Đòi hỏi mỗi người đều phải có ý thức và trách nhiệm trong việc xây dựng và bảo vệ môi trường.Nhưng việc hình thành ý thức bảo vệ môi trường, thái độ thân thiện ,” biết sống hòa hợp với t
Trang 1A MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Những mối lo ngại về môi trường sống ngày càng ô nhiễm, về sự cần thiết phải hành động vì một môi trường sống trong sạch, vì sự phát triển bền vững xuất hiện ngày càng nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng Trong điều kiện hiện nay môi trường bị ô nhiễm, việc xây dựng và bảo vệ môi trường để tạo ra môi trường xanh- sạch – đẹp là việc làm rất cần thiết Đòi hỏi mỗi người đều phải có ý thức và trách nhiệm trong việc xây dựng và bảo vệ môi trường.Nhưng việc hình thành ý thức bảo vệ môi trường, thái độ thân thiện ,” biết sống hòa hợp với thiên nhiên” không phải việc ngày một ngày hai, và hơn nửa phải được bắt đầu từ rất sớm, ngay từ khi trẻ mới bắt đầu tiếp xúc với thiên nhiên, bắt đầu hiểu biết các mối quan hệ tương hỗ xảy ra xung quanh Ở lứa tuổi mầm non trẻ rất thích tiếp xúc với thiên nhiên và cuộc sống xung quanh mình, trẻ dễ hấp thụ và hình thành những thói quen, những giá trị tốt đẹp tạo cơ sở cho việc hình thành nhân cách sau này Vì vậy giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non là cung cấp cho trẻ những hiểu biết ban đầu về môi trường, biết cách sống tích cực với môi trường Khác với người lớn trẻ học mọi lúc mọi nơi thông qua các hoạt động quan sát, hoạt động thử nghiệm, trò chơi học tập, hoạt động ngôn ngữ, hoạt động tạo hình… Vì vậy giáo dục bảo vệ môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục nhằm giúp cho trẻ có được những hiểu biết, có thái độ, kỹ năng và hành vi tốt trong việc bảo vệ môi trường.Ngay sau khi dự án “ Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào
hệ thống giáo dục quốc dân “ được thủ tướng chính phủ phê duyệt ngày
17/10/2001 ( quyết định số 1363/QĐ-TTg), ngành giáo dục mầm non cũng đã có nhiều nghiên cứu nhằm thực hiện mục tiêu của dự án trong đào tạo giáo viên, cũng như trong quá trình giáo dục trẻ nói chung Và tôi cũng dành nhiều thời gian
nghiên cứu “Một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non ở lớp lá 1” nói riêng.
2.ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non ở lớp lá 1
3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Trang 2Nội dung những hoạt động giáo dục bảo vệ cho trẻ mầm non rất đa dạng và phong phú , ở đây tôi chỉ trình bày một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non ở lớp lá 1 năm học 2016-2017
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện được nhiệm vụ của đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
