Nghiên cứu, đánh giá tài nguyên nước và đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường nước vùng khô hạn Ninh Thuận - Bình Thuận

Voi nhip do phat trien kinh te cung vdd su gia tang dan so, nhu ciu ca'p nude cho cac doi tuong dung nu6c ngay mot gia tang, vi vay viec nghien cihi, danh gia tai nguyen moi trudng nu6c

NGHIEN CtJU, DANH GIA TAI NGUYEN NU6C VA

DE XUAT GIAI PHAP SLfDUNG HOP LY TAI NGUYEN,

L6I CAM DOAN

Toi xin cam doan day la cong trinh cua rieng t6i va chua duac cong bo dudi bat ky hinh thiic nao

Cac so li6u dugfc sir dung trong cong trinh la hoan toan trung thurc, nhiing va'n de trich dan lidn quan den cong trinh deu duac su dong y cua cac tac gia

Ngircri cam doan

Vii Thi Thu Lan

M U C L U C

Trang

M a d ^ u 1 Chirong 1 Tong quan cac nghien ciifu tai nguyen nudfc viing kho han 6

1.1 Khai niem - dinh nghia 6

1.2 Tmh hinh nghien ciru tai nguyen nude vung kho han 7

1.2.1 Nhflng ket qua dat duac trong nghien cun tai nguyen nude 7

1.2.2 Nhflng k6t qua dat duofc trong nghien cflu

tai nguyen nxxdc viing kh6 han 11

1.2.3 Tong quan ve mot so nghien cflu

viing kho han Ninh ThuSn - Binh Thuan 14 Ket luan chuong 1 17

Chuong 2 Phan tich cac yeu to tu nhien anh huong toi tai nguyen nude

viing kho han Ninh Thuan - Binh Thuan 18

2.1 Ygutdkhihau : 18

2.2 Phan tich cac yeu to mat dem

vung Ninh Thuan - Binh Thuan 28 2.2.1 Vai tro ciia dia chat tdi thanh tao dia hinh 29

2.2.2 Vai tro ciia dia hinh dia mao 32

2.2.3 Ldfp v6 th6 nhudng 37

2.2.4 Tham phu thuc vat 39

2.3 Vai tro ciia yeu to hai van 44

Ket luan chuong 2 45

Chuong 3 Tai nguyen nude viing kho han Ninh Thuan - Binh Thu^n 46

3.1 Tai nguyen nu6c mua 46

3.1.1 Trfl luong nude mua 46

3.1.2 ^ Cha't luong nu6c mua 47

3.2 Tai nguyen nude mat 47

3.2.1 Trfl luong nude mat 54

3.2.2 Chat luong nude mat 69

3.3 Tai nguyen nude dudi da't 80

3.3.1 Dac diem dia chat thuy van 80

3.3.2 TrC lucmg nude du6i dat 86

3.3.3 Chat luong nude dudi da't 87

3.4 Tai nguyen mdc khoang - nude nong 93

3.5 Cac tai bien thien nhien lien quan d€n

tai nguyen nu6c vung Ninh Thuan - Binh Thuan 94 3.5.1 Cac tai bien thien nhien lien quan den

phan phoi tru lucmg nude 94

3.5.2 Bien dong cha't ludng cac nguon nu6c

vung Ninh Thuan - Bmh Thuan 99

Ket luan chuang 3 106

Chufong 4 De xuat hudng khai thac six dung hop iy tai nguyen, bao ve

moi trucmg nu6c vung kho ban Ninh Tbuan - Binb Tbuan 107

4.1 Hien trang khai thac sir dung nguon nude

vung Ninh Thuan - Binh Thuan ^^'^

4.1.1 Khai thac sir dung nguon nude mat^

viing Ninh Thuan - Binh Thuan 107 4.1.2 Khai thac su dung nguon nude dudi dat 104

4.2 can bang nude he thd'ng 114 4.3 De xuat giai phap khai thac, sir dung hop ly tai nguyen, •f^'

bao ve moi trudng nude vung Ninh Thuan - Binh Thuan 119 4.3.1 Nguyen tac chung ve sir dung tai nguyen nude 119

4.3.2 Cac giai phap tdng the 121 4.3.3 De xua't cac giai phap sir dung tai nguyen nude theo cac nhdm

» dcm vi canh quan sinh thai viing Ninh Thuan - Binh Thuan 125

Ket luan chuong 4 144

Ket luan va kien ngbi 146 Nbflmg cong trinb da cong bo lien quan den luan an 149

Tai lieu tbam kbao 150

DANH MUC C A C BANG

Bang 2.1 Mua binh quan nhieu nam khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan (mm)

Bang 2.2 Lucmg boc thoat hoi tiem nang PET trung binh thang va nam (mm)

Bang 2.3 Chi s6' kho han D viing Ninh Thuan - Binh Thuan

Bang 2.4 He so thuy nhiet Xehanhinop trung binh thang va nam

Bang 2.5 Dien tich rimg vung Ninh Thuan - Binh Thuan nam 1999

Bang 2.6 Dien tich cac loai hinh 16p phii c6 vai tro phong ho theo cac luu virc

Ninh Thuan - Binh Thuan Bang 3.1 Dac trung hinh thai cac song suoi Ninh Thuan - Binh Thuan

Bang 3.2 Cac chi tieu danh gia chat luong mo hinh TANK

Bang 3.3 Cac thanh phSn can can nude tren luu vuc song Ninh Thuan - Binh

Thuan Bang 3.4 Chu ky dong chay cac song suoi viing Ninh Thuan - Binh Thuan

Bang 3.5 Phan phdi dong chay trung binh thang tai cac tram quan trSc

Bang 3.6 Cac dac trimg dong chay miia lii cac song suoi Ninh Thuan - Binh

Thuan Bang 3.7 Cac dac trung dong chay miia kiet cac song suoi Ninh Thuan - Binh

Thuan f

Bang 3.8 Cac thong so dudng cong nu6c rut cac liru vuc viing kho Ninh Thuan

- Binh Thuan Bang 3.9 He so tuong quan giua nu6c ngSm tang nong va nu6c mat

Bang 3.10 So lieu dong chay kiet nhat dieu tra

Bang 3.11 Dong chay cat biin tren song viing Ninh Thuan - Binh Thuan

Bang 3.12 Phan phoi dong chay cat bun trong nam

Bang 3.13 Chat luong nude mat vung Ninh Thuan - Binh Thuan

Bang 3.14 T6ng hop dac dilm dia chKt thuy van chii yeu cua cac ting chiia nu6c

Bang 3.15 Tru luong tiem nang nude duod dat viing Ninh Thuan - Binh Thuan Bang 3.16 Ham luong khi trong mot s6' ngudn nude loai hinh NaHCO^ khoang

hoa cao Bang 3.17 Thanh phdn mot so nguyen to vi luong trong nu6c duoi d^t

Bang 3.18 M6t so trSn lu quel dien hmh

Bang 3.19 Tmh hinh six dung phan hoa hoc va thuoc bao ve thuc vat viing Ninh

Thuan - Binh Thuan Bang 4.1 Hien trang cac cong trinh thuy loi

Bang 4.2 Dien tich dat cat c6 tiem nang va kha nang nuoi tr6ng thuy san

Bang 4.3 So cong trinh cap nude dan sinh tai cac huyen vung Ninh Thuan

-Binh Thuan Bang 4.4 Tai nguyen nu6c theo luu vuc song viing Ninh Thuan - Binh Thuan Bang 4.5 Can bang nguon nude he thong cac Imi vuc s6ng vung Ninh Thuan -

Binh Thuan den nam 2010 Bang 4.6 Cac ho chiia can xay dung tren luu vuc song Cai Phan Rang

Bang 4.7 Cac tram bom cin dmc xay dung trSn song La Nga

Bang 4.8 Cac cong trinh cin xay dung tren song Cai Phan Rang

Bang 4.9 Cac cong trinh cin xiy dung tren liru vuc s6ng Long Song

Bang 4.10 Cac cong trinh cin xay dung tren Imi vuc song Luy

Bang 4.11 Dinh hudng sit dung tai nguy6n nude theo cac don vi canh quan sinh

thai viing Ninh Thuan - Binh Thuan

DANH MUC C A C HINH V E

Hinh 2.1 Ban d6 Dia mao tinh Ninh Thuan - Binh Thuan

Hinh 2.2 Ban do Da't viing Ninh Thuan - Binh Thuan

Hinh 2.3 Ban do Tham thuc vat Ninh Thuan - Binh Thuan

Hinh 3.1 Ban do Phan bo luong mua trung binh nhieu nam vung Ninh Thuan

- Binh Thuan Hinh 3.2 Cac quan h6 mua dong chay theo kieu ca'u true can can nudre Hinh 3.3 Ban do Tai nguyen nude mat vung Ninh Thuan - Binh Thuan Hinh 3.4 Dudng tich luy dong chay ciia cac tram thuy van tren song

Hinh 3.5 Ban 66 Moi trudng nude Ninh Thuan - Binh Thuan

Hinh 3.6 Quan he giira mua lofn va liru luong cat bun cue dai (xuSt hi6n dong

thdi) Hinh 3.7 Quan he luu luong nu6c va iuu luofng eat biin 16n nhat ngay

Hinh 3.8 Ban do Tiem nang nu6e duoi 6it Ninh Thuan - Binh Thuan

Hinh 4.1 Ban do Canh quan sinh thai phuc vu cho khai thac tai nguySn nude

Ninh Thuan - Binh Thuan

DANH MUC CAC CUM TlT V I E T TAT

M 6 D A U

1 Tinh c a p thiet cua luqn an

Ninh Thuan - Binh Thuan la hai tinh nam b cue Nam dai duyen hai miSn

Trung, CO dien tieh tu nhien 10642 k m l Do tac dong ciia cau true dia chat, dia hlnh

da tao nen mot vung kho han nhat tren lanh tho nhiet dcri, gio miia nu6c ta Noi day thudng xuat hien cac qua trinh nhiet am khong thuan led cho viee hinh thanh dong chay Hang nam luong mua mang den viing khong 16n va phan bo khong deu theo

khong gian (dao dong til 600 - 2000 mm) va phan phoi khong deu theo thoi gian

(thdi ky kho han keo dai tren 7 thang, tiem nang b6'c thoat hoi be mat len tdi 1800

-2000 mm), v i vay su thieu hut am trong viing nghien curu Ninh Thuan, Binh Thuan ra't cao Trong viing xuat hien kieu riing nhiet dcd nira rung la va rimg thua cay chiu han Tren nen mat dem va dieu kien khi hau kho han da han che su phat trien tai nguyen nu6c (TNN) Hau het cac s6ng suoi trong viing nghien ciru deu bi kho kiet vao miia can va khong dam bao cap nu6c cho cac nhu cau diing nucfc Hien tuong thieu nude da va dang de doa cuoc song cua ngudi dan 6 day vdi su mo rong cac dien tich da't hoang hoa va cung la noi dang di6n ra hien tuong hoang mac hoa dien hinh ciia nu6c ta

