Bài giảng lập trình java

Java là một ngôn ngữ lập trình mạnh đang được sử dụng rất rộng rãi hiện nay trên toàn thế giới. Trên thực tế, Java được biết đến không chỉ là một ngôn ngữ lập trình mà là một platform – một môi trường và công nghệ phát triển – riêng biệt. Khi làm việc với Java, người lập trình được sở hữu một thư viện lớn, có tính mở với một lượng mã nguồn tái sử dụng khổng lồ luôn có trên internet. Ngoài ra, các chương trình viết bằng Java có môi trường thực thi riêng với các tính năng bảo mật, khả năng triển khai trên nhiều hệ điều hành khác nhau và nhiều tính năng ưu việt khác chúng ta sẽ xem xét trong phần sau

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

CHƯƠNG 1: CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN 4

I Lịch sử hình thành và phát triển ngôn ngữ lập trìnhJava 4

A Giới thiệu vềJava 4

B Các đặc trưng của Java 5

C Các loại ứng dụng của Java 7

D Công cụ và môi trường lập trình Java 7

E Cài đặt Java 7

II Nền tảng của Java 10

A Các kiểu dữ liệu trong Java 10

B Khai báo biến và hằng trongJava 11

C Các toán tử và biểu thức 14

CHƯƠNG 2: CẤU TRÚC ĐIỀU KHIỂN 16

I Lệnh if 16

II Lệnh switch …case 16

III Các lệnh lặp 17

A Vòng lặpfor 17

B Vòng lặpwhile 18

C Vòng lặp do while 19

D Phépnhảy 19

IV Vào dữ liệu từ bàn phím và xuất dữ liệu ra mànhình 20

A Lấy giá trị nhập vào từ bànphím 20

CHƯƠNG 3: LẬP TRÌNH HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG TRONG JAVA 23

I Khái niệm lập trình hướng đối tượng (Object-Oriented Programming -OOP) 23

A Khái niệm OOP 23

B Cơ sở lý luận củaOOP 23

C Trừu tượnghóa 23

II Tính đóng gói trongJava 25

A Khái niệm tính đónggói 25

B Mối quan hệ giữa cácclass 25

C Một số gợi ý khi thiết kếclass 25

D Sử dụng các Class xây dựng sẵn trong thư viện 26

E Xây dựng Class trong Java 27

III Tính kế thừa trongJava 33

A Sự kế thừa các thuộc tính và phươngthức 33

B Sự kế thừa đối với cácconstructor 36

IV Tính đa hình trongJava 37

A Sự ép kiểu và gán tham chiếu đốitượng 37

B Sự ràng buộc động –DynamicBinding 37

V LớpObject 38

VI Giaodiện 39

A Cấu trúc của giaodiện 39

B Các tính chất của giaodiện 41

VII Package 41

A Sử dụng các package trong thư viện Java 41

B Đặt lớp vàopackage 42

CHƯƠNG 4 XỬ LÝ NGOẠI LỆ 43

I Các tình huống sử dụng ngoạilệ 43

II Cơ sở quản lý ngoại lệ trongJava 43

III Cấu trúc cây kế thừa các xử lý ngoạilệ 44

IV Sử dụng ngoại lệ được kiểmsoát 45

V Xây dựng một ngoạilệ 46

CHƯƠNG 5: LẬP TRÌNH GIAO DIỆN ĐỒ HỌA GUI 48

I Giới thiệuAWT 48

II Vật chứa(Container) 49

A JFrame 49

B JPanel 49

C JDialog 50

D JScrollPane 51

III Giới thiệu về các thành phần GUI cơbản 51

A Nútnhấn 51

B Nhãn(Label) 52

C Nút đánh dấu(checkbox) 53

D Nút chọn (radiobutton) 55

E Hộp thoạiCombo 56

F Danh sách(Lists) 57

G Ô văn bản (text field) và vùng văn bản (textareas) 59

H Thanh trượt(Scrollbar) 61

IV Thành phầnMenu 62

V Bộ quản lý cách trình bày (LayoutManager) 65

A Cách trình bày FlowLayout: 66

B Cách trình bàyGridLayout: 66

C Cách trình bàyBorderLayout 66

VI Các hộpthoại 66

A Hộp thoại thôngbáo 66

B Hộp thoại chọnFile 67

C Hộp thoại chọnmàu 68

VII Khái niệm và cơ sở xử lý sựkiện 68

A Truy cập thông tin sự kiện 74

B Xử lý các sự kiện trên window 75

C Các lớp thích nghi 76

D Xử lý các sự kiệnchuột 102

CHƯƠNG 6: LUỒNG VÀ TẬP TIN 103

I Khái niệmthread 103

A Khái niệm: 103

B LớpThread 103

C Các bước để tạo mộtthread 103

D Các trạng thái của thread 104

E Các thuộc tính của thread 105

F Điều khiển các thread 107

G Đồng bộ thread 110

II Các luồng vào ra dữ liệu với file 114

A Khái niệm luồng vào ra (I/O stream) 114

B Nhập xuất lọc 117

C Vào/ra có sử dụng bộ đệm 118

D Đối tượng System.in 121

CHƯƠNG 1: CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

I Lịch sử hình thành và phát triển ngôn ngữ lập trìnhJava

A Giới thiệu vềJava

Java là một ngôn ngữ lập trình mạnh đang được sử dụng rất rộng rãi hiện nay trên toàn thếgiới Trên thực tế, Java được biết đến không chỉ là một ngôn ngữ lập trình mà là một platform –một môi trường và công nghệ phát triển – riêng biệt Khi làm việc với Java, người lập trình được

sở hữu một thư viện lớn, có tính mở với một lượng mã nguồn tái sử dụng khổng lồ luôn có trêninternet Ngoài ra, các chương trình viết bằng Java có môi trường thực thi riêng với các tính năngbảo mật, khả năng triển khai trên nhiều hệ điều hành khác nhau và nhiều tính năng ưu việt khácchúng ta sẽ xem xét trong phần sau

Năm 1991, một nhóm kỹ sư của hãng SUN bao gồm Patrick Naughton, Sun Fellow vàJames Gosling có ý tưởng phát minh ra một ngôn ngữ lập trình nhỏ gọn có thể thực thi được trêncác thiết bị dạng như bộ chuyển kênh của truyền hình cáp vì các thiết bị kiểu này có bộ nhớ nhỏ.Bên cạnh đó, do các hãng khác nhau sử dụng các chíp xử lý (CPUs) khác nhau nên một đặc tínhquan trọng mà ngôn ngữ này phải có là độc lập với các dòng CPUs khác nhau – gọi là đặc tính diđộng Nhóm đã mở một dự án có tên là Green để hiện thực hóa ý tưởng này

Để giải quyết vấn đề di động, nhóm đã sử dụng ý tưởng của kỹ sư Niklaus Wirth – ngườisáng lập ngôn ngữ Pascal – về việc sử dụng cơ chế thông dịch và máy ảo (virtual machine)

Về nền tảng ngôn ngữ, do hãng SUN phát triển trên nền UNIX nên họ sử dụng ngôn ngữlập trình C++ là chủ yếu Do đó, ngôn ngữ mới thiên về hướng đối tượng (Object Oriented) củaC++ hơn là hướng thủ tục như Pascal

Ban đầu nhóm đặt tên cho ngôn ngữ mới là “Oak” nhưng sau đó được chuyển thành Java

do Oak cũng đã là tên một ngôn ngữ lập trình khác

Năm 1992, dự án Green cho ra đời sản phẩm đầu tiên có tên là “*7” nhưng đã không đượcchào đón như mong đợi Sau đó nhóm đã phải mất cả năm 1993 và nửa đầu 1994 để đi tiếp thịcông nghệ của mình Từ năm 1994, sự phát triển của Internet đã tạo cơ hội để Java phát triểnnhanh chóng Nhóm đã phát triển một trình duyệt có tên là HotJava cho phép các chương trìnhJava nhúng được trong đó (applet) Đây chính là minh chứng rõ ràng về sức mạnh của Java đãnhanh chóng được cộng đồng người sử dụng internet biết đến và là tiền đề để Java phát triển rực

rỡ như ngày hôm nay

Phiên bản đầu tiên 1.0 của Java ra đời vào năm 1996, sau đó là phiên bản 1.1 mặc dù khámạnh nhưng cũng còn nhiều hạn chế