1 Phương pháp nghiên cứu lý luận.
Phương pháp đọc tài liệu:
- Tạp chí ‘Giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mầm non theo hướng tích hợp”
của cô Nguyễn Thị Thu Trang - Giáo viên Trường mầm non Sao Mai
- Sách những kiến thức cơ bản về môi trường xuất bản năm 2006
- Hỏi đáp về giáo dục môi trường trong trường mầm non
2.Phương pháp nghiên cứu thực tiển
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thực nghiệm khoa học
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp trẻ
- Phương pháp tổng hợp, rút kinh nghiệm
B NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
Trẻ em không chỉ là niêm vui, niềm hạnh phúc của gia đình mà còn là tương lai của đất nước, là lớp người kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.Việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ là một sự nghiệp cách mạng vô cùng quan trọng, là trách nhiệm vẻ vang của toàn Đảng, toàn dân ta, và toàn xã hội bởi nó là tiền đề nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em sau này Giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân Trong sự nghiệp giáo dục Mầm non, việc cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh có ý nghĩa rất quan trọng, nó cung cấp cho trẻ vốn tri thức đầu tiên về xã
Trang 3hội, con người thiên nhiên và là nguồn gốc để hình thành ở trẻ tâm hồn và tình cảm của con người Nó dẫn dắt trẻ vào một cuộc sống, một cộng đồng, một nền văn hoá
cụ thể, một thế giới khác Đặc biệt nó tạo điều kiện cho trẻ gần gũi với môi trường xung quanh trẻ
Những mối lo ngại về môi trường sống ngày càng ô nhiễm, về sự cần thiết phải hành động vì một môi trường sống trong sạch, vì sự phát triển bền vững xuất hiện ngày càng nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng Và trong điều kiện hiện nay môi trường bị ô nhiễm, môi trường sống của chúng ta đang bị huỷ hoại nghiêm trọng, gây nên sự mất cân bằng sinh thái, sự can thiệp các nguồn tài nguyên, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống Mỗi năm trên thế giới có hơn 22 vạn người chết
vì các loại bệnh tật do nguồn nước bị ô nhiễm và môi trường mất vệ sinh gây ra
Từ đó hiểu biết về môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường trở thành một vấn đề cấp bách, có tính chiến lược toàn cầu và việc xây dựng và bảo vệ môi trường để tạo
ra môi trường xanh- sạch – đẹp là việc làm rất cần thiết.Chính vì vậy mà bản thân tôi luôn tìm ra những hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ lớp mình
2.Cơ sở thực tiển
Qua các năm thực hiện lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào các hoạt động, thật sự tôi đã chú trọng nhiều đến việc làm sao cho trẻ có ý thức bảo vệ môi trường trong và ngoài lớp luôn sạch sẽ, song vẫn còn rất nhiều hạn chế
Về phía trẻ thì trẻ chưa có ý thức bảo vệ môi trường, vệ sinh môi trường xung quanh Trẻ chưa có thói quen gọn gang ngăn nắp, vệ sinh cá nhân, không có ý thức tạo cảnh quan môi trường lớp học Bên cạnh đó trẻ còn vứt rác bừa bãi không theo
sự hướng dẫn của cô
Về phía cô khi tổ chức các hoạt động mang nội dung giáo dục bảo vệ môi trường chưa thực tế, tranh ảnh tuyên truyền chưa hấp dẫn lôi cuốn thu hút trẻ, phương pháp lồng ghép chưa linh hoạt sáng tạo Vì thế kết quả trên trẻ chưa cao, trẻ chưa thực có ý thức bảo vệ môi trường
Trang 4Hầu hết các hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường chỉ bằng lời nói chưa có tranh ảnh phản ánh những việc làm tốt và những việc làm chưa tốt của con người với môi trường
Các bài tập xử lý môi trường, ao hồ, cây xanh, sinh hoạt hằng ngày của trẻ là chưa có
Đầu năm học tôi đã ghi nhận tình hình lớp như sau:
+ Tổng số học sinh: 34 trẻ
*Thuận lợi:
- Được sự quan tâm của phòng giáo dục và đào tạo, của ban giám hiệu cùng với tổ chuyên môn luôn quan tâm bồi dưỡng về nôi dung các hoạt động giáo dục trẻ bảo
vệ môi trường
- Bản thân luôn yêu mến trẻ, luôn có ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ
- Luôn tìm tòi tranh ảnh với nội dung giáo dục tốt vào các hoạt động của lớp
- Trẻ chăm đến lớp
- Trẻ chăm ngoan, biết vâng lời cô
- Ở trường trẻ được học tập theo đúng độ tuổi nên rất thuận lợi cho quá trình chăm sóc - giáo dục trẻ
- Hầu hết các cháu trong trường được các bậc cha mẹ rất quan tâm đến việc chăm sóc, dạy dỗ của con em mình ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường
*Khó khăn:
- Phòng học còn chật hẹp Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho việc giảng dạy chưa nhiều, chưa phong phú, đa dạng Chất lượng đồ chơi chưa cao, một số đồ chơi tự tạo chưa bền, mức độ thẩm mỹ thấp
-Nội dung về giáo dục bảo vệ môi trường quá rộng, trẻ chưa có điều kiện thể hiện các thái độ, hành vi của mình nên nhận thức của trẻ bị hạn chế Bản thân giáo việ chưa khai thác, đi sâu vào nội dung giáo dục trẻ bảo vệ môi trường
- Cây xanh trong trường chưa có, chỉ có một số cây ở góc thiên nhiên
Trang 5- Trẻ chưa có ý thức bảo vệ môi trường trong và ngoài lớp sạch sẽ.