Voi nhip do phat trien kinh te cung vdd su gia tang dan so, nhu ciu ca'p nude

cho cac doi tuong dung nu6c ngay mot gia tang, vi vay viec nghien cihi, danh gia tai nguyen moi trudng nu6c viing kho han Ninh Thuan - Binh Thuan nham dua ra cac giai phap sir dung hop ly T N N tren quan diem phat trien ben vung la va'n de mang tinh cap thiet c6 y nghia khoa hoc va thuc ti6n to 16n

2 Muc tieu cua luqn an

- Danh gia tiem nang cac nguon nu6c (nu6c mua, nu6c mat, nude dudfi dat)

V va hien trang khai thac, sir dung cac ngu6n nu6c viing kho han Ninh

Thuan - Binh Thuan

- D e xuat cac giai phap khai thac hop ly T N N tren quan diem phat trien b6n virng viing kho han Ninh Thuan - Binh Thuan

3 Nhiem vu cua luqn an

- Tong quan nhung nghien cihi ve TNfN vung kho ban

- Pban ticb cac dieu kien tu nbi6n tac dong den T N N trong viing Ninh Tbuan - Binh Thuan

- Danh gia tiem nang cac nguon nirdc va hien trang moi tmcmg nucfc viing nghien ciiu

- D e xuat cac giai phap khai thac sit dung hop ly tai nguyen, bao ve moi tru5ng nu6c vung kho ban Ninh Thuan - Binh Thuan

4 Phuong phap nghien cOru

De giai quyet muc dich va nhiem vu neu tren, luan an da sit dung cac phuong

phap nghien cvni sau day:

- Phitong phap ke thijra, thu thap, he thong boa, xit ly cac ket qua nghien

cuu CO lien quan

- Phuong phap dieu tra, khao sat thuc dia theo cac khu vuc dac trung nham

bo sung tai lieu va kiem tra ket qua nghien ciiu

- Pban tich tong bop dia ly tren quan diem he thong

- Phuong phap danh gia tai nguyen va moi trucmg nu6c

- Phuong phap vi6n tham va he thong tin dia ly (GIS) ^

- Phuong phap danh gia tac dong moi trucmg (EIA)

5 Gidi hqn, phqm vi nghien cCru cua luqn an

- Luan an ebon viing nghien cuii la pMn luc dia thuoc dia ban 2 tinh Ninh Thuan - Binh Thuan, noi t6n tai mot khu vuc kho ban nh^i cua lanb tbo

nu6c ta

- T N N b day duoc nghien cun bao g6m trO lugng va chat luong cac nguon

nude: nu6c mua, nude mat va nu6c duoi da't

- Tren co sb cac dieu kien tu nhien va T N N , cac giai phap sit dung hop ly

TNN dua ra trong luan an mang tinh dinb huong

3

-6 Nhung luqn diem bao ve

• Tinh kho han cua vung nghien cuii mang tinh chat phi dia d6i, chiu tac dong ciia ca'u true dia chcft, dia hinh dia mao, tho nhuong va khi tugfng thuy van (KTTV) Tur do hinh thanh nen T N N trong viing khac biet hoan toan v6i cac khu vuc khac trong mien nhiet ddi gio miia Viet Nam

• Khai thac hgfp ly T N N trdn co s6 dac diem cac nguon nude theo cac don

vi canh quan sinh thai (CQST)

7 Nhung dong gop m6i cue luqn an

- Lan dfiu tien luan an da di sau nghien cuu cac yeu to mat dem tac dong den viec hmh thanh T N N (ca cha't luong va trfi luong) a viing Ninh Thuan

- Binh Thuan noi c6 dieu kien khi hau kho han khac biet 6 nude ta

- Tit cac nguSng chi tieu kho ban, luan an da pban chia duoc cac khu vuc kho ban viing Ninh Thuan - Binh Thuan

- Luan an da xay dung ban do tai nguyen va moi trucmg nude viing kho ban Ninh Thuan - Binh Thuan phuc vu quy boach, sit dung bop ly cac nguon nude

- Tren co so pban ticb danh gia tiem nang cac ngudn nude, da d l xuat duge cac giai phap khai thac sit dung hop ly T N N viing kho ban Ninh Thuan -Binh Thuan theo cac don vi CQST

8 y nghTa khoa hoc va thuc tiin

Y nshia khoa hoc: Gdp phSn hoan thien v6 phuong phap luan nghien cuii qua trinh binh thanh va phat trien T N N viing kho ban va ban kho ban trong kbu vuc nhiet ddi gid miia Viet Nam

Y nshia thuc tiin: Dua tren co sd pban ticb nhung dac diem ciia TNN (ca kho khan iSn thuan loi), luan an da de xuat cac giai phap sir dung hop ly cac nguon nude " phuc vu'phat trien ben viing kinb te - xa hoi (KT - XH) cho hai tinh Ninh Thuan va Binh Thuan

9 Co sd tai lieu

Viec danh gia T N N ciia viing nghien cun duoc dua tr6n s6 lieu quan trSc ciia

mang litdi tram KTTV trong vung va cac tai li6u do dac khao sat trong cac dot thuc dia tir nam 1997 den nam 2004 do nghien cuii sinh va cac dong nghiep thuc hien

Doi v6i vung Ninh Thuan - Binh Thuan, cac tram quan trSc mua bao g6m:

- Tram khi tuong: 3 tram c6 so lieu tit nam 1978 de'n nay

- Diem do mua tai cac tram quan trdc thuy van: 6 tram

- Diem do mua tai cac tru s6 iiy ban, buu dien, trucmg hoc (goi la tram do mua nhan dan) 15 tram

Cac tram quan trac khi tuong duoc xay dung tii cuoi thap ky 70 cua the ky

XX, nhu vay cho den nay phSn 16n cac tram do mua c6 so lieu quan trac tren 25 nam Chat luong so lieu quan trac mua la dang tin cay

Cac tram quan trdc thuy van duoc thanh lap sau nam 1975, on dinh hoat dong tiirnam 1981, bao gom:

- Tram thiiy van hang I (tram Song Luy tren song Luy va tram Ta Pao tren song La Nga): Co nhiem vu theo doi di6n bien ciia che do thiiy van nude song lien tuc va to chiic do cac yeu to nhu muc nude, nhiet do nu6c, nhiet

do khong khi, luong mua, luu luong nu6c va luong phii sa lo limg

- Tram thiiy van hang III (Mudng Man tren song Ca Ty, tram Tan My, Phan Rang tren s6ng Cai Phan Rang): do dac cac yeu to nhu muc nu6c, nhiet do nude, nhiet do khong khi, luong mua

- Mot so tram quan trac duoc trien khai de do luu luong nude phuc vu xay

dung cong trinh nhu tram Ca Giay (song Ca Giay) 'f

Cac tram thiiy van trong viing duoc phan bo kha thua thcrt va miic do tin cay tai lieu ciing r^t khac nhau: Tram thuy van Tan My nam tren song Cai Phan Rang khong che dien tich luu vuc la 1480 km^, day la tram quan trdc muc nude nhimg duoc do luu luong mot so nam nen c6 ducmg quan he muc nude lufu lirong Vi vay mirc do tin cay cua s6 lieu luu luong 6 day khong cao Tram thuy van song Luy (song Luy) va Ta Pao (song La Nga) c6 chu6i tai lieu quan trdc tir nam 1980 - 2003

Ngoai ra, luan an duoc thuc hien tren co so cac tai lieu trong cac cong trinh nghien cun cua cac nha khoa hoc da cong bo va tai lieu do chinh tac gia thu thap trong qua trmh thuc hien cac de tai thuoc chuong trinh ca'p Nha nude, ca'p Bo va cap Vien

Cac de tai Nha nude tac gia tham gia c6 lien quan den luan an g6m: Dieu tra

cabdn tai nguyen moi trudng nhdm khai thdc sic dung hap ly dat hoang hod bdi boi, ven bien cita song Viet Nam (1996 - 1998); Nguyen nhdn, gidi phdp phdng ngica vd ngdn chdn qud trinh hoang mac hod viing Nam Trung bp (viing Ninh Thudn, Binh Thugn) (1996 - 2000); Nghien cim ca sd khoa hpc cho cdc gidi phdp long the du bdo phdng trdnh lU lut dmien Trung (2001 - 2004); Du bdo hien tuang xoi la, boi tu bdbien, cvta song vd cdc gidi phdp phdng trdnh (2001 - 2004)

Cac de tai cap Bo nhir: Nghien cm ddnh gid cdc nguon tai nguyen thien

nhien phuc vu qui hogch phdt trien KT - XH viing Nam Trung Bp den ndm 2010

(1994 - 1995); Nghien cifu hien trgng, budc ddu xdc dinh nguyen nhdn lU lut cdc

tinh Nam Trung Bp (tit Da Ndng den Binh Thugn) vd de xudt ca sd khoa hpc cho cdc gidi phdp khdc phuc (1997 - 1998)

Cac de tai cap Vien gom: Xdy dung ca sd dit lieu tdi nguyen vd moi trudng

dia ly (1996 1998), Van de khai thdc sic dung TNN vung kho hgn Ninh Thugn Binh Thugn (2003)

-Cac ket qua do chinh tac gia thu thap duoc trong cac dot khao sat thuc dia tai

viing nghien cvni bao gom: cac tai lieu cha't luong nude song suoi, nude duoi dat khu vuc nghien curu Cac tai lieu ve van de s i dung nu6c trong vimg nghien cim

10 Bo cue cua luqn an

Ngoai phan md ddu, ket luan va tai lieu tham khao, luan an^om 4 chuong:

Chuang 1: Tong quan cac nghien ciiu tai nguyen nu6c vung kho han

Chitang 2: Phan tich cac yeu to tu nhi6n anh huofng t6i tai nguyen nude

viing kho han Ninh Thuan - Binh Thuan

Chuang 3: Tai nguyen nude vtng kho han Ninh Thuan - Binh Thuan

Chuang 4: De xua't cac giai phap khai thac sir dung hop ly tai nguyen, bao ve

moi trucmg nu6c vung kho han Ninh Thuan - Binh Thuan

C h a o n g 1 T 6 N G Q U A N C A C NGHlfiN CtJtJ

T A I N G U Y E N N U 6 c V U N G K H O H A N

1.1 K H A I N I E M - DINH NGHIA

Nude la nguon tai nguyen v6 cung can thiet cho su ton tai va phat trien cua

xa hoi con ngudi

1.1.1 Tai nguyen nude: TNN bao gom cac nguon nude mat, nude mua,

nu6c duod da't, nude bien thuoc ianh tho ciia mot nude, mot lini vuc, mot viing hay

mot dia phuong, chung dupe dinh nghia ro trong Luat Tai nguyen nude va trong tiJf

dien Bach khoa Viet Nam

TNN thuoc loai tai nguyen cd kha nang tai tao duac nhd chu trinh thiiy van Tuy nhien khong cd nghia la v6 tan ma phu thuoc rat nhieu vao dieu kien tu nhien

va boat ddng ciia con ngudi

Dau the ky 21, the gidi mdi nhan ra rang "Nude la tai nguyen quan trong thii hai sau tai nguyen con ngudi" Nam 2002, Hoi nghi Thupng dinh Trai dat Johannesburg da thura nhan vi tri so 1 ciia TNN trudc ca nang lupng, sure khoe, ndng nghiep va da dang sinh hoc (WEHAB) Nude la tai nguyen cd ban de bi 6 nhiem, da,

dang va se cd xu hudng can kiet neu khdng dupe bao ve Nguyen tic thii 4 cua

Dublin cho rang "Nude cd gia tri kinh te trong mpi dang sii dung canh tranh va can dupe thijra nhan la mot hang hoa kinh te"

1.1.2 Moi trurdng nirdc: Mdi trudng bao gom cac yeund' tu nhien va yeu

td vat cha't nhan tao quan he mat thiet vdi nhau, bao quanh con ngudi, cd anh hudng den ddi song, san xuat, su ton tai phat trien ciia con ngudi va thien nhien (Luat Bao

ve mdi trudng trang 6) [9] Trong mdi trudng nude, yeu td nude dupe xem xet danh gia ca mat Ipi va mat hai ciing vdi cae tac ddng qua lai giiia chung ddi vdi cac yeu td khac cd anh hudng den ddi song, san xuat, su ton tai phat trien ciia con ngudi va thien nhien [100]

1.1.3 Phat trien ben vOmg: Theo Uy ban Lien hiep qudc ve mdi trudng

va phat trien ben vung (Brundtland, 1987): "Phat trien ben viJng la su phat trien nham dap ling nhung nhu eau va khat vpng cua ngay nay, ma khdng lam ton hai den

kha nang dap irng nhirng nhu c^u va khat vong cua tuong lai" [60]

BChai niem va dinh nghia do duac thira nhan kha rong rai va chinh thiic hoa tai ky hop thuong dinh the gicd nam 1992 d Rio de Jainero, va cung duoc hieu mot each rong rai hon vol su ket hgfp giua cac fihh vuc KT - X H , sinh thai - moi trucmg va van hoa

1.1.4 Phat trien tai nguyen nirdc: Theo Luat Tai nguyen nu6c, "phat trien T N N " la bien phap nham nang cao kha nang khai thac, sir dung ben vung TNN

va nang cao gia tri ciia TNN

Doi v6i Viet Nam, viec phat trien ben virng T N N da duoc n6u ro trong Luat Bao ve moi trudng (1993) va Luat tai nguyen nude (1998), dac biet trong chien luoc bao ve Moi trudng Quoc gia (2004), T N N da duoc nhan manh "Can hinh thanh cac

to chiic va cac quy che bao ve rieng doi vdd tiJrng luu vuc song, dac biet la doi vdi cac luu vuc song 16n nhu song Cau, song Sai Gon - Dong Nai hoac cac luu vuc song da

bi 6 nhi6m nghiem trong nhu song Nhue, song Day, "

1.2 TINH HINH NGHlfiN CUtJ TAI NGUYEN NlTdC YUNG KHO HAN 1.2.1 Nhumg ket qua dat di/dc trong nghien curu tai nguyen nirdc

Nghien curu T N N tii lau da trd thanh hudng nghien ciiu quan trong ciia nhieu nganh khoa hoc, nhat la khoa hoc Dia ly Trong nghien curu lap ke hoach va qui hoach phat trien K T - X H theo lanh tho va to chiic lanh tho, thi danh gia TNN la

nhiem vu het sire quan trong Tuy nhien viec nghien cun T N N da c6 nhirng h\x6c ehuyen bien ra't I6n theo lieh sir nghien cihi eiia minh

Ban dau, ciing vod su hieu biet ve chu trinh tuan hoan nu6c trong tu nhien (mua - boc hoi - dong chay) va nhu cSu sir dung nu6c rat nho ciia minh, con ngudi

da tu coi nu6c nhu mot dang tai nguyen v6 han Trong thdi ky nay con ngudi tap trung kha nang cua minh vao cong cuoc chong lai luong nu6c thiia trong miia lu Van de sir dung nu6c chii yeu tap trung vao viec xay dung cac cong trinh khai thac nu6c tren song nham ca'p nu6c cho nganh nong nghiep va cac khu vuc do thi Viec nghien cuii T N N bay gid tap trung kiem ke, danh gia va dua ra cac giai phap sijf dung nudfc theo nhu cSu su dung bang cac cong trinh cung cap nude (nha may nude, gieng, ho chiia, tram bom, kenh muong, dudng ong ) Nhin chung va'n de ve chat

luong moi trudng nude hiu nhu chua duoc quan tam

Khi con ngucd khai thac TNN d quy mo lofn, ciing vofi cong nghe hien dai ben

canh viec tao ra luong hang hoa I6n la luong chat thai tuong duong do vao moi

trucmg thi TNN bat dSu suy thoai Viec nghien curu khai thac gdn lien v6i bao ve TNN bat dau duoc de cap den Nam 1977, Ian dau tien LHQ dua van de Nu6c len di6n dan quoc te Tai Hoi nghi Mar Del Plata (Argentina) da nhan manh ve va'n de

quy hoach, nude sach va ve sinh va la'y thap ky 80 la 'Thap ky Quoc tenuac sqch vd

Ve sinh'\

Nam 1987: LHQ dua ra khai niem va tieu chi ve "phat trien ben vung"

Nam 1992: Hoi nghi Thugfng dinh Rio de Janeiro thong qua Agenda 21,

trong do chuong 18 noi ve nude, dua tren co sb 4 nguyen tac Dublin ve nude va phat

trien ben vung

Nam 1996 ra ddi 2 to chiic, trung tarn boat dong quoc te v6 nude Do la:

1) Hoi dong nude the gidi (World Water Council - WWC) la noi tap hop cac nghien cuu mang tinh ly luan

2) Cong tac vi Nude toan cau (Global Water Partership - GWP) la mang ludi boat dong nham dua cac nguyen tac Dublin vao thufc tiSn

Hai to chiie nay da thong nha't ebon Quan ly tong hop TNN la each tiep can tong quat de thue hien 4 nguyen tac Dublin

Thang III nam 2000 - GWP dua ra dinh nghia quan ly tong hop TNN: la

"mot qua trinh day manh phoi hop phat then vd quan ly TNN, ddt vd cdc tdi nguyen lien quan, sao cho toi da hod cdc Icri ich kinh tevd phuc led xd-4igi mot each cong bang ma khong phuong hai den tinh ben vicng cua cdc he sinh thdi thiet yeu" Ditn

dan Nude the gidi iSn thii 2 - La Hague thong qua Tam nhin an ninh Nude the gidi

va khung hanh dong Nude cho moi ngudi

Thang VII nam 2002, Hoi nghi Thuong dinh Trai da't Johannesburg dat Nude len hang dau trong 5 uu tien (WEHAB)

Thang EI nam 2003, DiSn dan nude the gidi Ian thii 3 - Kyoto nhan manh 3 chien lucre trong quan ly tong hop TNN: Quan ly dieu hanh, tang cudng nang luc, tai chinh

Thang XI nam 2003, Dien dan Nude Dong Nam A lin thii nhat tai Chiang Mai

Ngay 22/III/2005, LHQ dua ra thong diep Thap ky Nude cho Cuoc song theo

nghi quyet A/RESA/RES/58/217 Trong thdng diep nay, Tong Thu ky LHQ Kofi

Annan da khang dinh: "Nuac Id van de cap bach de phat trien con ngu&i va phd'm

gid Cung nhau, chung ta c6 the cung cap nuac sqch, an todn cho nhdn ddn tren todn The giai TNN cua The gi&i Id con ducmg huyet mqch cho su sinh ton vd phdt trien ben vitng trong theky 21"

Doi voi cac nude phat trien (Phap, Anh, My, Uc, Nhat ) viec nghien cun TNN da de ra cac qui trinh, qui pham nham quan ly tong hop tai nguyen moi trucmg nude theo luu vuc song No bao gom cac bien phap giam thieu cha't thai bang viec

ap dung cong nghe san xua't sach va kiem toan cha't thai, thu gom tai sit diing cac chat thai, xir ly mot phSn va xiJf ly toan b6 cac cha't thai, nude thai trudc khi do vao song, qui hoach khai thac hop ly nguon nude phuc vu phat trien ben virng KT - XH luu vuc song, quan trac luong va cha't luong moi trudng, canh bao su khuech tan cac chat doc hai trong song va du bao sinh thai - chat luong nude tren toan luu vuc song [116], [117], [118], [119], [120]

Doi vdi nhung nude dang phat trien, viSc nghien cihi TNN vSn dang dimg lai

a mufc kiem ke cac nguon nude va viec nghien cuii quan ly tong hop TNN theo cac luu vuc song con nhieu ba't cap

6 nude ta, ngay til gifia nhung nam thap ky 70, Nha nude da chii trong va

quan tam dSu tu nghien cun, dieu tra danh gia cac di^u kien tu nhien, tai nguyen thien nhien va moi trudng da't, nude theo cac vimg sinh thai Ngoai nhung de tai, de

an doc lap, da hinh thanh mot loat cac chuong trinh nghien curu nhdm timg budc xay dung CO sd du lieu ve dieu kien tu nhien, TNTN va moi trudng cac vting lanh tho phuc vu quy hoach phat trien KT - XH, giam nhe thien tai va bao ve moi trudng Co the diem qua mot so chuong trinh da trien khai theo cac giai doan nhu sau:

• Giai doqn 1976 -1980: Co 4 chuong trinh dieu tra tong hgfp cac viing dong

bang song Ciiu Long, Tay Bac, Tay Nguyen va ven bien mien Trung, trong do Siem ke TNN ve luong nham khai thac phuc vu phat trien KT - XH, nhung chua de cap den cac van d^ v6 cha't luong nude

