Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung -GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin trong SGK trả lười câu hỏi: + đánh dấu X cho câu trả lười đúng nhất về hô hấp ở động vật?. -HS nghiên cứu t
Trang 1Ngày soạn:21/10/2015 Tuần học
Ngày duyệt:26/10/2015 Lớp học: 11A1
Ngày dạy: 28/10/2015 Tiết học: 2 (thứ 4)
Giáo viên hướng dẫn: Vũ Thị Hải Yến
Người soạn: Nguyễn Thị Minh Phương
Người dự giờ: Cô Vũ Thị Hải Yến, Giáo sinh cô Lê Thu Hằng
TIẾT 17: HÔ HẤP Ở ĐỘNG VẬT
I.MỤC TIÊU
1 Kiến thức
Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Nêu được các đặc điểm chung của bề mặt hô hấp
- Nêu được các cơ quan hô hấp của động vật ở nước và ở cạn
- Giải thích được tại sao động vật sống ở dưới nước và trên cạn có những khả năng trao đỏi khí hiệu quả
2 Kĩ năng
Rèn luyện, phát triển các kỹ năng quan sát, phân tích, so sánh
3.Thái độ
Củng cố niềm tin khoa học, giải thích một số hiện tượng trong thực tiễn
II.PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
Tranh về giun đất, mang cá, hệ thống ống khí, phổi của lưỡng cư, bò sát, chim và người (Từ hình 17.1 đến hình 17.5 SGK trang 72 đến 74)
III.PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Trang 2- Thuyết trình – nêu vấn đề
- Trực quan – tìm tòi bộ phận
- Vấn đáp – tìm tòi bộ phận
IV.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
Hoạt động 1: Hô Hấp là gì?
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
-GV yêu cầu HS nghiên
cứu thông tin trong SGK
trả lười câu hỏi:
+ đánh dấu X cho câu trả
lười đúng nhất về hô hấp
ở động vật?
+ phân biệt hô hấp trong
và hô hấp ngoài?
-GV nhận xét, bổ sung
hoàn thiện kiến thức cho
HS
-HS nghiên cứu thông tin trong SGK trả lười câu hỏi
Yêu cầu nêu được:
+ đáp án đúng là B
+Hô hấp ngoài là quá trình trao đổi khí giwuax
cơ quan hô hấp và môi trường sống
+Hô hấp trong bao gồm trao đổi khí giữa tế bào với máu và hô hấp tế bào
I.HÔ HẤP LÀ GÌ?
-Hô hấp là tập hợp những quá trình, trong đó cơ thể lấy O2 từ bên ngoài vào
để oxi hóa các chất trong
tế bào và giải phóng năng lượng cho các hoạt động sống, đồng thời thải
CO2 ra ngoài
Hoạt động 2: Bề mặt trao đổi khí
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
-GV yêu cầu HS nghiên
cứu SGK, trả lời câu hỏi:
-HS nghiên cứu thông tin SGK trả lời câu hỏi
II.BỀ MẶT TRAO ĐỔI KHÍ
Trang 3+ Bề mặt trao đổi khí có
tầm quan trọng như thế
nào?
+ đặc điểm của bề mặt
trao đổi khí?
+ Nguyên tắc trao đổi khí
qua bề mặt hô hấp?
-GV bổ sung:
+ Bề mặt trao đổi khí của
động vật khác nhau là
khác nhau do đó hiệu quả
trao đổi khí là khác nhau
VD: Thú và bò sát đều
trao đổi khí bằng phổi
nhưng do diện tích trao
đổi khí ở phổi của thú
lớn hơn (nhiều phế nang
hơn) -> hiệu quả trao
đoiỉ khí của thú cao hơn
bò sát
+ Lượng khí O2 bên
ngoài cơ thể luôn lớn
hơn bên trong cơ thể ->
giúp cho khí O2 dễ dàng
khuếch tán vào bên trong
cơ thể
+ Lượng khí CO2 bên
trong cơ thể luôn lớn hơn
bên ngoài cơ thể -> giúp
cho khí CO2 dễ dàng
khuếch tán ra bên ngoài
cơ thể
Yêu cầu nêu được:
+ Bề mặt trao đổi khí quyết định hiệu quả trao đổi khí
+Bốn đặc điểm của bề mặt trao đổi khí
+ Cơ chế khuyêcsh tán
-Bề mặt trao đổi khí quyết định hiệu quả trao đổi khí
-Bốn đặc điểm của bề mặt trao đổi khí
+ Bề mặt trao đổi khí rộng
+ Mỏng và luôn ẩm ướt + Có nhiều mao mạch máu và sắc tố hô hấp + sự lưu thông khí và chênh lệch nồng độ khí
-Nguyên tắc trao đổi khí: khuếch tán
Trang 4Hoạt động 3: Các hình thức hô hấp
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
-GV yêu cầu HS nghiên
cứu thông tin trong SGK
và trả lười câu hỏi:
+ ở động vạt có các hình
thức hô hấp nào?
