Com tong quan that ba vong dam phan Doha

Không nằm ngoài chủ đề đó, vòng đàm phán Doha của Tổ chức thương mại thế giới WTO đàm phán về mục tiêu giảm bớt các rào cản thương mại trên toàn thế giới, mở cửa thị trường hàng nông sản

LỜI MỞ ĐẦU

Từ khi thành lập WTO đến nay có rất nhiều vòng đàm phán và mỗi lần đàm phán các nước thành viên lại đưa ra một chủ đề nhằm thúc đẩy buôn bán, thương mại, dịch vụ

Không nằm ngoài chủ đề đó, vòng đàm phán Doha của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đàm phán về mục tiêu giảm bớt các rào cản thương mại trên toàn thế giới,

mở cửa thị trường hàng nông sản, phi nông sản, dịch vụ nhằm thúc đẩy thương mại hóa toàn cầu, thực hiện thương mại công bằng đối với các nước đang phát triển

Đối với những nước đang phát triển, đây là một vòng đàm phán rất có ý nghĩa, vì nếu Doha kết thúc thì hàng hóa của các nước đang phát triển, chủ yếu là hàng nông sản,

sẽ có cơ hội thâm nhập thị trường các nước phát triển do hàng rào thuế quan sẽ được giảm rất lớn Bởi vì nếu vòng đàm phán đạt được thỏa thuận thì hàng rào thương mại sẽ được giảm bớt và tất nhiên cả sự bảo hộ tại nhiều nền kinh tế cũng sẽ được giảm bớt

Tuy nhiên sau 7 năm liên tục ( từ năm 2001 đến 2008 ) các nước đã không thể đạt đến thỏa thuận tự do hóa thị trường toàn cầu, cắt giảm trợ cấp nông nghiệp và hỗ trợ hệ thống thương mại toàn thế giới Các cuộc đàm phán vẫn rơi vào bế tắc do bất đồng trong quan điểm của các nước phát triển giàu có với các nước nghèo đang phát triển (chủ yếu là nhóm các quốc gia G20) và trợ cấp cho nông nghiệp là vấn đề đáng chú ý nhất bởi thỏa thuận về việc này là một chủ đề gay cấn nhất trong quá trình đàm phán

Hiện nay vòng đàm phán Doha vẫn đang tiếp tục nhưng vẫn không mấy khả quan

Để tìm hiểu rõ hơn về vòng đàm phán Doha chúng ta nên tìm hiểu “ Tổng quan và nguyên nhân dẫn đến việc thất bại của vòng đàm phán này” Từ đó hiểu được quan

điểm của các nước về tự do hóa thương mại và tiêu điểm đó là rào cản thương mại và trợ cấp nông nghiệp Từ đó đưa ra hướng giải quyết có lợi nhất cho các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam

Trong bài viết này gồm 3 chương:

Chương I: Tổng quan về vòng đàm phán Doha2

Chương II: Nguyên nhân thất bại của vòng đàm phán Doha

Chương III: Đánh giá và bình luận

I TỔNG QUAN VỀ VÒNG ĐÀM PHÁN DOHA

1 Khái quát chung:

Doha là vòng đàm phán thứ 9 cua GATT/WTO

 Geneva 1947

 Annecy 1948

 Torquay 1950

 Geneva 1956

 Dillion 1960-1961

 Kenedy 1965-1967

 Tokyo 1973-1979

 Uruguay 1986-1994 (dẫn đến thành lập WTO)

 Doha 2001-?

Các nội dung chính của Doha là:

 Nông nghiệp: Giảm thuế quan và các rào cản phi thuế quan, giảm và tiến

tới xóa bỏ trợ cấp xuất khẩu, giảm trợ cấp trong nước

 Dịch vụ: Mở rộng các cam kết của Hiệp định Dịch vụ (GATS)

 Hàng phi nông nghiệp: giảm thuế và hàng rào phi thuế.