-Trường chưa có nơi đổ rác hợp lý , thùng rác không đủ cho trẻ sử dụng
-Trường chưa có xe thu gom rác thải
-Hiện tại sân trường còn rất nhiều rác và những chai nhựa chưa được xử lý : bọc nilon, giấy , chai nhựa mũ , lá cây ……
3.NỘI DUNG VẤN ĐỀ
Trước khi thực hiện đề tài thì tôi đã có những hoạt động hướng trẻ vào việc có ý thức bảo vệ môi trường Nhưng tôi thấy trẻ chưa biết suy nghĩ quan tâm đến việc bảo vệ môi trường trong cuộc sống hằng ngày của trẻ, điều gì sẽ xảy ra nếu chúng
ta đều không có ý thức bảo vệ và giử gìn môi trường đã được tôi tổng hợp trong bảng sau:
- Trẻ có ý thức bảo vệ
môi trường
10=29,4
%
8=23,5% 10=29,4% 6=17,7
%
- Trẻ biết giử gìn vệ sinh cá
nhân sạch sẽ, gọn gang
14=41,1
%
10=29,4
%
- Trẻ có ý thức tạo cảnh
quan môi trường lớp học
6=17,7% 10=29,4
%
14=41,1% 4=11,8%
- Trẻ không vứt rác bừa bãi 10=29,4
%
14=41,1
%
Từ những kết quả trên, tôi luôn băn khuân suy nghĩ tìm ra những hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ đạt hiệu quả hơn từ đó nâng cao ý thức giúp trẻ bảo
vệ môi trường tốt hơn
Dựa vào vốn kiến thức của riêng mình và bồi dưỡng chuyên môn tôi đã tìm ra những hoạt động giáo dục bảo vệ cho trẻ ở lớp mình:
3.1 Hoạt động quan sát
Quan sát là một cơ hội trẻ tiếp xúc trực tiếp với thế giới tự nhiên, lá một phương pháp chiếm vị trí quan trọng trong quá trình hình thành biểu tượng về những cơ thể sống, những mối quan hệ qua lại trong thiên nhiên
Nhờ quan sát:
Trang 6- Trẻ tích lũy được những biểu tượng chính xác về động thực vật, về các hiện
tượng mùa của thiên nhiên, về các mối quan hệ giữa cơ thể sống với môi trường
- Trẻ học được các kỹ năng phát hiện, so sánh các hiện tượng, tìm ra đặc điểm
khác nhau để nhận biết, tìm ra đặc điểm giống nhau về bản chất để phân nhóm, nhận ra mối quan hệ giữa các đối tượng, mối quan hệ giữa cơ thể sống với môi trường
Trong các hoạt động quan sát, cần phải giúp trẻ nhìn đối tượng từ nhiều khía cạnh, trong các mối quan hệ khác nhau
Ví dụ:
- Khi quan sát thực vật nên chú ý đến:
+ Tên gọi ( và các thông tin thú vị liên quan đến tên gọi)
+ Phân loại ( cây thân gỗ, cây bụi, cây thân thảo…)
+ Vẻ bên ngoài, các bộ phận,công dụng
+ Những điều kiện cần thiết để lớn lên và phát triển, sự giúp đở của con người
+ Môi trường sống của cây; và bản thân cây lại tạo nên môi trường sống của các loài khác ( là nơi trú ngụ, là kho thức ăn…)
+ Cách phát tán hạt, sinh sản