Năm 1998 đánh đấu bước chuyển mình mạnh mẽ của Java với sự ra đời của phiên bản 1.2làm cho Java tiến gần tới mục tiêu “viết một lần, chạy khắp nơi” (Write once, Run Anywhere).Các nhân viên tiếp thị của Java gọi đây là phiên bản “Java 2 Standard Edition SoftwareDevelopment Kit Version 1.2” ý nói tới sự có mặt đồng thời của 2 phiên bản “Standard Edition”

là Micro Edition và Enterprise Edition trong Java

Các phiên bản 1.3, 1.4 là sự phát triển mở rộng tiếp theo của phiên bản 1.2 Phiên bản 1.5(chuyển sang gọi là phiên bản 5.0) đánh dấu sự tích hợp đầy đủ nhất các công nghệ Java

Bảng sau cho thấy sự phát triển thư viện Java qua các phiên bản:

Phiên bản Số các Class và Interface

1.3 1840

Hiện tại, Java đã phát triển tới phiên bản 1.6

B Các đặc trưng của Java

Java được biết đến với các đặc trưng sau:

1 Tính đơn giản

Java được phát triển dựa trên C++ nhưng lược bớt đi hoặc thay thế các khái niệm khóhiểu như header file, con trỏ, structures, union, operator overloading, virtual base class TrongJava chỉ có thừa kế đơn mà không có tính đa thừa kế như của C++ Tuy nhiên tính đa thừa kếđược biểu hiện thông qua việc sử dụng cácInterface

2 Tính hướng đối tượng

Như đã trình bày ở trên, Java được phát triển từ C++ nên nó là ngôn ngữ lập trình hướngđối tượng

 Ảnh hưởng tới bộ nhớ nằm ngoài phạm vi được cấpphát

 Đọc và ghi file tựdo

6 Tính trung lập

Các chương trình viết bằng Java không bị phụ thuộc vào hệ điều hành Điều này có được

là do mã nguồn chương trình không được biên dịch thành mã máy ngay mà thành mã Bytecode

Trìnhbiên dịch

Khi đem mã Bytecode này chạy trên hệ máy tính nào thì một trình thông dịch virtual machine (Java Vitual Machine-JVM) sẽ thông dịch chúng sang mã máy tương ứng để thực thi

Mã nguồn -> ByteCodes -> machine code

Từ mã nguồn -> Bytecodes: Trình biên dịch Java

Từ Bytecodes -> machine code: Trình thông dịch Virtual machine

Trình biên dịch chuyển mã nguồn thành tập các lệnh của máy ảo mà không phụ thuộc vàophần cứng cụ thể Trình thông dịch trên mỗi máy sẽ chuyển tập lệnh này thành chương trình thựcthi Máy ảo tạo ra một môi trường bên trong để thực thi các lệnh bằng cách:

 Nạp các file.class

 Quản lý bộnhớ

 Dọn “rác”, thu hồi bộ nhớ cấp cho các biến không còn được sửdụng

Việc không nhất quán của phần cứng làm cho máy ảo phải sử dụng ngăn xếp để lưu trữcác thông tin sau:

 Các “Frame” chứa các trạng thái của các phươngthức

 Các toán hạng của mãbytecode

 Các tham số truyền cho phươngthức

 Các biến cụcbộ

7 Tính di động

Không giống C++ và C, các kiểu dữ liệu nguyên thủy của Java được cấp phát một lượng

bộ nhớ cố định Chẳng hạn kiểu dữ liệu int của Java luôn là 4 byte (32 bit) trong khi kiểu int củaC++ có thể hiểu là 2 byte hoặc 4 byte Thiết kế này giúp cho trình biên dịch luôn có số bytecodenhư nhau trên mọi hệ máy và sau đó phát sinh mã máy theo khuôn dạng cố định

Trong các phiên bản đầu của Java, vấn đề giao diện đồ họa cho người sử dụng (GUI) chưađược xử lý triệt để và phụ thuộc vào hệ máy Ngày nay, thư viện GUI của Java đã được viết lạihoàn toàn và có tính độc lập cao giúp cho chương trình Java có giao diện giống nhau trên mọi hệmáy

TrìnhthôngdịchJava(Java Interpreter)

8 Tính thông dịch

Trình thông dịch Java sẽ thông dịch mã bytecode sang mã máy nơi mà nó được cài đặt.Quá trình này cũng làm các chương trình Java chạy chậm hơn Tuy nhiên đây lại là giải pháp chotính di động

9 Tính thực thi cao

Java sử dụng công nghệ Just-In-Time (JIT) giúp quá trình thông dịch thực hiện nhanhhơn Với công nghệ này, những mã bytecode giống nhau sẽ chỉ cần thông dịch một lần Ngàynay, công nghệ này liên tục được cải tiến và cho kết quả vượt trội so với các trình thông dịchtruyền thống Ví dụ như JIT có thể quản lý các đoạn mã được sử dụng thường xuyên trongchương trình, tối ưu chúng để nâng cao tốc độc thựchiện

10 Tính đa luồng

Với chương trình Java, lập trình viên có thể cùng lúc quản lý nhiều tiến trình khác nhau.Điều này giúp cho việc cài đặt các thuật toán song song bằng Java trên các máy tính nhiều CPUđược dễ dàng hơn, đặc biệt trong các ứng dụng thời gian thực

11 Tính động

Các chương trình Java có thể được nâng cấp mà không ảnh hưởng tới người sử dụng Cácphương thức mới có thể được cài đặt thêm vào các lớp đối tượng hay các giao diện trong thư việncủa chương trình đang chạy

C Các loại ứng dụng của Java

 Ứng dụng console: Không có giao diệnGUI

 Ứng dụng đồ hoạ: Có giao diệnGUI

 Applet: Nhúng trong các trangWeb

 Servlet: Các class thực thi phía webserver

 JSP: Các file nhúng mã Java vàHTML

 Ứng dụng EJB, RMI, JMS: Xây dựng ứng dụng bởi nhiều thành phần ghép lại, giao tiếp từxa

D Công cụ và môi trường lập trình Java

Hiện nay có rất nhiều môi trường phát triển Java (Integrated Development Environment IDE) Mỗi môi trường cung cấp cho lập trình viên những tiện ích lập trình ở mức độ khác nhau.Một số IDE thông dụng là:

- Netbeans (miễn phí tạihttp://www.netbeans.org)

bin Chứa các công cụ và trình biên dịch Java

demo Chứa các chương trình Java Demo

docs Chứa các tài liệu mô tả thư viện của Java

includes Chứa các file dùng để biên dịch các đoạn mã nguồn viết bằng ngôn ngữ khác (native).jre Chứa các file lưu thông tin môi trường lúc thực thi

lib Chứa các file thư viện

src Chứa mã nguồn java

Trong thư mục \bin có chữa các công cụ chính của Java:

Cú pháp:javap [options] classname

Công cụ sinh tài liệu, 'javadoc'

Tiện ích này cho phép ta tạo ra tệp HTML dựa trên các lời giải thích trong mã chương trình (phần nằm trong cặp dấu /* */)

Cú pháp:javadoc [options] sourcecodename.java

Chương trình tìm lỗi - Debug, 'jdb„

Cú pháp:jdb [options] sourcecodename.java

hayjdb -host -password [options] sourcecodename.java

Cài đặt đường dẫn mặc định.

1 Mở ControlPanel

2 ChọnSystem

II. Nền tảng của Java

A Các kiểu dữ liệu trong Java

1 Các kiểu dữ liệu số nguyên

Java có 4 kiểu số nguyên:

int 4 bytes Từ –2,147,483,648 đến 2,147,483, 647

short 2 bytes Từ –32,768 đến 32,767

long 8 bytes Từ –9,223,372,036,854,775,808

đến9,223,372,036,854,775,807byte 1 byte Từ –128 đến 127

12 Các kiểu số thực

Java có 2 kiểu số thực dấu chấm động:

float 4 bytes Xấp xỉ ±3.40282347E+38F

double 8 bytes Xấp xỉ ±1.79769313486231570E+308

Một biến char sẽ có một giá trị là một ký tự Unicode.

14 Kiểu logic (boolean)

Là kiểu dữ liệu chỉ có hai giá trị true và false dùng để xác định kết quả một điều kiện Chú

ý: kiểu boolean không được thể hiện là 0 và 1.

15 Kiểu chuỗi

Java xem chuỗi là một đối tượng

Biến đối tượng chuỗi thường được khai báo từ lớp String nằm trong gói java.lang.String.