• Giai doqn 1981 - 1985: Da trien khai 19 chuong trmh khoa hoc ca'p Nha

nude CO lien quan den tai nguyen va moi trudng nhung vSn chii yeu di vao

-

10-hu6ng kiem ke cac nguon tai nguySn trong do c6 TNN

Giai doan 1986 - 1990 Co 13 chuong trmh khoa hoc lien quan den tai

nguyen moi tnrdng, trong do c6 chuong trinh 5 2D rieng ve moi trucmg

Chuong trinh da gop phSn xay dung "Ke hoqch Quoc gia ve moi trudng vd

phdt trien Idu ben"

Giai doan 1991 -1995: Da trien khai 4 chuong trinh lien quan den tai nguyen

va moi trucmg Chuong trmh KC - 12 nghien cuu TNN va khai thac sir dung hop ly TNN Chuong trmh KT - 02 nghien cuu rieng ve moi trucmg da gop

phan xay dung du thao "Ludt bdo ve moi trudng" va nghien ciiu cac giai phap

danh gia tac dong moi trudng (DTM), tieu chuan moi trucmg, monitoring Phuong huofng ciia Nha nude ta trong Chuong trinh hanh dong Quoc gia ve bao ve moi trucmg va phat trien ben viing da neu ro trong Luat Moi trucmg (ban hanh nam 1993) va Luat Tai nguyen nu6c (ban hanh nam 1998) de tao dfiy dii co so phap ly cho viec quan ly sir dung ben vung TNN

Giai doan 1996 - 2000: Da trien khai chuong trmh KHCN-07: "Six dung hap

ly tdi nguyen vd bdo ve moi trudng" Cac de tai trong chuong trinh khong chi

dijmg b viec nghien curu hien trang tai nguyen moi tru5ng ma con xac dinh

duoc he thong cac chi tieu, tieu chi, chi thi moi trucmg, du bao va danh gia tac dong doi vofi tijmg thanh phSn moi trucmg, danh gia tong hop doi voi moi trudng, phan tich dac diem KT - XH, phan tich chi phi - hieu qua doi vdi cac

tac dong hoac cac giai phap ve bao ve moi trudng f

Giai doan nam 2001 - 2005: Da trien khai chuong trinh KC-08: "Bdo ve moi

trudng vd phdng trdnh thien tai" Cac de tai trong chuong trinh da giai quyet

duoc kha nhieu nhung van de cap bach ve phat trien ben viJng TNN trong giai doan hien nay nhu: Danh gia difin bien TNN trong thdi ky cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nu6c; Nghien cuii xay dung mo hmh quan ly tong hgfp tai nguyen va moi trudng nude luu vuc song Da, song Ba; Xay dung thir nghiem quy hoach va bao ve moi trudng cho mdt so khu vuc kinh te trong diem mien Trung va Dong Nam bo

1.2.2 Nhumg ket qua dat diTdc trong nghien curu

tai nguyen nirdcvung kho han

1.2.2.1 Tren the gidi

a) Xay dimg tieu chi kho han: De danh gia miic do kho han cua cac

khu vuc, cac vung lanh tho nhiet ddi va a nhiet doi, cac nha khoa hoc da nghien curu

va dua ra cac tieu chi dua tren luong mua sinh dong chay:

- Nhung khu vuc c6 lucmg mua hang nam dat miic duoi 250 mm dugfc coi la

khu vuc CO khi hau kho han (hoang mac)

- Nhung khu vuc c6 luong mua hang nam dat dudi miic 500 mm duge eoi la khu vuc ban kho han

- Ngoai ra mot so khu vuc duoc eoi la ban am u6t khi luong mua nam vuot

tren gia tri 500 mm nhung tmh eh^t phan mua trong nam r^t 16n la nguyen nhan kho han theo tiimg thdi ky dai (vai thang) trong nam

Theo cac tieu chi d tren, vung kho han va ban kho han tren the gidi chiem 40% dien tich be mat Trai dat vdi tong luong nude binh quan dau ngucri nam 2000 la 1700 m\

b) De xuat giai phap su dung hop ly tai nguyen nude doi vol nhumg khu vuc kho han, ban kho ban va ban am uot

Khu vuc TB va BSc Trung Quoc c6 khi hau lanh va kho, dien tich chiem

khoang 11,5% toan lanh tho, ho da nghien curu va 66 xuat duoc nhiing bien phap hihi

hieu trong viec sir dung hop ly TNN nhSm phong ngijra va ngan chan hoang mac hoa

6 cac vung dat cat, ngudi ta da tao ra cac dai rimg ngan chan cat bay; cac viing ven dat cat da tr6ng nhung tham c6 de giu va on dinh cat Ho da xay dung cac cong trinh

de gill nguon nu6c mat gin cac 6c dao; Cac ho chura da duoc xay dung de phong

chong lu quet, dong thoi he thong kenh duoc xay dumg de dua nu6c tan ra tijr tuyet trong mua xuan tur vung niii cao ve ho chura nu6c Hien nay d Trung Quoc da trong duoc tren 1.400.000 ha rumg thanh bang dai, tren 70% dien tich khu vuc Cung vdi cac h6 thong kenh muong cung ca'p nu6c tao nen nhirng canh dong m6i tren cac viing cat, bien cac viing d^it nay thanh nhirng khu riimg cay an qua Cac giai phap ky thuat hd tro

de cai tao viing dat cat la xay dung cac tuyen ducfng sat, tao ra vung dat canh tac bang each dua nude len ngang bang muc cat Phat trien TNN nham cai tao vung dat can

-

12-c6i, tao ra cac 6c dao mdi

6 nirdc Cong hoa Turmenia, ngudi ta da sir dung cac giai phap dieu tiet ngu6n nirdc, phat trien nen nong nghiep chan nuoi va kiem soat cac vung cat di dong

6 nude C6ng hoa Kazastan, ngudi ta da sir dung nu6c song Syr Daria de tudi bang kenh cho cac vung da't nhiem man Tiir nam 1920 da tien hanh xay dung mot mang ludi kenh tudi Den nam 1956 da dua dien tich dugfc tudd len 250 000 ha Giai phap chu yeu d day la sir dung hop ly nguon nude hiem c6, can bang nude va phat trien kinh te nong nghiep (trong bong, chan tha gia sue )

6 An Do, ngudi ta da sijr dung cac giai phap kiem soat dan so, sir dung dat hop

ly, quy hoach va khai thac hop ly TNN, quan ly nu6c va cac cong nghe lien quan, phat

trien nghe trong vudn b cac vung kho han

1.2.2.1 Trong nu&c

Tit dinh nghia kho han va vung kho han duoc trinh bay d tren vtng dung vao

lanh tho Viet Nam c6 nhung han che la nude ta nam d khu vuc nhiet ddi gio mija c6 luong mua trung binh nam Idn song do tinh chat phan bo khong deu theo khong gian

va thdi gian n6n tinh trang kho han da diin ra rong khap lanh tho nude ta theo tiimg

thdi gian khac nhau trong nam V i vay cho den nay da cd hang loat cac cong trinh nghien curu va'n de siJr dung nude trong nhirng khu vuc khd khan ve ngudn nude, dac biet viing dong bang cat ven bien Trung bo Dang chii y la cac cong trmh nghien curu ciia GS Thai Van Trimg [87], GS Lam Cong Dinh [32], GS Ngo Dinh Tuan [98]

Khi nghien ciru vi cac nhan to' sinh thai phat sinh nhung quSn the trong tham

thuc vat, GS Thai Van Trijmg [87] cho rang trong toan bo cac yeu to ciia nhom nhan

to khi hau - thuy van thi che do kho ^m bao gom luong mua hang nam, chi so kho

han va d6 Im tha'p quyet dinh su hinh thanh nhung kieu khi hau nguyen sinh ciia

tham thuc vat thien nhien thuoc viing nhiet ddi gio mua nhu Viet Nam Theo y tudng dd, tac gia da xay dung chi so' kho han X = S A D, trong dd: S - bieu thi so thang kho; A - bi^u thi so thang han; D - bieu thi so thang kiet '

d day, thang kho cd luong mua khong qua 50 mm, thang han cd lircmg mua khong qua 25 mm, thang kiet cd lirong mua khong den 5 mm va cd nhieu thang khong cd giot mua nao

Ngoai ra, tac gia con van dung y tuomg cua Gaussen trong cong thiic vu nhiet (thang kho la thang c6 luong mua tmh bang mm nho hon hoac bang 2 Ian nhiet do trung binh cua thang do tinh bang "C) 6 Viet Nam, nhiet do trung binh pho bien la

25"C VI vay thang kho la thang c6 luong mua khong den 50 mm Chi tieu thang han

la thang c6 luong mua khong qua 25 mm va nhan dinh rang tieu chuan do xa'p xi tieu chuan 30 mm ciia Anbreville diing cho chau Phi

Dae diem thien nhien ciia viing cat di dong ven bien la che do gio miia, v6i gio

mua DB am uot, kem theo mua t\x thang IX den thang X I I , hu6ng gio gan nhu thang

goc voi bcr bien thuc day cat di chuyen vao phia noi dong va gio miia TN nong va rat

kho, day lui mot phan cat iic noi dong ra bien GS Lam Cong Dinh [32] da de cap den

tac hai ciia viing cat di d6ng ven bien va de ra nhung giai phap on dinh viing cat bang nhiing bien phap ky thuat nham hinh thanh he thong rirng viing chac, du kha nang phong chong gio bao, ngan chan cat bay, cat nhay, giai quyet tan goc nan cat di dong, cai tao cat hoang thanh d^t trong trot, chan nuoi th6ng qua viec trong phi lao, hoac di trudc mot bu6c, hoac ph6'i hop d6ng thcd v6i nhimg bien phap ki thuat khac,

Tac gia ciing da dua ra mot so nguyen tac hanh dong, chii yeu la m6i dia phuong cSn lam chii mot so loai cay thich hop nhat nhung khong doc canh mot loai cay tren ciing mot khu vuc, van dung phuong phap trong h6n loai cong them phuong thiic nong lam ket hgfp de tan dung uu the cay trong va han che nhu cSu su dung nguon nu6c hiem phuc vu nhu cSu tudi trong khu vuc kho han

Tren co s6 xem xet dac diem tu nhien va dan sinh kinh \4 viing cat, nhirng

giai phap khoa hoc cong nghe cai tao moi trudng viing cat Quang Tri bang bien phap ki thuat thuy loi, Hoang Phu6c [68] da xay dung khu thuc nghiem nham kiem chumg tac dung cua su ket hop 3 giai phap thuy Igi, lam nghiep va nong nghiep Ve thuy loi, cong trinh thuc nghiem ciia tac gia da de ra giai phap dap de bang cat va kich thu6c hop l i cua chiing Ve lam nghiep, tac gia de xuat phuong an trong theo 6, thuc hien nong lam ket hop, lap bang cay, xac dinh dac tinh cua siic hut mao din ciia cat va de xuat phuong phap tuoi mao din

