong núi và viết
3 Thỏi độ: cú ý thức tạo cõu hợp lớ trong giao tiếp
4 Phát triển năng lực:
- Năng lực hợp tác : HS hợp tác, làm việc nhóm hệ thống kiến thức
về cõu trần thuật đơn
- Năng lực giải quyết vấn đề : HS vận dụng đợc các kiến thức về cõu trần thuật đơn vào làm bài tập
B Chuẩn bị
1 GV: Giỏo ỏn, một số ngữ liệu bổ sung
2 HS: Soạn bài theo hướng dẫn SGK
B Chuẩn bị của GV & HS
+ GV: - Máy chiếu, giấy trong;
+ HS: - Giấy trong, bài soạn
C Ph ơng pháp
- Vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, quy nạp, thảo luận
D
Tiến trình dạy học
1 ổ n định lớp (1’)
2 KTBC: (4’)
? Phân biệt thành phần chính và thành phần phụ của câu?
? Phân tích cấu tạo ngữ pháp của câu văn sau:
Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm thôn
C V
? Em có nhận xét gì về cấu tạo của Cn và Vn?
- Chủ ngữ: đợc cấu tạo là một cụm danh từ
- Vị ngữ: đợc cấu tạo là 1 cụm động từ
Trang 23 Bài mới (37 ’ )
* Hoạt động 1(1’).Giới thiệu bài:
Trong giờ học trớc chúng ta đã đợc tìm hiểu các thành phần
chính và thành phần phụ của câu Hôm nay cô sẽ giúp các em
tìm hiểu một kiểu câu đã đợc làm quen ở bậc Tiểu học Đó là
câu trần thuật đơn
-> GV dẫn vào bài mới
Hoạt động của GV và HS
* Hoạt động 2(20’) Tìm hiểu
thế nào là câu trần thuật
đơn?
? ở bậc tiểu học, em đã đợc học
những kiểu câu nào chia theo
mục đích nói?
Câu kể
câu cầu khiến
câu cảm thán
câu nghi vấn
? Tác dụng của mỗi kiểu câu đó
dùng để làm gì?
- Câu kể: dùng để kể về một sự
việc nh: hoạt động của ngời, diễn
biến của sự việc
- Câu cấu khiến: dùng để yêu
cầu, ra lệnh, đề nghị
- Câu cảm thán: dùng để bộc lộ
cảm xúc
- Câu nghi vấn: dùng để hỏi và
yêu cầu trả lời
- GV đa đoạn văn lên m/ chiếu
- HS đọc ví dụ
? Đoạn văn trên gồm có mấy câu?
I Thế nào là câu trần thuật
đơn?
1 Ví dụ:
- 9 câu
Câu 1: kể ( xen yếu tố tả) Câu 2: tả ( xen kể)
Câu 3, 5, 8: Bộc lộ cảm xúc Câu 4: hỏi
Trang 3? Theo em, mỗi câu đó dùng để
làm gì?
( M/c)
? Trong một đoạn văn ngắn mà tác
giả sử dụng nhiều kiểu câu với
những mục đích nói khác nhau
nh vậy sẽ có tác dụng gì?
- GV: Đây là đoạn văn ngắn đợc
trích trong văn bản Bài học đầu
tiên của nhà văn Tô Hoài Trong 1
đoạn văn tự sự ngắn, gồm có 9
câu mà tác giả sử dụng nhiều
kiểu câu với những mục đích nói
khác nhau Điều đó góp phần thể
hiện đợc khả năng quan sát tinh tế
của tác giả; vừa thay đổi đợc
giọng văn làm cho mạch văn uyển
chuyển; sinh động đồng thời
cũng thể hiện đợc tình cảm của
tác giả Tô Hoài với thế giới loài vật
trong truyện ngắn của ông.
=> Các kiểu câu này các em sẽ
đ-ợc tìm hiểu kĩ ở chơng trình
ngữ văn lớp 8.
? Căn cứ vào mục đích nói của các
kiểu câu, em hãy xếp các câu
trên vào từng kiểu câu cho phù
hợp?
? Dựa vào dấu hiệu nào mà em
biết đó là câu nghi vấn?
? Quan sát vào các câu trần thuật
vừa tìm đợc, hãy phân tích cấu
tạo ngữ pháp của mỗi câu?