+ Ý nghĩa của cây đối với cuộc sống của con người
- Khi quan sát động vật nên chú ý đến:
+ Tên gọi ( và các thông tin thú vị liên quan đến tên gọi)
+ Đặc điểm bên ngoài
+ Phân loại
+ Phương cách vận động, sự phù hợp giữa cấu tạo của các chi với phương cách vận động
+ Phương cách kiếm mồi, sự thích nghi với phương cách kiếm mồi
+ Môi trường sống, sự thích nghi với môi trường sống
+ Sinh sản
+ Những mối quan hệ trong thiên nhiên
+ Ý nghĩa đối với cuộc sống con người
+ Vai trò của con người trong cuộc sống động vật
Những kiến thức và kĩ năng này phải được củng cố trong những hoạt động thực hành nhằm đặt nền tảng xây dựng kĩ năng, thái độ, ý thức dưới môi trường
Trang 7Dưới đây là một số gợi ý:
1.THẤY GÌ, THẤY GÌ?
Mục đích:
- Phát triển óc quan sát, sự quan tâm đến thiên nhiên xung quanh.
- Khả năng thể hiện cảm nhận của mình về thông qua vẽ, viết.
Vật liệu và dụng cụ:
- Giấy.
- Bút chì màu.
Thực hiện:
1 Hỏi trẻ đã nhìn thấy những gì về tự nhiên ( tức là không do con người làm ra) trên đường đến trường Từ các câu trả lời của trẻ dẫn dắt trẻ đến kết luận: Mỗi người nhìn thấy những thứ khác nhau Có thể đề nghị trẻ giải thích tại sao và chấp nhận cách lí giải của trẻ
2 Giới thiệu với trẻ các mẩu câu “ khi nhìn lên, con thấy… ”, “ khi nhìn xuống, con thấy… ”, “ khi nhìn sang phải, con thấy… ”, “ khi nhìn sang trái, con thấy… ”… Hướng dẫn trẻ ghi nhớ những câu này khi ra sân chơi
3 Cho trẻ ra sân chơi, yêu cầu trẻ nhìn lên, nhìn xuống, nhìn sang trái, nhìn sang phải và ghi nhớ càng nhiều càng tốt những gì thuộc về thiên nhiên mà trẻ nhìn thấy
4 Khi quay lại phòng học, giáo viên có thể chia bảng thành 4 phần tương ứng với bốn hường, trẻ sẽ cố gắng nhớ lại những gì đã thấy khi chơi ngoài sân,
và dùng mẫu câu đã được học để kể lại Ví dụ “ khi nhìn lên, con thấy mây, chim bay, lá rụng….”
5 Để nghị trẻ vẽ lại những thứ đã thấy khi nhìn về 1 trong 4 phía
Cách khác: Có thể đề nghị trẻ kết đôi trước khi ra sân chơi và mỗi người sẽ nhận quan sát 2 phía: Một người trên, dưới và một người xung quanh Sau đó, hai bên sẽ kể nhau nghe những gì đã thấy
2.GHI CHÉP VỀ VƯỜN TRƯỜNG Mục đích:
- Cũng cố hiểu biết về môi trường xung quanh trẻ.
- Mở rộng vốn từ.
- Xây dựng mối quan tâm đến hiện tượng , sự vật xung quanh.
Vật liệu và dụng cụ:
- Túi ni long.
Trang 8- Giấy bìa cứng A4 hoặc 20x20cm.
- Hồ, giấy nhựa trong ( loại dùng bọc thức ăn để tủ lạnh), dụng cụ bấm lổ, dây.