Trong giai doan 1996 - 2000, Chuong trinh nghien ciiru cap Nha nude "Sii dung hop If tai nguyen va bao ve moi trudng" da cho trien khai hai de tai KHCN 07-

-

14-01, KHCN 07- 02 nghien cvm chuydn sSu vi cac qua trinh hoang mac hoa LSn dSu

tien de tai KHCN 07- 01 da tien hanh phan tich cac dieu kien tu nhien va xa hoi nham xac dinh nguyen nhan va tur do de xuat giai phap phong ngijra, ngan chan qua

trinh hoang mac hoa d vung Nam Trung bo nude ta [3], [4], [26] De tai da de ra

hirofng khai thac sir dung T N N c6 tinh den yeu t6' phat trien ben vung nhung viing da't ban kho han va hoang mac hoa thuoc 2 tinh Ninh Thuan - Binh Thuan

Cac cong trinh nghien cuii cua tac gia Viet Nam thirc sir la nhung tai lieu tham khao trong viec xac dinh cac tieu chi va ngudng kho han, de xuat cac giai phap

phong chong thoai hoa da^t dSn den qua trinh hoang mac hoa, cung nhu xay dung

cac mo hinh kinh te sinh thai moi tnicmg nham ngan chan, cai tao, khoi phuc va phat trien kinh te tren cac vung hoang hoa ciia nude ta

1.2.3 Tong quan ve mot so nghien cufu vung kho han

Ninh Thuan - Binh Thuan

Ninh Thuan - Binh Thuan (hinh 1.1) la vung c6 dieu kien khi hau nSng nong keo

dai gan nhu quanh nam, boc hoi kha nang Idfn, tong lugng mua binh quan nhieu nam d

nhieu noi viing ven bien nho han 500 - 600 mm, trong khi vung sucm nui Trudng Son

CO lugfng mua tren 1500 mm, bdi vay noi day duoc goi la khu vuc '"chua mm dd lut vd

chm ndng dd han" Dac diem dia hinh quy dinh mang lu6i song suoi trong vung, cac

song ngan, d6'c d6 ra bien v6i che do nude gdn nhu triing lap v6i che dp mua miia cua

khi hau Vung ciia song ven bien the hien manh list su tranh chap giua cac qua trinh song - bien, vi vay van de sii dung nude trong vung thucfng gap rat nhieu kho khan

Hiieu nu6c trong miia kho da han che su phat trien kinh t6' trong viing, d6ng thcfi da lam

bien doi cac dieu kien tu nhien theo chieu huomg cue doan han, dac biet xuat hien cac

qua trinh hoang mac hoa do thoai hoa d^it vdi dien tich ngay cang ma rong

Dung trudc hien trang thi6n nhien hoang mac hoa Ninh Thuan - Binh Thuan nhieu gia thiet ve nguyen nhan va he qua dat ra trucfc day chua duac giai quyet Phai

chang dgct dai, thuc vat b day la he qua cua tinh khac nghiet von c6 ciia dieu kien khi

hau da trai qua mot thcd gian dai, con tac dpng cua con ngudi la thu: yeu? Mot quan

niem khac cho rang s6 di c6 su kho han nhu ngay nay b day la do con ngucd khai thac

tai nguyen thien nhien (trong do c6 d^t va nu6c) khong hap ly keo theo su thay doi ciia

-15-vikhihau[26]

Thuc te lich sir khai thac d^it Ninh Thuan - Binh Thuan cho thay tir trudtc the

ky X, hien tugng kho han da xua't hien trong cac khu vuc duyen hai, tap trung dan cu

ciia dong bao Cham Lin dSu tien b day da xay dung he thong thuy loi bang hinh

thiic dap dang tren song Mot va'n de tiep tuc gay sure ep thoai hoa moi trudng la toe

do gia tang dan so va do thi hoa Cac vanh dai do thi la khu dan cu vori phuong thiic canh tac v i n con mang tinh cha't lac hau, thieu hieu biet tong the ve thien nhien Ngoai ra cuoc chien tranh keo dai da tan pha thien nhien khu vuc

Nguon nu6c - van de huyet mach ciia moi nen kinh te dang bien dong manh

me theo chieu hudng ba't loi cho viec sir dung Viec khai thac nguon nude hgfp ly tren co sd phat trien ben viJng la van de luon duoc quan tam cho moi viing lanh tho, dac biet dd'i vdd vung kho han nha't lanh tho nude ta, viing Ninh Thuan - Binh Thuan (trudc day duoc gpi la ddi kho Thuan Hai)

Viec nghien cun T N N vung kho han nha't lanh tho nhiet ddi gid miia Vi6t Nam, khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan, da duoc quan tam chii trong Cd the diem

mot sd cac nghien ciiu mang tinh khai quat ciia viing nghien cvni:

- Chuong trinh dieu tra co ban Thuan Hai - Minh Hai (1976-1980) trong dd tien hanh kiem ke cac nguon tai nguyen nhien ciia viing Day la co sd ban

dau cho cac nghien cuu tiep sau dd w6 khu vuc cd khi hau kho han dac trung

- Cac chuyen khao cua GS Le Ba Thao [81], GS Vu Tu U p [52] nghien ciru

ve dia ly tu nhien, CQST khu virc Nam Trung bd ndi chung-, viing Nha Trang

- Binh Thuan ndi rieng tir sau nam 1975

- Cac tai lieu ve dia mao, tan kien tao va cac qua trinh dong lire hien dai cd r^t it

va so luoc, the hien trong cac cdng trinh nghien cuu ciia Le Due An (1982, 1990) [1], [2] Dac bi6t, trong nhimg nam gan day da xuat hien loat cac ban dd

dia mao phuc vu cac 66 an dieu tra dia chat dd thi nhu Ban dd dia mao viing dd

thi Phan Rang - Phan Thiet va dd thi Phan Rang - Thap Cham cua Hoang Phuong [69]

- Luan an tien sT "Dac diem dia mao viing ddi vd dong bang ven bien Ninh

Thuan - Binh Thuan " tac gia Udng Dinh Khanh [46] da phan tich nhirng dac

tnmg dia cha't, dia mao cua vung doi dong bang ven bien Ninh Thuan - Binh Thuan do dura ra dinh hircrng sir dung hop ly cac khu vuc mang tinh chat dac trung kho han

- Quy hoach thuy Id tinh Ninh Thuan thdi ky 1996 - 2000 va 2000 - 2010 cua cac tac gia thuoc bo Thuy Id (nay thuoc Bo NN&PTNT) GS Ngo Dinh Tuan [99], Duong Van Budn [13], Vu Nang Dung [31] Quy hoach thuy Igi tinh Binh Thuan thd ky 1996 - 2000 va 2000 - 2010 ciia tac gia Dao Ngoc Toai [84], Le Minh Trieu [85], Le True [86] Cac nghien cim nay da danh gia TNN theo khong gian va thd gian, tur do dua ra cac giai phap (chii yeu la cac giai phap cong tfinh) phuc vu phat trien KT - XH trong titng tinh

- Can bang nude vung duyen hai Trung Trung B6 va Tay Nguyen ciia Dang

Ngoc Vinh [107]: tren co sd sir dung mo hinh MISSIM, tac gia da can bang nguon nu6c den va nhu cau sir dung nu6c theo quy hoach phat trien KT - XH den nam 2010 cua cac dia phuong trong vung nghien cuii, nham dua ra nhung phuong an sir dung nu6c toi iru cho tiitig Imi vuc song ciia dai duyen hai Nam Trung bo trong do c6 cac Imi vuc song thuoc Ninh Thuan - Binh Thuan

- Nghien cuii danh gia dac diem dia chat moi truofng dd kho va ban kho tijr Nha Trang den Binh Thuan ciia tac gia Pham Van Thanh [61] Tac gia da tong hop tijr cac yeu to tu nhien: dia cha't - khoang san, dia cha't thuy van, dia cha't cong trinh, dia mao - tan kien tao, v6 phong hoa, cac tai lieu ve KTTV, quy hoach sir dung da't, quy hoach phat trien KT - XH ciia tinh Nha Trang, Ninh Thuan, Binh Thuan Tren co sd cac nghien curu de danh gia tong quan ve hien trang moi trudig dd kho va ban kho, tiir do xac dinh duoc 9 don vi dia chat moi trudig dac tnmg cho nhimg canh quan dia hoa khac nhau

Nhin chung, cac cong trinh da cong bo lien quan den viing nghien cun co khoi luong tai Ueu la r^t Idi, phong phu, da dang nhung do nhieu don vi thuc hien, d nhieu

thd diem khac nhau, nen cMt luong tai lieu khong dong bo, dieu kien ky thuat d tumg

thd diem co khac nhau, doi nd chua dong nha't ve quy pham, miic do nghien cun Cac nghien cuu tru6c day da thu duoc nhieu ket qua co gia tri ve khoa hoc va thuc tiSn, gop phan giai quyet mot so va'n de noi com ve tai nguyen va moi trudig nu6c trong m6i giai

-17-doan Song do han che vl muc tiSu, n6i dung nen nhilu vSh de quan trong, dac biSt la cac yeu to mat dem (dia hinh, dia mao, 16p phu thuc vat, CQST ) chua duoc de cap dung mure nen chufa dua ra duac cac giai phap thich hop nham khai thac hop ly lanh tho

trong do c6 TNN Trong nhiing nam gin day, han han thieu nu6c luon diSn ra 6 trong

khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan va xen ke vdi nhiing dot han ban nang ne la nhung tran mua lu ngap lut mang tinh chat lich sijr Cac tai bien lien quan den nguon nude da

trb thanh nhOng thien tai chii yeu, tac dong dang ke den boat dong KT - XH ciia vung nghien cuii Dot ban ban keo dai til nam 2004 den 2005 da lam thiet hai tren 500 ty

dong cho nen kinb te Ninh Thuan - Binh Thuan Ben canh do nhung bieu bien ve hoang

mac hoa ngay cang c6 tinh pho bien b day Vi vay nghien curu TNN nham sir dung hop

ly de dam bao phat triln ben vGng cac tai nguyen thien nhiSn (da't, thuc vat ) b khu vuc

kho han va ban am uod nay la va'n de ca'p bach Do do nhiem vu dat ra ciia luan an la:

- Phan tich cac dieu kien tu nhien va nhan tac anh huong den TNN trong viing

- Danh gia tiem nang cac nguon nu6c

- De xuat mot so giai phap khai thac, sir dung hop ly tai nguyen va bao v6 moi truofng nude viing kho ban Ninh Thuan - Binh Thuan