16 Chuyển đổi giữa các kiểu số

char long

float

byte

F Khai báo biến và hằng trongJava

1 Quy tắc đặt tên biến

Khi khai báo các biến trong chương trình Java, ta cần chú ý tuân thủ các điểm sau:

 Chỉ bắt đầu bằng một ký tự (chữ), một dấu gạch dưới (_) hay một dấu dollard($)

 Không có khoảng trống giữatên

 Sau ký tự đầu, có thể dùng các ký tự (chữ), ký tự số, dấu dollard, dấu gạchdưới

 Không trùng với các từkhoá

17 Khai báo biến

Các biến trong Java rơi vào hai trường hợp:

 Toán học: Các biến có kiểu nguyên thủy của Java đều thuộc dạng này Sau khi khaibáo, biến được cấp phát một vùng nhớ cố định tùy theo kích thước của kiểu dữ liệucủa biếnđó

 Địa chỉ: Các biến đối tượng được lưu ở dạng này Biến chỉ lưu giá trị địa chỉ đầu của một vùng nhớ được cấp phát cho đốitượng

Ví dụ khai báo cho từng kiểu biến toán học:

Các biến địa chỉ thường sử dụng để lưu trữ các địa chỉ mảng, con trỏ, đối tượng Ví

dụ về khai báo biến kiểu địa chỉ:

String strHello; //khai báo một chuỗi AudioClip

music; // ví dụ lớp của AudioClip Khởi động

giá trị cho biến

Ví dụ về khởi động biến ngay lúc khai báo:

String strHello = “Hello everybody”;

Ở đây cần chú ý rằng khi khởi tạo giá trị cho các kiểu số nên xác định rõ kiểu dữ liệu củagiátrị

III.2 Biến kiểumảng

Khi cần làm việc với một tập các giá trị có cùng kiểu dữ liệu, ta có thể sử dụng một biến mảng để lưu trữ chúng

Khai báo:

Một biến mảng được khai báo theo hai cách:

 Sử dụng cặp ngoặc vuông đặt sau tên biến

 Sử dụng cặp ngoặc vuông đặt sau kiểu dữ liệu

Vídụ:

int [] intArray; hoặc int intArray[]; đều cho ta một mảng số nguyên có tên la intArray

Thông thường ta dùng kiểu khai báo thứ nhất để có thể khai báo nhiều biến mảng cùng kiểu dữ liệu:

int [] intArray1, intArray2, intArray3;

Định vị mảng

Sau khi khai báo, bản thân mảng chưa xác định hay chưa được định vị vì chưa được cấp phátvùng nhớ Do đó, mảng cần được cấp phát vùng nhớ trước khi sử dụng

Dùng từ khoá new để định vị cho một mảng trong vùng nhớ, ví dụ: int

IntArray[] = new int[100];//tạo mảng 100pt

float floatArray[];

floatArray = new float[10]; //tạo mảng 10 pt

Khởi tạo giá trị cho mảng

Ta cũng có thể khởi tạo một mảng bằng cách liệt kê các phần tử của nó, ví dụ: int

IntArray[] = {1, 2, 3, 4, 5};

char [] charArray = {„a‟, „b‟, „c‟};

IntArray[] = new int[] {1, 2, 3, 4, 5};

Truy cập các phần tử của mảng

Các phần tử trong một mảng luôn được đánh số bắt đầu từ số 0 Kiểu dữ liệu của chỉ số làkiểu int Tuy nhiên nếu dùng kiểu char thì Java sẽ tự động chuyển sang mã ASCII tương ứng Ví dụb[„a‟] tương ứng với b[97]

Phần tử đầu tiên là phần tử thứ 0, và phần tử cuối cùng của một mảng có n phần tử là n-1.Các phần tử của mảng được truy cập một cách trực tiếp bằng chỉ số của nó

Ví dụ:

int IntArray[] = {1, 2, 3, 4, 5};

int a = IntArray[2];//a=3

int b = IntArray[0];//b=1

Ta có thể gán các giá trị của mảng thông qua truy nhập vào từng phần tử của mảng

Mảng nhiều chiều:

Khai báo mảng 2 chiều:

<kiểu phần tử>[][] <tên mảng> = {<danh sách phần tử>};

Ví dụ: Pi = 3.1415

Tên của hằng số được đặt tên như tên biến Cách khai báo hằng cũng tương tự như biến nhưng có dùng thêm từ khóa final:

<phạm vi> final <kiểu dữ liệu của hằng><tên hằng> = <giá trị> Ví

dụ: public final String mauda ="vang";

Hằng số thực:

Tương tự như hằng số nguyên, để chỉ rõ hằng là float ta thêm vĩ ngữ “ f ” hay “F”, hằng là double ta thêm “d” hay “D”

Hằng Boolean:

Một hằng số kiểu boolean có giá trị là true hoặc false Trong Java, các giá trị 0 và 1

không được dùng thay thế cho false và true như trong C hoặc C++

Hằng ký tự:

Là một ký tự đơn giản hay một chuỗi ESCAPE, hằng ký tự được đặt trong hai dấu ngoặc đơn

Hằng chuỗi ký tự:

Một hằng chuỗi ký tự có thể có 0 ký tự (hằng chuỗi rỗng) hay nhiều ký tự

Ví dụ: “A String”, “” //chuỗi rỗng, “dong 1 \t\n dong 2”

III.3 Phạm vi hoạt động của hằng vàbiến:

Khối lệnh Block 1 chứa 2 khối lệnh con Block 2, Block 3

Biến hay hằng sẽ chỉ có ý nghĩa trong phạm vi khối lệnh mà nó được khai báo

{

Block 3

}{ Block 1

}

 Biểu thức gán dùng để gán giá trị cho một biến, mộthằng.

 Biểu thức logic chỉ cho ra kết quả là các giá trị true hayfalse.

Khi sử dụng câu lệnh gán kết quả của một biểu thức cho một biến, ta cần chú ý tới vấn đề đồng nhất kiểu dữ liệu giữa hai vế để tránh mất thông tin Ví dụ:

Double delta = 0.0d; //khai báo một biến số thực có tên delta delta

= 1/ 100; // Gán cho delta kết quả của phép chia 1 cho 100

Trong tình huống này, ta không thu được delta = 0.01 như mong đợi mà là delta =0 Lý do

là các số 1 và 100 đều được hiểu là các số nguyên và kết quả của phép chia được tự động làmtrònthành một giá trị nguyên trước khi gán cho delta Để khắc phục tình trạng này, ta cần xác định rõcác số 1 và 100 là các sốdouble

delta = 1d/100d;

Ngày tháng năm 2016

NGƯỜI BIÊN SOẠN

GIÁO VIÊN Trung úy, Kỹ sư Hà Văn Muôn

/= chia kết hợp phép gán x/=y tương đương x=x/y

& phép và trên bit

&& Toán tử logic AND

|| Toán tử logic OR

= = So sánh bằng nhau

CHƯƠNG 2: CẤU TRÚC ĐIỀU KHIỂN

I Lệnh if

Lệnh if { }: là một phép kiểm tra giá trị của một biểu thức boolean, nếu cho giá trị là

true thì khối lệnh sẽ được thựchiện

public class dkIfThen {

public static void main(String[] args) {int x=1;

int y=x+1;

if (x<y) {System.out.println("x>y");

int y=x-1;

if (x<y) {System.out.println("x>y");

} else { System.out.println("x<y

");

}}}

III Lệnh switch …case

Lệnh switch case : Cho phép chọn nhiều trường hợp xảy ra của giá trị so sánh

Cấu trúc:

switch <biểu thức>{

Biểuthức kiểm tra

false

trueThực hiện khốilệnh

Biểu thức biến điều khiển

Biểu thức điều chỉnh theo bước nhảy

Kết thúc vòng for

case <giá trị 1>: <khối lệnh 1>; break;

case <giá trị 2>: <khối lệnh 2>; break;

case <giá trị n>: <khối lệnh n>; break;

default: <khối lệnh default>; break;

}

Một số chú ý khi sử dụng lệnh switch-case:

Các giá trị: <giá trị 1>, <giá trị 2>,…<giá trị n> phải là các hằng số

Nếu không sử dụng lệnh break mỗi khi kết thúc các khối lệnh thì sau khi thực hiện xong khối lệnh, các lệnh tiếp theo sẽ được thực hiện

Lưu đồ hoạt động của vòng lặp for như sau:

