Bố cục +4 câu đầu: Gợi tả khung cảnh ngày xuân + 8 câu tiếp: Gợi tả khung cảnh lễ hội trong tiết thanh minh + 6 câu cuối: Cảnh chị em Kiều du xuân trở về.. Nguyễn Du đã gợi tả thật sinh
Trang 1CẢNH NGÀY XUÂN
I.Giới thiệu vị trí, bố cục và nội dung, nghệ thuật của đoạn trích.
1.VÞ trÝ ®o¹n trÝch:
§o¹n trÝch n»m ë phÇn ®Çu (PhÇn 1) cña “Truyện Kiều” Sau khi giới thiệu gia cảnh Vương viên ngoại, tác giả đã tả cảnh ngày xuân, chị em Thúy Kiều đi chơi xuân
2 Bố cục
+4 câu đầu: Gợi tả khung cảnh ngày xuân
+ 8 câu tiếp: Gợi tả khung cảnh lễ hội trong tiết thanh minh
+ 6 câu cuối: Cảnh chị em Kiều du xuân trở về
3.Nội dung nghệ thuật :
- Với bút pháp nghệ thuật tả cảnh đặc sắc và một hệ thống từ giàu chất tạo hình Nguyễn Du đã gợi tả thật sinh động bức tranh thiên nhiên mùa xuân và cả không khí lễ hội mùa xuân tươi đẹp trong sáng
II Phân tích
1 4 câu thơ đầu: Khung cảnh mùa xuân
- Hai câu đầu gợi tả cảnh mùa xuân theo cách riêng
+ Hình ảnh : "Ngày xuân con én đưa thoi" gợi không gian, dùng hình ảnh chim én bay đi bay lại trong bầu trời xuân, rất nhanh như chiếc thoi chạy đi chạy lại trên khung dệt vải không chỉ giúp người đọc hình dung cảnh mùa xuân rất đặc trưng: "rồi dặt dìu mùa xuân chim én về" (Văn Cao) mà còn gợi ra hình như thời gian trôi rất nhanh, ngày xuân, ngày vui trôi rất nhanh
+ Cảm giác nuối tiếc thời gian thoáng hiện ra ở câu thơ tiếp theo : "Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi" (Thiều quang"gợi lên cái mầu hồng của ánh xuân, cái ấm áp của khí xuân, cái mênh mông bao la của đất trời), làn ánh sáng đẹp của mùa xuân trở đi trở lại đã hơn sáu mươi ngày, đã hết tháng hai, sang tháng
ba, những số từ "chín chục", "ngoài sáu mươi" cùng với từ "đã" nói lên điều ấy
- Hai câu thơ tiếp theo Nguyễn Du đã tiếp thu và đổi mới từ hai câu thơ cổ Trung Quốc:
“Phương thảo liên thiên bích Lê chi sổ điểm hoa" So với hai câu thơ cổ xưa, rõ ràng hai câu thơ của NDu
đã trở thành bức hoạ tuyệt tác về cảnh ngày xuân trong sáng Đường nét thanh tú, màu sắc hài hoà, trong trẻo
+ Cỏ non xanh tận chân trời => Thảm cỏ non xanh mơn mởn, ngọt ngào trải rộng tới chân trời là gam màu
nền cho bức tranh xuân Bức tranh không gian rộng lớn như mở ra đến vô cùng vô tận Quả là một hình ảnh
đầy sức sống và có sức gợi tả đặc biệt.( ở bản dịch này, người soạn sách đã thống nhất theo bản dịch của Đào Duy Anh dùng từ "tận" chứ không dùng từ "rợn" như một số bản dịch khác Từ "tận" sát hợp hơn so với từ "dợn" (rợn) vì "dợn" gợi một vẻ gì u ám, sợ hãi không hợp với cảnh chiều xuân trong sáng, lòng người thảnh thơi…)
+ Cành lê trắng điểm một vài bông hoa: Trên nền cỏ xanh non ấy điểm xuyết một vài bông hoa lê trắng như những trang sức quý giá để tô điểm cho vẻ đẹp của mùa xuân Hai chữ "trắng điểm"là nhãn tự, cách chấm
phá điểm xuyết của thi pháp cổ gợi lên vẻ đẹp thanh xuân trinh trắng của thiên nhiên cỏ hoa Màu sắc có sự hài hoà tới mức tuyệt diệu là do bút pháp nghệ thuật phối sắc tài tình
=> Bút pháp tả cảnh bằng những nét chấm phá của thi nhân khắc hoạ nên một bức tranh mùa xuân với vẻ đẹp riêng: mới mẻ, tinh khôi, giàu sức sống (cỏ non), khoáng đạt, trong trẻo (xanh tận chân trời), nhẹ
nhàng, thanh khiết (trắng điểm một vài bông hoa) Chữ "điểm"làm cho cảnh vật trở nên sinh động, có hồn chứ không tĩnh tại Thi nhân đã thả hồn vào cảnh vật khiến cảnh rất sống động, có hồn Có lẽ mùa xuân ngây ngất có sức quyến rũ và làm đắm say lòng người trên là quãng thời gian êm đềm, ngắn ngủi của cuộc đời Kiều
2 8 câu thơ tiếp: Khung cảnh lễ hội trong tiết thanh minh.