 Sở hữu trí tuệ: giải quyết mối liên hệ giữa sở hữu trí tuệ và y tế, chỉ dẫn

địa lý, nới lỏng quy định về sở hữu trí tuệ phục vụ cho việc phát triển

 Thương mại và đầu tư: Xem xét lại Hiệp định Đầu tư (TRIMS)

 Thương mại và chính sách cạnh tranh: minh bạch, không phân biệt đối

xử, hợp tác tự nguyện, hỗ trợ phát triển nguồn lực

 Mua sắm chính phủ: thủ tục minh bạch

 Tạo thuận lợi hóa cho thương mại: Xem xét lại và diễn giải chi tiết các

Điều V, VIII và X của GATT 1994

 Xem xét lại quy định của WTO về chống phá giá và chống trợ cấp

(Điều VI GATT 1994)

 Xem xét lại quy định của WTO về các hiệp định thương mại khu vực

(Điều XXIV GATT 1994)

 Xem xét lại quy định của WTO về cơ chế giải quyết tranh chấp

 Mối quan hệ giữa thương mại và môi trường: phân biệt giữa các biện

pháp bảo vệ môi trường với các rào cản thương mại, dán nhãn sản phẩm bảo vệ môi trường, trợ cấp ngư nghiệp

 Thương mại điện tử

 Các ưu đãi dành cho các nước đang phát triển: bao gồm các vấn đề về

các nền kinh tế có quy mô nhỏ, các nền kinh tế chậm phát triển, nợ chính phủ, chuyển giao công nghệ, hợp tác và hỗ trợ phát triển nguồn lực, các ưu đãi đặc biệt và khác biệt

2 Diễn biến cuộc đàm phán và các vấn đề tồn tại:

Từ năm 2001 đến 2006, vòng đàm phán Doha đã trải qua 5 mốc quan trọng:

 Năm 2003 tại Cancún: Đây là cơ hội đầu tiên bị bỏ lỡ khi các thành viên rà

soát lại quá trình đàm phán nhằm thúc đẩy mục tiêu bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan để hỗ trợ các nước đang phát triển Hội nghị thất bại do bất đồng giữa các nước giàu

và nước nghèo xung quanh vấn đề trợ cấp nông nghiệp Các nước đang phát triển tập hợp lại và hình thành 2 nhóm đàm phán mới: Nhóm G20, gồm các nước đang phát triển thu nhập trung bình và nhóm G90, gồm các nước đang phát triển có mức thu nhập thấp

 Năm 2004 tại Geneva: Các thành viên WTO thống nhất một Thỏa thuận

khung vào ngày 31/7/2004 Thoả thuận khung được xem là bước đệm để thiết lập các phương thức đàm phán và luật lệ, quy định mới trong lĩnh vực đàm phán, là nguyên tắc chỉ đạo cho quá trình đàm phán tiếp theo Theo đó, cộng đồng EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Braxin thống nhất sẽ xóa bỏ tất cả các khoản trợ cấp xuất khẩu nông sản, giảm các khoản trợ cấp gây bóp méo thương mại và giảm thuế nhập khẩu nông sản Các nước phát triển cam kết giảm thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng chế biến, tuy nhiên vẫn được bảo hộ một số ngành mũi nhọn

 Năm 2005 tại Hồng Kông: Mục tiêu ban đầu của phiên họp là đi đến thỏa

thuận cuối cùng của vòng đàm phán Doha đã thay bằng việc các nước giàu cam kết áp

dụng hạn ngạch và nhập khẩu tự do đối với tất cả các nước có thu nhập thấp và cam kết đến năm 2013 sẽ thực hiện xóa bỏ các khoản trợ cấp xuất khẩu nông sản

 Năm 2006 tại Geneva: Vòng đàm phán Doha diễn ra tháng 7/2006 Các

nước tham gia đàm phán chủ chốt bao gồm Braxin và Ấn Độ (đại diện cho nhóm G20),

EU, Hoa Kỳ và Úc (đại diện cho nhóm Cairns các nước xuất khẩu nông sản) và Nhật Bản (đại diện cho nhóm G10 các nhà nhập khẩu nông sản ròng) Tại hội nghị Geneva, các nhà đàm phán không thể thống nhất quan điểm về vấn đề trợ cấp nông nghiệp và chính sách giảm thuế nhập khẩu Phía Hoa Kỳ thì cho rằng đã nhượng bộ quá nhiều còn liên minh Châu Âu không chấp nhận cắt giảm thêm trợ cấp nông nghiệp Các nước còn lại cũng không muốn hạ thấp hàng rào bảo hộ nông sản của mình Điểu này dẫn đến việc Tổng Giám đốc WTO Pascal Lamy chính thức tuyên bố đình chỉ vòng đàm phán Doha