Ví dụ: tính tổng 1 dãy số thực

public class vdFor {

public static void main(String[] args) {

Khối lệnh được thực hiện khi <bt boolean> còn có giá trị true

Chú ý: trong khối lệnh phải có câu lệnh có tác dụng ảnh hưởng tới kết quả <bt boolean>

để vòng lặp có thể dừng

Lưu đồ thực hiện:

I Vòng lặp do while

Vòng lặp này có ý nghĩa tương tự như vòng lặp while nhưng <khối lệnh> được thực hiện ngay ở vòng đầu tiên mà chưa cần kiểm tra kết quả <biểu thức boolean>.Cấu trúc lệnh: do {

<khối lệnh>;

} while <biểu thức boolean>;

Vòng lặp này cho thực hiện <khối lệnh> rồi mới kiểm tra <biểu thức boolean> Nếu <biểu thức boolean> có giá trị true thì tiếp tục thực hiện <khối lệnh>, nếu không sẽ dừng vòng lặp

Ví dụ tính tổng 10 số đầu tiên:

public class vdDoWhile {

public static void main(String[] args) {

Việc nhảy ra khỏi vòng lặp được thực hiện với từ khoá break hoặc kết thúc vòng hiện tạivới lệnh continue

Lệnh break

Lệnh này kết thúc ngay vòng lặp trong cùng (nếu có nhiều vòng lồng nhau) chứa

V Vào dữ liệu từ bàn phím và xuất dữ liệu ra mànhình

A Lấy giá trị nhập vào từ bànphím

Để lấy giá trị mà người sử dụng nhập từ bàn phím, ta làm theo các bước sau:

1 Khai báo biến thuộc lớp Scanner” Lớp Scanner chỉ được hỗ trợ từ phiên bản Java 1.5

và nằm trong góijava.util

// Khai báo một biến Scanner có tên là “nhap”

Java.util.Scanner nhap = new java.util.Scanner(System.in);

2 Lấy giá trị nhậpvào:

System.out.print("What is your name? "); // In ra màn hình một câu hỏi tên/* Khai báo và gán giá trị nhập từ bàn phím cho một biến kiểu String có tên name.*/

String name = nhap.nextLine();

Để đọc 1 từ trong chuỗi nhập vào: String firstName =

nhap.next(); Nếu đọc vào một số nguyên: int Tuoi =

nhap.nextInt();

Tương tự cho các kiểu dữ liệu khác

Ví dụ:

import java.util.*;

public class InputTest

{public static void main(String[] args){

Scanner nhap = new Scanner(System.in);

// Lay gia trị nhap ho ten System.out.print("What is your name? ");

String name = nhap.nextLine();

// Lay gia tri nhap tiep theo System.out.print("How old are you? ");

int age = nhap.nextInt();

// Hien thi ket qua nhap tren man hinhSystem.out.println("Hello, " + name + " Next year, you'll be " + (age + 1));}

}

Kết xuất dữ liệu ra màn hình

Trong các chương trình ví dụ trên, ta đã biết dùng hàm System.out.print để in dữ liệu ramàn hình Tuy nhiên, trong một số trường hợp ta cần định dạng dữ liệu xuất ra chẳng hạn nhưhiển thị một số thực dạng thập phân với độ chính xác nhấtđịnh

public class TestFormat

{

public static void main(String[] argvs){

double sothuc = 10.09898765;

/*In ra số thực chiếm 10 ký tự trên màn hình trong đó phần thập phân chiếm 3 ký tự*/

System.out.printf("Ket qua 3 so sau dau phay la %10.3f \n",sothuc); int songuyen =100;

/*In ra số nguyên ở hệ cơ số 16*/

System.out.printf("He 16 cua 100 duoc viet la: %x \n",songuyen);/*In ra số nguyên ở hệ cơ số 8*/

System.out.printf("He 8 cua 100 duoc viet la: %o \n",songuyen);

CHƯƠNG 3: LẬP TRÌNH HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG TRONG JAVA

I Khái niệm lập trình hướng đối tượng (Object-Oriented Programming -OOP)

A Khái niệm OOP

Lập trình hướng đối tượng là sự cài đặt một chương trình theo hướng đối tượng bằng cácngôn ngữ lập trình, thường là ngôn ngữ OOP

Như vậy, nếu dùng một ngôn ngữ OOP mà chương trình không theo hướng đối tượng thìcũng không phải là lập trình OOP Trong khi nếu dùng một ngôn ngữ không hướng đối tượng đểviết một chương trình OOP (rất khó khăn) thì cũng có thể gọi là lập trình OOP Thực tế thì takhông thể viết chương trình hướng đối tượng bằng các ngôn ngữ cấu trúc (như Pascal chẳng hạn)

vì các ngôn ngữ này không hỗ trợ cú pháp cài đặt và kỹ thuật biên dịch các đặc tính của hướngđốitượng

Những ngôn ngữ OOP không chỉ bao gồm cú pháp và một trình biên dịch (compiler) màcòn có một môi trường phát triển toàn diện Môi trường này bao gồm một thư viện được thiết kếtốt, thuận lợi cho việc sử dụng kế thừa các đối tượng – tính tái sử dụng Đây là một điểm mạnhcủa OOP và phương pháp trước đây không có được

Đối với một ngôn ngữ lập trình hỗ trợ OOP thì việc triển khai kỹ thuật lập trình hướng đốitượng sẽ dễ dàng hơn Hơn nữa, các dự án phần mềm phân tích và thiết kế theo UML bắt buộcphải sử dụng kỹ thuật OOP để cài đặt thì mới phát huy hiệu quả

K Cơ sở lý luận củaOOP

Chúng ta thấy rằng thuật ngữ “hướng đối tượng” có nghĩa là lấy đối tượng làm trung tâm

và tất cả nằm trong đối tượng Quan sát thế giới thực, ta thấy mọi vật đều có vị trí riêng của nó,chúng sở hữu các tính chất và thuộc tính riêng, cách thức vận động riêng Chúng ta gọi chúng lànhững đối tượng Theo cách hiểu như vậy thì mọi nghiệp vụ thực tế suy cho cùng chỉ là việc quản

lý các đối tượng, khai thác thông tin cũng như các mối quan hệ từ chúng hoặc thay đổi trạng tháicủa chúng

OOP là phương thức tư duy mới để giải quyết vấn đề bằng máy tính Để đạt kết quả, lậptrình viên phải nắm được sự tương ứng giữa các các đối tượng thực tế, mối quan hệ giữa chúng

và sự hỗ trợ của ngôn ngữ để cài đặt chúng vào máy tính Ngôn ngữ OOP cung cấp đầy đủphương tiện để thực hiện điều này Chúng ta sử dụng kỹ thuật hướng đối tượng để ánh xạ nhữngthực thể chúng ta gặp phải trong đời sống thực thành những thực thể tương tự trong máy tính Do

đó, phát triển phần mềm theo kỹ thuật lập trình hướng đối tượng có khả năng giảm thiểu sự lẫnlộn thường xảy ra giữa hệ thống và lĩnh vực ứngdụng

Tuy nhiên, từ nghiệp vụ thực tế chúng ta không thể ngay lập tức đem vào cài đặt trongngôn ngữ OOP mà phải qua một quy trình phân tích và thiết kế theo hướng đối tượng như chúng

ta đã thấy qua việc nghiên cứu ngôn ngữ mô hình hóa UML – một ngôn ngữ giúp chúng ta trừutượng hóa thế giới thực

L Trừu tượnghóa

Quản lý thông tin, các hành vi, các mối quan hệ của các đối tượng là nhiệm vụ mà lậptrình OOP phải làm Thông tin về đối tượng và mối quan hệ giữa chúng thực tế là vô cùng Vậylàm thế nào để đưa chúng vào máy tính? Câu trả lời là chúng ta cần một quá trình trừu tượnghóa

Trừu tượng hóa

Thế giới thực = Các đối tượng + Các mối quan hệ Các lớp đối tượng trong chương trình - Classes

Giả sử đối tượng quản lý là một sinh viên Một hệ thống quản lý sinh viên có thể chỉ cầnquan tâm tới: Họ và tên, ngày sinh, lớp học, địa chỉ nơi ở, điểm các môn học Trong khi đó, cácthông tin khác về sinh viên – cũng là một con người – như chiều cao, cân nặng, nhóm máu,…chúng ta không cần quan tâm Một quá trình suy luận như vậy là một quá trình trừu tượng hóa dữliệu Ở đây ta không quan tâm tới giá trị cụ thể của các thuộc tính này