- Bút long hoặc bút xám.
Thực hiện:
- Tổ chức cho trẻ đi dạo trong vườn trường Khi dạo chơi ngoài trời yêu cầu trẻ
thu nhặt cành cây, lá, hoa Nhắc trẻ bỏ từng loại vào túi ni long riêng để tiện
sử dụng khi quay về lớp
- Chia nhóm, cho trẻ lựa chọn cành cây, lá, hoa dán vào các tờ bìa Tùy thuộc
vào những thứ trẻ nhặt được, có thể hướng dẫn trẻ dán mỗi trang một loại lá/hoa/cành làm thành sách về lá/hoa/cành, hay trên 1 trang có cả lá/hoa/cành của một loại cây, hay trên một trang là vài loại hoa cùng màu…
- Dùng giấy nhựa trong bọc từng trang sách lại Bấm lỗ từng trang sách và dùng
dây buộc lại thành quyển sách về vườn trường Có nhiều cách đóng sách: bấm một lổ ở góc, bấm 2 lổ ở mép trái, bấm nhiều lổ ở mép trái…
Cách khác: Cũng có thể ghép 2 trang sách áp lung vào nhau, đục lổ sát mép trên và treo lên cửa sổ hay trên tường để trang trí
3.2 Hoạt động thử nghiệm
Thử nghiệm là một dạng hoạt động thực hành, trong đó trẻ tự tay thực hiện, trực tiếp quan sát hiện tượng xãy ra trong những điều kiện tự quy định Điều này mang lại cho trẻ vô vàng hứng thú kích thích trẻ tiếp tục tìm tòi, khám phá những điều mới mẻ ở xung quanh
Thử nghiệm giúp trẻ phát hiện những tính chất không thấy được nếu chỉ quan sát bên ngoài, tìm hiểu nguyên nhân của hiện tượng, thấy các mối quan
hệ giửa các sự vật
Thử nghiệm giúp trẻ nhận ra sự biến đổi không ngừng trong thiên nhiên xung quanh và thúc đẩy trẻ tìm hiểu nguyên nhân của những biến đổi đó, cố gắng vận dụng những hiểu biết đã có để dự đón kết quả
Thử nghiệm trong giáo dục bảo vệ môi trường nhằm mục đích giáo dục thái
độ quan tâm, bảo vệ các đối tượng của thiên nhiên Thử nghiệm giúp trẻ hiểu tại sao phải chăm sóc, phải bảo vệ, tại sao phải hành động như thế này hoặc như thế khác trong những tình huống cụ thể
Những hoạt động thử nghiệm với nôi dung bảo vệ môi trường bao gồm 3 bước đơn giản:
Dự đoán điều gì có thể xãy ra: “ Nếu chúng ta làm thế này thì sẽ….”
Trang 9 Làm thử để kiểm chứng dự đón trong những điều kiện có kiểm soát
Trong bước này phải đặc biệt lưu ý sao cho thử nghiệm không làm tổn hại đến các cơ thể sống
Cố gắng giải thích những gì quan sát được và rút ra bài học về hành vi cần thiết để bảo vệ môi trường
Dưới đây là một số gợi ý:
1.NƯỚC BỊ Ô NHIỄM Mục đích:
- Trẻ nhận ra tác hại gây ô nhiễm nước của xà phòng.
- Ảnh hưởng của nước bị ô nhiễm xà phòng đối với sinh vật sống trong nước Vật liệu và dụng cụ:
- 3 bình đựng dung tích 0.5 lít.
- Xà phòng bột.
- Dụng cụ đo lường.
- Vỏ lọ thuốc nhỏ mắt.
- Vài sợi tảo xanh ( tảo xanh có thể mua ở nới bán cá cảnh, hoặc lấy nước ao,
nước giếng vào bình đựng, để bình đựng ở nơi có ánh sáng vài ngày cho đến khi nước chuyển màu xanh lá Màu xanh này chính lá màu của tảo có trong nước)
- Vài cây rong.