Sau nhiều vòng đàm phán từ năm 2001 đến năm 2008, Hội nghị Bộ trưởng WTO thu hẹp tại Giơ-ne-vơ vào tháng 7 năm 2008 là thời điểm các thành viên WTO tiến gần đích đàm phán nhất nhưng cuối cùng đàm phán lại tan vỡ do một số thành viên quan trọng không thỏa thuận được những vấn đề then chốt nhất về nông nghiệp

Mỹ ban đầu đề xuất cắt giảm trợ cấp nông sản của mình xuống còn 15 tỷ USD, sau

đó chấp nhận giảm nữa xuống 14,5 tỷ USD theo một thoả hiệp trước đó Mức mới nhất này tuy gấp đôi các khoản chi phí hiện tại, nhưng chưa bằng 1/3 mức trần hiện nay, nên các nước đang phát triển cho rằng nó chưa đủ

Những nước giàu như Mỹ và các thành viên Liên minh châu Âu (EU) vẫn có lợi thế hơn trước các quốc gia đang nổi lên như Trung Quốc và Ấn Độ xung quanh các đề xuất bảo vệ những ngành công nghiệp còn non yếu của các nước đang phát triển trước sức mạnh toàn diện của việc cắt giảm thuế công nghiệp

Một bất đồng nữa là Mỹ ra sức thúc đẩy các nước đang phát triển tham gia vào những thoả thuận tự nguyện nhằm giảm hoặc bãi bỏ thuế trong từng lĩnh vực công nghiệp riêng lẻ, như ngành ô tô và dệt may

Mỹ nói rằng các thoả thuận theo từng ngành sẽ tạo ra một thị trường mở thực sự Nhưng Ấn Độ và Trung Quốc cho rằng "tín dụng" thuế được đề xuất này làm phương hại đến bản chất tự nguyện của các thoả thuận

Vấn đề bảo hộ đã gây trở ngại cho các cuộc đàm phán Phương cách đề xuất bảo

hộ được dàn xếp đã không đáp ứng được những lợi ích sống còn của 3 nhóm quan trọng

là Mỹ, các nước xuất khẩu đang phát triển,các nước đang phát triển chủ yếu

Bước sang năm 2010, tình hình liên quan đến đàm phán có một số chuyển biến tích cực: (i) kinh tế thế giới tiếp tục có dấu hiệu phục hồi; (ii) Hoa Kỳ tỏ ra quan tâm hơn đến vòng Đô-ha; (iii) đàm phán đã có những bước tiến nhất định về mặt kỹ thuật sau một thời gian áp dụng phương pháp vừa đàm phán kỹ thuật, vừa đàm phán phương thức (modalities) Nhiều thành viên quan trọng của WTO đều mong muốn Hoa Kỳ sớm đưa ra cam kết để kết thúc vòng đàm phán

Tuy nhiên, cho đến nay vẫn tồn tại những câu hỏi lớn liên quan đến ý đồ của Hoa

Kỳ và một số thành viên lớn như Trung quốc, Ấn độ, Bra-xin Do Hoa Kỳ chưa thực sự vào cuộc nên các nước đang phát triển (ĐPT) chủ chốt như Trung quốc, Ấn độ, Bra-xin chưa muốn “ngả bài” Bên cạnh đó, nhiều nước kém phát triển (LDC) khu vực châu Phi

bị Hoa Kỳ và EU lôi kéo đã đứng về phía các nước phát triển trong việc trì hoãn giảm thuế, duy trì các ưu đãi riêng cho các nước này, kêu gọi các thành viên WTO thực hiện

“thu hoạch sớm” hay “phi hạn ngạch” hoặc “phi thuế’ cho các nước LDC, khiến cục diện đàm phán càng khó khăn, phức tạp hơn Ngoài ra, trong các lĩnh vực đàm phán quan trọng như NAMA, nông nghiệp và dịch vụ vẫn còn tồn tại khoảng cách lớn giữa các thành viên phát triển và đang phát triển Những yếu tố như vậy đã khiến mục tiêu kết thúc vòng Đô-ha vào năm 2010 không còn hiện thực, bất chấp các cuộc tham vấn cấp cao vẫn diễn ra dồn dập trong thời gian qua