- Hai câu đầu, nhà thơ nói về Lễ hội Thanh minh diễn ra vào tháng ba Tác giả đã tách hai từ "lễ hội"thật tài tình khiến ta thấy rõ trong ngày Thanh minh, có hai hoạt động diễn ra cùng một lúc:
+ Lễ tảo mộ: đi viếng mộ, quét tước, sửa sang phần mộ của người thân
+ Hội đạp thanh: đi chơi xuân ở chốn đồng quê
1
Trang 2- điệp ngữ "lễ là, hội là"gợi lên những cảnh lễ hội dân gian cứ liên tiếp diễn ra đã bao đời nay: "tháng giêng là tháng ăn chơi- Tháng hai cờ bạc, tháng ba hội hè".(Ca dao)
- Không khí lễ hội được ví với hàng loạt hình ảnh tượng trưng như : chim yến, chim hoàng anh, như nước, như nêm (chật cứng như nêm)
- Một loạt từ hai âm tiết (trong đó có cả từ ghép và từ láy) là tính từ, danh từ, động từ được thi hào sử
dụng chọn lọc tinh tế : gần xa, yến anh, chị em, tài tử, giai nhân, nô nức, sắm sửa, dập dìu… làm sống lại
cái không khí náo nức, rộn ràng của lễ hội mùa xuân, một nét đẹp của nền văn hoá lâu đời của phương Đông của Trung Hoa, của Việt Nam chúng ta, và nếp sống "phong lưu"của chị em Kiều
+ Các danh từ (yến anh, chị em, tài từ, giai nhân) gợi tả sự đông vui, nhiều người cùng đến hội
+ Các động từ (sắm sửa, dập dìu) gợi tả sự rộn ràng náo nhiệt của ngày hội
+ Các tính từ (gần xa, nô nức) làm rõ hơn tâm trạng của người đi hội
- Hình ảnh ẩn dụ "nô nức yến anh"gợi lên cảnh từng đoàn người nhộn nhịp đi chơi xuân như chim én, chim hoàng anh đang ríu rít…
- Trong lễ hội mùa xuân tấp nập, nhộn nhịp nhất là những nam thanh nữ tú, những tài tử giai nhân.Từ láy "dập dìu"thật gợi hình gợi cảm vừa tả được cảnh từng đôi lứa "tài tử- giai nhân"đang du xuân vừa diễn
tả được cái nhịp điệu trữ tình thơ mộng trong từng bước chân, từng đoàn xe đang đi trên đường Trong đám
tài từ, giai nhân "gần xa"ấy, có 3 chị em TK Câu thơ "chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân"mới đọc qua
tưởng như chỉ là một thông báo Nhưng sâu xa hơn, nó ẩn chứa bao nỗi niềm chờ trông, mong đợi, ngày lễ tảo mộ, ngày hội đạp thanh đến để du xuân trong những bộ quần áo đẹp đã chuẩn bị, đã "sắm sửa"… Có
biết bao "bóng hồng"xuất hiện trong đám tài tử, giai nhân ấy?
- Đời sống tâm linh, phong tục dân gian cổ truyền trong lễ tảo mộ được ND nói đến với nhiều cảm thông, san sẻ Cõi âm và cõi dương, người đang sống và người đã khuất, hiện tại và quá khứ đồng hiện trên
những gò đống "ngổn ngang"trong lễ tảo mộ Cái tâm thánh thiện, niềm tin phác thực dân gian đầy ắp nghĩa
tình Các tài tử giai nhân, và 3 chị em K không chỉ nguyện cầu cho những vong linh mà còn gửi gắm bao niềm tin, bao ao ước về tương lai hạnh phúc cho tuổi xuân khi mùa xuân về
=> Qua cuộc du xuân của chị em TK, tác giả khắc hoạ một truyền thống văn hoá lễ hội xa xưa Tiết Thanh minh mọi người sắm sửa lễ vật để đi tảo mộ, sắm sửa áo quần để vui hội đạp thanh Cảnh trẩy hội đông vui, tưng bừng, náo nhiệt diễn ra trên các nẻo đường gần xa Có biết bao tài tử, giai nhân "dập dìu"vai sánh vai, chân nối chân nhịp bước nghìn nghịt, đông vui trên các nẻo đường (như nêm)…Ai đã từng đi hội Chùa Hương, hội Lim, hội Yên Tử… mới cảm thấy cái đẹp, cái vui, cái tưng bừng, tươi trẻ trong hội đạp thanh mà ND đã nói đến
3.Sáu câu thơ cuối: Khung cảnh chị em TK du xuân trở về.
- Cảnh vẫn mang cái cái nét thanh tao, trong trẻo, dịu dàng, êm dịu của mùa xuân: nắng nhạt, khe nước nhỏ, một nhịp cầu nhỏ bắc ngang.Mọi chuyển động đều nhẹ nhàng: mặt trời từ từ ngả bóng về tây, bước chân người thơ thẩn, dòng nước uốn quanh Một bức tranh thật đẹp, thật thanh khiết
- Cảnh đã có sự thay đổi về thời gian và không gian Không còn cái không khí nhộn nhịp, rộn ràng của
lễ hội, tất cả đang nhạt dần, lặng dần
- Cảnh được cảm nhận qua tâm trạng Những từ láy "tà tà", "thanh thanh", "nao nao"không chỉ biểu đạt sắc thái cảnh vật mà còn bộc lộ tâm trạng con người Đặc biệt, hai chữ "nao nao"đã nhuốm màu tâm trạng lên cảnh vật Cảm giác bâng khuâng, xao xuyến về một ngày vui xuân đang còn mà sự linh cảm về điều sắp xẩy ra đã xuất hiện Dòng nước uốn quanh "nao nao"như báo trước ngay sau lúc này thôi Kiều sẽ gặp nấm
mồ Đạm Tiên, sẽ gặp chàng thư sinh "phong tư tài mạo tót vời"Kim Trọng
4 Tổng kết:
Đoạn thơ "cảnh ngày xuân"là bức tranh thiên nhiên, lễ hội mùa xuân tươi đẹp, trong sáng được gợi lên qua từ ngữ, bút pháp miêu tả giàu chất tạo hình của Nguyễn Du
2