Thực hiện:
- Đổ nước có tảo xanh vào 3 bình đựng Đặt 3 bình này cạnh nhau Cho vào
mỗi bình 1 cây rong
- Pha khoảng 1 cốc xà phòng bột Dùng lọ thuốc nhỏ mắt đựng nước xà phòng,
sau đó nhỏ vào bình thứ nhất 15 giọt, vào bình thứ hai 30 giọt Bình thứ 3 sẽ
là bình đối chứng không bị pha xà phòng Dùng ký hiệu ghi nhớ số lượng giọt nước xà phòng trong từng bình
- Xếp 3 bình nước này bên cạnh nhau ở chổ có ánh sáng, theo dõi hiện tượng
xảy ra với tảo xanh và rong
- Khi có sự thay đổi rỏ rệt, tổ chức cho trẻ quan sát, so sánh, nhận xét kết quả
quan sát Khuyến khích rút ra kết luận tại sao không nên đổ nước xà phòng ra vườn, xuống ao, sông, nơi có nguồn nước
2.LỌC NƯỚC Mục đích:
- Trẻ học được cách lọc để có nước sạch.
Trang 10- Nhận thấy những thành phần làm nước đục ( ô nhiễm)
Vật liệu và dụng cụ:
- Vỏ chai nước ngọt loại lớn 2 lít
- Bình đựng nước.
- Cốc rộng miệng.
- Đá cuội, sỏi mịn, cát sạch.
- Đất.
- Một miếng vải bông nhỏ hoặc miếng gạc, bông y tế.
- Kéo.
Thực hiện:
- Cắt khoảng 15cm phần trên của vỏ chai nước ngọt Lấy 1 miếng bông nhét
vào miệng chai Lật ngược lại thành cái phễu và để vào phần dưới của vỏ chai Lần lượt cho đá cuội, sỏi nhỏ, cát vào phễu ( lên trên lớp bông) mỗi lớp
khoảng 5 cm
- Cho nước vào bình đựng Đổ vào đó 2 thìa to đất và khuấy lên, chia đôi chỗ
nước bẩn này thành 2 cốc to
- Từ từ rót nước bẩn từ 1 cốc vào phễu và quan sát mặt cát, so sánh nước trong
cốc còn lại với nước chảy qua lớp lọc
- Khuyến khích trẻ nhận xét và giải thích hiện tượng quan sát được Rút ra kết
luận có thể làm gì khi nghi ngờ nguồn nước không sạch
3.3 Trò chơi học tập
Trò chơi học tập là một phương tiện giáo dục môi trường một cách hiệu quả Trẻ có nhu cầu chơi rất cao và trong quá trình chơi:
- Trẻ tiếp thu những hiểu biết về môi trường và cũng cố những điều đã biết.
- Phát hiện ra những điều thú vị về thiên nhiên, và cảm nhận những giá trị của
thiên nhiên, những cảm xúc và thái độ tích cực với môi trường
- Hình thành động cơ và kĩ năng hoạt động bảo vệ môi trường.
- Có cơ hội thể hiện sự tự lập, chủ động hợp tác, trách nhiệm, khả năng quyết
định; tự kiểm tra và đánh giá kết quả công việc của mình
Trò chơi học tập nên tổ chức theo nhóm, thay đổi nhiều phương án tùy theo mức độ hiểu biết của trẻ trong từng nhóm về:
- Sự đa dạng của các đối tượng trong thiên nhiên, sự đa dạng của động, thực vật
như những cơ thể sống
- Mối quan hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau của các đối tượng trong thiên nhiên.
- Hành vi ứng xử văn hóa trong thiên nhiên.
Trong giáo dục bảo vệ nên lựa chọn những trò chơi học tập có tác dụng:
- Làm phong phú những hiểu biết về sinh thái.