Khi quan tâm tới giá trị của các thuộc tính, chúng ta có một câu hỏi: Cái gì làm cho dữliệu này biến đối? Câu trả lời là chính hành vi của đối tượng làm cho thuộc tính của chúng bị thayđổi Trong ví dụ trên, một anh sinh viên bất kỳ có thể có hành vi “xin đổi lớp học” hoặc “đổi địachỉ nơi ở” làm cho giá trị các thuộc tính “lớp học”, “địa chỉ nơi ở” bị thay đổi Quá trình xác địnhcác hành vi của đối tượng phục vụ cho nghiệp vụ quản lý cũng là một quá trình trừu tượng hóahành vi

Tóm lại, chúng ta có một mô hình trừu tượng hóa của một sinh viên:

Sinh viên

Họ và tên Ngày sinh Tên lớp Địa chỉĐiểm môn họcThay đổi lớp Thay đổi nơi ởĐiểm quan trọng là sau khi trừu tượng hóa từ một lớp các sinh viên (tất cả các sinh viêntrong phạm vi quản lý), mô hình này đại diện cho tất cả sinh viên và là khuôn mẫu để tạo ra bất

kỳ sinh viên nàokhác

Qua đây, ta cũng rút ra nhận xét rằng quá trình trừu tượng hóa tùy theo yêu cầu nghiệp vụ

sẽ cho kết quả khác nhau Cũng là một sinh viên nhưng nếu chẳng may anh ta bị ốm nằm viện,anh ta được quản lý như một bệnh nhân Một hệ thống quản lý bệnh nhân tất nhiên không thể bỏqua các thông tin về nhóm máu, cân nặng, huyết áp,…và tất nhiên là cũng có các mô hình hành vikhác

Tóm lại:

 Các thực thể tồn tại trong thế giới thực được mô hình hóa thành các lớp đốitượng

 Các mối quan hệ giữa các thực thể trong thế giới thực được mô hình hóa bằng các mối quan hệ giữa các lớp đốitượng

VI.Tính đóng gói trongJava

A Khái niệm tính đónggói

Tính đóng gói thể hiện bởi việc thuộc tính mô tả đối tượng và hành vi của đối tượng đượcgắn chặt với nhau Thuộc tính thể hiện trạng thái đối tượng, hành vi làm thay đổi trạng thái đốitượng thông qua việc thay đổi giá trị các thuộc tính

Thuộc tính được cài đặt thông qua mã lệnh Java bằng các biến thành phần trong lớp.Hành vi được cài đặt thông qua mã lệnh Java bởi các phương thức

Thông tin và hành vi đối tượng được bảo vệ bằng các cấp độ truy cập: public, private Cấp

độ public cho phép sự truy cập từ bên ngoài lớp trong khi private chỉ cho phép nội bộ lớp truycập

Java

Đối tượng được sinh ra bởi class - một sự mô hình hóa một lớp đối tượng trong thực tế object = attributes (các thuộc tính) + operations(các hành vi) + name (tên định danh)Như vậy tính đóng gói thể hiện việc chuyển mô hình đối tượng thực tế thành các lớp trong

M Mối quan hệ giữa cácclass

Các class trong chương trình có thể quan hệ với nhau theo 1 trong 3 dạng:

 Phụ thuộc (Dependence): Class A có quan hệ phụ thuộc với class B nếu phươngthức của class A có sử dụng đối tượng thuộc class B

 Bao gồm (Aggregation): Class A có quan hệ bao gồm với class B nếu đối tượngcủa class A chứa đối tượng của classB

 Thừa kế (inheritance): Class B gọi là thừa kế class A nếu class B có các phươngthức và thuộc tính của class A, ngoài ra class B còn định nghĩa các phương thức

và thuộc tính khác của riêngnó

Mỗi HoaDon bao gồm 1 DanhMucMatHang: Quan hệ aggregation

Khi một HoaDon được tạo ra, nó cần truy cập đến class TaiKhoan để kiểm tra tình trạng thẻ tín dụng: Quan hệ dependence

Mỗi HoaDonThanhToanNhanh thừa kế các thuộc tính và phương thức của HoaDon và có thêm các thuộc tính, phương thức khác: Quan hệ inheritance

N Một số gợi ý khi thiết kếclass

Khai báo dữ liệu private: Điều này tránh việc truy cập tùy ý từ bên ngoài lớp

Khởi tạo cho dữ liệu: Các thuộc tính nên được khởi tạo bằng các phương thức constructor khi một đối tượng mới được tạo ra

Không sử dụng quá nhiều kiểu dữ liệu cơ bản trong 1 lớp

Không phải thuộc tính nào cũng cần mutator và accesor: Mỗi thuộc tính bao giờ cũng cómột phương thức thiết đặt giá trị cho nó gọi là mutator (tiền tố set) và một phương thức lấy ra giátrị của nó gọi là accesor (tiền tố get)

Tách các class phức tạp

Đặt tên phương thức và thuộc tính phản ánh theo tính chất và nghiệp vụ của nó.

O Sử dụng các Class xây dựng sẵn trong thư viện

Java hỗ trợ cho lập trình viên một thư viện phong phú các lớp đối tượng đã được xâydựng và thiết kế cẩn thận Lập trình viên chỉ cần biết cách lấy chúng ra và sử dụng chúng theokịch bản của ứngdụng

Các gói thư viện quan trọng của Java 2 bao gồm:

(tham khảo chi tiết tại: http://java.sun.com/j2se/1.4.2/docs/api/overview-summary.html )Các gói thường dùng trong Java 2 SE

java.applet Hỗ trợ các class cần thiết cho việc tạo ra các Applet và giao tiếp giữa

Applet với môi trường ngữ cảnh củanó

java.awt Chứa các lớp dùng để tạo ra các giao diện người dùng và cho các thao tác

vẽ các hình đồ họa vàảnh

java.awt.color Cung cấp các lớp cho không gian màu

java.awt.event Cung cấp các giao diện và các lớp cho việc giải quyết các vấn đề về xử lý các sự kiện trên các thành phần giao diện AWT.java.awt.font Hỗ trợ các giao diện và lớp liên quan đến font chữ

java.awt.image Cung cấp các lớp tạo và hiệu chỉnh hình ảnh

java.awt.print Cung cấp các lớp và giao diện cho mục đích in ấn

java.beans Chứa các lớp liên quan tới việc phát triển các thành phần (beans) dựa trên

kiến trúc của Java

java.io Hỗ trợ cho các thao tác vào / ra dữ liệu trên hệ thống file

java.lang Cung cấp các lớp nền tảng để thiết kế ngôn ngữ lập trình Java

java.math Hỗ trợ các lớp để thao tác và thuật toán với các số nguyên lớn BigInteger và BigDecimal.java.net Cung cấp các lớp cho việc cài đặt các ứng dụng mạng

java.rmi Cung cấp các gói cho lập trình RMI – Remote Method Invocation

java.security Cung cấp các lớp và giao diện cho việc xử lý các vấn đề an ninh và bảo mật trong Java.java.sql Cung cấp các hàm API cho việc truy cập vào dữ liệu trong một nguồn dữ liệu – thường là các CSDL quan hệ.java.text Cung cấp các lớp và giao diện cho việc quản lý text, dates, numbers và các thông điệp.java.util Chứa đựng các lớp tiện ích thuộc nhiều loại khác nhau như sinh số ngẫu

nhiên, ngày tháng,…

javax.crypto Hỗ trợ các lớp và giao diện cho các thao tác mã hóa dữ liệu

javax.net Cung cấp các lớp cho lập trình mạng

javax.print Cung cấp các lớp cơ bản cho các dịch vụ in ấn qua mạng

javax.sql Cung cấp các hàm API cho việc truy cập dữ liệu phía server

javax.swing Cung cấp một tập các thành phần được chấp nhận trên hầu hết các hệ thống máy tính.javax.swing.event Hỗ trợ cho các sự kiện kích hoạt bởi các thành phần của Swing.

javax.swing.table Cung cấp các lớp và giao diện làm việc với bảng

javax.swing.tree Cung cấp các lớp và giao diện làm việc với cây javax.swing.JTree

javax.xml.parsers Hỗ trợ các lớp cho việc xử lý các tài liệu XML

Sau đây là hướng dẫn ví dụ về sử dụng lớp Date có sẵn trong thư viện của Java:

P Xây dựng Class trong Java

Cài đặt các class là công việc thường xuyên của lập trình viên Java Các vấn đề của công việc thiết kế một lớp bằng ngôn ngữ Java sẽ được đề cập dưới đây

1 Cấu trúc của class

[<Cách truy xuất>] class <tên lớp> [extends <tên lớp cha>] [implements <tên giao diện>]{

final: Không cho phép kế thừa

Nếu <cách truy xuất> không được xác định, mặc định là public

<tên lớp>: Tên của lớp, nếu <cách truy xuất >là public thì tên lớp phải trùng với tên file

chứa lớp

<tên lớp cha>: Tên của lớp cha mà lớp hiện tại thừa kế.