KET LUAN CHlfONG 1

Tren co sd cac tai lieu da cong bo, luan an da neu bat mot so khai niem ve tai nguyen, moi tnicmg nu6c va va'n de phat trien ben vOng TNN Luan an tong quan c6 chon loc ve cac nghien cun danh gia TNN viing kho ban d tren the gidi va trong nude,

da tong quan duoc mot khdi luong \6n cac ket qua nghien cufu ve'dia chat, dia mao,

khi tuong, thuy van, quy hoach thuy loi da duoc thuc bien ddi v6i khu virc nghien cun Song ban chat ciia qua trinh kho ban, hoang mac boa va ca'u true can can nu6c c6 lien quan den cac yeu to "mat dem" van chua duoc lam sang to

Nghien cun phat trien ben vung TNN viing kho ban va ban kho ban vln con

la van dt mod me, boi vay ngoai y nghia thuc ti6n bao ve moi trucmg chdng hoang

mac hoa phuc vu cho phat trien KT - XH, no con gop phSn lam hoan thien them

phirong phap luan trong nghien cun phat trien ben vung TNN b viing kho ban noi

chung va su bien dong ve moi tru5ng du6i tac dong ciia cac boat dong phat trien

KT - XH thuoc 2 tinh Ninh Thuan - Binh Thuan

THU VIEN KHOA HOC TONG HOP

ChLfong 2 P H A N T I C H C A C Yfe'u T O T V N H l f i N

A N H H i r 6 N G T 6 I T A I NGUYfiN NlTOC

V U N G K H O H A N N I N H T H U A N - B I N H T H U A N

TNN la san pham cua khi hau tren nen canh quan Su hinh thanh vung kho

han va ban kho han b Ninh ThuSn - Binh Thuan la to hop cua nhieu yeu to tu nhien

trong vung Phan tich tac dong cua cac yeu to mat dem t6i hinh thanh TNN trong vung nghien cun Ninh Thuan - Binh Thuan thong qua phan tich, danh gia dac diem khi hau, thiiy van va mat dem la noi dung chmh ciia chuong nay

Ninh Thuan - Binh Thuan c6 che do khi hau nhiet d6i gio mua, khong c6 miia dong lanh Co the thay rang tren dien tich nghien ciru khong 16n (10642 km^) nhung t6n tai nhieu kieu che do khi hau khac nhau [64], [84]

a) Che do gio:

- Viing ven bien, vao miia dong ( X I - IV) gio thoi chii yeu theo hu6ng Dong

vdi tin suit 26 - 44%, vao mua he hudmg gio chu dao la hudng Tay ( V I - IX), voi tan

- Toe do gio trung binh nam dao dong trong khoang 2 - 2,5 m/s va c6 the dat

gia tri Idn hon d vung ven bien t6i 3 - 3,2 m/s Nhin chung, toe do gio trung binh it

thay doi trong nam Toe do gio cue dai dat tri so tiir 1 4 - 2 4 m/s va thucmg quan trac duoc tropg cac cofn dong

b) Che do mira - am:

*T* Luang mua hang nam dao dong rat 16n theo khong gian tijr 600 - 2500

mm Bac va TB Ninh Thuan, luong mua Idn vcd miia mua keo dai, do la su ket hop

I

cua che do mua Nam Tay Nguyen va che do mua dai duyen hai Trung bo Khu vuc phia nam va T N Binh Thuan do chiu tac dong true ti6p cua hoan luu tur vinh Bengan nen lugng mua 6 day len tdi 2722,5 mm (tai V6 Xu) Khu vuc trung tam Ninh Thuan - Binh Thuan la vung dong bang tha'p nam khuat trong ddi durt gay Nha Trang

- Tanh Linh nen luong mua chi dudi 700 mm (657,3 mm - Ca Na) Luong mua c6

xu hudfng giam dan tur hai ddu Bac va Nam vao khu vuc trung tam va tir phia Tay sang phia Dong vung nghien cihi

*T* Ve che dp, luong mua phan hoa theo miia rat sau sdc, ca ve then gian miia

mua va lircmg mua vi phu thuoc vao hoat dong ciia hoan luu khi quyen:

- Vung phia dong va trung tam, mua ft va miia mua keo dai 3 - 4 thang chiem khoang 50 - 60% tong luong mua nam Nhung noi c6 luong mua nam rat thap (600 -

700 mm), mua mua chi tir 1 - 2 thang (thang VIII hoac IX - X) va chiem 20 - 40%

lutcmg mua nam Luong mua \6n nhat vao thang IX hoac X, dat (120 - 260) mm/thang

do chiu tac dong ciia gio miia DB

- Vimg bac, TB va TN khu vuc nghien cvni c6 miia mua tuong doi dai (6 - 7

thang, tir V den X hoac XI) Luong mua mua mua chi6m t6i 80 - 95% tong lugfng mua nam Mua 16n nhat vao thang VIII hoac IX do anh hucmg cua gio miia TN, dat 320 -

620 mm/thang (bang 2.1)

Mac du miia kho tren toan viing khac nhau ca ve thdi gian xuat hien cung nhu

do dai miia, nhung thdi ky kho kiet nhat tuong doi trung nhau

- Doi v6i cac khu vuc it va rat it mua, cac thang kho (X^g < 2T - nhiet dp tmng binh

thang) keo dai 5 - 6 thang (XI hoac Xn - IV), trong do c6 toi 4 - 6 thang han (X^^ng

< T) va 2 - 4 thang kiet (X^^^g < 5 mm) Day la trung tam kho han nhat toan quoc

- Khu vuc mua vura va \6n c6 4 thang kho, trong do c6 3 - 4 thang han va 1 - 2

thang kiet

Hai thang I va n tr6n toan viing Ninh Thuan - Binh Thuan c6 lugng mua thap nhat, chi dat dudi 5 mm/thang

Do nguon am mang den cac khu vuc khac nhau ntn bie'n dong lugng mua

nam cua viing nghien cuu cung rat khac biet Khu vuc T N chiu tac dong gay mua ciia gio miia nen he so bien dong Q, ciia lugng mua nam dat 0,17 Cac khu vuc con

lai bien dong lugng mua nam dat tdi 0,39

<* Luang hoc thodt hoi tiem ndng PET: Trong vung c6 biic xa doi dao, rat

nhieu ndng, nen nhiet cao, do am tha'p, nen luong hoc thoat hoi tiem nang dat 1520

-1720 mm/nam, day la khu vuc c6 tri so PET Idfn nhat toan quoc Tri so nay ciia tat ca cac thang trong nam deu vuot lOOmm/thang Hai thang 111 va IV, luong hoc thoat

hoi tiem nang \6n nha't, dat 150 - 170 mm/thang Hai thang XI, XII hoac c6 tri so

PET tha'p nhat, nhung vSn dat 110 - 127 mm/thang (bang 2.2)

c) Cac hien tirong thcri tiet dac biet:

Kho ndng: So ngay kho nong quan trie duoc chu ye'u a nhiing vung tha'p,

nam it nha't khoang 3 - 4 ngay (viing sat bien), nam nhieu nha't tdi 48 ngay (viing xa bien) So ngay kho nong xua't hien nhieu nha't tai cac thung lung tuong doi xa bien nhu song Cai Phan Rang, song Long Song, song Luy, c6 tod 35 - 48 ngay/nam va nhieu nha't vao cac thang V - VIII v6i 6 - 14 ngay/thang Nhung vung tha'p con lai so

ngay kho nong it hem, tix 20 - 35 ngay/nam

*> Bao: Do chiu anh hucmg ciia bao voi tan suaft xua't hien thap, chiem 7,94%

so con bao do bp vao dai ven bien mien Trung Bao do bo chu ye'u vao bd bien phia

Bac viing nghien cihi (13/15 con bao do bo vao Ninh Thuan) va tap trung vao 3 thang cuoi nam tir thang (X - XII) la 14/15 con bao Bao c6 th^ gay mua 16n va gio manh, tuy nhien khong du doi nhu d cac vting ven bien phia Bdc va Bdc Trung bo ciia nu6c

ta

Giong: Khu vuc sudn Dong day Truofng Son trung binh m6i nam c6

khoang 25 - 40 ngay c6 giong, chu yeu ttr thang V de'n thang X Khu vuc cao nguyen Trucmg Son c6 nhieu giong hon, trung binh m6i nam c6 khoang 50 - 65 ngay, hai thang VII va VIII c6 nhieu giong nha't, dat 12 - 14 ngay/thang

•> Suong mu: Khu vuc nui tha'p, go doi day Trucmg San va dong bang ven

bien khong c6 suong mii Hien tuong thdi tiet nay xua't hien b khu vuc cao nguyen

Trucmg Son, trung binh m6i nam 1-2 ngay suong mil

Nhu vay, tren mot dien tich khong 16n nhung khu vuc nghien cihi c6 ba kieu

che' d6 khi hau khac nhau ca ve luong lan phan bo miia Dac biet c6 kieu che do khi

hau kho han trong mien nhiet d6i gio miia Viet Nam Luan an dua tren co sof luong

-23-mira de xac dinh tieu chi kho han vl mat khi hau Theo ti6u chi kho han da trinh bay 6

chiicmg 1 thi iirong mua nam noi thap nhat ciia viing Ninh Thuan - Binh Thuan vSn dat

tren cac nguong ve luong mua ciia khi hau ban kho han Do c6 tinh phan mua cure

doan nen Ninh Thuan - Binh Thuan c6 miia dong nhiet do tha'p, mua he nong, kho

han keo dai va c6 dac diem:

- Mot nam c6 4 thdi ky khac nhau v^ mua: (i) mua kho dong xuan (I - IV); (ii)

miia mua dau he (V - VI); (iii) miia kho cuoi he (VE - VHI) va miia mua thu

dong (IX - XE) '

- Thcri tiet kho nong xu^t hien til thang I den thang X, tap trung chii yeu tit thang

m de'n thang VIE

Vi vay, luan an sir dung nguong kh6 han theo thcri gian trong nam Hien c6

nhieu quan diem trong viec chon cac chi tieu de phan chia kieu khi hau, nhimg c6

the khang dinh rang trong dieu kien khi hau nhiet dod gio mua, yeu to nhiet do

khong dong vai tro quan trong trong phan kieu khi hau nhu d cac nu6c on d6i Bien

do nhiet do nam d Ninh Thuan - Binh Thuan khong Idn (khoang 3") va it thay doi tiir

vung nay den viing khac Mot bien do nhiet do nho nhu vay dt dang bi triet tieu boi

su CO mat ciia 16p phu thuc vat rijmg, lam suy yeu han qua trinh phong hoa vat ly so

vdi phong hoa hoa hoc [81] Bien do ngay dem 16n hon bien do nam, nhung cung

khong vuot qua 6,5" (vao mua mua) va 9" (vao miia kho)

Su giam nhiet dp theo chieu thing diing lai c6 y nghia trong viec phan kieu

khi hau d mien niii Doi vdi vung Ninh Thuan - Binh Thuan, neu ia'y nhiet dp b Hon