-GV giảng giải:
+ ở động vật đơn bào
hoặc đa bào bậc thấp thì
hình tức hô hấp là hô hấp
trực tiếp qua bề mặt cơ
thể
VD: giun đất…
-HS nghiên cứu thông tin trong SGK trả lười câu hỏi
Yêu cầu nêu được có bốn hình thức hô hấp:
+ hô hấp qua bề mặt cơ thể (giun )
+ Hô hấp bằng hệ thông ống khí (côn trùng…) + Hô hấp bằng mang (cá xương…)
+ Hô hấp bằng phổi ( bò sát, lưỡng cư, chim, thú)
III.CÁC HÌNH THỨC
HÔ HẤP Ở ĐỘNG VẬT
1.Hô hấp qua bề mặt cơ thể
-Đại diện: đơn bào hoặc
đa bào bậc thấp
-Đối với động vật đơn bào: khí O2 và CO2 trao đổi trực tiếp qua màng tế bào
-Đối với động vật đa bào
Trang 5-GV bổ sung: sau một
trận mưa to ta thấy giun
ngoi lên mặt đất
-GV yêu cầu HS nghiên
cứu thông tin trong SGK
trả lời câu hỏi:
+ Đặc điểm cấu tạo của
hệ thống ống khí
+ Đại diện của hình thức
hô hấp này
-GV nhận xét, chốt kiến
thức
-GV yêu cầu HS trả lười
câu hỏi: quá trình troa
đổi khí nhờ hệ thống ống
khí diễn ra như thế nào?
-GV nhận xét, rút ra kết
luận
-HS nghiên cứu thông tin trong SGK ->thảo luận nhóm trả lười câu hỏi
-HS nghiên cứu thông tin trong SGK trả lời câu hỏi
bậc thấp: : khí O2 và CO2
trao đổi qua bề mặt cơ thể
2.Hô hấp nhờ hệ thống ống khí
-Đại diện: côn trùng (châu chấu…)
-Cấu tạo:
+ Hệ thống ống khí được cấu tạo từ những ống dẫn và chứa khí + Các ống khí phân nhánh nhỏ dần và tiếp xúc với tế bào
+ hệ thống ống khí thông ra bên ngoài nhờ các lỗ thở
-Quá trình trao đổi khí: + Khí O2 đi vào qua lỗ thở đến ống khí lớn tới những ống khí nhỏ dần rồi tới tế bào Tại đây xảy ra quá trình oxi hóa các chất, đồng thời CO2
được giải phóng từ tế bào
sẽ đi đến các ống khí
Trang 6-Gv giảng giải: Mang là
cơ quan hô hấp thích
nghi với môi trường ở
nước của các loài cá,
thân mềm…
-Tìm hiểu hoạt động của
cá xương là đại diện cho
các động vật ở dưới
nước
-GV yêu cầu HS: quan
sát hình 17.3 cho biết cấu
tạo của mang cá
-GV nhận xét, bổ sung
chốt lại kiến thức
-GV hỏi: Trao đổi khí ở
mang các diễn ra như thế
nào?