Khai báo biến đối tượng với toán tử new

Date myDate = new Date();

Date() là phương thức contructor của class Date Một đối tượng luôn được tạo ra từ một constructor của lớpđó

Khai báo:

Date myDate;

Xác định cho ta một biến đối tượng Date nhưng không cho ta một đối tượng Date thực

sự vì trong thực tế, myDate chưa được cấp phát vùng nhớ

Câu lệnh:

myDate = new Date();

Xác định rằng myDate là một đối tượng thực sự thuộc class Date, ta có thể áp dụng các phương thức và thuộc tính của class Date cho myDate

System.out.println(myDate.getMonth()); // In ra tháng hiện tại

<tên giao diện>: Tên của giao diện được cài đặt tại lớp Đây có thể là một danh sách các

giao diện phân tách bởi dấu “,”

<các thành phần của lớp>: đây là phần thân của lớp chứa các định nghĩa cho các thuộc

tính và các phương thức thành phần Ta sẽ lần lượt xem xét tới các thành phần này

IV.1Các thuộc tính thànhphần:

Khai báo thuộc tính chính là việc khai báo các biến Khi khai báo trong lớp chúng thường được xác định phạm vi hoạt động là một trong các dạng:

 public: Biến có thể truy cập ở bất cứ lớpnào

 private: Chỉ được truy cập trong chính lớpđó

 protected: Chỉ được truy cập trong lớp đó và các lớp kếthừa

Mặc định thì phạm vi truy cập của biến là public, các biến thông thường có phạm vi private

Ví dụ:

public int Tuoi;

private String HoVaTen;

Cách truy cập biến rất đơn giản, phụ thuộc vào biến thuộc dạng nào trong 2 dạng sau:

1 Biến có phạm vi đối tượng: Đây là biến tồn tại cùng với sự tồn tại của đối tượng.Muốntruy cập vào biến, trước hết phải khởi tạo một đối tượng thuộclớp

SinhVien sv = new SinhVien(20,”Nguyen Van A”);

Truy cập vào biến Tuoi như sau: sv.Tuoi, ví dụ gán Tuoi của sinh viên này bằng 21: Sv.Tuoi=21;

2 Biến có phạm vi lớp (biến tĩnh): Đây là biến có phạm vi tồn tại trong mọi đối tượngcủalớp được tạo ra trong chương trình đang chạy Giá trị của biến được dùng chung giữa các đốitượng

Khi khai báo một biến có phạm vi lớp, ta cần thêm từ khóa static như ví dụ sau:

public static int MaSo;

Khi truy cập, ta có thể không cần khởi tạo đối tượng mà trực tiếp thông qua tên lớp: SinhVien.MaSo = 10;

Các biến có phạm vi lớp rất ít khi được sử dụng, trong khi các hằng static lại rất hay đượcdùng Lý do là trong thực tế, các lớp đối tượng thường có các thuộc tính chung, cố định có ở mọiđối tượng Hơn nữa, khi chúng đã không phụ thuộc vào một đối tượng cụ thể nào thì ta cũngkhông cần khởi tạo một đối tượng để truy cập Do đó, ta sẽ cài đặt chúng như là các hằng static

Ví dụ:

public static final String MauDa = “Vang”; // Mọi sinh viên đều có màu da là “Vang” hoặc khái báo hằng số PI:

public static final double PI = 3.14159265358979323846;

Là hằng số của lớp Math Khi truy cập ta chỉ cần gọi:Math.PI

Chú ý: Các biến rất ít khi được khai báo là public vì có thể thay đổi giá trị của nó bênngoài lớp nên khó quản lý Trong khi đó các hằng thường luôn được khai báo là public vì chúngđược dùng chung và không thể bị thay đổi do từ khóa final (hằng)

Biến this

Biến this là biến đối tượng của lớp tồn tại ngầm trong mỗi lớp

Thường dùng biến this để truy cập đến các thuộc tính của lớp bị khai báo trùng trongphạm vi các phương thức củalớp

Ví dụ:

public class TestThis

{

private int number = 10; public voidPrintNumber()

{

int number =20; // khai báo trùng với biến của lớp

System.out.println(number); //in bien number = 20 System.out.println(this.number);//in bien number=10

}}

20 Các phương thức thành phần

Phương thức thành phần là sự cài đặt các hành vi của đối tượng Cú pháp khai báo một

phương thức trong lớp như sau:

[<Cách truy xuất><cách cập nhật>] <Kiểu giá trị trả về><Tên phương thức>([<danh

 private: phương thức này chỉ được truy xuất bên trong lớp chứanó

 public: có thể truy xuất từ bất kỳ lớp bên ngoàinào

 protected: chỉ các lớp là dẫn xuất của lớp chứa phương này mới truy xuất đượcnó

 Nếu không khai rõ cách truy xuất, các phương thức sẽ có cách truy xuất mặc định

làpublic

Các phương thức khai báo chồng ở lớp dẫn xuất phải có mức độ truy cập mạnh hơn hoặc

giống với mức độ truy cập ở lớp cha

< Cách cập nhật>

 static: phương thức tác động không phụ thuộc vào các đối tượng cụ thể, nó có thể

được gọi mà không cần khởi tạo đối tượng củalớp

 abstract: phương thức đơn giản nhất, không cài đặt gì ở trong lớp khai báo nó, tức

là nó không có phần thân Phương thức này sẽ được phát triển trong các lớp là dẫnxuất của lớp chứa nó Lớp có chứa phương thức abstract cũng phải được khai báoabstract

 final: phương thức này được bảo vệ không cho các lớp dẫn xuất khai báo và cài

đặtlại

 native: là phương thức được viết bằng ngôn ngữ khácjava

 synchronyzed: đảm bảo dữ liệu không bị sai lạc khi cùng một lúc 2 phương thức

truy cập cùng một dữliệu

<Kiểu giá trị trả về>:

integer, String, char, float, : là các kiểu dữ liệu mà phương thức trả về

void: phương thức không trả về giá trị

Khi xác định kiểu giá trị trả về, khi kết thúc các luồng xử lý trong phương thức nhất thiết

phải có câu lệnh return để trả về một giá trị thuộc kiểu đó

public static int max(int num1, int num2)

{

if(num1>num2)

return num1;

else

return num2;

}

Về <mệnh đề throws> chúng ta sẽ xem xét kỹ trong phần xử lý ngoại lệ

21 Gọi và truyền tham số cho phương thức

 Các tham số kiểu cơ bản được truyền theo kiểu thamtrị

 Các tham số có kiểu đối tượng được truyền theo kiểu thamchiếu

Các chú ý khi truyền tham số cho phươngthức:

 Các phương thức không thể làm thay đổi giá trị của các tham số có kiểu nguyên thủy

 Phương thức có thể làm thay đổi trạng thái của tham số kiểu đốitượng

 Phương thức không thể làm cho tham số đối tượng tham chiếu tới một đối tượng mới

Gọi một phương thức:

Có 2 cách gọi phương thức:

Nếu phương thức trả về giá trị, việc gọi phương thức thường được xử lý như một giá trị

Ví dụ: int larger = max(3, 5);

hoặc ta có thể in giá trị trả về của cuộc gọi phương thức: System.out.println(max(3, 5));Nếu phương thức trả về void, việc gọi phương thức là câu lệnh

Ví dụ phương thức println() trả về void: System.out.println("Hello!");

22 Các hàm và phương thức đặc biệt

Phương thức khởi tạo:

Phương thức khởi tạo (constructor) dùng để khởi tạo một đối tượng của lớp và đặt trạng thái ban đầu cho đối tượng bằng cách xác định giá trị cho các thuộc tính của lớp

Mỗi lớp có thể có 1 hoặc nhiều phương thức khởi tạo

Phương thức khởi tạo có cùng tên với tên lớp và không có kiểu dữ liệu trả về

Khi không khai báo phương thức khởi tạo, đối tượng được tạo ra bằng phương thức khởi tạo mặc định với các giá trị mặc định của các thuộc tính

Constructor không được kế thừa, nó chỉ được định nghĩa cho chính lớp cha Vấn đề sử dụng phương thức khởi tạo của lớp cha trong các lớp dẫn xuất sẽ bàn trong phần “Tính thừa kế”

Phương thức hủy:

Trái với phương thức khởi tạo, phương thức hủy được gọi khi đối tượng được giải phóng.Tuy nhiên, trong Java công việc này được làm tự động, lập trình viên không cần quan tâm Trongtrường hợp cần thiết ta có thể khai báo phương thức hủy theo cú pháp:

protected void finalize() {

Hàm main() thường không trả về giá trị nào nên kiểu giá trị trả về của nó là void

Hàm main() có một tham số là một mảng các chuỗi chứa nội dung các tham số dòng lệnh.