Ba (cao 1480 m) so v6i Nha Trang (tai viing ven bien c6 cao dp vai met) thi c6 the

tinh dupe rang, cii len cao 100 m, nhiet dp lai ha xudng khoang 0,64"C

Theo y kien ciia J Demangeot (1974), C Peguy (1961) va nhiSu nha khi hau

hoc khac, neu che dp nhiet it thay doi tur viing nay sang vung khac d mien nhiet doi

thi chinh lupng mua va che dp ciia no phai trd thanh yeu to chinh trong phan kieu

khi hau Trong nhiing nam gSn day, nhieu nha khi hau hpc da chu y den lupng mua,

lirpng boc hoi va nhiet dp de danh gia miic dp kho han Thorn Waite (1933) neu ra

khai niem boc thoat hoi nude (evapo - transpiration), bieu di6n khong nhiing su boc

hoi tii mat dat ma ca su thoat hoi do ho hap ciia thuc vat [87]

- Vung kho han: B6c hoi t i l m nang g^p 1,5 den 2 15n so v6i luong mua trong

- Vimg ban kho han: Boc hoi tiem nang gap 1 den 1,5 ISn so v6i luofng mua

trong ciing thdi ky va keo dai 8 thang

Bang 2.3 : Chi so kho han D viing Ninh Thuan - Binh Thuan

Tram I II III IV V V I VII VIII IX X XI XII Nam Cam Ranh 5,40 13,1 3,28 6,46 2,30 2,46 3,04 2,73 0,79 0,48 0,46 1,39 1,50 Nha H6' 18,7 99,9 19,7 6,44 1,93 2,17 2,18 2,58 0,93 0,72 0,77 1,37 1,94 Phan Thiet 148 279 35,1 5,03 1,16 1,05 0,82 0,77 0,68 0,78 2,36 6,55 1,52 Ham Tan 389 545 15,9 3,51 0,78 0,46 0,43 0,41 0,47 0,62 2,09 4,96 0,93 Lien Khucfng 24,0 6,05 2,99 1,02 0,54 0,55 0,56 0,61 0,35 0,44 1,26 3,60 0,84

Tir bang 2.3 cho tha'y khu vuc chiu tac dong true tiep ciia gio miia TN la nhiing vung ^m uot cua vung nghien cuii (c6 chi so kho han nam D < 1)

Nhiing khu vuc chiu tac dong gay mua ciia gio mua DB la viing kho han c6

chi so kho han nam dat gia tri kha cao, tren 1,5 - la noi c6 chi s© kho han nam \6n

nhat Viet Nam

Neu xet rieng tvmg thang, miic do kho han con tram trong han nhieu Trong

nam c6 khoang 8 - 9 thang (tir thang X I I den het thang V I I I hoac tilr thang X I den het

thang VI) CO chi so kho han D > 1, trong do khoang 6 - 8 thang c6 chi so kh6 han D >

2 Dac biet trong suot 3 thang lien tuc (I - III) chi so kho han D > 10, tire la vao thdi

gian nay lugfng boc thoat hoi tiem nang PET \6n hon luong mua tdi tren 10 Mn doi vdi

khu vuc chiu tac dong ciia gio miia DB Khu vuc chiu tac dong gio miia TN muc do kho han theo thang trong nam rat Idn, trong nhiing thang I , I I chi so kho han vuot tren 100 Xet theo chi so kho han D khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan ton tai:

-25-Viins kho han: tur Phan Rang toi Nam Phan Ri Do la dai ven bien va keo sau

vao dat lien a cot cao dia hinh thudng khong qua 80 - 100m Sir tang cao ve chi so kho han la hau qua cua dieu kien khi hau va keo theo sir thay doi nhieu thong so thuy van

Viins ban kho han: Do la vong cung 6m la'y vijng kho han va dugc bat diu tijr

Nha Trang den Ham Tan Viing ban kho han vao sau trong da't lien khong qua miic dia hinh tir 300 den 500m

(2) Chi so kho han Gaussen(F) ^

1

Trong do : T : Nhiet do khong khi trung binh thang (t"C)

R : Luong mua thang trung binh (mm)

Va miic do kho ban duoc phan chia theo ty so: F = 100 - 150 kho trung binh

F = 150-200 kho han

F > 200 kho ban nang

Luan an tinh toan chi so kho ban Gaussen cho 3 tram khi tuong trong vung la Nha Ho (187,5), Phan Thiet (218,4) va Ham Tan (194,9), nhu vay vung ven bien Ninh Thuan - Binh Thuan dao dong trong ca'p kho ban den kho ban nang

(3) He so thuy nhiet Xelianhinop (K):

0 , 1 Z T ^

6 day: R - lugfng mua; ET - tong nhiet do Idm hon 0"C

Theo GS Vu Tu Lap neu: K < 1,00 tuong ling vdi kho

K = 1 - 1,50 tuong ling hoi kho

K = 1,51 - 2 tuong ling hoi am

K = 2,01 - 3 tuong ling am

K > 3,00 tuong ling v6i am uot

Ngoai ra, Yeu Tram Sinh [26] khi tinh toan he so thiiy nhiet K cho lanh tho Trung Quoc, ong da cho ring K = 0,3 la ranh gidi cua thao nguyen va sa mac

Xem xet ket qua tmh toan he s6' thiiy nhiet Xelianhinop ciia khu vuc Ninh

-26-Thuan - Binh -26-Thuan (bang 2.4) th^y rang, d nhOng vung c6 lucmg mira khoang tren

1000 mm/nam c6 he so thuy nhiet \6n hon 1,00; 6 nhOng noi mua nhieu he so K c6

the dat tdi khoang 2,5, con d cac viing mua it va rat ft ciia khu vuc Ninh Thuan Binh Thuan (lucmg mua tir 600 - 1000 mm/nam) he so thiiy nhiet Xelianhinop nho hon 1,00, cu the dao dong trong khoang 0,60 - 1,00 Xet chung toan nam thi d cac viing nay c6 khi hau kho han, nhung chua dat tdi mure ciia khi hau sa mac (he so K 6 day Idfn hon 0,3) Tuy nhien, theo nhung so lieu hien c6, day la noi duy nha't tren lanh tho nude ta c6 he so thiiy nhiet nam nho hon 1,00 ^

-Bang 2.4 He so thiiy nhiet Xelianhinop thang, nam trung binh nhieu nam Tram I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Nam Cam Ranh 0,31 0,14 0,57 0,29 0,79 0,71 0,58 0,65 2,06 3,14 3,36 1,15 1,14 Nha Ho 0,08 0,03 0,12 0,24 0,85 0,75 0,77 0,68 1,78 1,81 1,71 0,80 0,81 Phan Thiet 0,01 0,001 0,08 0,38 1,39 1,71 1,93 1,98 2,41 1,84 0,47 0,16 1,06 Ham Tan 0 0,001 0,11 0,50 2,11 2,83 3,45 3,49 3,73 3,67 0,82 0,17 1,70 Lien Khirong 0,08 0,34 0,70 1,88 3,18 2,86 2,86 2,67 4,35 3,46 1,23 0,44 2,05 Neu xet rieng timg thang, thi d cac viing c6 luong mua dudi 1000 mm/nam,

nhieu thang c6 he s6 thuy nhiet ra't tha'p Trung binh hang nam cd khoang 8 - 9

thang (tit thang I hoac thang X I I den thang VIII) c6 he so K < 1,00; trong do c6 tdi

4 thang lien tuc (I - I V hoac X I I - III) c6 he so K < 0,3 f

Xet theo he so thiiy nhiet Xelianhinop thi cac viing mua it va rat it cua khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan c6 khi hau kho han, thcd ky kho han dai vdi rniic do kho han tram trong thuoc vao loai nha't ciia nude ta

(4) Chi so lu&ng mua cua Lang (R20 )•

R R20 ~ ^

20

d day: R - tong luong mua nam (mm)

T20 - nhiet do trung binh nam (t"C)

Chi so' luofng mua Lang la quan he de lien he giiia khi hau vdi tho nhuong

thuc vat Dua vao chi s6' lufcmg mua R20 6ng da chia thanh cac dcfi khi hau sau:

Chisolucfng mua cua Lang Tinh hinh thuc vat

100- 160 : Riitng cay Idn

>160 : Bai hoang va bai c6 tha'p

De danh gia miic do kho han cua khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan luan an tinh chi so luong mua ciia Lang cho 5 tram khi hau nhu sau: Nha Ho (29,4); Phan Thiet (38,6); Cam Ranh (41,6); Ham Tan (62,1), Lien Khuong (74,7)

Ket qua tinh loan chi so luong mua Lang tha'y rang b cac viing mua it va r^t it

ciia khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan, R20 dao dong trong khoang 20 - 40, tuong img vdfi cac viing ban sa mac

Nhu vay, long hop cac chi tieu ve luong mua nam, cac chi so khi hau tong hop nhu chi so kho han, chi so Gaussen, he so thuy nhiet Xelianhinop va chi so lugng mua cua Lang, da dua ra cac chi tieu khi hau ve cac ngudng kho han cho viing Ninh Thuan - Binh Thuan [26]:

- Bien do dao dong nhiet do ngay dem tren 9°C

- Nhiet do khong khi trung binh nam tren 25"C

- Miia it mua vuot tren 9 thang, trong do 4 - 5 thang han c6 luong mua thang ducfi 25 mm, c6 2 - 3 thang kiet lugfng mua xa'p xi bang 0

Tren co sd cac chi tieu tren, viing kho han va ban kho han b Ninh Thuan Binh Thuan ton tai b cac khu vuc:

Viing thap du6i 300 m trong thung IGng song Cai Nha Ho, Dong Me va dai ven bien tii Phan Rang den Phan Ri la khu vuc c6 khi hau kho han nhat tuong ling vdd khi hau giiia ban hoang mac va sa van Day la viing c6 khi hau nhiet ddi gio miia ra't nong v6i nhiet do trung binh nam tren 25"C; bien do ngay trung binh nam ciia nhiet do dao dong tii 7 - 9"C hoac 16n hon 9°C Mua rat it vdi lugfng mua dat 600

-28 800 mm/nam va miia mua 1 -28 3 thang, trong mua it mua c6 5 -28 6 thang khO Luong

hoc thoat hoi tiem nang PET dat tri so rat \6n khoang 1670 - 1720 mm/nam Day la

gia tri hoc thoat hoi tiem nang 16n nhat ciia khu vuc Ninh Thuan - Binh Thuan, cung nhir cua ca nu6c Theo cac chi tieu sinh thai khi hau ciia cac he sinh thai hoang mac, ban hoang mac, savan trang c6, dieu kien khi hau 6 day chua dat toi mure ciia khi hau hoang mac ma tuong dug vdi khi hau giiia ban hoang mac va savan