-HS nghiên cứu thông tin SGK và hình vẽ -> Trả lười câu hỏi
-HS nghiên cứu trả lời câu hỏi
nhỏ, tới các ống khí lớn
và ra ngoài qua lỗ thở + Sự hô hấp được thực hiện nhờ sự co dãn ở phần bụng của côn trùng
3.Hô hấp bằng mang
-Đại diện: cá xương -Cấu tạo:
+ Gồm các cung mang
và phiến mang + có mạng lưới mao mạch phân bố dày đặc -Trao đổi khí
Cá trao đổi khí rất tốt trong môi trường nước ngoài 4 đặc điểm chính
về bề mặt trao đổi khí, ở các xương còn có 2 đặc điểm sau:
+ Dòng nước đi qua mang liên tục nhờ sự đóng mở của miệng nắp mang và riềm nắp mang + Dòng nước chảy bên ngoài mao mạch ngược chiều và song song với
Trang 7-GV hỏi:
+ Tại sao trao đổi khí ở
cá xương lại đạt hiệu quả
cao?
+ Tại sao dòng nước
chảy một chiều liên tục
qua mang?
-GV nêu câu hỏi thảo
luận:
+ Tại sao phổi là cơ quan
trao đổi khí hiệu quả của
động vật trên cạn?
-GV bổ sung: Sự thông
khí ở phổi
-HS nghiên cứu thảo luận, dựa vào kiến thức vừa học trả lời câu hỏi Yêu cầu nêu được:
+ Trao đổi khí ở cá xương đạt hiệu quả cao
do cấu tạo của mang cá
và hoạt động đóng mở miệng và nắp mang
+ Dòng nước chảy một chiều và liên tục qua mang tạo điều kiện hấp thụ nhiều Oxi
-HS nghiên cứu, thảo luận, dựa vào kiến thức
đã học ở lớp dưới trả lời câu hỏi
Yêu cầu nêu được:
+ Phổi có hệ thống ống khí phân nhánh, có hệ thống mao mạch làm tăng bề mặt trao đổi khí rất nhiều
dòng nước bên trong của mao mạch -> giúp tang hiệu quả trao đổi khí
4.Hô hấp bằng phổi
-Đại diện: hầu hết các loài động vật sống trên cạn như bò sát, chim , thú, lưỡng cư
-Cấu tạo:
+ Phổi có nhiều phế nang
+ Phế nang có bề mặt mỏng, chứa nhiều mao mạch máu
-Trao đổi khí Khí O2 Và CO2 được trao đổi qua bề mặt phế nang
Trang 8+ Đối với bò sát, chim,
thú nhờ các cơ hô hấp co,
dãn -> làm thay đổi thể
tích của bụng hoặc lồng
ngực
+ Lưỡng cư: nhờ sự
nâng lên và hạ xuống của
thềm miệng
-GV đưa ra câu hỏi thảo
luận:
+ Tại sao nói chim là
loài động vật có khả
năng hô hấp tốt nhất trên
cạn
-GV bổ sung:
+ Hệ thống túi khí phân
bố ở phần đầu và phần
đuôi cơ thể
+ Cử động hô hấp khi
bay:
Hít vào: không khí
qua khí quản đi vào
bên trong cơ thể
được chia làm 2
phần: một phần vào
phổi, một phần đi
vào túi khí sau
Không khí trong phổi
nghèo oxi do đợt hô
hấp trước được tống
vào túi khí trước
Thở ra: không khí
giàu oxi từ túi khí
sau vào phổi Không
khí nghèo oxi từ túi
khí trước được đẩy ra
ngoài qua khí quản
-HS dựa vào kiến thức vừa học, thảo luận trả lười câu hỏi:
+ Chim ngoài hô hấp bằng phổi thì còn hô hấp bằng hệ thống túi khí
4.Củng cố
Trang 9- Tại sao mang cá chỉ thích hợp cho hô hấp ở dưới nước mà không thích hợp cho hô hấp ở trên cạn? Tại sao cá lên cạn lại không hô hấp được?
-Tái sao một số động vật thuộc lớp thú như cá voi, cá heo, hà mã vẫn sống được dưới nước?
V DẶN DÒ
-Học bài cũ, trả lười câu hỏi SGK trang 75
-Đọc mục “em có biết”
-Ôn tập kiến thức về tuần hoàn máu ở các lớp động vật (sinh học 7 – 8)
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………