23 Khai báo chồng các phương thức

Các phương thức trong cùng một lớp có thể có cùng tên nhưng nhất định số lượng các tham số hoặc kiểu của chúng phải khác nhau Điều này gọi là khai báo chồng phương thức

Từ phiên bản Java 1.5, kiểu giá trị trả về cũng được xem như một yếu tố để phân biệt các phương thức

Sau đây là chương trình ví dụ về xây dựng các class trong Java:

abstract class People // Lớp trừu tượng

{

protected int Tuoi;

protected String HoVaTen;

public static final String MauDa=”Vang”; //hằng số// Phương thức khởi tạo

public People(int t,String ht){

Tuoi=t;

HoVaTen=ht;

}// Phương thức hiển thị tên và tuổi của một ngườipublic String toString(){

return HoVaTen + "," + String.valueOf(Tuoi);

};}

Sau đó, ta có một lớp SinhVien kế thừa từ lớp People trên:

public class SinhVien extends People

{

private String Lop;

private double DiemTongKet;

public static int MaSo; // biến lớp// Phương thức khởi tạo

public SinhVien(int t,String ht,String l,double dtk){

super(t,ht); // Gọi phương thức khởi tạo của lớp cha cho các thuộc tính kế thừa// Các thuộc tính không kế thừa được gán tường minh

Lop = l;

DiemTongKet=dtk;

}

// Hàm mainpublic static void main(String[] argvs){

// Truy cập vào biến lớp không cần khởi tạo đối tượngSinhVien.MaSo=10;

// Khởi tạo một đối tượng sinh viên, MaSo của sinh viên này sẽ là 10 SinhVien k = new SinhVien(23,"Nguyen Thi Mai","Letio3",7.15);

System.out.print(k.MaSo);

class Outer {

int outer_x = 100;

void test() {Inner inner = new Inner(); inner.display_x();

}classInner{// có thể truyxuấttrưcint inner_y =10;

void display_x() {System.out.println(“display : outer_x = “ +outer_x);

Lớ p lồ ng chỉđươc biết bên trong phạm vi của lớp bao bên ngoài Trình biên dịch Java sẽbáo lỗi nếu môtđoanmã bất kỳ của lớp bên ngoài truy cậptrưctiếp lớp lồng

Môtlớp lồng có quyền truycâpđếncácthànhviêncủalớpbaobênngoài,thâmchí nếu

chúng được khai báo private Tuy nhiên,lớ p bao không thể truyxuấtcác thành phầncủalớplồng

Có hai kiểu lớp lồng : tĩnh và phi tĩnh

Lớp lồng tĩnh (static nested class) đươc bổ sung từ khoá static Nó không thể tham chiếutrư

c tiếpđếnbiếnhayphươngthứcđốitươṇgđươc điṇ hnghia trong lớ p bao, mà chỉ dùngchúngthôngquađốitươṇg.Vìgiớihạnnàynênlớplồngtĩnhítđượcdùng.Hầuhếtcáclớplồnglàlớp

nôị bô.̣

Lớp lồng phi tĩnh (nonstatic nested class ) không bổ sung từ khoá static , còn đươc goị là

lớpnôịbộ(inner class).Nócóthểtruycậptrựctiếpđếncácbiếnvàphươngthứcđốitượng

void display_y() { // không thể truy xuất biến đối tượng của lớp Inner

System.out.println(“display : inner_y = “ + inner_y); // Error}

}class InnerClassDemo {

public static void main(String args[]) {

Outer outer = new Outer();

outer.test();

}}

Trong Java có sử dụng một kỹ thuật cài đặt lớp nội nặc danh, tức là không có tên, khi xử

lý các sự kiện Vídụ:

frame.addWindowListener(new WindowAdapter()

{public void windowClosing(WindowEvent event){

System.exit(0);

}public void windowIconified(WindowEvent e) {System.exit(0);}} );

Ở đây, ta có một lớp nặc danh kế thừa từ lớp WindowAdapter Nó được khai báo chồng 2 phương thức của WindowAdapter

VII Tính kế thừa trongJava

Để theo dõi tính kế thừa trong Java được cài đặt như thế nào, trong phần này chúng ta sẽ xem xét một ví dụ về quản lý nhân sự tại một công ty

A Sự kế thừa các thuộc tính và phươngthức

Giả sử trong công ty, đội ngũ quản lý (managers) được đối xử khác với nhân viên

(employees) bình thường Lớp Employee được định nghĩa như sau:

// Phương thức khởi tạo

public Employee(String n, double s, int year, int month, int day)

// Phương thức lấy họ tên

public String getHoVaTen()

{

return HoVaTen;

}

// Phương thức lấy lương

public double getLuong()

{

return Luong;

}

//phương thức lấy ngày bắt đầu làm

việc public Date getNgayBatDau()

{

return NgayBatDau;

}

// Phương thức tăng lương

public void raiseSalary(double PhanTram)

private String HoVaTen;

private double Luong;

private Date NgayBatDau;

}

Ta thấy rằng cả Manager và Employee đều có những điểm chung về mặt quản lý như họcùng được trả lương Tuy nhiên, với Employee chỉ được trả lương theo một hợp đồng có sẵntrong khi Manager ngoài lương ra còn được hưởng một khoản tiền thưởng Đây chính là ngữcảnh tốt để cài đặt tính kếthừa

Chúng ta sẽ thiết kế một lớp Manager nhưng kế thừa lại những gì đã viết ở lớp Employee class Manager extends Employee

Lớp Manager có thêm thuộc tính TienThuong và phương thức để thiết đặt giá trị cho nó: class Manager extends Employee

{

public void setTienThuong(double b)

{

Tất nhiên là đối tượng của lớp Emplyee không thể gọi phương thức setTienThuong() vì

nó không phải là phương thức được định nghĩa trong lớpEmployee

Tuy nhiên, chúng ta có thể sử dụng các phương thức getHoVaTen(), getLuong(),getNgayBatDau() đối với các đối tượng của lớp Manager vì chúng được tự động kế thừa từ lớpEmployee Tương tự như thế, các thuộc tính HoVaTen, Luong và NgayBatDau cũng được kếthừa Lớp Manager có 4 thuộc tính là HoVaTen, Luong, NgayBatDau và TienThuong

Đến đây ta có thể rút ra rằng khi thiết kế các lớp trong Java, ta đặt các thuộc tính vàphương thức phổ biến vào các lớp cha, lớp con chỉ việc khai báo thêm các thuộc tính và phươngthức đặc biệt

Tuy nhiên, một số phương thức của lớp cha có thể không còn phù hợp ở lớp con Ở đây,phương thức getLuong() đối với lớp Manager phải là tổng của Luong và TienThuong Do đó, tacần định nghĩa một phương thức mới trong lớp Manager đè lên phương thức cũ:

class Manager extends Employee

Chúng ta có thể nghĩ việc cài đặt cho phương thức mới này rất đơn giản như:

public double getLuong()

Đến đây chúng ta nghĩ rằng Luong phải được truy cập thông qua một cơ chế public khác

là phương thức getLuong() được định nghĩa public trong Employee

public double getLuong()

{

double LuongCoBan = getLuong(); // vẫn không thực hiện

return LuongCoBan + TienThuong;

}

Tuy nhiên, đoạn mã này cũng chưa thực hiện được Lý do là phương thức getLuong() lúcnày được coi là chính phương thức getLuong() của lớp Manager nên nó không có tác dụng.