- Vung tha'p duoi 300 m trong thung liing song Ong huyen An Son; trong thung lung song Cai, song Can, khu vuc Ma Lam, Mui Ne, Hai Lam; trong thung lung song Trau (Hiep Kiet), dai ven bien tiir mui Hon Chong den Cam Ranh va nhirng viing c6 do cao tur 300 - 1200 m khu vuc Phan Dien, VTnh Hao, niii Deo Ca, Niii Ta Nang - Phu6c Khang, niii Ba Duong - Vinh Hai la khu vuc c6 khi hau kho

han thii nhi, tuong xxng v6i khi hau sa van trang c6 Day la nhiing viing c6 khi hau

nhiet ddi gio miia ra't nong va nong, mua it, miia it mua, kho, han, kiet deu ngdn hon vung kho han tren Mure do kho han vln thuoc loai khac nghiet ciia khu vuc cung nhir toan quo'c Theo cac chi tieu sinh khi hau, viing nay c6 khi hau tuong ting v6i khi hau savan trang c6

Cac khu vuc tren thuOc vao loai khO han nha't ciia nude ta va tuong ling vdi khi hau giua ban sa mac - sa van va sa van trang c6 Su kho han ve mat khi hau la nguyen nhan ciia tinh kho han ve mat TNN d trong viing

R6 rang c6 mot su phan hoa ve cac kieu khi hau trong khu vuc nho tren lanh tho nhi6t dcd Viet Nam ma nguyen nhan la su phan hoa kien tao.^pNhirng yeu to nay khong nhimg quyet dinh cho nhiing net can ban ciia thanh phan dia chat, dia mao

ma con dan den su phan bo lai nhiet am ciia dia ddi theo cac dang va yeu to dia hinh, dac diem ca'u tao dat da Vi vay, luan an phan tich cac yeu to' mat dem nham lam sang to nguyfen nhan gay kho han ciia viing Ninh Thuan - Binh Thuan trong mien nhiet ddi gio miia Viet Nam

2.2 PHAN TICH CAC Y^U TO MAT DEM

VUNG NINH THUAN - BINH THUAN

Su khac nhau ve dia mao, tan kien tao, kien tao va ca'u triic dia cha't la mot trong nhiing nguyen nhan hinh thanh n6n net dia ly tong hop doc dao vung Ninh

2 9

-Thuan - Binh -Thuan

2.2.1 Vai tro cua dia chat tdi thanh tao dia hinh

• • •

Dia hinh la ket qua cua su hoat dong tudng h6 giOa cac qua trinh noi sinh va

ngoai sinh, trong do ca'u true dia chat - kien tao va cac thanh tao dia cha't duoc coi

nhu nhan to tien de thanh tao dia hinh [46]

2 2.1.1 Dia tang:

I Gim Mezozoi (MZ)

* He Jura (J) *

* Thong thuang, he tang La Ngd (J2ln): Phan bo rong rai d phan phia Nam va

TN khu vuc nghien cuii c6 chieu day tong cong cua he tSng tit 800 - 900 m:

+ Phan thd'p: gom chu yeu set ket mau den phan 16p, bot ket, set ket dang soc

dai CO chijfa hoa da Posidonia Bronni Voltz va Planammatoceras sp

+ Phan cao: chu yeu la cat ket hat vijra, hat nho xen bot ket Trong cac Idfp cat

ket hat nho c6 nhieu da'u vet thuc vat bao ton kem

* Thong thumg, he tang deo Bao Lgc (J^ dbl): Phan bo han che d khu vuc

song Luy, Ca Tot Thanh phan thach hoc la andezit, andezitobazan, andezitodacit,

dacit, ryolit va tuf cua chiing

* He Kreta

* He tang Nha Trang (Knt): phan bo kha rong rai a khu vuc VTnh Hao, Tuy

Phong, Mui Ne va Bac Mui Ne Thanh phSn thach hoc la ryolit, trachifriolit, felsit,

dacit va tuf ciia chiing *

2. Gi&i Kainozoi

* Thong Pliocen - phu thong pleistocen ducfi

- Thanh tao bazan co (N2-Q,): phan bo rong rai b khu vuc Diic Linh, Tanh

Linh, lo ra dudi dang be mat doi cao 150 - 200 m va dudd dang be mat cao nguyen

cao 400 - 500 m Day la cac thanh tao bazan c6 ngheo olevin, bazan c6 pyrocen va

ham luong plagiocla cao, h6 day chung khoang 10 - 20 m Tuoi dia chat duoc xep

vaoNj-Qi

- Tram tich Mo Thdp (N2-Q,): trim tich phan h6 chu yeu 6 chan sudn phia

Nam ciia nui Mavich va 16 ra ven ria bien xa Hoa Thdng, Ham Thuan Bdc, chieu day

f

-30-khoang 20 m Tu6i cua thanh tao trim tich nay dugc xep Nj-Q,

* Thong Pleistocen trung - phu thong giita (Qn): Trim tich cat do Phan Thiet bao gom cac hi mat cat do phan bo rong rai doc theo ven bien Ninh Thuan - Binh

Thuan Cat do tren mat hat tuong doi min c6 b6t va chiia inmenit, gdn ket yeu, hoac cfdang rod rac Thanh phSn thach hoc cat tho, cat trung, cat min, b6t Tuoi ciia cat

do xep vao Pleistocen trung (Qu), chieu day cua 16p tijr 50 - 100 m

* Thong Pleistocen - phu thong giUa - tren (Qu.u,): Tram tich bien tuoi Qn.,!,:

lien quan v6i trSm tich bien ngay trong khu vuc bat gap trfim tich ca'u tao nen them San Hai cao 20m v6i thanh phan la cat bot lan cu6i soi, cat voi duac xac dinh c6 nguon goc bien

* Thong Pleistocen giita - thong Holocen (Qu-iv)' Thanh tao bazan tre Q,i.,v

phan bo kha rdi rac Phan Idn la cac bazan 16 hong, bazan bpt, cac bazan dac sit it han Chieu day lorp phii bazan thay d6i rat lofn, tirl20 m den 40 - 50m

*Phu thong Pleistocen tren Q,„

- Tram tich bien tu6i Qm: do la trim tich voi, cat san ho Ca Na, ca'u tao nen them bien cao 10-15 m, c6 tuoi 18500 nam tuong vtng v6i thdi ky Pleistocen tren (Qm)

- Tram tich s6ng bien (amQ,„): phan bo pho bien khu vuc song Luy, song Cai Phan Thiet va song Cai Phan Rang d do cao 20m, ca'u tao gom cat, bot, set mau nau,

CO tuoi Pleistocen muon (amQm)

- TrSm tich cat bien (Q,v^'^), phan bo kha pho bien 6 Ham Tan, cat hat min den trung, chon loc tot c6 chiia inmennit, c6 ch6 do boat dong cua giof cat vun cao thanh

dun den 10 m, tham chi c6 ch6 tdi 20 - 30 m Tuoi trSm tich dupe xep vao Qjv

- Tram tich h6n hop song bien (Qiv^"^) : phan bo chii yeu 6 khu vuc c6 cac cita song lofn do ra bi^n d dp cao trung binh 5 - 6m, 6 - 8m, dupe ca'u tao bdi cat, bpt, set Tuoi trSm tich xep vao Qiv^'^

- TrSm tich cat voi san ho (Qiv^"^) ca'u tao nen them biln cao 4 - 5 m o Ca Na

va khu vtrc Mui Do

- Tram tich san ho (Qiv^) Phan Rang: phan bo ven bien San Hai, Phan Rang, chi 16 ra khi tri^u xuong, ca'u tao bdi cat v6i ISn san ho

- Trhn tich song (Qiv^): phan bo dpc theo ven s6ng duoi dang them I va bai

31

-boi duac c^u tao bdi cat soi, b6t, set - v

- TrSm tich h6n hop song - dfim lay: chi bat gap b khu vuc song La Nga, ca'u

tao tram tich la set mun thuc vat, than biin, be day 3 - 5m Tuoi tram tich Qiv"\

- Trdm tich h5n hop bien - dSm My: bat gap khu vuc ven bien xa Nhon Hai va thi xa Phan Thiet, duac cau tao boi bot set, mun thuc vat vdi be day khong Idn 3 - 5m Tuoi tram tich xep Q,v^

2.2.1.2 Cac thdnh tao xdm nhap

Cac thanh tao xam nhap trong khu vuc kha pho bien bao gom ca cac the xam nhap n6ng va sau vdri thanh phan da tijr axit den trung tinh va bazo Theo cac giai doan xam nhap c6 the chia ra cac phiic he xam nhap sau:

- PhiJCc he Ankroet - Dinh Qudn (y5 Kjdq): Phan bo rong rai o Ham Tan va

Phan Rang vdi thanh phan diorit, diorit thach anh, granodiorit, granit

- Philtc he Deo Cd (y K2dc): phan bo dudi dang cac khoi niii c6 kich thudc

khac nhau tap trung d phia Nam, TN va DB khu vuc Thanh phan thach hoc cua da thay doi tur trung tinh den axit, doi noi c6 granit chiia kiem Ca'u tao phiic he Deo Ca gom: granodiorit, granosienit, granit Phiic he Deo Ca do duoc thanh tao sau cac tram tich phun trao loai Don Duong nen doi noi c6 bien cha't tiep xuc trao doi

- PhAc he VTnh Hdo (A K2vh): day la phiic he a niii lua mdi duoc thanh tao,

cac the mach keo dai vdi kich thudc 16 ra ra't khac nhau Thanh phan thach hoc la pocfiarit, microgranit dang pocfia vdi nen vi tinh cac ban tinh fenspat nau phcft hong dang ta'm, phiic he nay xuydn cat qua phiic he Deo Ca

- PhAc he Cd Nd (y K2 cn): phan bo rong rai nhu phiic he Deo Ca thucmg tao

thanh cac khoi xam nhap tiir nho den trung binh (1 km^ den 50 km^) Trong khu vuc nghien ciiu khoi Ca Na c6 dien tich tdi lOOkml

- Phifc he Phan Rang (yK2-Ppr): phat trien cac mach nho, cac dai keo dai tit

vai tram met den 1 - 2 km, chieu day 100 - 200 m c6 phuong keo dai theo hudfng DB

- TN, thanh phan thach hoc la granit pocfia v6i nen hat nho, cac ban tinh thudng la cac tarn fenspat mau hong, nen c6 mau trdng xam Tinh phan ddi ket tinh tii ngoai vao trung tam khoi kha ro

Nhu vay, ve mat ca'u true dia chat kien tao, khu vuc nghien ciiu nam 6 giiia