Nhiều khả năng đàm phán sẽ kéo dài, Hoa Kỳ tiếp tục đòi các thành viên khác mở cửa thêm thị trường cả về hàng hóa và dịch vụ Nhằm cứu vãn vòng Đô-ha, có thể các nước ĐPT chủ chốt sẽ có nhân nhượng nhất định trong một số lĩnh vực đàm phán như cắt giảm thuế quan theo ngành (sectoral), hàng hóa hóa môi trường, dịch vụ sẽ được đẩy

nhanh hơn Diễn biến ở Geneva cho thấy nhóm các nước đang phát triển tiếp tục nhấn mạnh yếu tố phát triển trong vòng Đô-ha, trong khi đó, Hoa Kỳ và phần nào là EU vẫn cho rằng vấn đề tiếp cận thị trường là trở ngại chính, việc kết thúc đàm phán chưa mang lại cơ hội xuất khẩu đồng đều cho các nước, hàm ý các nước ĐPT chưa có nhân nhượng đáng kể về mở cửa thị trường

Trong khi hầu hết các nước đều kêu gọi đẩy mạnh đàm phán trên cơ sở những kết quả đã đạt được vào tháng 12/2008, Hoa Kỳ tỏ ý không hài lòng và gợi ý có thể đàm phán lại các nội dung này

Đàm phán sẽ tiếp tục được tiến hành đàm phán đồng thời trên 2 kênh: (i) tham vấn, đàm phán song phương, nhiều bên về các vấn đề kỹ thuật còn tồn đọng ; (ii) thảo luận phương thức lập Biểu cam kết của từng thành viên trong lĩnh vực NAMA, nông nghiệp và dịch vụ

II NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI CỦA VÒNG ĐÀM PHÁN DOHA

Vòng đàm phán Doha kéo dài từ năm 2001 đến năm 2008 đã đưa ra nhiều mục tiêu nhằm thúc đẩy tự do hóa thương mại và giúp các nước nghèo thu được nhiều lợi ích hơn trong hoạt động thương mại Tuy nhiên, dù đã nổ lực trong nhiều cuộc đàm phán nhưng các nước vẫn không đi đến được một thỏa thuận thống nhất bởi những bất đồng trong toan tính của mình Những bất đồng này đã dẫn đến bế tắc của cuộc đàm phán Tuy nhiên, không chỉ đơn giản là các bất đồng mà còn rất nhiều nguyên nhân khác dẫn đến sự thất bại của đàm phán Doha:

Thứ nhất, bầu cử Tổng thống ở Hoa Kỳ và sự thay đổi bộ máy chính quyền của nước này đã làm gián đoạn đáng kế tiến trình đàm phán Do chưa sẵn sàng về bộ máy và chính sách nên từ đầu năm 2009 đến tháng 4 năm 2010 Hoa Kỳ không có cả Đại sứ tại WTO và đại diện nông nghiệp và hầu như không tham gia thực chất vào tiến trình đàm phán

Thứ hai, cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ toàn cầu lớn nhất trong nhiều thập niên khiến kinh tế thế giới chao đảo và trở nên bất ổn Trong bối cảnh đó, các nước đều bận tâm đối phó với những khó khăn kinh tế trong nước và áp lực đòi bảo hộ từ các ngành công nghiệp trong nước và nghiệp đoàn ngày càng tăng lên

Thứ ba, sự gia tăng các thỏa thuận thương mại song phương và khu vực cùng với

sự kéo dài quá lâu của vòng đàm phán Đô-ha khiến niềm tin vào hệ thống thương mại đa phương bị lung lay Vì vậy, những kết quả đạt được trong năm 2009 là khá hạn chế

Thứ tư, xung đột lợi ích giữa ba nhóm nước chủ yếu

 Mỹ: cố gắng đảm bảo rằng mở cửa thị trường trong một số lĩnh vực khác sẽ bồi thường cho họ về những nhượng bộ trong cắt giảm trợ cấp nông sản

 Các nước xuất khẩu đang phát triển: muốn xuất khẩu ngày càng nhiều nông sản sang các nước đang phát triển khác

 Các nước đang phát triển chủ chốt: cần bảo vệ người nông dân trước sự tràn ngập của các mặt hàng nhập khẩu làm họ mất khả năng cạnh tranh

Thứ năm, các nước phát triển đang cố gắng trì hoãn vòng đàm phán Doha vì vấn

đề an ninh lương thực, không thể phụ thuộc vào hàng nhập khẩu được

Thứ sáu, Cho dù các nước thành viên WTO đã nhất trí về vấn đề bảo hộ, song vẫn còn những bất đồng lớn về một loạt vấn đề nhạy cảm khác:

 Mỹ đang chịu sức ép buộc phải cắt giảm mạnh trợ cấp giá bông, song vẫn chưa đưa ra được một đề xuất nào