Để gọi được phương thức getLuong() của lớp Employee, ta dùng từ khóa super để chỉ lớpcha public double getLuong()

{

double LuongCoBan = super.getLuong(); // OK

return LuongCoBan + TienThuong;

}

Nếu không cho phép lớp con kế thừa một phương thức của lớp cha, ta dùng từ khóa finalkhi khai báo phương thức

Q Sự kế thừa đối với cácconstructor

Như đã đề cập, các phương thức khởi tạo không được tự động kế thừa cho lớp con Tuynhiên ta có thể sử dụng phương thức khởi tạo của lớp cha để khởi tạo giá trị cho các thuộc tínhđược kế thừa ở lớp con:

public Manager(String n, double s, int year, int month, int day)

Đến đây, ta đã có một lớp Manager được định nghĩa đúng đắn:

class Manager extends Employee

{

// Phương thức khởi tạo

public Manager(String n, double s, int year, int month, int day)

double LuongCoBan = super.getLuong(); // OK

return LuongCoBan + TienThuong;

}

//Phương thức đặt tiền thưởng

public void setTienThuong(double b)

VIII Tính đa hình trongJava

Tính đa hình là một khả năng của OOP cho phép một phương thức thực thi theo ngữ cảnhlúc chương trình đang chạy Cho dùng là cùng một tên gọi, thậm chí là cùng danh sách tham số,phương thức vẫn được gọi theo đúng đối tượng sở hữu nó

Trong khi chúng ta cài đặt tính chất thừa kế của OOP, cơ sở của tính đa hình cũng đãđược cài đặt Trong ví dụ trên, phương thức getLuong() được định nghĩa ở cả lớp cha và lớp con,chúng ta sẽ xem nó được gọi như thếnào

A Sự ép kiểu và gán tham chiếu đốitượng

Trong quan hệ thừa kế, đôi khi có sự chuyển đổi vai trò của các lớp cha và con Ta có thểgán tham chiếu một đối tượng của lớp con cho một đối tượng của lớp cha Trường hợp ngược lại

là không thể Đây chính là thể hiện tính đa hình của đối tượng Một đối tượng của lớp cha có thểđược gán tham chiếu tới bất kỳ lớp con nào dẫn xuất từ nó nhưng không ép kiểu sang lớp conđược Ngược lại, đối tượng lớp con không thể được gán tham chiếu tới một đối tượng lớp chanhưng có thể chuyển kiểu sang lớp cha

Ví dụ:

Employee me = new Employee("Nguyen Anh Minh", 50000, 2000, 10, 1);

Employee you = new Employee("Nguyen Anh Tai", 52000, 2000, 10, 1);

Manager boss = new Manager ("Nguyen Tan Minh", 80000, 1987, 12, 15);

you = (Employee)boss; // Chuyển kiểu OK

boss1 = (Manager) me; // Cha không chuyển kiểu sang con được

Thậm chí một mảng các đối tượng Employee có thể được gán cho một mảng các đốitượngManager mà không cần chuyểnkiểu:

Manager[] managers = new Manager[10];

Employee[] staff = managers; // OK

Tuy vậy, sự chuyển đổi này chỉ diễn ra trong thời gian chạy chương trình Nếu khi lậptrình ta viết:

you = boss; // OK

you.setTienThuong(2000);// Không được

Lý do là việc chuyển kiểu chỉ xảy ra lúc chương trình chạy nên khi biên dịch “you” vẫn làmột đối tượng Employee, nó không có phương thức setTienLuong()

R Sự ràng buộc động –DynamicBinding

Xét ví dụ sau:

// Khai báo một đối tượng Manager

Manager boss = new Manager("Phan Thanh Ha", 80000, 1987, 12, 15);

boss.setTienThuong(5000);

// Khai báo một mảng 3 đối tượng Employee

Employee[] staff = new Employee[3];

// Gán boss cho đối tượng thứ 0

staff[0] = boss;

// Khởi tạo cho 2 đối tượng còn lại

staff[1] = new Employee("Nguyen Hai Nam", 50000, 1989, 10, 1);

staff[2] = new Employee("Pham Quyet Tan", 40000, 1990, 3, 15);

// Dùng vòng lặp để in ra tên và lương từng người

for (Employee e : staff)

System.out.println(e.getHoVaTen() + " " + e.getLuong());

Kết quả in ra là:

Phan Thanh Ha 85000.0

Nguyen Hai Nam 50000.0

Pham Quyet Tan 40000.0

Ở đây chúng ta thấy đối tượng thứ 1 và 2 in ra các giá trị vốn có của nó theo phương thứcgetLuong() của Employee Tuy nhiên đối tượng thứ 0 đã gọi phương thức getLuong() củaManager Mặt khác, nếu viết:

staff[0].setTienThuong(2000); thì không được phép khi biên dịch

Ta gọi việc getLuong() của Manager được gọi trong tình huống này là sự ràng buộc muộnhay ràng buộc động (Dynamic Binding) Đặc trưng thể hiện tính đa hình trong Java

Để kết thúc phần này ta sẽ xem xét cơ chế của việc gọi phương thức của một đối tượngtrong Java được thực hiện như thế nào:

1 Trình biên dịch kiểm tra kiểu của đối tượng và tên của phương thức, giả sử làx.f(param) Trong đó x được khai báo là đối tượng của lớp C Trong lớp C có thể có nhiềuphương thức có cùng tên f nhưng khác nhau ở tham số, ví dụ f(int) và f(String) Trình biên dịch

sẽ liệt kê tất cả các phương thức tên f trong lớp C và phương thức tên f có mức độ truy cập publictrong các lớp cha củaC

2 Tiếp theo, trình biên dịch sẽ xác định kiểu của tham số của phương thức được gọi Nếutrong danh sách phương thức có tên f chỉ có 1 phương thức có kiểu tham số phù hợp thì phươngthức này được gọi Ví dụ câu lệnh là x.f(“Chao ban”) thì hàm f(String) được gọi chứ không phảif(int) Cơ chế này gọi là nạp chồng (overloading) Nếu trình biên dịch không thể tìm thấy phươngthức có tham số phù hợp hoặc có nhiều hơn 1 phương thức phù hợp, nó sẽ đưa ra thông báolỗi

Bây giờ, trình biên dịch đã biết rõ phương thức nào được gọi (tên và danh sách tham số)

3 Nếu phương thức là private, static và final hoặc là một constructor, trình biên dịch sẽbiết chính xác phương thức cần phải gọi đó là phương thức f của lớp C Điều này gọi là ràngbuộc tĩnh (static binding) Ngược lại, phương thức được gọi tùy theo kiểu hiện tại của đối tượng,giả sử kiểu hiện tại của x là D, một lớp dẫn xuất từ C (Ban đầu x là một đối tượng lớp C nhưngsau đó được gán tham chiếu tới một đối tượng của D) Nếu D có định nghĩa một phương thứcf(String) thì phương thức này sẽ được gọi Nếu lớp D không có, nó sẽ tìm lên các lớp cha của D(trong đó có lớp C) Cơ chế này gọi là ràng buộcđộng

IX.LớpObject

Lớp Object là lớp cha của mọi lớp trong Java Tuy nhiên chúng ta không bao giờ phảikhaibáo:

class Employee extends Object

Mọi lớp đều là hậu duệ của Object, do đó, đối tượng thuộc lớp Object có thể được thamchiếu tới bất kỳ đối tượng nào khác

Object obj = new Employee("AAA", 35000);

Employee[] staff = new Employee[10];

obj = staff; // OK

obj = new int[10]; // OK

X Giaodiện

A Cấu trúc của giaodiện

Trong Java không hỗ trợ tính đa thừa kế Tuy nhiên, Java hỗ trợ một kỹ thuật thay thế vàrất linh hoạt, đó là các interface hay còn gọi là các giao diện

Giao diện không phải là một class nhưng nó chỉ ra các phương thức sẽ được định nghĩatrong các lớp cài đặt nó Các lớp có sử dụng tới các phương thức này phải khai báo cài đặt giaodiện bằng từ khóa implement

Cấu trúc của một giao diện rất đơn giản:

public interface <tên giao diện>

{

//Danh sách các phương thức

}

Tại lớp có cài đặt giao diện:

public class <tên lớp> implements <tên giao diện>

public interface Comparable

{

int compareTo(Object objKhac);

}

Phương thức compareTo nhận một đối tượng khác làm tham số và là đối tượng đem ra

so sánh, kết quả so sánh biểu hiện qua một số nguyên

Từ phiên bản Java 5.0 (1.5), các giao diện có thể được xác định cho một kiểu tổng quát: public interface Comparable<T>