Câu 6: Nêu ý kiến Câu 7: câu cầu khiến Câu 9: kể (xen tả)
+ Câu trần thuật ( kể, tả, nêu ý kiến): 1,2,6,9
+ Câu nghi vấn ( hỏi): 4 + Câu cảm thán ( câu cảm) : 3,5,8
+ Câu cầu khiến: 7
1 Tôi / đã hếch răng lên, xì một hơi rõ dài
c v
C V ( kể xen tả)
2 Rồi, với điệu bộ khinh khỉnh, tôi/ mắng
C V
( tả xen kể)
9 Tôi /về không một chút bận tâm
C V ( kể xen tả) a) Tôi/ là học sinh lớp 6A ( giới thiệu)
C V
Trang 4Gv đa thêm ví dụ
? Tơng tự nh trên, Xác định chủ
ngữ vị ngữ của câu sau?
? Nhắc lại cho cô, những câu trên
dùng để làm gì?
? Em có nhận xét gì về cấu tạo
ngữ pháp của chúng?
- Gv phân biệt cho HS cụm c- v
nòng cốt và cụm c-v là thành phần
câu ( học ở lớp 7)
- Nhấn mạnh cụm C- V nòng cốt
- Gv: Những câu trên, cô gọi là
câu trần thuật đơn
? Vậy em hiểu thế nào là câu
trần thuật đơn?
- GV cho HS điền vào sơ đồ
b) Dế Mèn trêu chị Cốc / là dại
c v
C V ( Nêu ý kiến)
- Do 1 cụm C- V tạo thành
- Câu trần thuật đơn là câu do một cụm C-V tạo thành, dùng để giới thiệu, tả, kể về một sự việc,
sự vật hay để nêu một ý kiến
Câu trần thuật đơn
Trang 5Cấu tạo Tác dụng
- Gv phát phiếu học tập
- HS điền vào sơ đồ
Đó là nội dung ghi nhớ
GV chiếu ghi nhớ -> HS đọc
- Gv chiếu ví dụ câu 6
? Câu trên có phải là câu trần
thuật đơn không? Vì sao?
( - Gv gợi ý phân tích cấu tạo ngữ
pháp của câu văn)
- Gv: Câu trần thuật đơn : về cấu
tạo chỉ do một cụm C- V tạo thành;
chức năng dùng để kể, tả, giới
thiệu về sự vật, sự việc hoặc nêu
1 ý kiến
- Câu trần thuật ghép là do 2 cụm
C- V sóng đôi, ngang hàng nhau
về cấu tạo ngữ pháp tạo thành
C6: Chú mày / hôi nh cú mèo thế này,
C1 V1
ta / nào chịu đợc
C2 V2
- Không vì: có cấu tạo là 2 cụm
C-V sóng đôi, ngang hàng nhau về cấu tạo ngữ pháp
-> là câu trần thuật ghép
Trang 6? Theo em, câu trần thuật chia
làm mấy loại? Đó là những loại nào?
* Chú ý:
- Câu trần thuật gồm 2 loại: + Câu trần thuật đơn
+ Câu trần thuật ghép
* Hoạt động 3(16’) Thực hành
II Luyện tập
* Bài tập 1:
- HS đặt câu theo yêu cầu nội dung bức tranh
? Quan sát vào bức tranh, hãy đặt câu trần thuật đơn dùng để tả; kể; nêu ý kiến; giới thiệu * Bài tập 2:
- HS đọc và xác định yêu cầu bài tập 1
- Gv cho HS làm miệng
Gợi ý:
* Câu 1: Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô / là một ngày trong trẻo, sáng sủa
C V
->dùng để miêu tả, giới thiệu về cảnh thiên nhiên trên đảo Cô Tô vào ngày thứ 5 tác giả ở trên đảo.
* Câu 2: Từ khi có vịnh Bắc Bộ và từ khi quần đảo Cô Tô mang lấy dấu hiệu của sự sống con ngời thì, sau mỗi lần dông bão, bao giờ bầu trời Cô Tô / cũng trong sáng nh vậy
C V
->Dùng để nêu ý kiến, nhận xét của tác giả về vẻ đẹp trong sáng của Cô Tô sau trận bão.
- HS quan sát vào các câu còn lại.
? Theo em những câu văn trên thuộc kiểu câu nào?
- Câu trần thuật ghép.