 Các nước xuất khẩu đang phát triển cũng không hài lòng với những đề xuất bảo vệ hàng nhập khẩu của các nước đang phát triển trước tác động toàn diện của việc cắt giảm thuế nông sản đối với một số sản phẩm nhất định vì lý do an ninh lương thực hoặc phát triển nông thôn

 EU muốn thắt chặt các quy định bảo vệ quyền sử dụng những địa danh đối với các loại rượu vang và rượu mạnh, như sâm banh Họ cũng muốn mở rộng cơ chế bảo hộ này tới các sản phẩm khác liên quan đến tên khu vực, như Parm ham Một nhóm lớn các nước đang phát triển ủng hộ EU, và cũng muốn bảo vệ quyền sử dụng các loại thực vật bản địa

và phương pháp cổ truyền trong các sản phẩm như dược phẩm

Thất bại của Hội nghị WTO vừa qua đang đặt tổ chức này đứng trước nhiều thách thức Vấn đề đặt ra là một hiệp định chung cho vòng đàm phán Đoha còn phải trì hoãn tới khi nào, trong khi thế giới đang phải đối phó với khủng hoảng lương thực toàn cầu, luật

lệ thương mại quốc tế thì vẫn dẫm chân tại chỗ Thất bại này đã mang lại cho WTO rất nhiều bài học kinh nghiệm và phản ánh một trật tự thế giới mới, "Thế giới đa cực"

III ĐÁNH GIÁ VÀ BÌNH LUẬN

Vòng đàm phán thương mại Doha nhằm mang lại lợi ích tài chính cho các nước đang phát triển, những nước cảm thấy bị các hiệp định trước đó bỏ rơi Tuy nhiên, động lực của nó không đơn thuần về thương mại Vòng đàm phán Doha được khởi động chỉ 2 tháng sau cuộc tấn công khủng bố 11/9/2001 Bằng cách phổ biến sự thịnh vượng, một hiệp ước tham vọng sẽ góp phần hỗ trợ các nước nghèo trở nên ổn định hơn thay vì trở thành nơi nuôi dưỡng chủ nghĩa khủng bố

Bước đầu, các nước giàu hạn chế trợ cấp nông nghiệp Mỹ đã cam kết cắt giảm 21

tỷ tiền trợ cấp hàng năm, trong khi đó các nước đang phát triển tỏ ra bất bình trước đề xuất ''bất cập'' của Liên minh châu Âu (EU) Trợ cấp nông nghiệp khuyến khích sản xuất các mặt hàng như ngô, đậu và như vậy nó ''cướp cơm'' của các nông dân ở những nước đang phát triển

Thứ hai, vòng đàm phán nhằm tiến tới thoả thuận hạn chế các rào cản thương mại Các nước giàu đã hạ thấp hàng rào thuế quan đối với một số mặt hàng chế tạo từ các nước phát triển khác, song vẫn duy trì mức thuế quan cao đánh vào các mặt hàng nông sản từ các nước đang phát triển Kết quả là, Bangladesh phải trả ''một hoá đơn thuế'' cho

lô hàng xuất khẩu trị giá 2 tỷ USD sang Mỹ ngang với hoá đơn mà Pháp phải trả cho lô hàng trị giá những 30 tỷ USD

Như vậy các nước nghèo có được lợi ích gì nếu vòng đàm phán này đạt được thỏa thuận và tình trạng đói nghèo có giảm bớt ở các nước thế giới thứ ba???

Rất khó, ngày nay trên thế giới có khoảng 1,2 tỷ người có thu nhập dưới 1 USD/ngày Nếu như hiệp ước Doha được ký kết, hàng rào thuế quan được hạ thấp, các thị trường mở cửa, thì nó cũng chỉ làm ''co lại'' đói nghèo đôi chút Ngay cả khi xoá bỏ toàn

bộ hàng rào thuế quan thì cũng chỉ có thể ''nhấc'' được 23,8 triệu người lên trên ranh giới

1 USD/ngày cho đến năm 2015

Như vậy chẳng khác nào dù có thành công thì lợi ích của nó đem lại chẳng được bao nhiêu Cho dù các các quốc gia phát triển có cắt giảm trợ cấp và dỡ bỏ hàng rào thuế quan mà các quốc gia này vẫn muốn hạn chế hàng nhập khẩu thì rất đơn giản đó là đặt ra