Cây trên núi đảo lại thêm xanh mợt, nớc biển lại lam biếc đặm
đà hơn hết cả mọi khi,
C1 V2 C2 V2
và cát lại vàng giòn hơn nữa.
Trang 7C3 V3
d) Và nếu cá / có vắng tăm biệt tích trong ngày động bão, thì nay lới / càng thêm nặng
C1 V1 C2 V2
mẻ cá giã đôi
-> câu trần thuật ghép do 2 kết cấu C-V sóng đôi tạo thành
* Bài tập 3 :
Câu nào sau đây không phải là câu trần thuật đơn? Vì sao
em biết đợc điều đó?
A Tôi rất quý những ngời nh cậu ấy
C V
B.Chim cắt cánh nhọn nh dao bầu
c v
C V
A Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị
C1 V1 C2 V2 C3 V3
B Một đêm nọ, Thận thả lới ở một bến vắng nh thờng lệ
Tn C V
=> Câu C: không phải là câu trần thuật đơn vì nó đợc cấu tạo bằng 3 kết cấu C- V sóng đôi, ngang hàng nhau về cấu tạo ngữ pháp
=> là câu trần thuật ghép
? Vì sao em biết đợc những câu còn lại là câu trần thuật đơn?
- Do một cụm C- V tạo thành
* GV chú ý:
- HS phân biệt câu trần thuật đơn có cụm C-V mở rộng thành phần, sẽ đợc học ở lớp 7
? Theo em, có thể tách các vế câu trong câu trần thuật ghép trên thành những câu trần thuật đơn đợc không? Vì sao?
- tách đợc vì mỗi vế câu của câu ghép trình bày một sự việc khác nhau
Trang 8-> Tuy nhiên trong câu này không nên tách vì mục đích của
ng-ời nói muốn kể về sự thất bại thảm hại, liên tiếp của kẻ thù xâm l-ợc
-> Khi nói, hoặc viết văn tự sự, miêu tả, các em có thể sử dụng linh hoạt các kiểu câu khác nhau để đạt đợc hiệu quả cao trong giao tiếp
* Bài tập 4:
- HS đọc và xác định yêu cầu BT 2
- Gv cho HS làm phần c
Gợi ý:
- Câu c : là câu trần thuật đơn dùng để giới thiệu nhân vật Bài 5: ( Sgk T 102)
? Cách giới thiệu nhân vật trong mỗi đoạn văn sau có gì giống và khác nhau
Cách 1:
a Ngày xa, ở miền đất Lạc Việt, cứ nh bây giờ là Bắc Bộ nớc ta
có một vị thần thuộc nòi rồng, con trai thần Long Nữ, tên là Lạc Long Quân
( Con Rồng cháu Tiên)
Cách 2:
b) Hùng Vơng thứ mời tám có một ngời con gái tên là Mị Nơng, ngời đẹp nh hoa, tính nết hiền dịu Vua cha yêu thơng nàng hết mực, muốn kén cho con một
ngời chồng thật xứng đáng
Một hôm có hai chàng trai đến cầu hôn
( Sơn Tinh, Thuỷ Tinh)
Đáp án :
• Giống nhau: Cả 2 đoạn văn đều giới thiệu nhân vật.
• Khác nhau:
Cách 1: - Giới thiệu ngay nhân vật chính của truyện: Lạc Long Quân
Cách 2: - Giới thiệu nhân vật phụ trớc ( Hùng Vơng, Mị Nơng)
Trang 9- Từ những việc làm của nhân vật phụ (kén chồng cho con, quan hệ với nhân vật phụ) mới giới thiệu nhân vật chính ( hai chàng trai: Sơn Tinh và Thuỷ Tinh)
Bài tập bổ sung:
Viết một đoạn văn về chủ đề mùa xuân có sử dụng kiểu câu trần thuật đơn
- GV cho HS chuẩn bị từ nhà
- HS xác định câu trần thuật đơn và cho biết tác dụng của mỗi kiểu câu đó
4 Củng cố (2 ’ )
? Thế nào là câu trần thuật đơn? Lấy ví dụ
? Tác dụng?
5 HDVN.(1 ‘ )
- Học thuộc ghi nhớ
- Làm hết bài tập Sgk + SBT
- Chuẩn bị bài: Câu trần thuật đơn có từ “ là”